Mixay Eminesku. She’rlar

21

Михай Эминеску номи ва ўлмас ижоди румин ва молдован халқи учун баб-баробар азиздир. Унинг шеъри Руминия давлат мадҳияси сифатида янграйди. Шоир ижодининг чўққиси сифатида баҳоланган «Лучафэрул» («Тонг юлдузи» достони румин ва молдован адабиётининг энг юксак асари ҳисобланади.

099
Михай Эминеску
ШЕЪРЛАР
Хуршид Даврон таржималари
021

02Румин шеъриятининг энг машҳур шоири сифатида танилган Михай Эминеску (рум. Mihai Eminescu) 1850 йилнинг 15 январида Руминиянинг таркибидаги Молдова князлигига қарашли Боташани шаҳарчасида туғилган. Унинг келиб чиқиши армани бўлмиш отаси ўртаҳол заминдор бўлиб, деҳқончилик билан шуғулланарди. Ёш Михай Австрия-Венгрия империяси таркибига кирган (бугун Украинанинг ғарбида) Черновтси шаҳридаги немис гимназиясида таълим олади. 1866 йили унинг севимли ўқитувчиси ўлими муносабати билан илк шеъри журналда чоп этилади. Шу йили унинг бир туркум шеърлари «Familia» («Оила») журналида босилади. Гимназиядаги таҳсилини охирига етказмай, Михай Венага боради ва университетда эркин тингловчи сифатида филология, фалсафа ва ҳуқуқшунослик йўналишидаги дарсларга қатнаша бошлайди. 1872 йили Берлинга бориб 2 йил давомида таҳсилини давом эттиради. 1874 йили ватанига қайтиб, даставвал гимназияда ўқитувчи, кейинчалик Бухарестга бориб «Тимпул» («Вақт») газетасибилан ҳамкорлик қилади. Айни ўша йиллари ижодининг чўққиси сифатида баҳоланган «Лучафэрул» («Тонг юлдузи» достонини ёзади. Шоир 1889 йилнинг 15 июнида Бухарестда вафот этган.

099

ПИНҲОНА СЕВДИМ МЕН…

Пинҳона севдиму оҳим сир тутдим,
Азиз бўлай, дедим сенга жон қадар.
Кўзларингга боқиб, дилимда кадар,
Кўзларингдан бахтли муждалар кутдим.

Ортиқ сабр йўқдир… Хоксор дардимни
Сўзларим кўмарлар сирли оҳангга,
Ул ошиқ юракда ёнган аланга
Куйдириб, ёндириб юборсин мени.

Мана, боқ, лабларим ташна, ёрилган,
Кўзимда жафонинг қора сароби –
Наҳот қора ўлим ягона дўстим?

Нафас бер, уйғонай, битсин азобим,
Ҳисларим уйғонсин кўксимни ёрган,
Бошингни қўй-да, қуч – исисин кўксим.

КОШКИ БИР БОР…

Кошки бир бор қўлингни
Боссам эди кўксимга.
Мижжа қоқмай тикилсам
Яна сенинг кўзингга.

Сени қучсам, орзунинг
Заҳру оғусин ичсам
Ва кетиб олисларга,
Сендан тамом воз кечсам.

Агар кетсам, билсанг, бас,
Ўлимни излаб кетдим.
Ўлим – менинг тақдирим,
Уни мен ўзим битдим.

ЧОРБОҚҚА У ИЗИНИ БУРДИ

У чорбоққа изини бурди,
Мен ҳам кирдим унинг изидан.
Тўхтаб, менга юзини бурди,
Кўзим олиб қочдим кўзидан.

Сўнг нимадир айтдим ғўлдираб,
Қийнаб ишқнинг чорасиз дарди.
У эса боғ ичига қараб
Соқов каби сукут сақларди.

Унга яқин кела бошладим,
Гоҳ кўриб, гоҳ кўрмасдан уни.
У қизариб силтаб ташлади,
Сўнгра четга итарди мени.

Елкасидан қучдиму аста
Кўзларига боқдим умидвор,
Сузиларди кўзлари мастдай,
Оқарарди юзи мисли қор.

Аммо, сира парво қилмасдим,
Ва юзига юзимни қўйиб,
Лабларидан сармаст ўпардим,
Кўзларидан ўпардим тўйиб.

Босар эдим кўксимга маҳкам,
Совир эди кўксимда қоним.
— Хафа қилиб қўймадимми, айт
Севасанми сен мени, жоним?!

Саволимга жим шивирлади:
— Ҳа, севаман, сени жондан ҳам,
Сўнг табассум қиларкан, деди:
— Фақат шўхсан, шўхсан жудаям!

09

 

099
Mixay Eminesku
SHE’RLAR
Xurshid Davron tarjimalari
021

023 Rumin she’riyatining eng mashhur shoiri sifatida tanilgan Mixay Eminesku (rum. Mihai Eminescu) 1850 yilning 15 yanvarida Ruminiyaning tarkibidagi Moldova knyazligiga qarashli Botashani shaharchasida tug’ilgan. Uning kelib chiqishi armani bo’lmish otasi o’rtahol zamindor bo’lib, dehqonchilik bilan shug’ullanardi. Yosh Mixay Avstriya-Vengriya imperiyasi tarkibiga kirgan (bugun Ukrainaning g’arbida) Chernovtsi shahridagi nemis gimnaziyasida ta’lim oladi. 1866 yili uning sevimli o’qituvchisi o’limi munosabati bilan ilk she’ri jurnalda chop etiladi. Shu yili uning bir turkum she’rlari «Familia» («Oila») jurnalida bosiladi. Gimnaziyadagi tahsilini oxiriga yetkazmay, Mixay Venaga boradi va universitetda erkin tinglovchi sifatida filologiya, falsafa va huquqshunoslik yo’nalishidagi darslarga qatnasha boshlaydi. 1872 yili Berlinga borib 2 yil davomida tahsilini davom ettiradi. 1874 yili vataniga qaytib, dastavval gimnaziyada o’qituvchi, keyinchalik Buxarestga borib «Timpul» («Vaqt») gazetasibilan hamkorlik qiladi. Ayni o’sha yillari ijodining cho’qqisi sifatida baholangan «Luchaferul» («Tong yulduzi» dostonini yozadi. Shoir 1889 yilning 15 iyunida Buxarestda vafot etgan.
Mixay Eminesku nomi va o’lmas ijodi rumin va moldovan xalqi uchun bab-barobar azizdir. Uning she’ri Ruminiya davlat madhiyasi sifatida yangraydi. Shoir ijodining cho’qqisi sifatida baholangan «Luchaferul» («Tong yulduzi» dostoni rumin va moldovan adabiyotining eng yuksak asari hisoblanadi.

099

PINHONA SEVDIM MEN…

Pinhona sevdimu ohim sir tutdim,
Aziz bo’lay, dedim senga jon qadar.
Ko’zlaringga boqib, dilimda kadar,
Ko’zlaringdan baxtli mujdalar kutdim.

Ortiq sabr yo’qdir… Xoksor dardimni
So’zlarim ko’marlar sirli ohangga,
Ul oshiq yurakda yongan alanga
Kuydirib, yondirib yuborsin meni.

Mana, boq, lablarim tashna, yorilgan,
Ko’zimda jafoning qora sarobi –
Nahot qora o’lim yagona do’stim?

Nafas ber, uyg’onay, bitsin azobim,
Hislarim uyg’onsin ko’ksimni yorgan,
Boshingni qo’y-da, quch – isisin ko’ksim.

KOSHKI BIR BOR…
014
Koshki bir bor qo’lingni
Bossam edi ko’ksimga.
Mijja qoqmay tikilsam
Yana sening ko’zingga.

Seni quchsam, orzuning
Zahru og’usin ichsam
Va ketib olislarga,
Sendan tamom voz kechsam.

Agar ketsam, bilsang, bas,
O’limni izlab ketdim.
O’lim – mening taqdirim,
Uni men o’zim bitdim.

CHORBOQQA U IZINI BURDI

U chorboqqa izini burdi,
Men ham kirdim uning izidan.
To’xtab, menga yuzini burdi,
Ko’zim olib qochdim ko’zidan.

So’ng nimadir aytdim g’o’ldirab,
Qiynab ishqning chorasiz dardi.
U esa bog’ ichiga qarab
Soqov kabi sukut saqlardi.

Unga yaqin kela boshladim,
Goh ko’rib, goh ko’rmasdan uni.
U qizarib siltab tashladi,
So’ngra chetga itardi meni.

Yelkasidan quchdimu asta
Ko’zlariga boqdim umidvor,
Suzilardi ko’zlari mastday,
Oqarardi yuzi misli qor.

Ammo, sira parvo qilmasdim,
Va yuziga yuzimni qo’yib,
Lablaridan sarmast o’pardim,
Ko’zlaridan o’pardim to’yib.

Bosar edim ko’ksimga mahkam,
Sovir edi ko’ksimda qonim.
— Xafa qilib qo’ymadimmi, ayt
Sevasanmi sen meni, jonim?!

Savolimga jim shivirladi:
— Ha, sevaman, seni jondan ham,
So’ng tabassum qilarkan, dedi:
— Faqat sho’xsan, sho’xsan judayam!

04

(Tashriflar: umumiy 91, bugungi 1)

Izoh qoldiring