Avetik Isaakyan. She’rlar. Xurshid Davron tarjimalari

046

Таниқли арман шоири Аветик Исаакян таваллуд топган куннинг 140 йиллиги олдидан

    « … Бу ажойиб шоирни таржима қилиш – ўта машаққатли. Меҳнатим қай даражада чиққанлигини муҳокама қилиш – менинг ишим эмас. Бироқ шуни айтишим лозимки, менинг бу шоирга меҳрим тушди, уни яхши кўриб қолдим… Исаакян – биринчи рақамли шоир. Эҳтимол, бундайин содда ва тиниқ тил талант бугунги кунда бутун Европада ҳам топилмас…»,- дея  ҳайратланган эди Александр Блок  арман шоири Аветик Исаакяннинг шеърларини рус тилига ўгираркан, дўстларига  ёзган мактубида.

Аветик Исаакян
ШЕЪРЛАР
Хуршид Даврон таржималари
08

04 Аветик Исаакян  1875 йил 31 октябрда Арманистоннинг Александрополь шаҳрида дунёга келди. Шу ерда бошланғич таълим олиб, Эчмиадзин семинари ва Лейпцих, Цюрих университетларида таҳсил олди. Болалигидан шеъриятга катта муҳаббат қўйди, шеърлари адабий журналларда чоп этилди. Шоир узоқ йиллар чет эллар – Швейцария, Германия, Австрия, Италия, Францияда яшади; асарларида ўз Ватани соғинчи ва орзу-ўйлари билан нафас олди.

Унинг бой адабий мероси дунёнинг кўплаб тилларига таржима қилинган. Хусусан, улуғ рус шоири Александр Блок унинг шеърларини рус тилига ўгираркан, дўстларига ҳайратланиб мактублар йўллайди: « … Бу ажойиб шоирни таржима қилиш – ўта машаққатли. Меҳнатим қай даражада чиққанлигини муҳокама қилиш – менинг ишим эмас. Бироқ шуни айтишим лозимки, менинг бу шоирга меҳрим тушди, уни яхши кўриб қолдим… Исаакян – биринчи рақамли шоир. Эҳтимол, бундайин содда ва тиниқ тил талант бугунги кунда бутун Европада ҳам топилмас…»
Аветик Исаакян 1957 йил 17 октябрда Ереванда вафот этди.

07

* * *

Тила, ҳасрат шабнами бўлиб
Кўзёшингдан тиниқ нур сочай,
Ё шабада — ҳамдаминг бўлиб
Сочларингни битталаб очай.

Гар истасанг атиргул бўлиб
Безантирай сенинг кўксингни,
Ё тонготар сочган нур бўлиб
Шуълаларга чулғайин сени.

Ё мажнунтол бўлайин, сенинг
Уйқунгни мен қўриқлай тунлар.
Қуш бўлайми, алла айтсинми
Ошиқ дилим таратган унлар.

Тила, барин мен бажо айлай,
Фақат осмон, еру ой эмас,
Шамол, денгиз долғаси бўлай,
Севишингни фақат айтсанг, бас!

* * *

Қайғурарман, дилим абгор,
Йиғла, гулим, сумбулим,
Йиғла, осмон, йиғла, зангор,
Йиғла, сен ҳам, булбулим.

Ердан қаро осмоним, оҳ,
Ёлғиз фарёд урарман.
Ёри жоним кетди йироқ,
Даштда танҳо юрарман.

Дилимга ўт ёқди жоним,
Ўзи кетди йироққа.
Кўксим яра, оқар қоним,
Ташлаб кетди фироққа.

Қайғурарман, дилим абгор,
Йиғла, гулим, сумбулим,
Йиғла, осмон, йиғла, зангор,
Йиғла, сен ҳам, булбулим.

* * *

Ёргинамнинг сочин хушбўй
Исин олиб кел, шамол!
Дилимни ёз, ғамимни ол,
Хабар олиб ел, шамол!

Гулоб тўла жомни олу
Ҳузуримга кел, соқий!

Дил — боғингдан хуш сўзларни
Узиб-узиб олиб кел!
Атиргулу  бўсаларни
Қанотингда олиб кел!

Гулоб тўла жомни олу
Ҳузуримга кел, соқий!

* * *

Дилим маним бир боғ эди:
Унда гуллар яшнарди,
Муҳаббатим янгроқ эди,
Булбул бўлиб яшарди.

Сулув, айтдинг: «Асирликда
Қандай сайрар булбулинг?
Қандай гўзал! Розимисан,
Узиб олсам бир гулинг?»

Мен ёш эдим, бебош эдим,
Ишонардим сўзларга,
«Гулмас, бутун боғ сенга!» — деб
Айтдим айёр кўзларга.

Золим, боғда лабда кулгу,
Топтадинг барча гулим.
Аноримни синдирдингу
Ўғирладинг булбулим.

* * *

Икки қошинг жаллод тутган
Қилич каби эгилган…

Бу дунёда фароғат йўқ,
Ёлғон, макр қаҳр бор!
Аммо, лабинг шаробини
Ичсам, майли, бошимни
Қиличларинг  кессин, ёр.

Икки қошинг жаллод тутган
Қилич каби эгилган.

* * *

Агар мен шамол бўлсам,
Энг гўзал гулнинг сочин
Силаб, ўриб чиқардим
Қатини бир-бир очиб.

Агар мен оҳу бўлсам,
Сен эса муздек булоқ,
Ташналигим қонмасди
Бўсаларингдан, бироқ.

Агар мен оҳу бўлсам,
Сен-чи, олов — кўйингда
Оҳ, ёниб кул бўлардим
Қучоғингда, қўйнингда.

011

Avetik Isaakyan
SHE’RLAR
Xurshid Davron tarjimalari
08

   Avetik Isaakyan  1875 yil 31 oktyabrda Armanistonning Aleksandropol` shahrida dunyoga keldi. Shu yerda boshlang’ich ta’lim olib, Echmiadzin seminari va Leyptsix, Syurix universitetlarida tahsil oldi. Bolaligidan she’riyatga katta muhabbat qo’ydi, she’rlari adabiy jurnallarda chop etildi. Shoir uzoq yillar chet ellar – Shveytsariya, Germaniya, Avstriya, Italiya, Frantsiyada yashadi; asarlarida o’z Vatani sog’inchi va orzu-o’ylari bilan nafas oldi.
Uning boy adabiy merosi dunyoning ko’plab tillariga tarjima qilingan. Xususan, ulug’ rus shoiri Aleksandr Blok uning she’rlarini rus tiliga o’girarkan, do’stlariga hayratlanib maktublar yo’llaydi: « … Bu ajoyib shoirni tarjima qilish – o’ta mashaqqatli. Mehnatim qay darajada chiqqanligini muhokama qilish – mening ishim emas. Biroq shuni aytishim lozimki, mening bu shoirga mehrim tushdi, uni yaxshi ko’rib qoldim… Isaakyan – birinchi raqamli shoir. Ehtimol, bundayin sodda va tiniq til talant bugungi kunda butun Yevropada ham topilmas…»  Avetik Isaakyan 1957 yil 17 oktyabrda Yerevanda vafot etdi.

 

055

* * *

Tila, hasrat shabnami bo’lib
Ko’zyoshingdan tiniq nur sochay,
YO shabada — hamdaming bo’lib
Sochlaringni bittalab ochay.

Gar istasang atirgul bo’lib
Bezantiray sening ko’ksingni,
YO tongotar sochgan nur bo’lib
Shu’lalarga chulg’ayin seni.

YO majnuntol bo’layin, sening
Uyqungni men qo’riqlay tunlar.
Qush bo’laymi, alla aytsinmi
Oshiq dilim taratgan unlar.

Tila, barin men bajo aylay,
Faqat osmon, yeru oy emas,
Shamol, dengiz dolg’asi bo’lay,
Sevishingni faqat aytsang, bas!

* * *

Qayg’urarman, dilim abgor,
Yig’la, gulim, sumbulim,
Yig’la, osmon, yig’la, zangor,
Yig’la, sen ham, bulbulim.

Yerdan qaro osmonim, oh,
Yolg’iz faryod urarman.
Yori jonim ketdi yiroq,
Dashtda tanho yurarman.

Dilimga o’t yoqdi jonim,
O’zi ketdi yiroqqa.
Ko’ksim yara, oqar qonim,
Tashlab ketdi firoqqa.

Qayg’urarman, dilim abgor,
Yig’la, gulim, sumbulim,
Yig’la, osmon, yig’la, zangor,
Yig’la, sen ham, bulbulim.

* * *

Yorginamning sochin xushbo’y
Isin olib kel, shamol!
Dilimni yoz, g’amimni ol,
Xabar olib yel, shamol!

Gulob to’la jomni olu
Huzurimga kel, soqiy!

Dil — bog’ingdan xush so’zlarni
Uzib-uzib olib kel!
Atirgulu bo’salarni
Qanotingda olib kel!

Gulob to’la jomni olu
Huzurimga kel, soqiy!

* * *

Dilim manim bir bog’ edi:
Unda gullar yashnardi,
Muhabbatim yangroq edi,
Bulbul bo’lib yashardi.

Suluv, aytding: «Asirlikda
Qanday sayrar bulbuling?
Qanday go’zal! Rozimisan,
Uzib olsam bir guling?»

Men yosh edim, bebosh edim,
Ishonardim so’zlarga,
«Gulmas, butun bog’ senga!» — deb
Aytdim ayyor ko’zlarga.

Zolim, bog’da labda kulgu,
Toptading barcha gulim.
Anorimni sindirdingu
O’g’irlading bulbulim.

* * *

Ikki qoshing jallod tutgan
Qilich kabi egilgan…

Bu dunyoda farog’at yo’q,
Yolg’on, makr qahr bor!
Ammo, labing sharobini
Ichsam, mayli, boshimni
Qilichlaring kessin, yor.

Ikki qoshing jallod tutgan
Qilich kabi egilgan.

* * *

Agar men shamol bo’lsam,
Eng go’zal gulning sochin
Silab, o’rib chiqardim
Qatini bir-bir ochib.

Agar men ohu bo’lsam,
Sen esa muzdek buloq,
Tashnaligim qonmasdi
Bo’salaringdan, biroq.

Agar men ohu bo’lsam,
Sen-chi, olov — ko’yingda
Oh, yonib kul bo’lardim
Quchog’ingda, qo’yningda.

033

(Tashriflar: umumiy 104, bugungi 1)

1 izoh

  1. Аветик Исаакян — буюк шоир. Унинг буюклиги ўз истеъдодини, қалбидаги туйғуларини дунё мифологиясининг энг гўзал асотирлари билан уйғунлаштира олганида, деб ўйлайман. Исаакяннинг баъзи шеърлари Шарқ афсоналарига ўхшайди. Уларда Лайли ва Мажнун ёки Юсуф ва Зулайҳо ҳақидаги ҳикояларга ўхшаш чизгилар талайгина. Балки шу боис Ваан Терьян ёки Сильва Капутикян сингари уни ҳам рус адабиётининг энг катта вакиллари таржима қилишгандир.(Гулноз)

Izoh qoldiring