Mavlono Jaloliddin Rumiy. Ruboiylar

mavlono

Мавлоно Жалолиддин Румий — жаҳон мумтоз адабиётининг энг буюк сиймоларидан,башарият шоири деб шуҳрат қозонган забардаст алломадир.
 Мавлоно 1207 йилда қадимий Балх шаҳрида ўз даврининг машҳур мутасаввуф  донишманди,йирик хатиб ва воизи бўлган Баҳовуддин Валад оиласида дунёга келади. Баҳовуддин Валад аслида Шайх Нажмиддин Кубро (1135 – 1221) нинг Маждиддин Бағдодий, Саъдуддин Ҳамавий, Разиуддин Алийи Лоло, Сайфуддин Бохарзий каби шогирд-муридларидан бири эди.  Таниқли румийшунос Зарринкуб таъбири билан айтганда,”Мавлононинг 68 йиллик ажойиб умри бошдан оёқ бир шеър,гўзал,бетакрор,туғёнли ашъор жараёни,садоси ва бонги билан йўғрилиб ўтди”.
 Мавлоно Румий ўзидан кейинги авлодларга  5  муҳим ва қимматбаҳо асар қолдирди. Булар қуйидагилардир:
 1. ”Девони Кабир”,”Девони Шамси Табризий”,”Девони Шамсул-Ҳақойиқ” деган номлар билан машҳур девон. Девон ғазал ва рубоийлардан иборат.
 2. “Маснавийи Маънавий” —  25700 байтдан иборат бебаҳо тасаввуфий-ишқий асар. Сўнгги йилларда таниқли ўзбек шоири Жамол Камол томонидан тўлиқ,шоир Асқар Маҳкам томонидан эса  1-жилди ўзбек тилига таржима қилиниб, нашр этилди.
 3. “Фийҳи Мо-Фийҳи” (“Ичингдаги Ичингдадир”) – Мавлоно суҳбатларидан иборат фалсафий асар. 1998 йилда Тошкентда Улуғбек Ҳамдам томонидан  ўзбек тилига  ўгирилиб,нашр этилди.
 4. “Мавоизи  Мажолиси Сабъа” –  бу асар Румийнинг етти ўгит ва панд-насиҳатларидан иборат.
5. “Мактубот” – Мавлононинг турли даврларда замондошларига ёзган мактубларидан ташкил топган тўплам.
 Ҳазрат Алишер Навоий  “Устозлар устози” деб шарафлаган, Абдураҳмон Жомий эса “У пайғамбар эмас,аммо пайғамбарлик китоби бор” деб улуғлаган Мавлоно Жалолиддин Балхий-Румий 1273 йилнинг изғиринли қиш кунларининг  бирида вафот этган.
1989 йилда нашр этилган ва таржималаримдан иборат “Қирқ ошиқ дафтари” китобига киритилган Мавлоно рубоийлари билан қуйида танишасиз.

0ғ90

Мавлоно Жалолиддин Румий
РУБОИЙЛАР

* * *

Ман зарра-у,хуршидлиқо сенсан,
Ман хаста-у,айни даво сенсан.
Қанотим йўқ,учарман пойингда зор,
Ман қадаҳман,ёр,қаҳрабо сенсан.

* * *

Агар ўлсам танимни келтиринг, дўстлар,
Вужудимни нигоримга беринг,дўстлар.
Лабимдин бўса олса ул масиҳим,
Тирилсам гар – яқо тутмай туринг,дўстлар.

* * *

Воҳ,дилимни ғамга банди қилди ёр,
Кеч-кундуз дилни тиғсиз тилди ёр.
Кеча-кундуз нола чексам қайғириб,
Пинҳон-пинҳон,ширин-ширин кулди ёр.

* * *

Маъшуқа офтоб ила баҳс бойлади,
Ошиқ ҳам ўзини чун хас ўйлади.
Ишқ баҳор ели каби эсди чунон,
Қурмаган шох бўлса,бас,рақс айлади.

* * *

Ишқимдин покроқ оби зилол йўқдур,
Ишқимдек ғаму дарди ҳалол йўқдур.
Ўзгалар ишқи фақат ҳол бўлса гар,
Дилбари нигоримга завол йўқдур.

* * *

Лутф этсанг тош ҳам жонона бўлғай,
Ўшал дам шеваси мастона бўлғай.
Зулфингнинг занжири гар бўлса зоҳир,
Луқмони Ҳаким ҳам девона бўлғай.

* * *

Жамолинг намозим,кўзингдир рўзам,
Лабинг ишқида ман — гадо,дарюзам*.
Айблиман,нетай,ёр,сархуш эдим ман,
Суйингни ичдиму синдирдим кўзанг.

* Дарюза – гадо,ҳеч нарсасиз одам

* * *

Ишқинг оташидин мен томчига зор,
Хаёлинг тушларимда манга ёдгор.
Сувинг шароб янглиғ ёндирди мани,
Чархпалакдек айланурман нолакор.

* * *

Дилдор манга айтди: ”Ойнинг ўзиман,
Не берурсан бўса берсам кўзимнан?”
“Тилло!” – дедим,деди:”Тилло не керак?”
“Жонни!” — дедим, деди:”Майли,розиман!”

* * *

Айт,нечун ошиқ мудом дилдан жудо?
Ёрининг зулфини деб бўлғай адо.
Жо эрур ошиқ дили рубоб аро,
Пардасида ёширун мунглиғ садо.

* * *

Зулфинин ҳар толасин бир жони бор,
Зулфинин дардида ман бўлдим хумор.
Сан дема:”Воҳ,мунча кўп ғам-ҳасратинг?”
Ҳасратим ҳурилиқо нозича бор.

Форсчадан Хуршид Даврон таржимаси

 

0ғ90

MAVLONO  JALOLIDDIN RUMIY
( 1207 – 1273 )

Mavlono Jaloliddin Rumiy — jahon mumtoz adabiyotining eng buyuk siymolaridan,bashariyat shoiri deb shuhrat qozongan zabardast allomadir.
Mavlono 1207 yilda qadimiy Balx shahrida o’z davrining mashhur mutasavvuf donishmandi,yirik xatib va voizi bo’lgan Bahovuddin Valad oilasida dunyoga keladi.  Bahovuddin Valad aslida Shayx Najmiddin Kubro (1135 – 1221) ning Majdiddin Bag’dodiy, Sa’duddin Hamaviy, Raziuddin Aliyi Lolo, Sayfuddin Boxarziy kabi   shogird-muridlaridan biri edi. Taniqli rumiyshunos Zarrinkub ta’biri bilan aytganda,”Mavlononing 68 yillik ajoyib umri boshdan oyoq bir   she’r,go’zal,betakror,tug’yonli ash’or jarayoni,sadosi va bongi bilan yo’g’rilib o’tdi”.

Mavlono Rumiy o’zidan keyingi avlodlarga 5 muhim va qimmatbaho asar qoldirdi. Bular iuyidagilardir:
1. ”Devoni Kabir”,”Devoni Shamsi Tabriziy”,”Devoni Shamsul-Haqoyiq” degan nomlar bilan mashhur devon. Devon g’azal va ruboiylardan iborat.
2. “Masnaviyi Ma’naviy” — 25700 baytdan iborat bebaho tasavvufiy-ishqiy asar. So’nggi yillarda taniqli o’zbek shoiri Jamol Kamol tomonidan to’liq,shoir  Asqar Mahkam tomonidan esa 1-jildi o’zbek tiliga tarjima iilinib, nashr etildi.
3. “Fiyhi Mo-Fiyhi” (“Ichingdagi Ichingdadir”) – Mavlono suhbatlaridan iborat falsafiy asar. 1998 yilda Toshkentda Ulug’bek Hamdam tomonidan o’zbek tiliga   o’girilib,nashr etildi.
4. “Mavoizi Majolisi Sab’a” – bu asar Rumiyning yetti o’git va pand-nasihatlaridan iborat.
5. “Maktubot” – Mavlononing turli davrlarda zamondoshlariga yozgan maktublaridan tashkil topgan to’plam.
Hazrat Alisher Navoiy “Ustozlar ustozi” deb sharaflagan, Abdurahmon Jomiy esa “U payg’ambar emas,ammo payg’ambarlik kitobi bor” deb ulug’lagan Mavlono  Jaloliddin Balxiy-Rumiy 1273 yilning izg’irinli qish kunlarining birida vafot etgan.
1989 yilda nashr etilgan va tarjimalarimdan iborat “Qirq oshiq daftari” kitobiga kiritilgan Mavlono ruboiylari bilan quyida tanishasiz.

024

Mavlono Jaloliddin Rumiy
RUBOIYLAR

* * *

Man zarra-u,xurshidliqo sensan,
Man xasta-u,ayni davo sensan.
Qanotim yo’q, ucharman poyingda zor,
Man qadahman,yor,qahrabo sensan.

* * *

Agar o’lsam tanimni keltiring, do’stlar,
Vujudimni nigorimga bering,do’stlar.
Labimdin bo’sa olsa ul masihim,
Tirilsam gar – yaqo tutmay turing,do’stlar.

* * *

Voh,dilimni g’amga bandi qildi yor,
Kech-kunduz dilni tig’siz tildi yor.
Kecha-kunduz nola cheksam qayg’irib,
Pinhon-pinhon,shirin-shirin kuldi yor.

* * *

Ma’shuqa oftob ila bahs boyladi,
Oshiq ham o’zini chun xas o’yladi.
Ishq bahor yeli kabi esdi chunon,
Qurmagan shox bo’lsa,bas,raqs ayladi.

* * *

Ishqimdin pokroq obi zilol yo’qdur,
Ishqimdek g’amu dardi halol yo’qdur.
O’zgalar ishqi faqat hol bo’lsa gar,
Dilbari nigorimga zavol yo’qdur.

* * *

Lutf etsang tosh ham jonona bo’lg’ay,
O’shal dam shevasi mastona bo’lg’ay.
Zulfingning zanjiri gar bo’lsa zohir,
Luqmoni Hakim ham devona bo’lg’ay.

* * *

Jamoling namozim,ko’zingdir ro’zam,
Labing ishqida man — gado,daryuzam*.
Aybliman,netay,yor,sarxush edim man,
Suyingni ichdimu sindirdim ko’zang.

* Daryuza – gado,hech narsasiz odam

* * *

Ishqing otashidin men tomchiga zor,
Xayoling tushlarimda manga yodgor.
Suving sharob yanglig’ yondirdi mani,
Charxpalakdek aylanurman nolakor.

* * *

Dildor manga aytdi:”Oyning o’ziman,
Ne berursan bo’sa bersam ko’zimnan?”
“Tillo!” – dedim,dedi:”Tillo ne kerak?”
“Jonni!” — dedim, dedi:”Mayli,roziman!”

* * *

Ayt,nechun oshiq mudom dildan judo?
Yorining zulfini deb bo’lg’ay ado.
Jo erur oshiq dili rubob aro,
Pardasida yoshirun munglig’ sado.

* * *

Zulfinin har tolasin bir joni bor,
Zulfinin dardida man bo’ldim xumor.
San dema:”Voh,muncha ko’p g’am-hasrating?”
Hasratim huriliqo nozicha bor.

Forschadan Xurshid Davron tarjimasi

ziyorat

Suratda: Ko’nyo shahridagi Mavlono Jaloliddin Rumiy maqbarasini ziyorat qilish paytida «Türkçenin Uluslararası 1.Şiir Şöleni (Turkiy tilning Xalqaro She’r anjumani) ishtirokchilari ustoz Erkin Vohidov,Azim Suyun va Xurshid Davron  Turkiya Yazarlar Birligining a’zolari bo’lmish adiblar va olimlar  bilan.1992 yil

(Tashriflar: umumiy 1 951, bugungi 1)

1 izoh

  1. mavlono rumiyning ma`naviy masnaviy asarini tarjimasi yoqmu uzbek tiliga, agar bo`lsa qayerdan topsa boladi?

Izoh qoldiring