Baxtiyor Nazarov. Yuragimning derazalari.

036
Хуршид кўпинча қисқа-қисқа шеърлар ёзади. Альфонс Доденинг бир гапи бор. Булбулдан сўрабдилар: қўшиқларинг жуда ажойиб-у, лекин бунча қисқа бўлмаса? Булбул жавоб берибди: қўшиқларим жуда кўп, лекин, уларни куйлаб улгуришим керак. Мен Хуршиднинг шеърларини ўқиганимда шу ривояти эсимга тушади. У баъзан қисқа-қисқа шеърларига ҳам халқ қиёфасининг характери фазилатларини, меҳнаткаш инсоннинг гўзал қалбини жойлай олади.

165

Бахтиёр Назаров
ЮРАГИМНИНГ ДЕРАЗАЛАРИ
(Мақоладан парча)

      Ранг-баранглик, сероҳанглик билан камол топиб бораётган ёш ўзбек шеъриятининг пешқадам вакиллари ёзаётган китоблар дўкон расталарида узоқ туриб қолаётгани йўқ. Муҳаммад Солиҳнинг ҳам, Усмон Азимовнинг ҳам, Хуршид Давроннинг ҳам бугун ўз ўқувчилари, ихлосмандлари бор. Уларнинг номи остида чиққан асарни дарҳол завқ билан ўқишга чоғланадиган мухлислари бор. Бу менимча ёш ижодкор учун катта бахт, тинимсиз меҳнат, ўзига хосликка интилиш эвазига берилган мукофотдир…
Хуршиднинг аксар шеърлари кўпинча табиат тасвиридан ташкил топувчи тиниқ ва бокира образлар уйғунлиги билан нафас олади. Пировардида, шеър финалда, бирор ижтимоий масалани ёритиш даражасига кўтарилади. Масалан, унинг биргина “Эриб кетар хира туманлар” деб бошланувчи шеърига назар ташлайлик. Шеър бир қараганда фақат баҳор тасвирига бағишлангандек бўлиб кўринади. Унда ялпизлар капалакдек уйғонади, қайрағочнинг гули оддий нафис япроқларгина эмас, улар бамисоли митти жом-у, унинг жарангидан атирлар таралади, тушга ҳам оддийгина ям-яшил далалар эмас, майсаларни қучоқлаган адирлар киради, гуллаётган олчани кўриб, сабр-тоқати чидамай деразалар кўксини очиб юборади.
Шеър шундай якунланади:

Ёритганча то юрак ичин
Сабза ўтлар шабнамга қонар.
Ватанига сиғинмоқ учун
Ер остида жангчи уйғонар.

Шу тариқа табиат тасвири шеър ниҳоясида ижтимоий маъно билан йўғрилади. Шоир: баҳор кезларида диёр нақадар гўзал, Ватанни севинг деб насиҳат бериб ўтирмайди. Агар шундай қилганида шеър қофияга солинган маълум гапга айланиб қоларди, холос. Хуршид бу фикрни айтиш учун ўз йўлини қидиради ва топади. Табиатнинг ўзгалар илғамаган гўзал чиройини чизади, бу шундай гўзалликки, ҳатто унга сиғиниш учун ер остида ётган жангчилар уйғонади. Бу менимча жуда гўзлал шеър. Хуршиднинг бундай шеърлари кўп. Энг асосийси, улар ўзига хос, тиниқ ва гўзал. Агар Муҳаммад Солиҳ шеърлари учун сўзларнинг олис қатларига яширинган сирлилик, наинки мисраларга, ҳатто сўзлардаги образларга алоҳида маънолар юклаш хос бўлса, Усмон Азимов шеърлари учун эса, қаҳрамон ҳолати ва ҳаракатидаги асабийлик, безовталик характерли бўлиб кўринса, Хуршид Даврон шеърлари учун кўпроқ тиниқлик, майинлик, самимийлик ва дилкашларча суҳбат вужудидан келиб чиқувчи қалб дардлари ва севинчларини тўкиб солиш хосдир. Бироқ, энг асосийси, бу майинлик, бу самимий сокинлик унинг шеърларида ўз тенгқур дўстлари каби даврнинг, замондошнинг, халқнинг қалбида, фикрида тебраниб турган муҳим, мураккаб ва зиддиятли фикрларни ифода этишга тўсқинлик қилмайди.
Хуршид шеърларида топиб айтилган чиройли образлар вужудимизга худди қуёш нурларидай эркин сингишиб кетади, кўклам шабадасидек энтикарди, болаликнинг ширин хотираларидек ҳаяжонга солади. Унинг шеърларида меҳмон бўлиб келаётган шамоллар ҳам оддий эмас, рангсиз ва иссиз эмас, бу шамоллар бағрига ялпиз ҳидини босиб келади.
Болаликда ким илк севгини, болаликнинг мурғак севгисини бошдан ўтказмаган, дейсиз? Ким уни топишга улгурмасдан туриб, йўқотмаган дейсиз. Хуршид болаликдаги бу ҳолатларнинг дилбар манзараларини бера олади: болаликда болишга томган кўзёшлар унинг шеърида исирғадек ёниб туради, илк севгининг ўзи эса бамисоли киприкдек узун. Эътибор беринг: киприкдек калта эмас, киприкдек узун. Бу севги жуда тез ўтиб кетади, лекин қалбдаги муҳри чеҳрадаги узун киприкдек гўзал ва абадийдир, ардоқлидир. Хуршид Даврон болаликдаги муҳаббатим сўлди, нобуд бўлди, ундан айрилдим, ҳажр ўтида ёниб адойи тамом бўлдим деб ёзмайди. Унинг шеърларида умид ва ишонч, эртанги ҳаёт гўзалликларини баҳрга босиб яшаш устуворлик қилади. Унинг шеърларида майса, яшил ўт, нур ва айниқса оқ ранг образларининг мўл учраши шундан. Шунинг учун ҳам унинг шеърларида баъзи тенгқурлари асарларида бўлганидек, тун эртанги саҳарга уйқусизлик азоби натижаларини эмас, янги очилажак куртакларни ташлаб кетади. Хуршид шеърларининг осмонида қуёш гуллайди. Бу фақат осмондаги қуёшгина эмас, болаликнинг, ёшликнинг орзулари, умидлари. Шу тариқа Хуршид кўкдаги қуёшга қўшиб орзулари, умидларини гуллата олади. “Ҳали осмон дилимдай хира” деб бошланадиган бу кичкинагина шеърида шоир ўктам умумлашмалар чиқаради. Эрта тонгда қуёш гуллашидаги рамзий маънога эртанги кунга, келажакка бўлган умидлар яширинган.
Хуршид кўпинча қисқа-қисқа шеърлар ёзади. Альфонс Доденинг бир гапи бор. Булбулдан сўрабдилар: қўшиқларинг жуда ажойиб-у, лекин бунча қисқа бўлмаса? Булбул жавоб берибди: қўшиқларим жуда кўп, лекин, уларни куйлаб улгуришим керак. Мен Хуршиднинг шеърларини ўқиганимда шу ривояти эсимга тушади. У баъзан қисқа-қисқа шеърларига ҳам халқ қиёфасининг характери фазилатларини, меҳнаткаш инсоннинг гўзал қалбини жойлай олади. Хуршиднинг “У аёлнинг қўллари дағал…” деган саккиз мисрали шеъри бор. Бу шеърида у ҳаётда баъзан учраб туриши мумкин бўлган – тақдирнинг аччиқ қисматли вазифаларида ҳам инсон қалбидаги гўзалликка ташналик туйғуси йўқолмаслигини тасвирлаб беради. Бу аёлнинг кўйлаги дағал. Жоҳил эрнинг калтакларидан юзида ҳар кун кўкарган доғлар. Дафъатан бир кун шоир ҳар кун ўзи юрган йўл четида ўзи сира сезмай юрган миттигина марваридгулни шу ёш ҳузурланиб ҳидлаётганини кўриб қолади. Шеърдаги бор гап шу. Бироқ унинг замирига қанчалар чуқур ҳаётий, некбин маънолар яширинган. Шу тариқа ҳаёт манзарасини ва одам қалбини фақат тасвирлаш ёки тушунтириш эмас, балки асосан кўрсатиш Хуршид шеърларига хос бўлган хусусиятлардан биридир. Энг асосийси, Хуршид умидбахш, тоза туйғулар куйчиси. Юқорида айтганимиздек, унинг шеърларида оқ ранг образи мўл ишлатилишининг боиси шундан. Мана улар: оппоқ мезонлар, оппоқ шийпонлар, кечалар, кўчалар, дунё ва ёмғир ҳам оқ ва ҳатто кўз ёши ҳам гулдайин оппоқ, оқ маржон, оқ от ва ҳатто тиббиёт ҳам унинг хаёлида оқ халат кийган ақл…
Лирика ҳаётнинг, ҳаяжоннинг оний ҳолатларини куйлашини биламиз. Лекин шу оний ҳолатлар ўзининг муайян сабаби ва натижаларидан маҳрум бўлмагандагина асар ўзининг таъсир кучини йўқотмайди. Акс ҳолда асардан қутилган мақсад ўзини оқлаши қийин бўлиб қолади. Хуршиднинг мана шундай шеърлари ҳам йўқ эмас. “Жийда гулин исладим…” шеърида шоир болалигини излагани, олис-олисларга қуёшдай сингиб кетишни орзу қилганини айтади ва ёзади:

Бироқ ўтга кўмилиб
Йиғлагим келса, нетай?

Асар давомида миттигина бойчечак унинг қўлидан ушлаб, йиғлама деб юпатгани, далда бергани ҳақида гап боради ва шу билан шеър тугайди. Бизнинг эса билгимиз келади: нима учун бу қаҳрамон ўтга кўмилиб йиғламоқчи? Бунинг сабаби нима? Бироқ, шеърдан бунинг сабабини билолмаймиз. Балки қаҳрамон ёки, айтайлик, шоирнинг ўзи болалигини қўмсаганидан шундай ҳолатга тушаётгандир? Лекин шундай бўлган тақдирда ҳам биз бу ҳолатга тушишнинг сабабини билгимиз келади. Ҳаётда, дўстимиз бизга бунинг сабабини айтмаслиги мумкин. бу унинг кўнгил иши. Бироқ, бадиий асар буни бизга айтиши керак.
Қаҳрамон туйғуларининг етарлича очилмай қолиш ҳолатига Хуршиднинг “Дунёнинг безавол тонгида…” деб бошланадиган шеърида ҳам дуч келамиз. Шеърда эрта кўклам тонгида ялпизлар кўз очгани, саратон келгач улар ғойиб бўлгани тасвирланади. Табиатнинг бу дилбар онлари жуда тез ўтиб кетганидан шоир астойдил қайғуради. Шеърдаги асосий гап шундан иборат. Тўғри, бу фикрга бирор бир эътироз билдириш ўринли эмасдир, балки. Чунки ҳар қандай нозик дидли, ҳаяжонга тез берилувчи, табиатнинг гўзаллиги билан энтикиб яшовчи кишида бундай ҳолнинг рўй бериши табиийдир. Бироқ, табиатнинг бу ҳолати туфайли, шеърда тасвирланганидек, шоир ёки лирик қаҳрамон кўзларидан ёшлар тош бўлиб тўкилиши, бўғзига тонг тиқилиб қолиши ва бошқалар, назаримизда, ҳақиқий ҳолат билан унинг талқинидаги меъёрнинг бузилиши, туйғу тасвирининг зўрма-зўраки бўрттирилиши сифатидагина баҳоланиши мумкин. Чунки шоир айтаётган руҳий ҳолат инсон бошига ҳаддан ташқари катта дард ва ташвиш тушгандагина рўй бериши мумкин. ялпиз бўй кўрсатиб, тезгина ўтиб кетганлиги учунгина бу ҳолатга тушиш одамга жуда оҳирлик қилади. Шунинг учун ҳам бир қарашда анчагина чиройли бўлиб кўринган шеър ниҳоясига етгач бирмунча сунъийроқ туйғулар асосига қурилгандек таассурот қолдиради.
Хуршиднинг шеърлари учун кўпсўзлилик, асосий фикр ва мақсаднинг юзини тўсиб қўювчи ортиқча сўзларга ўрин бериш, умуман олганда, ёт нарса. Бироқ, шоирнинг ўзига ва асарларига талабчанлиги ўзи билмаган ҳолда бирмунча сусайган ўринда ана шу камчилик кўриниш бериб қолади. Унинг “Ҳозир борсам…” деб бошланадиган шеъридаги ушбу мисраларга эътибор берайлик:

Ҳозир борсам топаманми мен уйингни,
Уйнинг ичра кўраманми гул юзингни
Ва юзингда топаманми дилдан суйган
Тундай қора, ойдай ёруғ шўх кўзингни?

Даставвал ҳеч қандай эътироз уйғотмайдигандек бўлиб кўринган бу парчага чуқурроқ эътибор берсак, юзингни “уйнинг ичра кўраманми”, кўзингни “юзингдан топаманми” деган иборалар, жумлалар, кўпсўзлилик, ортиқча сўзлилик эканлигини сезмаслик мумкин эмас.
Лекин, Хуршид дастлабки шеърларида кўринган бундай камчиликлардан тез қутула олди. Йиллар ўтган сайин унинг шеърларида ибора ва жумлагина эмас, ҳатто ҳар бир сўзга алоҳида эътибор билан қараш кучайди. Мурғак гўдакка нисбатан айтилган “Митти оёқчаси ой каби оппоқ”, бева аёлга нисбат бериб ишлатилган “Бева ҳовлисига тун олдин кирар”, теримчи қизларга нисбатан қўлланган “Қуёш иси анқиб турар чеҳраларидан” каби сатрларда ҳам тиниқ картина яратиш, ҳам чуқур ҳаётий маъно беришга интилиш Хуршид шеърларининг асосий хусусиятига айлана борди.
Хуршид устозлар ижодини чуқур ўрганишга, уларнинг асарларидаги маҳорат сирларини топишга астойдил интилаётган ёшлардан бири. Бу борада унга сўнгги йилларда, айниқса, Ойбек поэзиясидаги тиниқлик ва гўзаллик сезиларли таъсир кўрсатмоқда.  Хуршид Ойбек поэзиясига шу қадар чуқур шўнғидики, баъзан устоз шеъриятидаги “сирли капалаклар” (“Юрагимни яширганман” шеъридан) ўз шеърига учиб ўтганини, “сувлар шаклида оқаётган вақтнинг (“Албатта уйғонамиз…” шеъридан) ўз шеърларига сувдек эркин оқиб кириб келганини, “най куйи – соғинч байти” (“Атрофда қора кеча…” шеъридан) унинг ўз шеърларида ҳам куйлай бошлаганини ўзи сезмай қолади. Булар мутлақ Ойбек образларини кўчириш ёки унга тақлид қилиш эмас, ойбекона тиниқ, кутилмаган янги образлар топишга интилиш натижаларидир. Хуршид Ойбек шеъриятидан бу каби ихчам, тиниқ образлиликнигина эмас, энг асосийси, улар замирига чуқур ижтимоий фикрларни ва ҳаётий туйғуларни сингдириш сирларини ҳам ўрганишга интилади. Хуршиднинг шеърларида аёл куйлаганда наинки одамзод, ҳатто қуриган шохлар ҳам гулларни тишлаганча уйғона бошлайди, куртаклар аёлни қаршилаш учун кўз очади, қуёш аёл исмини айтиб уфқдан бош кўтаради.
Кейинги йилларда Хуршид табиатнинг кичик-кичик лавҳаларини, инсон қалбидаги айрим туйғуларни, кечинмаларни куйлашдан секин-аста чуқур ижтимоий мавзуларни, халқ, мамлакат ҳаётида рўй берган катта тарихий ҳодисаларнинг ватандош тақдирида қолдираётган ўчмас изларини куйлашга ўта бошлади. Мана шу йўналишдаги сезиларли ютуқлардан бири унинг “Тун, бева аёл ва деразадаги соялар” номли балладасида кўзга ташланган эди. уруш лаънатланган, у қолдирган даҳшатли излар бадиий гавдалантирилган асарлар поэзиямизда оз эмас. Бироқ, уруш туфайли бева қолган аёл қалбидаги туғёнларнинг нозик ва ингичка қатламлари теран ва ўзига хос янги бир лирик планда акс эттирилган Хуршиднинг балладаси аёл қалбида кечиши мумкин бўлган аччиқ ҳақиқатларнинг бадиий нидоси сифатида бугунги шеъриятимизнинг гўзал намуналари қаторидан ўрин олган.

Ёшлар шеъриятидаги мавзу биқиқлиги, мавзу торлиги ҳақида танқидчилик айтаётган танбеҳларда жон бор. Назаримизда, бу танбеҳлар беиз кетмади. Ўзига талабчан, жамоатчилик фикрига ҳурмат билан қаровчи ёшлар бу фикрлардан ўзларига тегишли хулосалар чиқардилар. Хуршиднинг шеърлари ҳам сўнгги йилларда мавзу, проблема, қаҳрамон нуқтаи-назаридан анча ранг-баранглашди. У шу куннинг мавзулари билан бир қаторда узоқ ўтмиш мавзуларини, фаластин жангчиси ҳаётидан тортиб, ҳозирги испан шоирлари ҳаётидаги ҳодисаларни, инқилоб чавандозлари жасорати ва Улуғ Ватан уруши даври воқеаларини, Велемир Хлебников, Ояр Вациетис, М.Аветисян, В.Шкловский, А.Қодирий, Ойбек, Малик Қаюмов сингари шоир, ёзувчи, мусаввир ва олимлар қиёфасини ёритишга ҳаракат қилади. Хуршид сўнгги йилларда тарихий мавзуларга ҳам кўпроқ мурожаат эта бошлади. Прозага нисбатан поэзияда, айниқса лирикада бу вазифани маҳорат билан амалга ошириш мураккаб иш. Чунки, узоқ мозий манзараларидаги характерли белгиларни, қаҳрамонлар ҳаёти ва фаолиятидаги муҳим хусусиятларни аниқлай олиш ва саралай билиш ҳамда буларнинг барчасидаги ҳозирги ҳаёт билан боғлиқ бўлган фазилатларни бир неча ўн сатрдагина гавдалантира олиш осон эмас. Хуршиднинг бу йўналишидаги изланишлари шу талабларга жавоб бериши нуқтаи-назаридан эътиборни жалб қилади. Хуршидни узоқ ўтмиш манзаралари ўзига маҳлиё қилиш жиҳатидан эмас, тарихий воқеа-ҳодиса, қаҳрамонлар орқали шу кунги замондошимизни тарбиялашга, янада камол топтиришга хизмат қилиши жиҳатидан жалб қилади. СССР ёзувчилари союзи 50 йиллигига бағишланган Пленум материалларида ҳам бу масалага алоҳида урғу берилган эди. Хуршиднинг “Кошғарий”, “Девонул луғатит-турк” оҳанглари”, “Широқ ҳақида ривоят”, “Абдулхай сўзи”, “Қадимий битикни варақлаб бир қур…” сингари шеърлари ҳам замондошимизни тарих воситаси орқали тарбиялаш ишига хизмат қилади. Хуршид ўтмиш ҳақида шеър ёзар экан, унинг мақсади мозийни улуғлаш, кечмишга ҳамду-сано ўқиш эмас, тарихнинг бугунимиз билан боғлиқ ёғдуларини, нурларини бадиий гавдалантиришдан иборатдир. Шунинг учун ҳам таниқли олима Г.А.Пугаченковага бағишланган “Бу деворлар – бизнинг елкамиз…” шеъридаги битик тошлар узоқ авлодлар қалбидан отилиб чиққан армонли ва умидли қўшиқ парчалари; Самоний мақбараси – боболарнинг равшан имони. Шунинг учун бу обидаларни кўз қорачиғидек асрамоқ керак. “Кошғарий” шеърининг асосини ҳам ўтмиш билан бугуннинг узилмас ришталарини куйлаш ташкил этади. Шоир яхши билади: халқ сўзи ўлмас экан, унинг ўзи ҳам ҳеч қачон ўлмайди. Шунинг учун ҳам Кошғарий меҳнатининг аҳамияти шоир талқинича халқ сўзларини, халқ тилини асраб-авайлаб қолишидагина эмас, умуман шу тил мансуб бўлган халқни ҳам тарих бағрида “забун” қилмай, қутқариб қолинишидир. Бу шеърнинг ғояси Хуршиднинг “Девонул луғатит-турк” оҳанглари”да янада давом эттирилади ва ривожлантирилади. Бироқ, шеърда стализация нуқтаи-назаридан ҳозирги китобхон идрок этиши оғир бўлган қатор тарихан эскирган, истеъмолдан қолган сўзлар ҳам ишлатилиб, унинг тушунилишини маълум даражада мураккаблаштиради. Тўғри, муаллиф, бу сўзларни Кошғарийнинг ўзидан олади ва асарнинг тарихий руҳини очишга бўйсундиришга ҳаракат қилади. Лекин, бундан қатъи назар, агар улар билан ёнма-ён равишда шу тарихий сўзларнинг ҳозир ишлатилаётган намуналари ҳам берилганда ёмон бўлмасди.
Бироқ, энг асосийси, асарнинг етакчи руҳи, шеърда айтилганидек, мозийни бугунга уламоқдан иборатдир. Шеърни ўқиш давомида буни биз чуқур ҳис этиб борамиз:

Аркўзлардан ҳатлаб, сойларни ичиб
Ятика шуъласин боламдек қучиб.
Ўтлоқлар қўйнини оҳудек кечиб,
Етаман – эшикни аста чертаман,
Кошғарий чиқади эшикни очиб.
…………………………………………………
— Хайр! – демас. – Салом, — дер, — салом, набирам!

Бу маъно айни вақтда Кошғарий бобонинг ёш шоирни, ҳозирги замондошимизни ўз боласидек бағрига олишини ҳам ифодалайди. Узоқ мозийдан туриб бу олимнинг ёш авлодга хайр эмас, салом дейишида ҳам катта рамзий маъно бор. У бугун билан тарихнинг яхлитлигига, бугуннинг ўтмишдан узилиб қолмаганига ишорадир. Бу шеър ўзбек халқи социализм даврига келиб ўзининг она ўтмишидан узилиб қолган, тарихга мурожаат қилиш, уни эслашга ҳукумат ёки Москва томонидан йўл қўйилмайди деювчи ғарбдаги буржуа советологларининг уйдирмаларини кескин рад эта олади ва уларга ўзига хос зарба беради.
Хуршид шеърларида фақат мазмун ранг-баранглиги эмас, шаклий ранг-барангликка ҳам интилади. Унинг шеърларидаги шакл кўпинча мазмун моҳияти ва фикр шиддатига мутаносиб равишда ўзгариб туради. Лекин у ҳаётнинг одми, оддий, кундалик ташвишларини беришда, шунга монанд шаклдаги соддаликка интиламан деб баъзан жўн прозаизмга йўл қўйганини сезмай қолади. Унинг “Оила” деган яхшиги на бир шеъри бор. Шеърда бир оила бошига тушган ташвишларнинг, турмуш уринишларининг ўзига хос лавҳалари худди ҳаётнинг ўзидек ҳам соддагина, ҳам айни вақтда, чуқур ички коллизациялар замирида акс эттирилади. Лекин, шаклда керагидан ортиқ даражада соддаликка интилиш бу шеърнинг айрим парчаларидаги таъсир кучига анча путур етказади:

Ҳозиргина даладан қайтдим,
Сув тарадим ғўзаларимга.
Мана тонг отяпти,
Хотиним далага кетган –
Мен уни яхши кўраман…
 Болаларим ухлаб ётибди,
Кейин улар ҳам кетар далага –
Ёлғиз Нуржон қолар
Ухлай десам Нуржон қўймайди.
Бари бир кундуз кун ухлай олмайман –
Ташвишлар елкамдан эзганидан бу.

Бу парчада маълум бир мақсад, мазмун йўқ эмас, албатта. шоир бир оила тимсолида пахтакор меҳнатининг машаққатини, пахтакорнинг меҳнатга фидойижон муносабатини кўрсатмоқчи: тун бўйи мироб ота далада, тонгда уйга қайтса, хотини далага кетган, ғўза парваришининг бу долзарб дамларида эр-хотин бир-бирининг дийдорига ҳам тўёлмай қолади, бундай кезлар ҳатто болаларнинг ҳам асосий жойи – дала, фақат икки яшар Нуржонгина далага чиқмайди. Даладан тонгда қайтган ота кундуз ҳам тинчгина ухлолмайди: ғўза ташвишига қоришиб кетган турмуш ташвишлари унга уйқу бермайди. Кўриниб турибдики, шеърнинг асосий мақсади, муаллифнинг нияти ёмон эмас. Лекин мана шу ниятнинг ўқувчи қалбига, тафаккурига “жиз” этиб тегишига, уни тўлқинлантириб, ўзига шерик қилишига шеърдаги жўн шакл ва прозаик услуб анчагина тўсқинлик қилади.
Баъзан бир образли фикр Хуршиднинг бир неча шеърларида такрор ишлатиладиган ҳолларга ҳам дуч келамиз. Масалан, “Мезон кечди…” шеъридаги “Ҳосил тўла араваси лойларга ботиб” мисраси катта ўзгаришсиз “Кузни ўйла” шеърида “Ғилдираги лойга ботиб қолган арава” тарзида, “Кузни олиб ўтди деҳқонлар” шеърида эса бу фикр

Кузни олиб ўтди деҳқонлар
Аравада олмалар билан.
Тўлиб кетди чексиз сайҳонлар
Ғилдираклар ғирчиллашидан,

тарзида яна такрорланади. Бу камчилик Хуршид шеърлари учун характерли бўлмаса ҳам, бу ҳодиса унинг шеърларида фақат аҳён-аҳёндагина кўзга ташланса ҳам, бари бир бу жузъий нуқсон муаллифнинг ҳар бир образга, ҳар бир мисрага алоҳида диққат-эътибор билан қарашни кучайтириши лозимлигини кўрсатади.
Некрасовнинг чиройли бир гапи бор. Инсон юрагининг оддий сўзларга очилмайдиган шундай дарчалари бўладики, уни фақат шеъриятнинг сеҳрли тили билангина очиш мумкин, дейди у. Биз уй қурганда деразамизни доимо қуёш томонга жойлаштирамиз. Бу –уйда ёруғлик мўл бўлиши истаги туфайлигина эмас. Ёғду тўла хонадон қуёшнинг қадрига, қуёшли кунларнинг қадрига кўпроқ етади дейишади. Шунга ўхшаб ўзини танигандан бошлаб инсон юрагининг деразалари ҳам шеъриятга маҳтал бўлади. Чунки шеърият юракни эрта занглашдан асрайди, умримизни мазмунлироқ, ҳаётни янада гўзалроқ қилади, яшамоқ ва курашмоқнинг сеҳрли сирларини ўргатади.
Қисқагина назар ташлаганимиз Хуршид Даврон шеърлари ҳам ўз ўқувчилари юрагининг деразаларини топа олади.

1984

(Tashriflar: umumiy 45, bugungi 1)

Izoh qoldiring