Aleksandr Pushkin. Qur’ondan iqtibos

045    Мен «Пушкин майдони» шеъримда Пушкин ҳақида «Майдонга чақириб майдонсизларни» деган эдим. Бу бежиз эмасди. Биз ўз майдонига эга бўлмаган қуллар эдик. Битта имконимиз буюкларнинг майдонидан фойдаланиш эди. Шу имкониятдан мен ҳам фойдаланишга уринганман. Шулардан бирида мен таъқиқланган Улуғ Китобимиз муқаддас Қуръони каримнинг баъзи суралари ва оятларини Пушкин шеърлари орқали одамларимизга эслатмоқчи бўлдим ва буюк рус шоирининг «Қуръондан иқтибос» туркумини 1978 йили таржима қилдим.Лекин уни фақат 1982 йили аввало Аллоҳимнинг марҳамати, қолаверса, замонавий шоирларимизнинг улуғи,ҳозирги кунда ҳазрат Навоийни энг чуқур биладиган зиёли инсон, менга устоз мақомидаги оғам Эркин Воҳидовнинг ҳиммати ва журъати туфайли «Ёшлик» журналида эълон қилишга эришдим. Ушбу муборак кунларда ўша таржимамни сизларга тақдим этмоқчиман (Таржимондан).

Александр Сергеевич ПУШКИН
ҚУРЪОНДАН ИҚТИБОС
Абдулла ШЕР таржимаси
08

П.А. Осиповага бағишланади

I

Онт ичаман жуфту тоқ ҳаққи,
Қилич ҳаққи, ғазоват ҳаққи,
Онт ичаман мен Зуҳро ҳаққи,
Хуфтондаги ибодат ҳаққи:

Айт-чи, сени қачон тарк этдим?!
Мен гўшаи таскин ичра, айт,
Бошин силаб, кимни беркитдим
Синчил нигоҳ таъқиб этган пайт?!

Мен эмасми, сен — ташна учун
Саҳро сувин йўкдан бор қилган?
Мен эмасми, тилингни бутун
Ақлларга ҳукмдор килган?

Мардона бўл, ёв бил ёлғонни,
Ҳақ йўлидан дадил юр, марғуб,
Етимларни суюб, Қуръонни
Қулларимга айлагил тарғиб.

II

Эй, Расулнинг пок аёллари,
Устуворсиз жами аёлдан:
Сизга даҳшат – фисқ хаёллари.
Сиз оромбахш гўша ичра шан,
Маъсум яшанг: сизгадир мерос
Биби Марям ёпинган либос.

Садоқатли қалбни асрангиз
Ҳалол оғуш, қутлуғ ишқ учун,
Осийларнинг назари бу кун
Юзингизга тушмагай ҳаргиз!
Сизлар эса, эй саҳобалар,
Муҳаммадга бўларкан меҳмон, —
Зинҳор уни ғайри йўл томон
Бошламоқдан қилинг тавбалар.

У илоҳий ваҳийга шайдо –
Яшар экан, боқмагай асло
Мадҳиялар, ҳиссиз сўзларга:
Шукр дея, эъзозлаб базмин,
Пок дил билан қилингиз таъзим
Уйидаги ёш канизларга.

III

Қавоқ уйди, кўнгли ғашланиб,
Кўр шарпасин сезган пайғамбар:
Югурар-у, ёмонлик яниб,
Дилга рахна солишга кўрқар.

Каломулло, сенга, пайғамбар,
Берилмаган шаккоклар учун.
Тарғиб айла Қуръонни, магар
Осийларни зўрламоқ нечун!

Нимасига кеккаяр инсон –
Туғилгани учунми ожиз?
Қўғирчокдек яшаб нотавон,
Сўнг ўлгани учунми ожиз?

Тангри аввал ўлдириб фаршда,
Сўнг жон ато этганигами?
Кунларини қўриқлаб Аршда –
Қисматга жо этганигами?

Ё бергани учунми ризқ-рўз,
Зайтунни ҳам, хурмо, нонни ҳам?
Меҳнатини олқишлаб бесўз
Токзорни ҳам, пайкал, донни ҳам?

Сур тортади, бироқ, Исрофил;
Ерда қўпар қиёмат куни:
Онасидан безади ўғил,
Оғасини тарк айлар ини.

Қути ўчиб шунда қўрқувдан,
Барча энур Тангрини таниб
Ва осийлар қулар юзтубан
Ловиллаган ўтга чулғаниб.

IV

Кўп қадимда, қодир Яратган,
Кибрдан маст ҳоким бир куни
Баслашмоқчи бўлди сен билан;
Босиб қўйдинг, лекин, сен уни.
Дединг: «Ерга бахш этиб ҳаёт,
Жазоларман ўлим билан бот,
Измимдадир менинг бор дунё».
«Мен ҳам, — деди у, — бериб ҳаёт,
Жазоларман ўлим билан бот:
Мен сен билан тенгман, эй Худо».
Лек сендаги илоҳий шахтдан
Ўчди осий такаббур уни:
«Мен чиқардим қуёшни шарқдан,
Қани, чиқар ғарбдан сен уни!»

 

V

Ер турғундир; гумбази само
Дастингдадир, дастинг толмагай,
У қуруқлик ё сувга асло
Қулаб, бизни босиб қолмагай.

Сен қуёшни ёқдинг, Яратган,
У ёритгай еру кўкни тек
Биллур ичра ёғду таратган
Зайтун мойи сингган пиликдек!

Яратганга сиғин, у қодир:
Жазирама кунда ҳимоя;
Булутларни кўкка йиғадир;
Бахш этадир оғочга соя.

У шафикдир: у Муҳаммадга
Очди порлоқ Қуръонни Аршдан;
Топинайлик нури абадга,
Кўзимиздан арисин туман.

VI

Кирмадингиз тушга беҳуда
Салла ўраб, айтиб такбирлар,
Қўлда тутиб қонли шимширлар
Сиз хандақда, қалъа устида.

Тингланг шодон даъват сасини,
Ўтли саҳро ўғлонлари, сиз!
Канизларни асир олингиз,
Бўлашингиз жанг ўлжасини!

Сиз енгдингиз: сизга шон кулар,
Қўркоьсларнинг аҳволи хароб.
Ғазоватга бермади жавоб
Сирли тушга инонмай улар.

Суқланганча ўлжага бу дам,
Қилмишидан пушаймон, секин,
Қўшиб олинг, дерлар, бизни ҳам:
Сизлар эса рад этинг кескин.

Жангда шаҳид кетганлар албат
Жаннатмакон дея олди ном.
Улар энди дохилсиз ором,
Фароғатга чўмди то абад.

VII

Қўзғол, эй хавфнок:
Бу тун ғорингда Мукаддас чироқ
Ёнур тонггача. Сидқий тоат-ла
Қувгил, пайғамбар,
Ғамгин ўйларни,
Нопок рўёни!
Тонггача тоат,
Ибодат айла;
Арш китобини
Ўқи тонггача!

VIII

Виждонингни сотиб рангпар фақирлик узра,
Эҳсон сочма сен тамагир қўл билан сира;

Аршга мақбул бўлгай фақат тўлиқ саховат,
Маҳшар куни бўлиқ ҳосил берган ер монанд,

Уруғ сочган, бахтли ихлосманд,
У юз карра тақцирлагай заҳматинг албат.

Лекин агар бу дунёда феълинг қилиб тор,
Сен хасислик билан тутсанг гадога нисор,

Бахил кўлинг юмиб турсанг оғриниб, малул,
Билки: берган хайр-эҳсонинг харсангдан жала

Ювган гарддек кетар бир йўла, —
Яратганнинг даргоҳида бўлмагай қабул.

IX

Сўнг ҳорғин йўловчи шаккоклик килди:
Сув ила сояни Тангри деб билди.

Саҳрода тентираб уч кеча-кундуз,
Ҳарорат ва чангдан зўрға очиб кўз,

Бокаркан атрофга ноумид, нолон,
Хурмою қудуқни кўрди ногаҳон.

У танҳо хурмога отди ўзини,
Ёрилган тилию қақрок кўзини

Оромбахш сув ила сарафроз этди,
Сўнг хачир ёнида уйқуга кетди

Ва ўтди устидан йиллар карвони:
Бирубор Тангрининг шудир фармони.

Келганда йўлчига уйғонмоқ они,
Кўз очиб тинглади олис нидони:

«Кўпданми уйқуга кетдинг саҳрода?»
У жавоб беради: «Кечга самода

Чошгоҳнинг қуёши кезарди юксак,
Чошгоҳдан то чошгоҳ ухлабман, демак».

Нидо дер: «Йўқ, йўлчи, ухладинг узоқ,
Ётганда ёш эдинг, қарибсан-ку боқ,

Боқ, хурмо ўрнида бир ҳовуч кукун,
Бу сувсиз масканда қуримиш бутун

Қум босган ул қудуқ — саҳро булоғи;
Боқ, ётар оқариб хачир чаноғи».

Ғам билан оҳ тортди бир лаҳзалик чол
Қалтирок бошини эгиб бемажол…

Мўъжиза рўй берди шу дам саҳрода:
Барига жон кирди, янги жилода

Яна бош силкиди эпкиндан хурмо,
Яна сувга тўлди қудуқ руҳафзо.

Окарган сўнгаклар тикланиб бир-бир,
Вужудга кирди-ю, ҳангради хачир;

Йўлчи қувонч туйди, кучи жўш урди,
Қонида тирилган ёшлик гупурди;

Илоҳий бир ҳайрат қўзғолди унда:
Худони ёд айлаб йўл олди шунда.

1824
(1978)

055

    Men «Pushkin maydoni» she’rimda Pushkin haqida «Maydonga chaqirib maydonsizlarni» degan edim. Bu bejiz emasdi. Biz o’z maydoniga ega bo’lmagan qullar edik. Bitta imkonimiz buyuklarning maydonidan foydalanish edi. Shu imkoniyatdan men ham foydalanishga uringanman. Shulardan birida men ta’qiqlangan Ulug’ Kitobimiz muqaddas Qur’oni karimning ba’zi suralari va oyatlarini Pushkin she’rlari orqali odamlarimizga eslatmoqchi bo’ldim va buyuk rus shoirining «Qur’ondan iqtibos» turkumini 1978 yili tarjima qildim. Lekin uni faqat 1982 yili avvalo Allohimning marhamati, qolaversa, zamonaviy shoirlarimizning ulug’i,hozirgi kunda hazrat Navoiyni eng chuqur biladigan ziyoli inson, menga ustoz maqomidagi og’am Erkin Vohidovning himmati va jur’ati tufayli «Yoshlik» jurnalida e’lon qilishga erishdim. Ushbu muborak kunlarda o’sha tarjimamni sizlarga taqdim etmoqchiman (Tarjimondan).

Aleksandr Sergeevich PUSHKIN
QUR’ONDAN IQTIBOS
Abdulla SHER tarjimasi
08

P.A. Osipovaga bag’ishlanadi

I

Ont ichaman juftu toq haqqi,
Qilich haqqi, g’azovat haqqi,
Ont ichaman men Zuhro haqqi,
Xuftondagi ibodat haqqi:

Ayt-chi, seni qachon tark etdim?!
Men go’shai taskin ichra, ayt,
Boshin silab, kimni berkitdim
Sinchil nigoh ta’qib etgan payt?!

Men emasmi, sen — tashna uchun
Sahro suvin yo’kdan bor qilgan?
Men emasmi, tilingni butun
Aqllarga hukmdor kilgan?

Mardona bo’l, yov bil yolg’onni,
Haq yo’lidan dadil yur, marg’ub,
Yetimlarni suyub, Qur’onni
Qullarimga aylagil targ’ib.

II

Ey, Rasulning pok ayollari,
Ustuvorsiz jami ayoldan:
Sizga dahshat – fisq xayollari.
Siz orombaxsh go’sha ichra shan,
Ma’sum yashang: sizgadir meros
Bibi Maryam yopingan libos.

Sadoqatli qalbni asrangiz
Halol og’ush, qutlug’ ishq uchun,
Osiylarning nazari bu kun
Yuzingizga tushmagay hargiz!
Sizlar esa, ey sahobalar,
Muhammadga bo’larkan mehmon, —
Zinhor uni g’ayri yo’l tomon
Boshlamoqdan qiling tavbalar.

U ilohiy vahiyga shaydo –
Yashar ekan, boqmagay aslo
Madhiyalar, hissiz so’zlarga:
Shukr deya, e’zozlab bazmin,
Pok dil bilan qilingiz ta’zim
Uyidagi yosh kanizlarga.

III

Qavoq uydi, ko’ngli g’ashlanib,
Ko’r sharpasin sezgan payg’ambar:
Yugurar-u, yomonlik yanib,
Dilga raxna solishga ko’rqar.

Kalomullo, senga, payg’ambar,
Berilmagan shakkoklar uchun.
Targ’ib ayla Qur’onni, magar
Osiylarni zo’rlamoq nechun!

Nimasiga kekkayar inson –
Tug’ilgani uchunmi ojiz?
Qo’g’irchokdek yashab notavon,
So’ng o’lgani uchunmi ojiz?

Tangri avval o’ldirib farshda,
So’ng jon ato etganigami?
Kunlarini qo’riqlab Arshda –
Qismatga jo etganigami?

YO bergani uchunmi rizq-ro’z,
Zaytunni ham, xurmo, nonni ham?
Mehnatini olqishlab beso’z
Tokzorni ham, paykal, donni ham?

Sur tortadi, biroq, Isrofil;
Yerda qo’par qiyomat kuni:
Onasidan bezadi o’g’il,
Og’asini tark aylar ini.

Quti o’chib shunda qo’rquvdan,
Barcha enur Tangrini tanib
Va osiylar qular yuztuban
Lovillagan o’tga chulg’anib.

IV

Ko’p qadimda, qodir Yaratgan,
Kibrdan mast hokim bir kuni
Baslashmoqchi bo’ldi sen bilan;
Bosib qo’yding, lekin, sen uni.

Deding: «Yerga baxsh etib hayot,
Jazolarman o’lim bilan bot,
Izmimdadir mening bor dunyo».
«Men ham, — dedi u, — berib hayot,

Jazolarman o’lim bilan bot:
Men sen bilan tengman, ey Xudo».
Lek sendagi ilohiy shaxtdan
O’chdi osiy takabbur uni:

«Men chiqardim quyoshni sharqdan,
Qani, chiqar g’arbdan sen uni!»

V

Yer turg’undir; gumbazi samo
Dastingdadir, dasting tolmagay,
U quruqlik yo suvga aslo
Qulab, bizni bosib qolmagay.

Sen quyoshni yoqding, Yaratgan,
U yoritgay yeru ko’kni tek
Billur ichra yog’du taratgan
Zaytun moyi singgan pilikdek!

Yaratganga sig’in, u qodir:
Jazirama kunda himoya;
Bulutlarni ko’kka yig’adir;
Baxsh etadir og’ochga soya.

U shafikdir: u Muhammadga
Ochdi porloq Qur’onni Arshdan;
Topinaylik nuri abadga,
Ko’zimizdan arisin tuman.

VI

Kirmadingiz tushga behuda
Salla o’rab, aytib takbirlar,
Qo’lda tutib qonli shimshirlar
Siz xandaqda, qal’a ustida.

Tinglang shodon da’vat sasini,
O’tli sahro o’g’lonlari, siz!
Kanizlarni asir olingiz,
Bo’lashingiz jang o’ljasini!

Siz yengdingiz: sizga shon kular,
Qo’rko`slarning ahvoli xarob.
G’azovatga bermadi javob
Sirli tushga inonmay ular.

Suqlangancha o’ljaga bu dam,
Qilmishidan pushaymon, sekin,
Qo’shib oling, derlar, bizni ham:
Sizlar esa rad eting keskin.

Jangda shahid ketganlar albat
Jannatmakon deya oldi nom.
Ular endi doxilsiz orom,
Farog’atga cho’mdi to abad.

VII

Qo’zg’ol, ey xavfnok:
Bu tun g’oringda Mukaddas chiroq
Yonur tonggacha. Sidqiy toat-la
Quvgil, payg’ambar,
G’amgin o’ylarni,
Nopok ro’yoni!
Tonggacha toat,
Ibodat ayla;
Arsh kitobini
O’qi tonggacha!

VIII

Vijdoningni sotib rangpar faqirlik uzra,
Ehson sochma sen tamagir qo’l bilan sira;

Arshga maqbul bo’lgay faqat to’liq saxovat,
Mahshar kuni bo’liq hosil bergan yer monand,

Urug’ sochgan, baxtli ixlosmand,
U yuz karra taqtsirlagay zahmating albat.

Lekin agar bu dunyoda fe’ling qilib tor,
Sen xasislik bilan tutsang gadoga nisor,

Baxil ko’ling yumib tursang og’rinib, malul,
Bilki: bergan xayr-ehsoning xarsangdan jala

Yuvgan garddek ketar bir yo’la, —
Yaratganning dargohida bo’lmagay qabul.

IX

So’ng horg’in yo’lovchi shakkoklik kildi:
Suv ila soyani Tangri deb bildi.

Sahroda tentirab uch kecha-kunduz,
Harorat va changdan zo’rg’a ochib ko’z,

Bokarkan atrofga noumid, nolon,
Xurmoyu quduqni ko’rdi nogahon.

U tanho xurmoga otdi o’zini,
Yorilgan tiliyu qaqrok ko’zini

Orombaxsh suv ila sarafroz etdi,
So’ng xachir yonida uyquga ketdi

Va o’tdi ustidan yillar karvoni:
Birubor Tangrining shudir farmoni.

Kelganda yo’lchiga uyg’onmoq oni,
Ko’z ochib tingladi olis nidoni:

«Ko’pdanmi uyquga ketding sahroda?»
U javob beradi: «Kechga samoda

Choshgohning quyoshi kezardi yuksak,
Choshgohdan to choshgoh uxlabman, demak».

Nido der: «Yo’q, yo’lchi, uxlading uzoq,
Yotganda yosh eding, qaribsan-ku boq,

Boq, xurmo o’rnida bir hovuch kukun,
Bu suvsiz maskanda qurimish butun

Qum bosgan ul quduq — sahro bulog’i;
Boq, yotar oqarib xachir chanog’i».

G’am bilan oh tortdi bir lahzalik chol
Qaltirok boshini egib bemajol…

Mo»jiza ro’y berdi shu dam sahroda:
Bariga jon kirdi, yangi jiloda

Yana bosh silkidi epkindan xurmo,
Yana suvga to’ldi quduq ruhafzo.

Okargan so’ngaklar tiklanib bir-bir,
Vujudga kirdi-yu, hangradi xachir;

Yo’lchi quvonch tuydi, kuchi jo’sh urdi,
Qonida tirilgan yoshlik gupurdi;

Ilohiy bir hayrat qo’zg’oldi unda:
Xudoni yod aylab yo’l oldi shunda.

1824
(1978)

055

(Tashriflar: umumiy 276, bugungi 1)

1 izoh

  1. «Илохий комедия», «Фауст» ва «Куръон»дан иктибос» — узбек китобхонлари учун бебахо тухфалардир. Данте, Гёте ва Пушкин узбекча ёзмаганмиканлар, деб уйлаб коласан киши…

Izoh qoldiring