Boris Pasternak. Ikki she’r. Xurshid Davron tarjimasi

0910 феврал — Атоқли рус шоири Борис Пастернак таваллуд топган кун

    Мен узоқ йиллар Борис Пастернакнинг айрим шеърларини ўзбек тилига таржима қилишга уринганман. Неча маротиба кучим етмаётганини сезиб, нафас бағишлайдиган лаҳза ва илҳомнинг вақти-соатини кутганман. Айниқса шоирнинг «Қиш кечаси» шеъри таржимасини юзлаб карра қоралаганман десам, ишонаверинг. Фақат шу йил қиш кечаларининг бирида иш столим устида шам ёқиб, оқ қоғозга эгилишим билан керакли оҳанг қуйилиб келди. Ушбу таржима нечоғли тўғри ва мос чиққанини баҳолаш сиздан.

Борис Пастернак
ИККИ ШЕЪР
Хуршид Даврон таржимаси
011

022 Борис Пастернак [1890.29.1(10.2), Москва — 1960.30.5, Москва вилояти Переделкино қишлоғи] — рус шоири. Санъаткор оиласида туғилган. Болалик ва ёшлик йилларида тасвирий санъат ва мусиқа композицияси билан қизиққан. 1909 йил мусиқачилик касбидан воз кечиб, Москва университетининг тарих-фалсафа факултетига ўқишга кирган.
1912 йил Германияга бориб, Марбург университетида бир семестр ўқиган. Aммo кўп ўтмай, файласуфлик истиқболидан ҳам воз кечиб, шеърият билан шуғуллана бошлаган. «Булутлар орасидаги эгизак» (1914) номли биринчи шеърий тўплами нашр этилган. 1917 йил тўнтариши арафасида у футуристлар билан алоқа ўрнатиб, улар таъсирига берилади. Бироқ бошқа футуристлардан фарқли ўлароқ, Пастернак ўтмиш ва «эски» маданиятдан юз ўгирмай, 19-аср рус (М.Ю. Лермонтов, Ф.И.Тютчев) ва немис (Р.М.Рильке) фалсафий лирикаси анъаналарини давом эттиради.
«Ҳаёт менинг ҳамширам» (1917) шеърида Пастернак шеъриятининг муҳим хусусиятларидан бири — табиат олами, ҳаёт билан узвийлик илк бор кўзга ташланади. 20-йиллардан бошлаб Пастернак шеъриятида лирикадан эпос сари интилиш тамойили сезилади ва у «Тўққиз юз бешинчи йил», «Лейтенант Шмидт» достонларида лирик тафаккурдан эпик тафаккурга ўта бошлайди.
Пастернак уруш ва инқилоблар давридаги инсон тақдирига ба-ғишланган «Самовий йўллар» (1924— 33) насрий китоби ҳамда «Сикорский» шеърий романида воқеий сюжетга қарши ўлароқ табиат олами ва муҳаббат билан боғлиқ сюжетни ўртага ташлайди. Пастернак бу асарларида инқилоб олдида турган юксак мақсадни тан олгани ҳолда мақсадга эришишнинг инқилобий зулм ва зўравонлик йўлини кескин инкор этади. 30-йилларнинг ўрталарида — 40-йилларда яратган асарларида («Санъаткор», 1936; «Барвақт юрган поездлар», 1931) Пастернак образлар тизимини соддалаштириб, рус классикларига хос «равшан услуб»га ўта бошлаган.
Пастернак қарийб бутун ижоди давомида насрий асарлар яратишга ҳам катта эътибор берган. У урушдан кейинги йилларда «Доктор Живаго» (1957, Милан) романини ёзиб, унда шахсий ҳаёт билан ижтимоий борлиқ ўртасида аросатда қолган Сергей Сикорскийга қондош рус зиёлисининг образини яратган. У ушбу романда совет даври ёзувчилари орасида биринчи бўлиб инқилоб ғоясини рад этган ва жамиятни ижтимоий жиҳатдан қайта қуриш мумкинлигига шубҳа билдирган. Мазкур асар Пастернакнинг тоталитар тузум томонидан тазйиқ остига олинишига сабаб бўлган.
Пастернак 50—60-йилларда «Яйраган чоғингда» (1956—59) шеърлар туркуми, «Одамлар ва ҳолатлар» (1957), «Кўр соҳибжамол» (1969 йил нашр этилган) драматик достонларини ёзган. Шекспир, Гёте, Шелли, Верлен, Петёфи ва бошқа шоирларнинг асарларини рус тилига таржима қилган. Нобель мукофоти лауреати (1958).

05


ҚИШ КЕЧАСИ

002Қор ёғарди рўйи заминда,
Қор ёғар эди.
Шам ёнарди столимда,
Шам ёнар эди.

Ёзда чивин ёприлгандек
Шамчироқ сари,
Деразамга ёғиларди
Қор зарралари.

Қорбўрондан ойнага зар
Нақш инар эди,
Столимда шам ёнарди,
Шам ёнар эди.

Ёритарди шифтда ёғду
Соялар аксин,
Чирмашган қўл оёқлару
Тақдирнинг рақсин.

Бир жуфт башмоқ пол устига
Дукурлаб тушар,
Кўйлак узра томар шамдан
Оққан кўз ёшлар.

Борлиқ сингиб оқ зулматга,
Бўзга дўнарди,
Столимда шам ёнарди,
Шам ёнар эди.

Гоҳ ногаҳон эсган елдан
Шам қувват туяр,
Худди хочдай, фариштадай
Қанотин ёйар.

Бутун феврал қор инарди,
Қор инар эди.
Столимда шам ёнарди,
Шам ёнар эди.

ҲАМЛЕТ

008Шовқин тинди. Секин саҳнага чиқдим,
Эшикнинг роғига суяниб аста.
Тақдирим билмоқчи бўлиб ошиқдим
Қулоқ тутиб олис янграган сасга.

Мени нишон олиб қоронғиликдан
Бешафқат тикилди минг кўз дурбини.
Парвардигор, илож топ, тақдир узатган
Бу жомни ичмоқдан асрагин мени.

Ўзгармас ёзуғинг суяман, ўша
Сен берган ролга ҳам розиман яна.
Аммо, ҳозир кечар бошқа томоша,
Ишонгин, бу ўйин менга бегона.

Аммо, томошанинг охири аён,
Ҳар хатти битилган,аниқ якуни.
Ёлғизман, атрофим ўраган ёлғон,
Йўл ўтмоқ эмасдир ҳаёт дегани.

Boris Pasternak
IKKI SHE’R
Xurshid Davron tarjimasi
011

003Boris Pasternak [1890.29.1(10.2), Moskva — 1960.30.5, Moskva viloyati Peredelkino qishlog’i] — rus shoiri. San’atkor oilasida tug’ilgan. Bolalik va yoshlik yillarida tasviriy san’at va musiqa kompozitsiyasi bilan qiziqqan. 1909 yil musiqachilik kasbidan voz kechib, Moskva universitetining tarix-falsafa fakultetiga o’qishga kirgan.
1912 yil Germaniyaga borib, Marburg universitetida bir semestr o’qigan. Ammo ko’p o’tmay, faylasuflik istiqbolidan ham voz kechib, she’riyat bilan shug’ullana boshlagan. «Bulutlar orasidagi egizak» (1914) nomli birinchi she’riy to’plami nashr etilgan. 1917 yil to’ntarishi arafasida u futuristlar bilan aloqa o’rnatib, ular ta’siriga beriladi. Biroq boshqa futuristlardan farqli o’laroq, Pasternak o’tmish va «eski» madaniyatdan yuz o’girmay, 19-asr rus (M.YU. Lermontov, F.I.Tyutchev) va nemis (R.M.Ril`ke) falsafiy lirikasi an’analarini davom ettiradi.
«Hayot mening hamshiram» (1917) she’rida Pasternak she’riyatining muhim xususiyatlaridan biri — tabiat olami, hayot bilan uzviylik ilk bor ko’zga tashlanadi. 20-yillardan boshlab Pasternak she’riyatida lirikadan epos sari intilish tamoyili seziladi va u «To’qqiz yuz beshinchi yil», «Leytenant Shmidt» dostonlarida lirik tafakkurdan epik tafakkurga o’ta boshlaydi.
Pasternak urush va inqiloblar davridagi inson taqdiriga ba-g’ishlangan «Samoviy yo’llar» (1924— 33) nasriy kitobi hamda «Sikorskiy» she’riy romanida voqeiy syujetga qarshi o’laroq tabiat olami va muhabbat bilan bog’liq syujetni o’rtaga tashlaydi. Pasternak bu asarlarida inqilob oldida turgan yuksak maqsadni tan olgani holda maqsadga erishishning inqilobiy zulm va zo’ravonlik yo’lini keskin inkor etadi. 30-yillarning o’rtalarida — 40-yillarda yaratgan asarlarida («San’atkor», 1936; «Barvaqt yurgan poezdlar», 1931) Pasternak obrazlar tizimini soddalashtirib, rus klassiklariga xos «ravshan uslub»ga o’ta boshlagan.
Pasternak qariyb butun ijodi davomida nasriy asarlar yaratishga ham katta e’tibor bergan. U urushdan keyingi yillarda «Doktor Jivago» (1957, Milan) romanini yozib, unda shaxsiy hayot bilan ijtimoiy borliq o’rtasida arosatda qolgan Sergey Sikorskiyga qondosh rus ziyolisining obrazini yaratgan. U ushbu romanda sovet davri yozuvchilari orasida birinchi bo’lib inqilob g’oyasini rad etgan va jamiyatni ijtimoiy jihatdan qayta qurish mumkinligiga shubha bildirgan. Mazkur asar Pasternakning totalitar tuzum tomonidan tazyiq ostiga olinishiga sabab bo’lgan.
Pasternak 50—60-yillarda «Yayragan chog’ingda» (1956—59) she’rlar turkumi, «Odamlar va holatlar» (1957), «Ko’r sohibjamol» (1969 yil nashr etilgan) dramatik dostonlarini yozgan. Shekspir, Gyote, Shelli, Verlen, Petyofi va boshqa shoirlarning asarlarini rus tiliga tarjima qilgan. Nobel` mukofoti laureati (1958).

011
QISH KECHASI

002Qor yog’ardi ro’yi zaminda,
Qor yog’ar edi.
Sham yonardi stolimda,
Sham yonar edi..

Yozda chivin yoprilgandek
Shamchiroq sari,
Derazamga yog’ilardi
Qor zarralari.

Qorbo’rondan oynaga zar
Naqsh inar edi,
Stolimda sham yonardi,
Sham yonar edi.

Yoritardi shiftda yog’du
Soyalar aksin,
Chirmashgan qo’l oyoqlaru
Taqdirning raqsin.

Bir juft bashmoq pol ustiga
Dukurlab tushar,
Ko’ylak uzra tomar shamdan
Oqqan ko’z yoshlar.

Borliq singib oq zulmatga,
Bo’zga do’nardi,
Stolimda sham yonardi,
Sham yonar edi.

Goh nogahon esgan yeldan
Sham quvvat tuyar,
Xuddi xochday, farishtaday
Qanotin yoyar.

Butun fevral qor inardi,
Qor inar edi.
Stolimda sham yonardi,
Sham yonar edi.

HAMLET

008Shovqin tindi. Sekin sahnaga chiqdim,
Eshikning rog’iga suyanib asta.
Taqdirim bilmoqchi bo’lib oshiqdim
Quloq tutib olis yangragan sasga.

Meni nishon olib qorong’ilikdan
Beshafqat tikildi ming ko’z durbini.
Parvardigor, iloj top, taqdir uzatgan
Bu jomni ichmoqdan asragin meni.

O’zgarmas yozug’ing suyaman, o’sha
Sen bergan rolga ham roziman yana.
Ammo, hozir kechar boshqa tomosha,
Ishongin, bu o’yin menga begona.

Ammo, tomoshaning oxiri ayon,
Har xatti bitilgan,aniq yakuni.
Yolg’izman, atrofim o’ragan yolg’on,
Yo’l o’tmoq emasdir hayot degani.

05

(Tashriflar: umumiy 168, bugungi 1)

2 izoh

  1. Juda ham yoqadi shu insoning hayoti va ijodi, ayniqsa uning «Samoviy yo’llar» deb nomlangan nasriy aasari insonda boshqacha xis tuyg’u qoldiradi

Izoh qoldiring