Pir Sulton Abdal. She’rlar

pir sultan

  Шоирнинг асл исми Ҳайдар бўлиб, у Сиваш мулкига тобеъ Баназ қишлоғида дунёга келган. Баназда бугун ҳам Пир Султон Абдалники бўлган деб тахмин қилинадига уй, шоирнинг тириклигидаёқ мавжуд деб ҳисобланадиган мажнунтол, унинг ёнида эса Пир Султон Хурисондан қайтаётганда ҳассасига илиб олиб қайтган деб нақл тиладиган тегирмонтоши бор.

011

023Пир Султон Абдал халқ хотирасида ҳақсизликка қарши курашган ва шу кураш йўлида дорга осилган жасур шоир сифатида муҳрланиб қолган. У 1510/14 – 1589/90 йиллар орасида яшаган деб тахмин қилинади.
Шоирнинг асл исми Ҳайдар бўлиб,у Сиваш мулкига тобеъ Баназ қишлоғида дунёга келган. Баназда бугун ҳам Пир Султон Абдалники бўлган деб тахмин қилинадига уй, шоирнинг тириклигидаёқ мавжуд деб ҳисобланадиган мажнунтол, унинг ёнида эса Пир Султон Хурисондан қайтаётганда ҳассасига илиб олиб қайтган деб нақл тиладиган тегирмонтоши бор.
Йигирма ёшида ўша даврнинг йирик муршидларидан бири — бектошия-алавия тариқатида бўлган Саид Али Султон Даданинг даргоҳига боради. Беш йил давомида кечани-кеча,кундузни-кундуз демай хизмат қилган Ҳайдар муршидидан етуклик хирқаси ва нишонини олгач, тез орада дилини,тилини ва қўлини ҳаромдан асраш йўлидаги чеккан машаққатлари эвазига оддий халқ орасида Пир Султон номи билан машҳур бўлади. Унинг ҳақсизликка,золимларнинг зулмига қарши тоқат қилмай,кураш йўлига кириши оддой халқнинг муҳаббатини яна-да оширарди.
Пир Султон Абдал фақат шеърлари билан эмас, қўлга қурол олиб зулмга қарши чиқди. Халқ ўзғолонига раҳбарлик қилганлардан бири бўлгани учун шоир Сиваш ҳокими Хизир Пошшо томонидан қатл этилади.
Ўтган асрлар давомида Пир Султон Абдал адолат ва ҳақгўйлик тимсоли бўлиб келди,шоирнинг шеърлари ҳам инсонлар юрагига энг эзгу туйғуларни олиб киришдан тўхтамади.

091
Пир Султон Абдал
ШЕЪРЛАР
Хуршид Даврон таржималари
011

МАНИМ ЗУЛФИ СИЁҲИМ

Дод дастингдан,маним зулфи сиёҳим,
Бир ўқ тегди,сийнам яраланди,кел.
Бу охир замонда йиғлатма мани,
Бу кун ишқим жондан ороланди,кел.

Ғамдан иборатдур маконим,юртим,
Янграмас овозим,чиқмайди додим,
Бир эмас,беш эмас,ўн эмас дардим,
Қовунлар бош берди,шираланди,кел.

Ҳасратинг-ла қабрим қазийми,сўйла,
Мажнунина раҳм этмасми Лайла (и),
Ўлимли дунёдир,кел,ҳалол айла,
Юкланди карвоним,кироланди,кел.

Не чексаям,дардли сийнам доғ бўлмас,
Кунлар келиб кетар,умр соғ бўлмас,
Наштар тегиб яраларим йўқ бўлмас,
Умримнинг қоғози қораланди,кел.

Пир Султон Абдалам,ҳафтада,ойда,
Кунлар келиб кетар,етмайди фойда,
Кўнглим Ҳақ орзулар,жоним ҳой-ҳойда,
Тупроғим устимга кура(к)ланди,кел.

КЕЛ-КЕЛ

Йиғлатмагин мани,дардим булоқдир,
Ошиқлар майдонга шошмасдан,кел-кел.
Маним жигаржойим тилим-тилимдир,
Қайнаб-да, кўкрайиб тошмасдан,кел-кел.

Фалак бир биларзик* тақди қўлима,
Хайф,ёрим раҳм этмас ҳолима,
Ажал шарбатини берди қўлима,
Соқиё бу жоним ичмасдан,кел-кел.

Кел бизнинг боғчага,айлагин сайрон,
Булбул ошиқ бўлмиш бир гулга ҳайрон,
Сани мандан бир кун айирур даврон,
Айрилиқ ўртага тушмасдан,кел-кел.

Бунда беш-ўн кунлик рўзғорим қолди,
Омонат соҳиби келди-да олди,
Юкларим юкланди,олдимда йўлдир,
Умримнинг карвони кечмасдан,кел-кел.

Пир Султон Абдалам,кечди умр ёзи,
Энди чекмас бўлдим жавр ила нозин,
Ҳаволаниб учди кўнглимнинг бози,
Тўйгунча қувониб учмасдан,кел-кел.

02

011

006Pir Sulton Abdal xalq xotirasida haqsizlikka qarshi kurashgan va shu kurash yo’lida dorga osilgan jasur shoir sifatida muhrlanib qolgan. U 1510/14 –
1589/90 yillar orasida yashagan deb taxmin qilinadi.
Shoirning asl ismi Haydar bo’lib,u Sivash mulkiga tobe’ Banaz qishlog’ida dunyoga kelgan. Banazda bugun ham Pir Sulton Abdalniki bo’lgan deb taxmin qilinadiga uy, shoirning tirikligidayoq mavjud deb hisoblanadigan majnuntol, uning yonida esa Pir Sulton Xurisondan qaytayotganda hassasiga ilib olib qaytgan deb naql tiladigan tegirmontoshi bor.
Yigirma yoshida o’sha davrning yirik murshidlaridan biri — bektoshiya-alaviya tariqatida bo’lgan Said Ali Sulton Dadaning dargohiga boradi. Besh yil davomida kechani-kecha,kunduzni-kunduz demay xizmat qilgan Haydar murshididan yetuklik xirqasi va nishonini olgach, tez orada dilini,tilini va qo’lini haromdan asrash yo’lidagi chekkan mashaqqatlari evaziga oddiy xalq orasida Pir Sulton nomi bilan mashhur bo’ladi. Uning haqsizlikka,zolimlarning zulmiga qarshi toqat qilmay,kurash yo’liga kirishi oddoy xalqning muhabbatini yana-da oshirardi.
Pir Sulton Abdal faqat she’rlari bilan emas, qo’lga qurol olib zulmga qarshi chiqdi. Xalq o’zg’oloniga rahbarlik qilganlardan biri bo’lgani uchun shoir Sivash hokimi Xizir Poshsho tomonidan qatl etiladi.
O’tgan asrlar davomida Pir Sulton Abdal adolat va haqgo’ylik timsoli bo’lib keldi,shoirning she’rlari ham insonlar yuragiga eng ezgu tuyg’ularni olib kirishdan to’xtamadi.

091
Pir Sulton Abdal
SHE’RLAR
Xurshid Davron tarjimalari
011

MANIM ZULFI SIYOHIM

Dod dastingdan,manim zulfi siyohim,
Bir o’q tegdi,siynam yaralandi,kel.
Bu oxir zamonda yig’latma mani,
Bu kun ishqim jondan orolandi,kel.

G’amdan iboratdur makonim,yurtim,
Yangramas ovozim,chiqmaydi dodim,
Bir emas,besh emas,o’n emas dardim,
Qovunlar bosh berdi,shiralandi,kel.

Hasrating-la qabrim qaziymi,so’yla,
Majnunina rahm etmasmi Layla (i),
O’limli dunyodir,kel,halol ayla,
Yuklandi karvonim,kirolandi,kel.

Ne cheksayam,dardli siynam dog’ bo’lmas,
Kunlar kelib ketar,umr sog’ bo’lmas,
Nashtar tegib yaralarim yo’q bo’lmas,
Umrimning qog’ozi qoralandi,kel.

Pir Sulton Abdalam,haftada,oyda,
Kunlar kelib ketar,yetmaydi foyda,
Ko’nglim Haq orzular,jonim hoy-hoyda,
Tuprog’im ustimga kura(k)landi,kel.

KEL-KEL

Yig’latmagin mani,dardim buloqdir,
Oshiqlar maydonga shoshmasdan,kel-kel.
Manim jigarjoyim tilim-tilimdir,
Qaynab-da, ko’krayib toshmasdan,kel-kel.

Falak bir bilarzik* taqdi qo’lima,
Xayf,yorim rahm etmas holima,
Ajal sharbatini berdi qo’lima,
Soqiyo bu jonim ichmasdan,kel-kel.

Kel bizning bog’chaga,aylagin sayron,
Bulbul oshiq bo’lmish bir gulga hayron,
Sani mandan bir kun ayirur davron,
Ayriliq o’rtaga tushmasdan,kel-kel.

Bunda besh-o’n kunlik ro’zg’orim qoldi,
Omonat sohibi keldi-da oldi,
Yuklarim yuklandi,oldimda yo’ldir,
Umrimning karvoni kechmasdan,kel-kel.

Pir Sulton Abdalam,kechdi umr yozi,
Endi chekmas bo’ldim javr ila nozin,
Havolanib uchdi ko’nglimning bozi,
To’yguncha quvonib uchmasdan,kel-kel.

(Tashriflar: umumiy 29, bugungi 1)

Izoh qoldiring