Xurshid Davron. Tarjimalar

076

   Таржима ҳар қандай ижодкор учун чинакам маҳорат мактаби. Таржима билан шуғулланмаган ижодкор пичоқдек ўтмаслашиб қолади, таржима ана шу ижод пичоғини чархлаб,ўткирлаштиради.Таржима шоирни (ёзувчиниям) фақат ўз ёғида қоврилиб яшашидан сақлайди, маҳорат ва тажрибасини бойитади.
Таржима миллий адабиётгина эмас, миллий тафаккурнинг ҳам ривожига беқиёс таъсир кўрсатадиган омилдир. Кимдир таржимани миллий ҳимоя қуролларидан биридир деганда минг карра ҳақ эди. Дунё адабиётида мавжуд ҳар қандай асар таржима бўлгандагина миллий мулкка айланади. Унгача «бегона» бўлган матн таржимадан кейин тилимиз ва маданиятимиз учун «ишлай» бошлайди. Шу маънода адабиётимиз тарихида Шекспирни ўзбек мулкига айлантирган Чўлпон, Пушкинни ўзбекча сўйлатган Миртемиру Асқад Мухтор, Лермонтовни Иблис»ини ўзбек достони деб ўйлашга мажбур қилган Усмон Носир, Есенинни ўзбекники қилган Эркин Воҳидов, Нозим Ҳикматни онгу шууримизга сингдирган Рауф Парфи, Лоркани ўзбек юрагига олиб кирган Шавкат Раҳмон ва яна бир қатор мутаржимларнинг хизмати беқиёсдир (Хуршид Даврон билан суҳбатдан).

09
Хуршид Даврон
ЖАҲОН ШЕЪРИЯТИДАН ТАРЖИМАЛАР
08

ШАРҚ ВА ТУРК ХАЛҚЛАРИ ШЕЪРИЯТИДАН
07

МАВЛОНО ЖАЛОЛИДДИН РУМИЙ
РУБОИЙЛАР

* * *

Ман зарра-у,хуршидлиқо сенсан,
Ман хаста-у,айни даво сенсан.
Қанотим йўқ,учарман пойингда зор,
Ман қадаҳман,ёр,қаҳрабо сенсан.

* * *

Агар ўлсам танимни келтиринг, дўстлар,
Вужудимни нигоримга беринг,дўстлар.
Лабимдин бўса олса ул масиҳим,
Тирилсам гар – яқо тутмай туринг,дўстлар.

* * *

Воҳ,дилимни ғамга банди қилди ёр,
Кеч-кундуз дилни тиғсиз тилди ёр.
Кеча-кундуз нола чексам қайғириб,
Пинҳон-пинҳон,ширин-ширин кулди ёр.

ИМОМИДДИН НАСИМИЙ
РУБОИЙЛАР

1

Дардина ошиқларин дармони йўқ,
Икиюз зоҳидларин имони йўқ,
Жонина ҳай дер,валекин жони йўқ,
Аҳдина собит эмас,паймони йўқ.

2

Эй азал, нури-жамолинг то абад,
Манда нақш бўлди хаёлинг то абад,.
Бир ўзи бўлди ҳилолинг то абад,
Эй қуёш,йўқтур заволинг то абад.

3

Қошларинг ёди мани қурбон этар,
Суратинг нақши кўнгил ҳайрон этар,
Кўр, бу қудрат ожизи яздон этар,
Жумла ашъё сенда чун сайрон этар.

4

Ҳақ таоло борлиги одамдадур,
Уй анингдур,ул бу уйда дамдадур.
Билмади шайтон би сирри,ғамдадур,
Шул сабабдин то абад мотамдадур.

5

Лабини лаъли жонафзо дедилар,
Сўрасам, дардима даво дедилар.
Қомати болосини бало дедилар,
Бизларни анга мубтало дедилар.

ЮНУС ЭМРО
ИШҚ

Биз ҳаммамиз ишқ қулимиз,
Ишқдир бизнинг султонимиз.
Ишқ йўлида ўлсак агар,
Ишққа ҳалолдир қонимиз.

Ишқ Мандан мани олади,
Ёр ишқин дилга солади,
Дил ишққа қурбон бўлади,
Ёр бўлса гар имонимиз.

Ишқ бирла бошим хуш бўлур,
Хаёлимга йўлдош бўлур,
Ўн икки ой сархуш бўлур,
Ишққа асирдир жонимиз.

Доим юракда кезадир,
На майлимизни бузадир,
На сўладир,на тўзадир,
Бизнинг бу гулистонимиз.

Юнус деяр: Неча-неча
Кунлар охир бўлди кеча,
Қонимизни тўймай ичар
Бу ёлғончи давронимиз.

ИШҚ НАЙЛАДИ

Юрадирман ёна-ёна,
Ишқ бўяди мани қона,
На оқилам,на девона,
Кел,кўр мани ишқ найлади!

Гоҳ эсаман еллар каби,
Гоҳ шошаман йўллар каби,
Гоҳ тошаман селлар каби,
Кел,кўр мани ишқ найлади!

Оқар сувлардек оқаман,
Дардли жигарим ёқаман,
Дунёга ҳайрон боқаман,
Кел,кўр мани ишқ найлади!

Ё қўлим ол,қолдир мани,
Ё васлингга қондир мани,
Хўб йиғлатдинг,кулдир мани,
Кел,кўр мани ишқ найлади!

Элма-эл юргим келар,
Дилма-дил юргим келар,
Ғурбатда дардим ким билар,
Кел,кўр мани ишқ найлади!

Ман Юниси бечораман,
Ёрни тушимда кўраман,
Уйғониб маълул юраман,
Кел,кўр мани ишқ найлади!

Ман Юниси бечораман,
Бошдан-оёға яраман,
Ёр элида овораман,
Кел,кўр мани ишқ найлади!

ОШИҚ УМАР
ТИЛИ — БУЛБУЛ, ЯНОҒИ — ГУЛ

Тили — булбул, яноғи — гул,
Фориғ бўлмас кўнгул сандан,
Қопинда* ман бир гадо ва қул,
Фориғ бўлмас кўнгул сандан.

Йиғларам дўстим келгунча,
Дардима дармон бўлгунча,
Оҳ,севдигим,то ўлгунча,
Фориғ бўлмас кўнгул сандан.

Сақларам, ишқинг мандадир,
Девона кўнглум сандадир,
Нетайким,жон бу тандадир,
Фориғ бўлмас кўнгул сандан.

Дўстим юзин кўрмагунча,
Жонни унга бермагунча,
Умар қабра кирмагунча,
Фориғ бўлмас кўнгул сандан.

Қопинда* -Эшигида

ҚИЗҒАНАРАМ

Кел, дилбарим, қон айлама,
Сани қондан қизғанарам,
Янги ойдан,эсган елдан,
Чиққан кундан қизғанарам.

Кел, ёнима,аччиқ боқма,
Қалбимни ёндириб-ёқма,
Яноғингга гуллар тақма,
Сани гулдан қизғанарам.

Ҳолим билар ҳолдошим бор,
Йўлда кетар йўлдошим бор,
Уч ёшлик бир қардошим бор,
Сани ундан қизғанарам.

Сани истар Умар ҳар дам,
Сан бўлмасанг вайрон юртам,
Сан бир қўзи, ман бир гурдам*,
Сани Мандан қизғанарам.

* Гурд — бўри

ҚОРАЧАЎҒЛОН
СЕВМАСАМ,ЎЛАМ…

Кўрдим боғчасинда сайр этган ёрни,
Тарамиш зулфини,тақмиш туморни,
Оқ кўксин ораси замзам пинори,
Ичсам ўлдирурлар,ичмасам,ўлам!

Эйнина ярашмиш ял-ял либоси,
Бағримни куйдирур ёримнинг саси,
Боғчада қўймишлар темир қафасни,
Боқсам, ўлдирурлар, боқмасам,ўлам!

Қорачаўғлон дер: “Ўзим айтмаям,
Жўшқин сувлар каби бандим демаям,
Гўзал севма дерлар, нега севмаям? –
Севсам,ўлдирурлар,севмасам,ўлам!

ҚУЛ МАҲМАТ
КИЙМА,ЖОНИМ…

Сан-да маним каби ғамлар чекарсан?
Кийма,жоним,кийма сан шу қарони.
Ҳасрат-ҳасрат йўлларина боқарсан,
Кийма,жоним,кийма сан шу қарони.

Тағин ғаму дард ичинда кетарсан,
Гулистонда булбул каби ётарсан,
Ёрингдан айрилиб фиғон этарсан? –
Кийма,жоним,кийма сан шу қарони.

Сани-да қучмасдан дардим тўлишар,
Сан бир ғунча гулсан,япроғинг яшил,
Қаролар ерида оллар ярашар,
Кийма,жоним,кийма сан шу қарони.

Кўк юзинда гўзал моҳни севарсан,
Ер юзинда қиблагоҳни севарсан,
Алвон кийин,бир Аллоҳни севарсан,
Кийма,жоним,кийма сан шу қарони.

МАХТУМҚУЛИ
ОШИҚ БЎЛМИШАМ

Эй,ёронлар,бир юзи гул оя ошиқ бўлмишам,
Барчалар мақсуди гул-раъноя ошиқ бўлмишам,
Булбулам боғ ичра,бир ғавғоя ошиқ бўлмишам,
Ўзи ғойиб,зулфлари ялдоя ошиқ бўлмишам,
Манзилим боғ ичрадир,саҳроя ошиқ бўлмишам.

Чун фалак солди бизи ул кун фани тупроғина,
Тушди сайрим доимо Макка,Мадина тоғина,
Булбул бўлдим,сайрадим,кирдим Эрамнин боғина,
Пойибанд бўлдим у кун ғам элининг тузоғина,
Юз бало,меҳнатли бир савдоя ошиқ бўлмишам.

Жисмим ичра ёр ғамидур,манзилим саҳрода,ҳей,
Чекканим ғам-ғуссадур,ман дўнмишам Фарҳода,ҳей,
Солди ишқинг, дилбаро,жону жигарим ўта,ҳей,
Водариғо,кечти умрим,зоя бердим бода,ҳей,
Оҳи кўп,афғони кўп бир куя ошиқ бўлмишам.

Билмадим,не баҳри ердир,не муаззам тоғидир,
Олди кўнглим,кетди ақлим,тан мудом нечоғидир,
Нисбат этиб бўлмас уни,қумри,булбул,зоғидир,
Элғараз ҳар зулфина – этмиш минг эр тузоғидир,
Қадди-қомати баланд зебоя ошиқ бўлмишам.

Дўст,ҳавойи васлини мен мунча чандон истарам,
Доми-зулфи қаддина ўзимни зиндон истарам,
Дема: ғамдан бир замон кўнглимни хандон истарам,
Бир ғариб ошиқ манам,ёр,сани сандан истарам,
Кеча-кундузи,билинг,ҳув-ҳоя ошиқ бўлмишам.

Истамас ёрим мани,ул ёра зорим йўқ маним,
Қолмишам ҳайрон бўлиб,ғайрат-мадорим йўқ маним,
Олди жоним ишқ ўти,ихтиёрим йўқ маним,
Келса — ақлим тарк этар,кетса — қарорим йўқ маним,
Киприги — ўқ, қошлари — ол оя ошиқ ббўлмишам.

Айтадир Махтумқули,ман унда кона ўғрадим,
Сайл этиб бордим,фалакда ломакона ўғрадим,
Чун мени расво қилибдур,ишқи кона ўғрадим,
Этмиш икки шаҳр ила минг бир дўкона ўғрадим,
Шунча саргардон бўлиб,ман зоя ошиқ бўлмишам.

ОШИҚ ВЕЙСАЛ
САН БЎЛМАСАНГ…

Сан бир ишқсан, ман бир Мажнун,
Сан бўлмасанг, ман бўлмасдим.
Сан бир гулсан, ман бир булбул,
Сан бўлмасанг, ман бўлмасдим.

Қалбимда яшарсан ҳар он,
Борим-йўғим сансан, инон,
Қалбимдаги азиз меҳмон,
Сан бўлмасанг, ман бўлмасдим.

Ғафлатда қалбимга кирдинг,
Турли-турли дардлар бердинг,
Дунёдан азиз бу дардим!
Сан бўлмасанг, ман бўлмасдим.

Сансан маним жумла борим,
Йўқдир бошқа касбу корим,
Ҳам ёзимсан, ҳам баҳорим,
Сан бўлмасанг, ман бўлмасдим.

Қувон, Вейсал қувон тағин,
Жўшди кўнгил, етди оҳинг,
Сансан манга мандек яқин,
Сан бўлмасанг, ман бўлмасдим.

ЎРХОН ВАЛИ
ИСТАМБУЛНИ ТИНГЛАЯПМАН

Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ,
Сокин бир шабада эсмоқда майин;
Сокин-сокин тебранади
Япроқлар оғочларда;
Узоқларда жуда узоқларда
Бирин-сирин жарангламоқда
Мешкобларнинг зангулалари
Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ.

Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ
Қушлар ўтар юксаклардан
Қатор-қатор, шовқин солиб.
Балиқчилар ёйишади тўрларини
Бир аёлнинг оёқларин тўлқин ювар
Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ

Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ
Салқин-сарин Қопаличорсу*
Гуррос-гуррос Маҳмудпошшо*
Кабутарлар ғужғон ҳовлилар
Чўкич саси келар док*лардан
Гўзал баҳор елларида тернинг ҳиди бор
Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ

Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ
Бошимда эски аламларнинг сархушлиги
Рангсиз қайиқхонали кўркам бир ҳовли
Жануб шамолининг сокин шивири аро
Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ

Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ
Бир соҳибжамол ўтиб борар,
Уни кузатар
Қарғишлар,қўшиқлар,алёрлар,лофлар
Нимадир тушади қўлидан ерга
Гул бўлса ажабмас
Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ

Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ
Бир қуш қўнай дейди соҳибжамол этакларига
Юзи қизардими,йўқми,билмайман
Дудоқлари намми, йўқми,билмайман
Оппоқ ой кўринар дарахтларнинг ортида
Истанбулни тинглаяпман, кўзларим юмуқ

ФУРЎҒ ФАРРУХЗОД

ҒАМСЕВАР

Мен фақат куз бўлсам, сўлғин  куз бўлсам,
Саси йўқ куз бўлсам, ғамгин куз бўлсам.
Орзу япроқларим бирма-бир сўлса,
Кўзларим қуёши музлайин сўнса,

Кўксим осмонлари ғамга тўларди,
Кўнглим совуқ долғали бўларди
Ва кўзим ёшлари ёмғирга дўниб
Этакларим шибба ҳўл қилар эди.

Не гўзал бўларди  агар куз бўлсам,
Завқдан, шавқдан рангларга тўлсам,
Куз бўлсам, ёш тўла кўзимда маним
Шоир осмон шеърин  ўқирди ғамгин.

Ва қаршимда  улкан  чўғ товланарди —
Бир ошиқ юраги оловланарди.
Ўтли дардларимнинг учқуни каби
Қўшиққа айланиб учарди қалбим.

Қаноти қирқилган шамол нағмаси
Ғам атрин сочарди хаста руҳларга,
Ўнгда ёшлик қишин совуқ чеҳраси
Ортда ёздай қайноқ ишқнинг нафаси.

Кўксимдаги дарду умидсизлик, ғам,
Бошпана топарди агар куз бўлсам…

ҚУШ ФАҚАТ БИР ҚУШ ЭДИ

Қуш деди: » Не гўзал ифор бу,
Не гўзал Қуёш бу, оҳ, майин.
Навбаҳор келибди.
Энди мен дўстимни излаб топайин».

Қуш айвон қанотидан учди,
Бир хабардай учиб кетди қуш.

Қуш кичкина қуш эди,
Қуш фикрлашни билмасди,
Қуш газета ўқимасди,
Қушнинг қарзи йўқ эди,
Қуш одамлардан хабарсиз эди…

Қуш фақат бир қуш эди.

ВОҚИФ САМАДЎҒЛИ

ЎРХОН ВАЛИ*ГА

Ҳаммомчининг
катта қизи гўзалдир,
Башмоқчининг
Кичик қизи гўзалдир.
Сартарошнинг
ўртанчаси гўзалдир…
Каттасининг кўзлари,
кичигининг сўзлари,
ўртанчасин тиз**лари гўзалдир.

* Ўрхон Вали -машҳур турк шоири
** тиз — тизза

АЛЛОҲ БОРМИ…

Аллоҳ борми,
йўқми Аллоҳ?
На кундузи, на сабоҳда
бу саволнинг денгизига
кириб, ботган эмасман.
Ҳатто буни билмоқ учун
кўкка дуо ўрнига
каманд отган эмасман…

ЭНДИ АРЗДАН,ЭНДИ ДОДДАН

Энди арздан,энди доддан
Бош олиб қочмоқ вақтидир.
Очилмаган эшикларни
Кенг қилиб очмоқ вақтидир.

Энди ҳар сас,ҳар бир куйдан
Сукутга кетмоқ вақтидир,
Миллат,давлат зирвасидан
Инсонга етмоқ вақтидир.

На дуо-ю,на-да қарғиш,
На назир демак вақтидир.
Бу дунё сукут ичра,
Оллоҳга кўмак вақтидир.

Зирва — чўққи

РАМИЗ РАВШАН
ШОИР БЎЛМОҚ

Сўлмасга

Бироз қуёш,бироз ҳаво,
Бироз ёғиш* бўлмоқ бу,
Бироз оғоч,бироз уя,
Бироз-да қуш бўлмоқ бу.

Бироз кеча,бироз кўча,
Бироз дала бўлмоқ бу,
Бироз жавон,бироз қари,
Бироз бола бўлмоқ бу.

Бироз ўзга,бироз қардош,
Бироз таниш бўлмоқ бу.
Бироз қўшиқ,бироз дуо,
Бироз қарғиш бўлмоқ бу.

Бироз севги,бироз гуноҳ,
Бироз савоб бўлмоқ бу,
Бироз шубҳа,бироз савол,
Бироз жавоб бўлмоқ бу.

Бироз эрта,бироз бугун,
Бироз сабоҳ бўлмоқ бу,
Бироз кофир,бироз мўмин,
Бироз Оллоҳ бўлмоқ бу.

*ёғиш — ёмғир

МУМТОЗ ХИТОЙ ШЕЪРИЯТИДАН
07

ЦАО ЧЖИ
ЕТТИ ҲАСРАТ

Ой шуури мавжланиб оқар,
Ёритганча танҳо минорни.

Минорадан бир аёл боқар,
Соғинганми у олис ёрни?

Сузиб юрар оғир булутлар…
“Кетганингга ўн йил бўлди,оҳ.

Якка ўзим ухлайман тунлар,
Кўзларимдан мўлтирар фироқ.

Дала йўлин чанги – бу сенсан,
Сув остига чўккан лой менман.

Сен юксакда,мен-чи,тубдаман,
Айтгил,сени қачон кўраман?

Бўлсам дейман жануб шамоли,
Сени кўрмоқ бўлиб елурман.

Агар менга қучоқ очмасанг,
Унда кимга нола қилурман?”

ЛИ БАЙ
ОҚАР СУВДА ЖИЛВАЛАНАР

Оқар сувда жилванар
Кузги ой акси.
Жанубдаги кўлни қучган
Сукут палласи.

Оқ нилуфар мени ғамдан
Этмоқчи огоҳ,
Токи менинг дилимдаям
Бўлсин мунгли оҳ.

БАҲОРГИ ЎЙЛАР

Сиз томонда майсалар бўртиб,
Чўзмагандир бошини нурга.
Бизда эса толни барг босиб,
Оғирликдан буккандир ерга.

Сен қошимга келмоқчи бўлиб
Йўлга чиқсанг – Бегим,ўша кун
Соғинган бу юрак қувончдан
Кўксим ёриб чиқиши мумкин.

Баҳор ели менга бегона,
Чорламасман уни қошимга.
Аммо нечун у ярим тунлар
Кириб келар менинг кўшкимга?

ДУ ФУ
ОЙДИН ТУН

Фучжоуда бу қора тун
Кўкдан ой нури оқар.

Ҳув,йироқда ёлғиз,дилхун
Хотиним ойга боқар.

Болаларим соғинганман,
Ғам бўгизимни пайпаслар.

Улар ҳали Чанъан ҳақда
Ўй сурмоқни билмаслар.

Хотинимнинг қора сочи
Енгилдир булутлардек,

Ой нурида товланади
Қўллари оқ мармардек,

Қачон ойга боқармиз жим,
Бизлар бирга тунлари

Ва ой нури қуритади
Кўздан оққан мунгларни?

ГУАН ХАН-СИН
ҚИЗ ҲАСРАТИ

1

Ёмғир тинди саҳарга яқин,
Қандай гўзал,ҳув,оилс тоғлар.

Дарёларда бошланди тошқин,
Сув остига чўкди қайроқлар.

Мен минорда ўлтириб танҳо,
Олисларга боқаман тағин.

Минорадан тушарман,аммо
Кундан-кун куз оқшоми ғамгин.

2

Тирамоҳнинг оқшом палласи,
Совуқ шамол учирар хазон.

Сўниб битган ёзнинг нафаси,
Сўнгги гуллар бўй сочар ларзон.

Пардаларни силкитар шамол,
Сирга тўла бу кузги чорбоғ.

Ёлғизлил ҳеч келмайди малол,
Ана,куйлар боғда чирилдоқ.

3

Нечун бунча чекарман қайғу?
Нечун ғамга ошёндир кўксим?

Мани танҳо ташлаб кетди у,
Шундан буён ёш тўкар кўзим.

Қимматбаҳо тошдан ясалган
Хонтахтамни қоплаётир чанг.

Яшил рангли парда ортида
Кашта тикиб турибман дилтанг.

Билурмисан,билакузугим
Тушганини синиб қўлимдан?

Билурмисан,ёш тўкар кўзим?
Олурмисан хабар ҳолимдан?

4

У қайларда юрибди экан?
У кимларнинг белини қучди?

Мўжазгина кўшкда ким билан
Қўшиқ айтиб,гулгун май ичди?

Қарғамайман,бари бир энди,
Ўтмиш ёди дилимда ўчди.

5

Енгим билан тўсаман юзим,
Нетай,қайғу-ҳасратлар чексам?

Алам-оғриқ тарк этмас кўксим,
Кетарми деб алвон май ичсам…

Мен деворга сурат чизаман,
Кашта тикиш жонимга тегди.

Қачонлардир кеча-кундуз банд –
Кашта тўқиш эрмагим эди.

Нетай,севги келди тўсатдан
Ва тўсатдан мени тарк этди.

ЯПОН ШЕЪРИЯТИДАН
07

САЙГЁ

Қиш киргач тоғдаги кулбани кўриб

Сўқмоқ кўзга кўринмас.
Тоғдаги кулбаниям
Кўмиб ташлабди хазон.
Мендан олдин келибди
Бу ерга ёлғизлигим.

* * *

Саратон ўтлоғида
Баланд-баланд ўтлар оралаб
Ёлғиз буғу адашиб юрар,
Тонгги шабнамнинг томчилари
Жим, оҳиста тўкилаётир.

МАТСУО БАСЁ

* * *

Гуллаган олча узра
Булутларга ўранди
Мендан уялган ҳилол.

* * *

Эй,олча ғунчалари,
Шаббода кўнглин олиб
Кулиб юборинг тезроқ!

* * *

Сочи ёйиқ мажнунтол…
Уйимга кетолмасдан —
Оёқларим чалишди.

* * *

Олча гуллади қийғос —
Бекинди булутларга
Шармандаси чиққан ой.

* * *

Йўллар босдим кўп узоқ.
Ҳув, булутлар ортида
Ўтириб дам олурман.

ЁСА БУСОН

* * *

Баҳор ҳам кетаётир…
Фақат кетгиси келмас
Кечиккан олча гули.

* * *

Сандални қўлга олиб
Сокин ёз жилғасини
Кечмоқ қандай ёқимли.

* * *

Титраб кетдим: ётоқда
Босиб олдим марҳума
Хотинимнинг тароғин.

КОБАЯСИ ИССА

* * *

Алвон ҳилол осмонда!
Эй,болалар,айтингиз,
Кимдир унинг эгаси!

* * *

Дарахтни кесишмоқчи…
Бундан бехабар қушлар
Ини билан овора…

* * *

Ишонаман, каккужон,
Олдинги умримда сен
Менга сингил бўлгансан!

* * *

Орамизда ётлар йўқ!
Ҳаммамиз биродармиз
Олча гули остида.

* * *

Қойил! Ўша қўшиғин
Тўраларга юзма-юз
Тап тортмай куйлар булбул!

ИККЮ СОДЗЮН

* * *

Демак, ҳеч ким билмаса
Умр йўли оқибат
Қай манзилга элтишин –
Адашаман,деб қўрқма,
Қўрқмасдан боравергин.

* * *

Илтимос,қайғурмагин,қайғурмагин,илтимос,
Неча марта айтайин бу ҳикматни мен сенга –
Қаерда ва ким бўлмоғинг
Қаерда ва кимлигинг
Билан боғлиқ ҳаммавақт.

* * *

Қудратли тўлқин келса,
Унга қарши курашиб,
Кучингни сарфламагин.
Яхшиси, сен ўша
Кучли тўлқинга ишон.

ИШИКАВА ТАКУБОКУ

* * *

Негадир
Ёруғлашди
Юрагим
Тонгда.
Тирноғимни ола бошладим.

* * *

Отангга ўхшама!
Отангнинг отасига ҳам!
Эшитяпсанми,
Нимани илтимос қиляпман
Сендан,қизгинам.

* * *

Бечора отам!
Ўқишга ҳам мажоли қолмай,
Газетани четга қўйди-да,
Тор ҳовлида ўйнай бошлади
Чумоли билан.

* * *

Қизчамни уришдим.
Ухлаб қолди
Кўзёшлари қуримасдан,
Оғзини ним очганча.
Унинг яноқларин секин силадим.

ЕВРОПА ШЕЪРИЯТИДАН
07

ВИЛЯМ ШЕКСПИР
66 — СОНЕТ

Мен ўлим тиларман, роҳатбахш ўлим,
Не қилай, кўнмасам ортиқ хўрликка.
Сиз томон чўзилмас тиланиб қўлим,
Бошимни эгмасман энди кўрликка.

Не қилай, пасткашлик юксалса яна,
Бокира ор-номус этилса бадном.
Куч иймон устидан қилса тантана,
Заифлик Қудрат деб олса агар ном.

Тўғрилик устидан зўр келса ёлғон,
Донолар нодонга эгилса, нетай?
Мудом ҳақиқатнинг бағри бўлса қон,
Шафқат ёвузликка қул бўлса, нетай?

Нетай, барчасидан дил бўлса безор —
Фақат сенинг ишқинг қўйбермагай, ёр.

ЯННИС РИЦОС
КИЧИК ДОСТОН

Қушнинг қанотини ушлаб турар ит —
Тошларга томчилаб тўкилади қон.
(Овчи ўт устида чўзилиб ётар)
О, қандай чиройли унинг ётиши.
Чеккасида алвон тешик. Қон.
Овчи боши узра қотиб турар ит.
Ғамгин нигоҳини узмасдан боқар,
Қушнинг қанотини қўйиб юбормай…

* * *

— Хато қилдим.
Ҳа, хато қилдим.
Фақат алдамадим.
Менга ёрдам беринг, — деди у, —
Тирноғимни олай.
Қайчи бўлса ўтмас.
— Менга ёрдам берсаларинг-чи! — деди у, —
Ҳақиқатни айтай мен!
Қанақа ҳақиқатни?
Тирноғи ўсади
Мурдаларнинг ҳам.

* * *

— Афсус, бунинг иложи йўқ, — деди у.
— Аҳмоқ, — деди биров, —
Шеъриятда
Ҳамма нарсанинг иложи бор
Ва жуда боплаб қилиши мумкин
Бу ишни.

— Жуда боплаб қилиши мумкин,-
— Қўшиб қўйди биров,-
Шуҳрат келиб жавоб берар,
Шуҳрат келиб қасос олар.
Ҳаммаси учун.

РАФАЕЛ АЛЬБЕРТИ

* * *

Истайманким, кулмасанг дейман,
Қошга сурма сурмасанг дейман,
Чаккангга гул илмасанг дейман,
Зангор кўйлак киймасанг дейман,
Қизил шалвор киймасанг дейман.

Истайманки, гулмас, кул бўлгин,
Қора кийгин,қайғуга тўлгин.
Кўзларингдан боқсин доим тун,
Кўзларингда бўлсин доим мунг.

ЖАК ПРЕВЕР
ТУНГИ ПАРИЖ

Бирин-кетин
Ёндираман
Учта гугурт чўпини:

Юзларингни кўрмоқ учун
Ёндираман биринчисини,

Кўзларингни кўрмоқ учун
Ёндираман иккинчисини,

Лабларингни топмоқ учун
Ёндираман учинчисини.

Сўнг кўрганим унутмай дея
Сени қучоқлайман
Зим-зиё тунда

ЭЖЕН ГИЛВИК

* * *

Ўтлоқларга бордим мен сенсиз,
Гулзорларга бордим мен сенсиз.

Сенсиз ўтдим юз сўқмоқни мен,
Сенсиз ётдим жилға ёнида,
Сенсиз оқшом бўйи мен ёлғиз
Оғир-вазмин қадамлар босдим.

Бошқа чидолмайман энди –
Сенсиз.

* * *

Ҳар бир қушча бўғзида
Садоқат яшириндир
Келажак баҳорларга.

ОЯР ВАЦИЕТИС

* * *

Қани, юр, кўзи кўр одам,
Ўтказиб қўяман сени кўчадан.

Машиналар учар бошлари гаранг,
Фаррошлар дангаса –
Йўллар сирпанчиқ.

Ёлғонниям қотиряпман-да!

Ҳаракатга тўла кўчадан
Кўр одамни ўтказиб қўймоқ –
Менга шунинг ўзи кифоя.

Ёлғонниям қотиряпман-да!

Бормоқчи эмасман, бироқ, мен ўзим
Кўрга изма-из.
Қаерга боришниям яхши билмайман
Аслини олсак.

Менгаям қўлимдан етаклаб юриб
Йўл кўрсатишга бир одам керак.
Кўр бўлса
Янаям яхши.
Бекорга кўчага чиқмас ҳеч қачон
Кўр одам.

РУС ШЕЪРИЯТИДАН
07

МИХАИЛ ЛЕРМОНТОВ
ЕЛКАН

Кўринади ёлғиз оқ елкан
Зангор денгиз тумани аро!..
Нелар излар у йироқ элдан,
Нелар қолди юртида танҳо?..

Тўлқин ўйнар,шамол изиллар,
Эгик мачта ғижиллар ингроқ…
Афсус! У на бахтини излар,
На бахтидан қочмоқда йироқ!

Пастда мовий тўлқин тинмайди,
Кўкда қуёш қилар тиловат.
У — исёнкор,бўрон тилайди,
Бўронларда бордек ҳаловат.

АННА АХМАТОВА
ҚЎЙКЎЗ ҚИРОЛ

Чорасиз дард, сенга-да иқбол!
Ўлди кеча тун қўйкўз қирол.

Куз оқшоми дим ва ол эди.
Эрим уйга қайтганда деди:

«Биласанми, юз берди овда,
Ётган экан эман олдида.

Шўрлик қиролича! Ёш қолди,
Бир кечада сочи оқарди».

Трубкасин сўнг олиб беун
Чиқиб кетди ишламоқ учун.

Ҳозир қизим уйғотиб, куйиб
Қўйкўзига боқарман тўйиб.

Саси келар чорбоғдан толнинг:
«Бу дунёдан кетди қиролинг».

САЙР

Жиғам тегар извош шифтига,
Боқдим унинг кўзига ҳуркак.
Дард чекарди, аммо шифога
Не тилашин билмасди юрак.

Шом тинч эди, булутли осмон
Остида ғам қучганди уни
Ва сиёҳ-ла кўҳна албомда
Чизилгандек Булон ўрмони.

Бензин иси, настарин иси,
Роҳат дилга эди бегона:
Қўлларини қимирлатмасдан
Тиззамга у тегинди яна.

МАРИНА ЦВЕТАЕВА

* * *

Шаробингга аралаштирдим
Куйдирилган соч толаларин,
Токи ичинг куйдирсин ғамим,
Токи жўшсин дил нолаларинг.

Токи ёшлик бўлсин кўзёшлик,
Токи асал айласин касал.
Токи тунда ёшгина ёринг
Тингламасин фиғону зоринг.

Олтин каби сочларим ранги
Айлангандек кулга беомон,
Ёшлигингнинг бокира тонгин
Қорлар боссин, боссин қаҳратон.

Токи кўр бўл — зулматга тўлгин,
Токи ўтдек қуригин, сўлгин,
Токи сўнгги нафасдай ўлгин.

МУҲАББАТ

Тиғми? Ўтми?
Ё оғули тафт?
Ёки алам, мунгли ўртаниш?

Йўқ, у дард,
Шундай бир дардким,
Кўзимга кафт,
Лабга болам исмидек — таниш.

ОСИП МАНДЕЛЬШТАМ

* * *

Ўлтирибмиз хонада ёлғиз,
Керосиндан анқир хушбўй ис.

Ўртада нон ва ўткир пичоқ…
Гар истасанг, ёндиргин ўчоқ,

Ё бўлмаса, бу қават-қават
Ипни олиб тўқийлик сават —

Чиқмоқ учун йўлга — йироққа —
Бизни ҳеч ким тополмас ёққа…

ЕВГЕНИЙ ЕВТУШЕНКО
АФҒОН ЧУМОЛИСИ

Афғон деб аталган олис тупроқда
Бир ўрис йигитин мурдаси ётар.
Ўрмалаб юрибди муздек яноқда
Мусулмон чумоли айни кунботар.

Қийналиб ўрмалар — ўлимдан сўнг ҳам
Ўсишдан тўхтамас мурда соқоли.
Йўл излаб бораркан, жим қотиб бир дам
Мурдага гапира бошлар чумоли:

«Сен ҳатто билмайсан бу ернинг номин,
Билмайсан қаерда бўлгансан қурбон.
Фақат биласанки — ҳаётинг зомин,
Фақат биласанки — ёнингда Эрон.

Сен-ку «Ислом» деган сўзнинг маъносин
Фақат шу ўлкага кирганда билдинг,
Ахир, айт, сен ўзинг билмаган юртга
Нега милтиғингни кўтариб келдинг?

Нимаям берардинг менинг элимга
Мабодо қошингга келиб бош урса,
Ахир, ўз юртингда колбаса учун
Одамлар соатлаб навбатда турса?

Йигирма миллион қабр каммиди,
Каммиди ноҳақ қон, ёлғон, хиёнат ?
Нега яна сонсиз қурбонлар тилаб
Бу ерга келдингиз бошлаб қиёмат?

Афғон деб аталган олис тупроқда
Бир ўрис йигитин мурдаси ётар
Ўрмалаб бораркан муздек янокда
Мусулмон чумоли боз ўйга ботар

Ва минг алам ила билмоқчи бўлар,
Йитсин дегандайин бу юртдан ўлим,
Исога чўқинган чумолилардан
Бу ўрис йигитни тирилтмоқ йўлин,

Аммо ўша олис — етимлар доди,
Бевалар фарёди пажмурда этган
Ўлкада бу йўлнинг чорасин билган
Чумолилар бари қирилиб кетган.

077

Tarjima har qanday ijodkor uchun chinakam mahorat maktabi. Tarjima bilan shug’ullanmagan ijodkor pichoqdek o’tmaslashib qoladi, tarjima ana shu ijod pichog’ini charxlab,o’tkirlashtiradi.Tarjima shoirni (yozuvchiniyam) faqat o’z yog’ida qovrilib yashashidan saqlaydi, mahorat va tajribasini boyitadi.
Tarjima milliy adabiyotgina emas, milliy tafakkurning ham rivojiga beqiyos ta’sir ko’rsatadigan omildir. Kimdir tarjimani milliy himoya qurollaridan biridir deganda ming karra haq edi. Dunyo adabiyotida mavjud har qanday asar tarjima bo’lgandagina milliy mulkka aylanadi. Ungacha «begona» bo’lgan matn tarjimadan keyin tilimiz va madaniyatimiz uchun «ishlay» boshlaydi. Shu ma’noda adabiyotimiz tarixida Shekspirni o’zbek mulkiga aylantirgan Cho’lpon, Pushkinni o’zbekcha so’ylatgan Mirtemiru Asqad Muxtor, Lermontovni Iblis»ini o’zbek dostoni deb o’ylashga majbur qilgan Usmon Nosir, Yeseninni o’zbekniki qilgan Erkin Vohidov, Nozim Hikmatni ongu shuurimizga singdirgan Rauf Parfi, Lorkani o’zbek yuragiga olib kirgan Shavkat Rahmon va yana bir qator mutarjimlarning xizmati beqiyosdir (Xurshid Davron bilan suhbatdan).

09
Xurshid Davron
JAHON SHE’RIYATIDAN TARJIMALAR
08

SHARQ VA TURK XALQLARI SHE’RIYATIDAN
07

MAVLONO JALOLIDDIN RUMIY
RUBOIYLAR

* * *

Man zarra-u,xurshidliqo sensan,
Man xasta-u,ayni davo sensan.
Qanotim yo’q,ucharman poyingda zor,
Man qadahman,yor,qahrabo sensan.

* * *

Agar o’lsam tanimni keltiring, do’stlar,
Vujudimni nigorimga bering,do’stlar.
Labimdin bo’sa olsa ul masihim,
Tirilsam gar – yaqo tutmay turing,do’stlar.

* * *

Voh,dilimni g’amga bandi qildi yor,
Kech-kunduz dilni tig’siz tildi yor.
Kecha-kunduz nola cheksam qayg’irib,
Pinhon-pinhon,shirin-shirin kuldi yor.

IMOMIDDIN NASIMIY
RUBOIYLAR

1

Dardina oshiqlarin darmoni yo’q,
Ikiyuz zohidlarin imoni yo’q,
Jonina hay der,valekin joni yo’q,
Ahdina sobit emas,paymoni yo’q.

2

Ey azal, nuri-jamoling to abad,
Manda naqsh bo’ldi xayoling to abad,.
Bir o’zi bo’ldi hiloling to abad,
Ey quyosh,yo’qtur zavoling to abad.

3

Qoshlaring yodi mani qurbon etar,
Surating naqshi ko’ngil hayron etar,
Ko’r, bu qudrat ojizi yazdon etar,
Jumla ash’yo senda chun sayron etar.

4

Haq taolo borligi odamdadur,
Uy aningdur,ul bu uyda damdadur.
Bilmadi shayton bi sirri,g’amdadur,
Shul sababdin to abad motamdadur.

5

Labini la’li jonafzo dedilar,
So’rasam, dardima davo dedilar.
Qomati bolosini balo dedilar,
Bizlarni anga mubtalo dedilar.

YUNUS EMRO
ISHQ

Biz hammamiz ishq qulimiz,
Ishqdir bizning sultonimiz.
Ishq yo’lida o’lsak agar,
Ishqqa haloldir qonimiz.

Ishq Mandan mani oladi,
Yor ishqin dilga soladi,
Dil ishqqa qurbon bo’ladi,
Yor bo’lsa gar imonimiz.

Ishq birla boshim xush bo’lur,
Xayolimga yo’ldosh bo’lur,
O’n ikki oy sarxush bo’lur,
Ishqqa asirdir jonimiz.

Doim yurakda kezadir,
Na maylimizni buzadir,
Na so’ladir,na to’zadir,
Bizning bu gulistonimiz.

Yunus deyar: Necha-necha
Kunlar oxir bo’ldi kecha,
Qonimizni to’ymay ichar
Bu yolg’onchi davronimiz.

ISHQ NAYLADI

Yuradirman yona-yona,
Ishq bo’yadi mani qona,
Na oqilam,na devona,
Kel,ko’r mani ishq nayladi!

Goh esaman yellar kabi,
Goh shoshaman yo’llar kabi,
Goh toshaman sellar kabi,
Kel,ko’r mani ishq nayladi!

Oqar suvlardek oqaman,
Dardli jigarim yoqaman,
Dunyoga hayron boqaman,
Kel,ko’r mani ishq nayladi!

YO qo’lim ol,qoldir mani,
YO vaslingga qondir mani,
Xo’b yig’latding,kuldir mani,
Kel,ko’r mani ishq nayladi!

Elma-el yurgim kelar,
Dilma-dil yurgim kelar,
G’urbatda dardim kim bilar,
Kel,ko’r mani ishq nayladi!

Man Yunisi bechoraman,
Yorni tushimda ko’raman,
Uyg’onib ma’lul yuraman,
Kel,ko’r mani ishq nayladi!

Man Yunisi bechoraman,
Boshdan-oyog’a yaraman,
Yor elida ovoraman,
Kel,ko’r mani ishq nayladi!

OSHIQ UMAR
TILI — BULBUL, YANOG’I — GUL

Tili — bulbul, yanog’i — gul,
Forig’ bo’lmas ko’ngul sandan,
Qopinda* man bir gado va qul,
Forig’ bo’lmas ko’ngul sandan.

Yig’laram do’stim kelguncha,
Dardima darmon bo’lguncha,
Oh,sevdigim,to o’lguncha,
Forig’ bo’lmas ko’ngul sandan.

Saqlaram, ishqing mandadir,
Devona ko’nglum sandadir,
Netaykim,jon bu tandadir,
Forig’ bo’lmas ko’ngul sandan.

Do’stim yuzin ko’rmaguncha,
Jonni unga bermaguncha,
Umar qabra kirmaguncha,
Forig’ bo’lmas ko’ngul sandan.

Qopinda* -Eshigida

QIZG’ANARAM

Kel, dilbarim, qon aylama,
Sani qondan qizg’anaram,
Yangi oydan,esgan yeldan,
Chiqqan kundan qizg’anaram.

Kel, yonima,achchiq boqma,
Qalbimni yondirib-yoqma,
Yanog’ingga gullar taqma,
Sani guldan qizg’anaram.

Holim bilar holdoshim bor,
Yo’lda ketar yo’ldoshim bor,
Uch yoshlik bir qardoshim bor,
Sani undan qizg’anaram.

Sani istar Umar har dam,
San bo’lmasang vayron yurtam,
San bir qo’zi, man bir gurdam*,
Sani Mandan qizg’anaram.

* Gurd — bo’ri

QORACHAO’G’LON
SEVMASAM,O’LAM…

Ko’rdim bog’chasinda sayr etgan yorni,
Taramish zulfini,taqmish tumorni,
Oq ko’ksin orasi zamzam pinori,
Ichsam o’ldirurlar,ichmasam,o’lam!

Eynina yarashmish yal-yal libosi,
Bag’rimni kuydirur yorimning sasi,
Bog’chada qo’ymishlar temir qafasni,
Boqsam, o’ldirurlar, boqmasam,o’lam!

Qorachao’g’lon der: “O’zim aytmayam,
Jo’shqin suvlar kabi bandim demayam,
Go’zal sevma derlar, nega sevmayam? –
Sevsam,o’ldirurlar,sevmasam,o’lam!

QUL MAHMAT
KIYMA,JONIM…

San-da manim kabi g’amlar chekarsan?
Kiyma,jonim,kiyma san shu qaroni.
Hasrat-hasrat yo’llarina boqarsan,
Kiyma,jonim,kiyma san shu qaroni.

Tag’in g’amu dard ichinda ketarsan,
Gulistonda bulbul kabi yotarsan,
Yoringdan ayrilib fig’on etarsan? –
Kiyma,jonim,kiyma san shu qaroni.

Sani-da quchmasdan dardim to’lishar,
San bir g’uncha gulsan,yaprog’ing yashil,
Qarolar yerida ollar yarashar,
Kiyma,jonim,kiyma san shu qaroni.

Ko’k yuzinda go’zal mohni sevarsan,
Yer yuzinda qiblagohni sevarsan,
Alvon kiyin,bir Allohni sevarsan,
Kiyma,jonim,kiyma san shu qaroni.

MAXTUMQULI
OSHIQ BO’LMISHAM

Ey,yoronlar,bir yuzi gul oya oshiq bo’lmisham,
Barchalar maqsudi gul-ra’noya oshiq bo’lmisham,
Bulbulam bog’ ichra,bir g’avg’oya oshiq bo’lmisham,
O’zi g’oyib,zulflari yaldoya oshiq bo’lmisham,
Manzilim bog’ ichradir,sahroya oshiq bo’lmisham.

Chun falak soldi bizi ul kun fani tuprog’ina,
Tushdi sayrim doimo Makka,Madina tog’ina,
Bulbul bo’ldim,sayradim,kirdim Eramnin bog’ina,
Poyiband bo’ldim u kun g’am elining tuzog’ina,
Yuz balo,mehnatli bir savdoya oshiq bo’lmisham.

Jismim ichra yor g’amidur,manzilim sahroda,hey,
Chekkanim g’am-g’ussadur,man do’nmisham Farhoda,hey,
Soldi ishqing, dilbaro,jonu jigarim o’ta,hey,
Vodarig’o,kechti umrim,zoya berdim boda,hey,
Ohi ko’p,afg’oni ko’p bir kuya oshiq bo’lmisham.

Bilmadim,ne bahri yerdir,ne muazzam tog’idir,
Oldi ko’nglim,ketdi aqlim,tan mudom nechog’idir,
Nisbat etib bo’lmas uni,qumri,bulbul,zog’idir,
Elg’araz har zulfina – etmish ming er tuzog’idir,
Qaddi-qomati baland zeboya oshiq bo’lmisham.

Do’st,havoyi vaslini men muncha chandon istaram,
Domi-zulfi qaddina o’zimni zindon istaram,
Dema: g’amdan bir zamon ko’nglimni xandon istaram,
Bir g’arib oshiq manam,yor,sani sandan istaram,
Kecha-kunduzi,biling,huv-hoya oshiq bo’lmisham.

Istamas yorim mani,ul yora zorim yo’q manim,
Qolmisham hayron bo’lib,g’ayrat-madorim yo’q manim,
Oldi jonim ishq o’ti,ixtiyorim yo’q manim,
Kelsa — aqlim tark etar,ketsa — qarorim yo’q manim,
Kiprigi — o’q, qoshlari — ol oya oshiq bbo’lmisham.

Aytadir Maxtumquli,man unda kona o’g’radim,
Sayl etib bordim,falakda lomakona o’g’radim,
Chun meni rasvo qilibdur,ishqi kona o’g’radim,
Etmish ikki shahr ila ming bir do’kona o’g’radim,
Shuncha sargardon bo’lib,man zoya oshiq bo’lmisham.

OSHIQ VEYSAL
SAN BO’LMASANG…

San bir ishqsan, man bir Majnun,
San bo’lmasang, man bo’lmasdim.
San bir gulsan, man bir bulbul,
San bo’lmasang, man bo’lmasdim.

Qalbimda yasharsan har on,
Borim-yo’g’im sansan, inon,
Qalbimdagi aziz mehmon,
San bo’lmasang, man bo’lmasdim.

G’aflatda qalbimga kirding,
Turli-turli dardlar berding,
Dunyodan aziz bu dardim!
San bo’lmasang, man bo’lmasdim.

Sansan manim jumla borim,
Yo’qdir boshqa kasbu korim,
Ham yozimsan, ham bahorim,
San bo’lmasang, man bo’lmasdim.

Quvon, Veysal quvon tag’in,
Jo’shdi ko’ngil, yetdi ohing,
Sansan manga mandek yaqin,
San bo’lmasang, man bo’lmasdim.

O’RXON VALI
ISTAMBULNI TINGLAYAPMAN

Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq,
Sokin bir shabada esmoqda mayin;
Sokin-sokin tebranadi
Yaproqlar og’ochlarda;
Uzoqlarda juda uzoqlarda
Birin-sirin jaranglamoqda
Meshkoblarning zangulalari
Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq.

Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq
Qushlar o’tar yuksaklardan
Qator-qator, shovqin solib.
Baliqchilar yoyishadi to’rlarini
Bir ayolning oyoqlarin to’lqin yuvar
Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq

Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq
Salqin-sarin Qopalichorsu*
Gurros-gurros Mahmudposhsho*
Kabutarlar g’ujg’on hovlilar
Cho’kich sasi kelar dok*lardan
Go’zal bahor yellarida terning hidi bor
Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq

Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq
Boshimda eski alamlarning sarxushligi
Rangsiz qayiqxonali ko’rkam bir hovli
Janub shamolining sokin shiviri aro
Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq

Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq
Bir sohibjamol o’tib borar,
Uni kuzatar
Qarg’ishlar,qo’shiqlar,alyorlar,loflar
Nimadir tushadi qo’lidan yerga
Gul bo’lsa ajabmas
Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq

Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq
Bir qush qo’nay deydi sohibjamol etaklariga
Yuzi qizardimi,yo’qmi,bilmayman
Dudoqlari nammi, yo’qmi,bilmayman
Oppoq oy ko’rinar daraxtlarning ortida
Istanbulni tinglayapman, ko’zlarim yumuq

FURO’G’ FARRUXZOD

G’AMSEVAR

Men faqat kuz bo’lsam, so’lg’in kuz bo’lsam,
Sasi yo’q kuz bo’lsam, g’amgin kuz bo’lsam.
Orzu yaproqlarim birma-bir so’lsa,
Ko’zlarim quyoshi muzlayin so’nsa,

Ko’ksim osmonlari g’amga to’lardi,
Ko’nglim sovuq dolg’ali bo’lardi
Va ko’zim yoshlari yomg’irga do’nib
Etaklarim shibba ho’l qilar edi.

Ne go’zal bo’lardi agar kuz bo’lsam,
Zavqdan, shavqdan ranglarga to’lsam,
Kuz bo’lsam, yosh to’la ko’zimda manim
Shoir osmon she’rin o’qirdi g’amgin.

Va qarshimda ulkan cho’g’ tovlanardi —
Bir oshiq yuragi olovlanardi.
O’tli dardlarimning uchquni kabi
Qo’shiqqa aylanib uchardi qalbim.

Qanoti qirqilgan shamol nag’masi
G’am atrin sochardi xasta ruhlarga,
O’ngda yoshlik qishin sovuq chehrasi
Ortda yozday qaynoq ishqning nafasi.

Ko’ksimdagi dardu umidsizlik, g’am,
Boshpana topardi agar kuz bo’lsam…

QUSH FAQAT BIR QUSH EDI

Qush dedi: » Ne go’zal ifor bu,
Ne go’zal Quyosh bu, oh, mayin.
Navbahor kelibdi.
Endi men do’stimni izlab topayin».

Qush ayvon qanotidan uchdi,
Bir xabarday uchib ketdi qush.

Qush kichkina qush edi,
Qush fikrlashni bilmasdi,
Qush gazeta o’qimasdi,
Qushning qarzi yo’q edi,
Qush odamlardan xabarsiz edi…

Qush faqat bir qush edi.

VOQIF SAMADO’G’LI

O’RXON VALI*GA

Hammomchining
katta qizi go’zaldir,
Bashmoqchining
Kichik qizi go’zaldir.
Sartaroshning
o’rtanchasi go’zaldir…
Kattasining ko’zlari,
kichigining so’zlari,
o’rtanchasin tiz**lari go’zaldir.

* O’rxon Vali -mashhur turk shoiri
** tiz — tizza

ALLOH BORMI…

Alloh bormi,
yo’qmi Alloh?
Na kunduzi, na sabohda
bu savolning dengiziga
kirib, botgan emasman.
Hatto buni bilmoq uchun
ko’kka duo o’rniga
kamand otgan emasman…

ENDI ARZDAN,ENDI DODDAN

Endi arzdan,endi doddan
Bosh olib qochmoq vaqtidir.
Ochilmagan eshiklarni
Keng qilib ochmoq vaqtidir.

Endi har sas,har bir kuydan
Sukutga ketmoq vaqtidir,
Millat,davlat zirvasidan
Insonga yetmoq vaqtidir.

Na duo-yu,na-da qarg’ish,
Na nazir demak vaqtidir.
Bu dunyo sukut ichra,
Ollohga ko’mak vaqtidir.

Zirva — cho’qqi

RAMIZ RAVSHAN
SHOIR BO’LMOQ

So’lmasga

Biroz quyosh,biroz havo,
Biroz yog’ish* bo’lmoq bu,
Biroz og’och,biroz uya,
Biroz-da qush bo’lmoq bu.

Biroz kecha,biroz ko’cha,
Biroz dala bo’lmoq bu,
Biroz javon,biroz qari,
Biroz bola bo’lmoq bu.

Biroz o’zga,biroz qardosh,
Biroz tanish bo’lmoq bu.
Biroz qo’shiq,biroz duo,
Biroz qarg’ish bo’lmoq bu.

Biroz sevgi,biroz gunoh,
Biroz savob bo’lmoq bu,
Biroz shubha,biroz savol,
Biroz javob bo’lmoq bu.

Biroz erta,biroz bugun,
Biroz saboh bo’lmoq bu,
Biroz kofir,biroz mo’min,
Biroz Olloh bo’lmoq bu.

*yog’ish — yomg’ir

MUMTOZ XITOY SHE’RIYATIDAN
07

SAO CHJI
YETTI HASRAT

Oy shuuri mavjlanib oqar,
Yoritgancha tanho minorni.

Minoradan bir ayol boqar,
Sog’inganmi u olis yorni?

Suzib yurar og’ir bulutlar…
“Ketganingga o’n yil bo’ldi,oh.

Yakka o’zim uxlayman tunlar,
Ko’zlarimdan mo’ltirar firoq.

Dala yo’lin changi – bu sensan,
Suv ostiga cho’kkan loy menman.

Sen yuksakda,men-chi,tubdaman,
Aytgil,seni qachon ko’raman?

Bo’lsam deyman janub shamoli,
Seni ko’rmoq bo’lib yelurman.

Agar menga quchoq ochmasang,
Unda kimga nola qilurman?”

LI BAY
OQAR SUVDA JILVALANAR

Oqar suvda jilvanar
Kuzgi oy aksi.
Janubdagi ko’lni quchgan
Sukut pallasi.

Oq nilufar meni g’amdan
Etmoqchi ogoh,
Toki mening dilimdayam
Bo’lsin mungli oh.

BAHORGI O’YLAR

Siz tomonda maysalar bo’rtib,
Cho’zmagandir boshini nurga.
Bizda esa tolni barg bosib,
Og’irlikdan bukkandir yerga.

Sen qoshimga kelmoqchi bo’lib
Yo’lga chiqsang – Begim,o’sha kun
Sog’ingan bu yurak quvonchdan
Ko’ksim yorib chiqishi mumkin.

Bahor yeli menga begona,
Chorlamasman uni qoshimga.
Ammo nechun u yarim tunlar
Kirib kelar mening ko’shkimga?

DU FU
OYDIN TUN

Fuchjouda bu qora tun
Ko’kdan oy nuri oqar.

Huv,yiroqda yolg’iz,dilxun
Xotinim oyga boqar.

Bolalarim sog’inganman,
G’am bo’gizimni paypaslar.

Ular hali Chan’an haqda
O’y surmoqni bilmaslar.

Xotinimning qora sochi
Yengildir bulutlardek,

Oy nurida tovlanadi
Qo’llari oq marmardek,

Qachon oyga boqarmiz jim,
Bizlar birga tunlari

Va oy nuri quritadi
Ko’zdan oqqan munglarni?

GUAN XAN-SIN
QIZ HASRATI

1

Yomg’ir tindi saharga yaqin,
Qanday go’zal,huv,oils tog’lar.

Daryolarda boshlandi toshqin,
Suv ostiga cho’kdi qayroqlar.

Men minorda o’ltirib tanho,
Olislarga boqaman tag’in.

Minoradan tusharman,ammo
Kundan-kun kuz oqshomi g’amgin.

2

Tiramohning oqshom pallasi,
Sovuq shamol uchirar xazon.

So’nib bitgan yozning nafasi,
So’nggi gullar bo’y sochar larzon.

Pardalarni silkitar shamol,
Sirga to’la bu kuzgi chorbog’.

Yolg’izlil hech kelmaydi malol,
Ana,kuylar bog’da chirildoq.

3

Nechun buncha chekarman qayg’u?
Nechun g’amga oshyondir ko’ksim?

Mani tanho tashlab ketdi u,
Shundan buyon yosh to’kar ko’zim.

Qimmatbaho toshdan yasalgan
Xontaxtamni qoplayotir chang.

Yashil rangli parda ortida
Kashta tikib turibman diltang.

Bilurmisan,bilakuzugim
Tushganini sinib qo’limdan?

Bilurmisan,yosh to’kar ko’zim?
Olurmisan xabar holimdan?

4

U qaylarda yuribdi ekan?
U kimlarning belini quchdi?

Mo’jazgina ko’shkda kim bilan
Qo’shiq aytib,gulgun may ichdi?

Qarg’amayman,bari bir endi,
O’tmish yodi dilimda o’chdi.

5

Yengim bilan to’saman yuzim,
Netay,qayg’u-hasratlar cheksam?

Alam-og’riq tark etmas ko’ksim,
Ketarmi deb alvon may ichsam…

Men devorga surat chizaman,
Kashta tikish jonimga tegdi.

Qachonlardir kecha-kunduz band –
Kashta to’qish ermagim edi.

Netay,sevgi keldi to’satdan
Va to’satdan meni tark etdi.

YAPON SHE’RIYATIDAN
07

SAYGYO

Qish kirgach tog’dagi kulbani ko’rib

So’qmoq ko’zga ko’rinmas.
Tog’dagi kulbaniyam
Ko’mib tashlabdi xazon.
Mendan oldin kelibdi
Bu yerga yolg’izligim.

* * *

Saraton o’tlog’ida
Baland-baland o’tlar oralab
Yolg’iz bug’u adashib yurar,
Tonggi shabnamning tomchilari
Jim, ohista to’kilayotir.

MATSUO BASYO

* * *

Gullagan olcha uzra
Bulutlarga o’randi
Mendan uyalgan hilol.

* * *

Ey,olcha g’unchalari,
Shabboda ko’nglin olib
Kulib yuboring tezroq!

* * *

Sochi yoyiq majnuntol…
Uyimga ketolmasdan —
Oyoqlarim chalishdi.

* * *

Olcha gulladi qiyg’os —
Bekindi bulutlarga
Sharmandasi chiqqan oy.

* * *

Yo’llar bosdim ko’p uzoq.
Huv, bulutlar ortida
O’tirib dam olurman.

YOSA BUSON

* * *

Bahor ham ketayotir…
Faqat ketgisi kelmas
Kechikkan olcha guli.

* * *

Sandalni qo’lga olib
Sokin yoz jilg’asini
Kechmoq qanday yoqimli.

* * *

Titrab ketdim: yotoqda
Bosib oldim marhuma
Xotinimning tarog’in.

KOBAYASI ISSA

* * *

Alvon hilol osmonda!
Ey,bolalar,aytingiz,
Kimdir uning egasi!

* * *

Daraxtni kesishmoqchi…
Bundan bexabar qushlar
Ini bilan ovora…

* * *

Ishonaman, kakkujon,
Oldingi umrimda sen
Menga singil bo’lgansan!

* * *

Oramizda yotlar yo’q!
Hammamiz birodarmiz
Olcha guli ostida.

* * *

Qoyil! O’sha qo’shig’in
To’ralarga yuzma-yuz
Tap tortmay kuylar bulbul!

IKKYU SODZYUN

* * *

Demak, hech kim bilmasa
Umr yo’li oqibat
Qay manzilga eltishin –
Adashaman,deb qo’rqma,
Qo’rqmasdan boravergin.

* * *

Iltimos,qayg’urmagin,qayg’urmagin,iltimos,
Necha marta aytayin bu hikmatni men senga –
Qaerda va kim bo’lmog’ing
Qaerda va kimliging
Bilan bog’liq hammavaqt.

* * *

Qudratli to’lqin kelsa,
Unga qarshi kurashib,
Kuchingni sarflamagin.
Yaxshisi, sen o’sha
Kuchli to’lqinga ishon.

ISHIKAVA TAKUBOKU

* * *

Negadir
Yorug’lashdi
Yuragim
Tongda.
Tirnog’imni ola boshladim.

* * *

Otangga o’xshama!
Otangning otasiga ham!
Eshityapsanmi,
Nimani iltimos qilyapman
Sendan,qizginam.

* * *

Bechora otam!
O’qishga ham majoli qolmay,
Gazetani chetga qo’ydi-da,
Tor hovlida o’ynay boshladi
Chumoli bilan.

* * *

Qizchamni urishdim.
Uxlab qoldi
Ko’zyoshlari qurimasdan,
Og’zini nim ochgancha.
Uning yanoqlarin sekin siladim.

YEVROPA SHE’RIYATIDAN
07

VILYAM SHEKSPIR
66 — SONET

Men o’lim tilarman, rohatbaxsh o’lim,
Ne qilay, ko’nmasam ortiq xo’rlikka.
Siz tomon cho’zilmas tilanib qo’lim,
Boshimni egmasman endi ko’rlikka.

Ne qilay, pastkashlik yuksalsa yana,
Bokira or-nomus etilsa badnom.
Kuch iymon ustidan qilsa tantana,
Zaiflik Qudrat deb olsa agar nom.

To’g’rilik ustidan zo’r kelsa yolg’on,
Donolar nodonga egilsa, netay?
Mudom haqiqatning bag’ri bo’lsa qon,
Shafqat yovuzlikka qul bo’lsa, netay?

Netay, barchasidan dil bo’lsa bezor —
Faqat sening ishqing qo’ybermagay, yor.

YANNIS RITSOS
KICHIK DOSTON

Qushning qanotini ushlab turar it —
Toshlarga tomchilab to’kiladi qon.
(Ovchi o’t ustida cho’zilib yotar)
O, qanday chiroyli uning yotishi.
Chekkasida alvon teshik. Qon.
Ovchi boshi uzra qotib turar it.
G’amgin nigohini uzmasdan boqar,
Qushning qanotini qo’yib yubormay…

* * *

— Xato qildim.
Ha, xato qildim.
Faqat aldamadim.
Menga yordam bering, — dedi u, —
Tirnog’imni olay.
Qaychi bo’lsa o’tmas.
— Menga yordam bersalaring-chi! — dedi u, —
Haqiqatni aytay men!
Qanaqa haqiqatni?
Tirnog’i o’sadi
Murdalarning ham.

* * *

— Afsus, buning iloji yo’q, — dedi u.
— Ahmoq, — dedi birov, —
She’riyatda
Hamma narsaning iloji bor
Va juda boplab qilishi mumkin
Bu ishni.

— Juda boplab qilishi mumkin,-
— Qo’shib qo’ydi birov,-
Shuhrat kelib javob berar,
Shuhrat kelib qasos olar.
Hammasi uchun.

RAFAEL AL`BERTI

* * *

Istaymankim, kulmasang deyman,
Qoshga surma surmasang deyman,
Chakkangga gul ilmasang deyman,
Zangor ko’ylak kiymasang deyman,
Qizil shalvor kiymasang deyman.

Istaymanki, gulmas, kul bo’lgin,
Qora kiygin,qayg’uga to’lgin.
Ko’zlaringdan boqsin doim tun,
Ko’zlaringda bo’lsin doim mung.

JAK PREVER
TUNGI PARIJ

Birin-ketin
Yondiraman
Uchta gugurt cho’pini:

Yuzlaringni ko’rmoq uchun
Yondiraman birinchisini,

Ko’zlaringni ko’rmoq uchun
Yondiraman ikkinchisini,

Lablaringni topmoq uchun
Yondiraman uchinchisini.

So’ng ko’rganim unutmay deya
Seni quchoqlayman
Zim-ziyo tunda

EJEN GILVIK

* * *

O’tloqlarga bordim men sensiz,
Gulzorlarga bordim men sensiz.

Sensiz o’tdim yuz so’qmoqni men,
Sensiz yotdim jilg’a yonida,
Sensiz oqshom bo’yi men yolg’iz
Og’ir-vazmin qadamlar bosdim.

Boshqa chidolmayman endi –
Sensiz.

* * *

Har bir qushcha bo’g’zida
Sadoqat yashirindir
Kelajak bahorlarga.

OYAR VATSIETIS

* * *

Qani, yur, ko’zi ko’r odam,
O’tkazib qo’yaman seni ko’chadan.

Mashinalar uchar boshlari garang,
Farroshlar dangasa –
Yo’llar sirpanchiq.

Yolg’onniyam qotiryapman-da!

Harakatga to’la ko’chadan
Ko’r odamni o’tkazib qo’ymoq –
Menga shuning o’zi kifoya.

Yolg’onniyam qotiryapman-da!

Bormoqchi emasman, biroq, men o’zim
Ko’rga izma-iz.
Qaerga borishniyam yaxshi bilmayman
Aslini olsak.

Mengayam qo’limdan yetaklab yurib
Yo’l ko’rsatishga bir odam kerak.
Ko’r bo’lsa
Yanayam yaxshi.
Bekorga ko’chaga chiqmas hech qachon
Ko’r odam.

RUS SHE’RIYATIDAN
07

MIXAIL LERMONTOV
YELKAN

Ko’rinadi yolg’iz oq yelkan
Zangor dengiz tumani aro!..
Nelar izlar u yiroq eldan,
Nelar qoldi yurtida tanho?..

To’lqin o’ynar,shamol izillar,
Egik machta g’ijillar ingroq…
Afsus! U na baxtini izlar,
Na baxtidan qochmoqda yiroq!

Pastda moviy to’lqin tinmaydi,
Ko’kda quyosh qilar tilovat.
U — isyonkor,bo’ron tilaydi,
Bo’ronlarda bordek halovat.

ANNA AXMATOVA
QO’YKO’Z QIROL

Chorasiz dard, senga-da iqbol!
O’ldi kecha tun qo’yko’z qirol.

Kuz oqshomi dim va ol edi.
Erim uyga qaytganda dedi:

«Bilasanmi, yuz berdi ovda,
Yotgan ekan eman oldida.

Sho’rlik qirolicha! Yosh qoldi,
Bir kechada sochi oqardi».

Trubkasin so’ng olib beun
Chiqib ketdi ishlamoq uchun.

Hozir qizim uyg’otib, kuyib
Qo’yko’ziga boqarman to’yib.

Sasi kelar chorbog’dan tolning:
«Bu dunyodan ketdi qiroling».

SAYR

Jig’am tegar izvosh shiftiga,
Boqdim uning ko’ziga hurkak.
Dard chekardi, ammo shifoga
Ne tilashin bilmasdi yurak.

Shom tinch edi, bulutli osmon
Ostida g’am quchgandi uni
Va siyoh-la ko’hna albomda
Chizilgandek Bulon o’rmoni.

Benzin isi, nastarin isi,
Rohat dilga edi begona:
Qo’llarini qimirlatmasdan
Tizzamga u tegindi yana.

MARINA SVETAEVA

* * *

Sharobingga aralashtirdim
Kuydirilgan soch tolalarin,
Toki iching kuydirsin g’amim,
Toki jo’shsin dil nolalaring.

Toki yoshlik bo’lsin ko’zyoshlik,
Toki asal aylasin kasal.
Toki tunda yoshgina yoring
Tinglamasin fig’onu zoring.

Oltin kabi sochlarim rangi
Aylangandek kulga beomon,
Yoshligingning bokira tongin
Qorlar bossin, bossin qahraton.

Toki ko’r bo’l — zulmatga to’lgin,
Toki o’tdek qurigin, so’lgin,
Toki so’nggi nafasday o’lgin.

MUHABBAT

Tig’mi? O’tmi?
YO og’uli taft?
Yoki alam, mungli o’rtanish?

Yo’q, u dard,
Shunday bir dardkim,
Ko’zimga kaft,
Labga bolam ismidek — tanish.

OSIP MANDEL`SHTAM

* * *

O’ltiribmiz xonada yolg’iz,
Kerosindan anqir xushbo’y is.

O’rtada non va o’tkir pichoq…
Gar istasang, yondirgin o’choq,

YO bo’lmasa, bu qavat-qavat
Ipni olib to’qiylik savat —

Chiqmoq uchun yo’lga — yiroqqa —
Bizni hech kim topolmas yoqqa…

YEVGENIY YEVTUSHENKO
AFG’ON CHUMOLISI

Afg’on deb atalgan olis tuproqda
Bir o’ris yigitin murdasi yotar.
O’rmalab yuribdi muzdek yanoqda
Musulmon chumoli ayni kunbotar.

Qiynalib o’rmalar — o’limdan so’ng ham
O’sishdan to’xtamas murda soqoli.
Yo’l izlab borarkan, jim qotib bir dam
Murdaga gapira boshlar chumoli:

«Sen hatto bilmaysan bu yerning nomin,
Bilmaysan qaerda bo’lgansan qurbon.
Faqat bilasanki — hayoting zomin,
Faqat bilasanki — yoningda Eron.

Sen-ku «Islom» degan so’zning ma’nosin
Faqat shu o’lkaga kirganda bilding,
Axir, ayt, sen o’zing bilmagan yurtga
Nega miltig’ingni ko’tarib kelding?

Nimayam berarding mening elimga
Mabodo qoshingga kelib bosh ursa,
Axir, o’z yurtingda kolbasa uchun
Odamlar soatlab navbatda tursa?

Yigirma million qabr kammidi,
Kammidi nohaq qon, yolg’on, xiyonat ?
Nega yana sonsiz qurbonlar tilab
Bu yerga keldingiz boshlab qiyomat?

Afg’on deb atalgan olis tuproqda
Bir o’ris yigitin murdasi yotar
O’rmalab borarkan muzdek yanokda
Musulmon chumoli boz o’yga botar

Va ming alam ila bilmoqchi bo’lar,
Yitsin degandayin bu yurtdan o’lim,
Isoga cho’qingan chumolilardan
Bu o’ris yigitni tiriltmoq yo’lin,

Ammo o’sha olis — yetimlar dodi,
Bevalar faryodi pajmurda etgan
O’lkada bu yo’lning chorasin bilgan
Chumolilar bari qirilib ketgan.

05

(Tashriflar: umumiy 303, bugungi 1)

1 izoh

  1. Шоирнинг даражаси қандай бўлса, таржималарининг даражаси ҳам шундай, ҳеч бўлмаганда шеъриятига яқинроқ бўлади. Хуршид Даврон таржималари билан илк бор ўсмирлик йилларимда, «Қирқ ошиқ дафтари» номли тўплам орқали танишганман. Ошиқ Вейсал, Марина Цветаева, Гумилёв, Махтумқули шеърларининг ширали оҳанглари, таржимадаги равон сатрлар ёдимда қолган. Гарчи талабалик йилларимда ўша мўъжазгина тўпламни йўқотиб қўйган бўлсам-да, ёд олган шеърларимни унутганим йўқ.Бу таржимоннинг маҳорати, шеърларни «ўзимизнинг шеърлар»га айлантира олганидан менимча…

Izoh qoldiring