Desanka Maksimovich. She’rlar.

022

   ХХ аср жаҳон шеъриятида атоқли серб шоираси Десанка Максимовичнинг ўзига яраша ўрни бор. У ўзига хос овозга эга ижодкор. Унинг номи Леся Украинка,Габриела Мистраль, Зулфия қаторида тилга олинади. Бугун сизга шоиранинг  таниқли шоира Фароҳат Камолова таржима қилган шеърларини тақдим этмоқдамиз.

04
ДЕСАНКА МАКСИМОВИЧ
ШЕЪРЛАР
Фароғат Камолова таржималари

04

ЁЛҒИЗЛИК ШЕЪРИ

Мен биламан, кўнглим менинг бу томонларга
Бандаргоҳга кирган кема мисоли кирди.
Мен қариндош эмасман, йўқ, бу одамларга,
Келгусида яшамоғим ё лозиммиди.

Мен биламан, мен — бир қушнинг нозик сайроғи,
Олис кўкдан элас-элас қулоққа келган.
Мен биламан, мен — мўртгина ғалла қбошоғи,
Бўронларнинг нафасидан ерга эгилган.

Янги эмас, менинг олиб келган хабарим,
Улуғ Ҳакни мен дунёга қилмайман кўз-кўз.
Бу бор-йўғи бир ҳасратли кўнгил изҳори,
Менинг ёзган сатрларим, мен айтмоқчи Сўз.

Лек менингдек тушунмаган ҳеч ким заминда
Дунёнинг ва саховатнинг беададлигин.
Ва менингдек кезмагандир хира ойдинда
Хазонларнинг тўкилишин тингламаган жим.

То менгача менинг каби сева олмади
Ҳайвонларни, қанотларнинг кўлкасин ҳеч ким,
Ва менгача қаттиқ туриб ё ишонмади
Саховатнинг қонунига. Фақат мен эдим

Ўрмонларнинг фарзанди ва мўрчалар дўсти,
Бодлар билан дўстлашганман, дўстман то ҳозир.
Билар эдим не шивирлар ўтловда майса,
Яширинган ҳайвон туйган сезгиси надир.

0, биламан, менинг шуҳрат топишим гумон,
Янги кундан олис бўлар мен босган излар.
Аммо менинг кимлигимни биларди осмон,
Билар эди булутлар ва майда қўнғизлар.

Қалдирғочлар болаларга айтар: куйлади
Ўзи учун ҳеч нимани қолдирмай куйиб.
Шомларда мен орзу қилдим кўклам ҳакида
Ёлғизгина сўқмоғимда жим турган куйи.

Дарёлар-чи, тимсолимни элтади ажиб
Денгизга, то томчисини колдирмай тугал.
Мен дунёдан ўтиб кетсам бир куни агар,
Менинг севган қўшиғимни айтади қушлар.

ШОИР ҲАҚДА СЎЗ

Мен бир сайёдиман ўз юрагимнинг —
Ажойиб тақдирим бекормас, ишим:
Юрак йиғласа ё шодланса агар
Қўшиқ килдим унинг ҳар хўрсинишин,
Мана, кўрсатаман энди ҳаммага.

Мен бир сайёдиман ўз юрагимнинг —
Шодлик ва хаёллар кўзасидан жим
Ичаман, тутаман ўзгаларга-да.
0, қўрқмай қалбимни мен олиб чиқдим
Қайнаб ётган майдон — ишқ савдосига.

Мен бир сайёдиман ўз юрагимнинг —
Истайманки, қувсам қора хаёлни,
Юрак-ла илитсам шеър қаторларин.
Аллалаб тунларни, алаф ўтлардек
Суғуриб ташласам дил озорларин.
Илитиб юрак-ла шеър қаторларин,
Кўнгил ҳакда ўзим билганим сўзлаб,
Қайтармоқ истайман озод қувончни
Юракка, мисоли ҳафтранг камалак.

Биламан, Ҳаётдан кейин, кенгликда,
Кутаманми тун ё тонг жилмайишин,
Ҳаммаси бари бир бўлиб қолганда,
Бир истак бари бир яшар мен учун:
Ким-ла қўшар мени ўлим — юлдузми,
Ё ўрмонда ўсган бир марваридгул,
Ёки майдақадам кичик шиллиққурт,—
Бундан олиб кетсам қанча юракни,
Истайман ҳаммасин инъом этмакни.

СОЗИМ

Мен сени учратдим қор эриганда,
Кезар эди еллар илиқ ва сарин.
Интиқ талпинарди дил ҳам кўкламга,
Кўкламнинг беадад кенглиги сари.
Тикилдим оқ қорга тушган изларга,
Изларингга боқдим ҳаяжон-ла жим.
Англадим, мен энди бу кунни, сени
Унутмоғим қийин.

Мен сени учратдим кўклам кунида,
Дала гулидай соф, хушбўй кун эди.
Сени биринчи бор кўрган бўлсам-да,
Бу ҳис менга жондай яқин туюлди.
Тикилдим оқ қорга тушган изларга,
Изларингга боқдим ҳаяжон-ла жим.
Англадим мен энди бу кунни, сени
Унутмоғим қийин.

Мен сени учратдим муз эриганда,
Муз эриб, сўқмоқда дайдирди кўклам.
Ташвишдан гоҳ ёниб қораярди Кун,
Гоҳо шод, гоҳ маъюс эди кўнгил ҳам.
Тикилдим оқ қорга тушган изларга,
Изларингга боқдим ҳаяжон-ла жим.
Англадим, мен энди бу кунни, сени
Унутмоғим қийин.

АЁ Л

Менинг қалбим — севги чашмаси.
Шифобахш майсалар мисоли сўзим
Малҳам совумаган жароҳатларга.
Агар коронғуда адашиб қолсанг,
Йўл топиб бергувчинг бўлай мен ўзим.

Қалбим бахтсизлардан тортмайди ўзин.
Бешафқат ғам билан куйиб кул бўлиб,
Жонидан тўйганлар — ўлим ҳам йироқ,
Кўзимга тикилиб қаранг, ишонинг,
Бепарво ёр бўлдим аҳён-аҳёнда
Мен сабрли сингил бўлганман кўпроқ.

Беғам севмоқ менинг қўлимдан келмас,
Аллалаб суйишга яралганман мен.
Ўзгалар дардига даво бўлайин,
Нотинч уйқусига парвонаман, жим,
Мижжа қоқмай тонгни кутаман ўзим.
Беғам севмоқ менинг қўлимдан келмас —
Кўнгил қўёлмайман бахтли кўнгилга.

Тонгни лоқайд кутган бир лоқайд дилга,
Уйқусизлик дардин чекмаганга, бил,
Бахшида эмасман, қўймадим кўнгил.
Ўзгага ўзимни бахшида қилдим,
Юрагимда фақат ишқ ва ҳамдардлик.
Қўлларим тегиши даводир унга.
Кўзимдан — ҳарорат, лабларим билан
Дардин айлантирдим бахтли кулгуга.

РУ Ё

Бари содир бўлди мўъжиза каби,
худди хаёл каби, бир рўё каби,
гўёки ҳақиқат ва гўё ёлғон.

Жимгина тингладик бир-биримизни,
жимгина тикилдик бир-биримизга.
Кўз узмадик, гўё ҳаяжон билан
руҳларни чорладик кўзларимиз-ла.

Шу пайт ғийқиллади эшик дайдадир,
тушириб юборди кимдир калитни,
қайдадир шам аланга олди
ва мўъжиза йўқолди,
чўчиган руҳ мисол йўқ бўлди бирдан,
жаҳли чиқдими ё ғофиллар чорлаганидан,
бахтсиз бўлган каби сирнинг бир чети очилганидан,
сирки, гўё мавжуд, гўё йўқ одам
Мўъжиза руҳлардай йўқолди бирдан.

СИР

Мен сирсиз ҳеч нима қилолмайман, рост,
Шеърлар мени бир оз фош қилар холос,
дейлик, гул кўкарган чуқур заминда
қолган нарсаларни очгани каби,
ёки бошимизда сузган оқ булут
очгандай биз етмас теранликларни.

Мен сирсиз ҳеч нима қила олмайман.
Кўнглимда йиллар ва йиллардан буён
бир пинҳона қайғу бошпана топган.
Кўнглимни очаман худди Ер каби
гуллар ва ўтларнинг исёни билан.
Одамлар дил уйим айвонига то
кирарлар — йўл қўйиб бераман ўзим,
лекин меҳробига йўл йўқ — ҳеч қачон.

ЁШЛИККА

Эҳ ёшлик, ёшлик!
Дейдилар, кетасан саробдай эриб,
Лекин сендан айри тушар дил менми!
Қўярман қувончим, азобларимни
Юрагим ёнига қўриқчи қилиб.

Бир боғ — жоду билан яратай уни,
Ўтқазай дарахтлар — қарағайларни,
Дарёлар асрасин сенинг мулкингни.
Кенгроқ айлантириб тегранг яна ҳам
Шудрингли ўтлоқзор билан ўрайман.

Афсунлаб шафқатсиз қаҳратон билан
Қортепада бўрон бўлиб увлайман.
Эҳ ёшлик, ҳамроҳинг тарк этасанми!
Бахтдан тўхтамайин йиғлар, айтгин, ким,
Бахтда сукут сақлар ким менинг каби.

Эҳ ёшлик, ёшлик!
Қай дилда беғараз эҳтиросларинг
Юрагимдай қуёш бўлиб ёнади.
Беайб гуноҳларнинг шавқли ҳукмида
Ҳеч нимага қилмай зарра тазарру,
Айтгин, менинг каби ким ишонади.

Эҳ ёшлик, ёшлик!
Дейдилар, тоабад сен ўзинг билан
Қувончинг, қайғунгни олиб кетасан.
Лек айри тушар дил тақдирдан менми!
Юрагим ёнига қўриқчи қилиб
Қўярман мен ёлғиз муҳаббатимни.

Эҳ ёшлик, ёшлик!
Сен учун экаман кўкламни, сен деб
Боғим нафас олар гул, майса билан.
Тўхтатиб қоламан юлдуз, қуёшни,
Кунни кутиб қирмиз ёнган тонгни ҳам.
Истамассан ўзинг ҳийла этмоқни,
Мендан айрилмоқни, мендан кетмоқни.

04

06ХХ асрдаги энг машҳур ва ёрқин истеъдодли серб шоираси Десанка Максимович 1898 йилнинг 16 майида дунёга келган . Шоиранинг “Замин таровати” (1955), “Афв тилайман” (1964), “Перун авлодларининг ёдномаси” (1976) каби шеърий китоблари жаҳон шеърияти хазинасидан муносиб ўрин эгаллаган. Унинг шеърлари ўзбек тилига Хуршид Даврон, Фароҳат Камоловалар таржима қилишган. Десанка Максимович 1993 йилнинг 11 февралида вафот этган

XX asrdagi eng mashhur va yorqin iste’dodli serb shoirasi Desanka Maksimovich 1898 yilning 16 mayida dunyoga kelgan . Shoiraning “Zamin tarovati” (1955), “Afv tilayman” (1964), “Perun avlodlarining yodnomasi” (1976) kabi she’riy kitoblari jahon she’riyati xazinasidan munosib o’rin egallagan. Uning she’rlari o’zbek tiliga Xurshid Davron, Farohat Kamolovalar tarjima qilishgan. Desanka Maksimovich 1993 yilning 11 fevralida vafot etgan

04
DESANKA MAKSIMOVICH
SHE’RLAR
Farog’at Kamolova tarjimalari04

YOLG’IZLIK SHE’RI

Men bilaman, ko’nglim mening bu tomonlarga
Bandargohga kirgan kema misoli kirdi.
Men qarindosh emasman, yo’q, bu odamlarga,
Kelgusida yashamog’im yo lozimmidi.

Men bilaman, men — bir qushning nozik sayrog’i,
Olis ko’kdan elas-elas quloqqa kelgan.
Men bilaman, men — mo’rtgina g’alla qboshog’i,
Bo’ronlarning nafasidan yerga egilgan.

Yangi emas, mening olib kelgan xabarim,
Ulug’ Hakni men dunyoga qilmayman ko’z-ko’z.
Bu bor-yo’g’i bir hasratli ko’ngil izhori,
Mening yozgan satrlarim, men aytmoqchi So’z.

Lek meningdek tushunmagan hech kim zaminda
Dunyoning va saxovatning beadadligin.
Va meningdek kezmagandir xira oydinda
Xazonlarning to’kilishin tinglamagan jim.

To mengacha mening kabi seva olmadi
Hayvonlarni, qanotlarning ko’lkasin hech kim,
Va mengacha qattiq turib yo ishonmadi
Saxovatning qonuniga. Faqat men edim

O’rmonlarning farzandi va mo’rchalar do’sti,
Bodlar bilan do’stlashganman, do’stman to hozir.
Bilar edim ne shivirlar o’tlovda maysa,
Yashiringan hayvon tuygan sezgisi nadir.

0, bilaman, mening shuhrat topishim gumon,
Yangi kundan olis bo’lar men bosgan izlar.
Ammo mening kimligimni bilardi osmon,
Bilar edi bulutlar va mayda qo’ng’izlar.

Qaldirg’ochlar bolalarga aytar: kuyladi
O’zi uchun hech nimani qoldirmay kuyib.
Shomlarda men orzu qildim ko’klam hakida
Yolg’izgina so’qmog’imda jim turgan kuyi.

Daryolar-chi, timsolimni eltadi ajib
Dengizga, to tomchisini koldirmay tugal.
Men dunyodan o’tib ketsam bir kuni agar,
Mening sevgan qo’shig’imni aytadi qushlar.

SHOIR HAQDA SO’Z

Men bir sayyodiman o’z yuragimning —
Ajoyib taqdirim bekormas, ishim:
Yurak yig’lasa yo shodlansa agar
Qo’shiq kildim uning har xo’rsinishin,
Mana, ko’rsataman endi hammaga.

Men bir sayyodiman o’z yuragimning —
Shodlik va xayollar ko’zasidan jim
Ichaman, tutaman o’zgalarga-da.
0, qo’rqmay qalbimni men olib chiqdim
Qaynab yotgan maydon — ishq savdosiga.

Men bir sayyodiman o’z yuragimning —
Istaymanki, quvsam qora xayolni,
Yurak-la ilitsam she’r qatorlarin.
Allalab tunlarni, alaf o’tlardek
Sug’urib tashlasam dil ozorlarin.
Ilitib yurak-la she’r qatorlarin,
Ko’ngil hakda o’zim bilganim so’zlab,
Qaytarmoq istayman ozod quvonchni
Yurakka, misoli haftrang kamalak.

Bilaman, Hayotdan keyin, kenglikda,
Kutamanmi tun yo tong jilmayishin,
Hammasi bari bir bo’lib qolganda,
Bir istak bari bir yashar men uchun:
Kim-la qo’shar meni o’lim — yulduzmi,
YO o’rmonda o’sgan bir marvaridgul,
Yoki maydaqadam kichik shilliqqurt,—
Bundan olib ketsam qancha yurakni,
Istayman hammasin in’om etmakni.

SOZIM

Men seni uchratdim qor eriganda,
Kezar edi yellar iliq va sarin.
Intiq talpinardi dil ham ko’klamga,
Ko’klamning beadad kengligi sari.
Tikildim oq qorga tushgan izlarga,
Izlaringga boqdim hayajon-la jim.
Angladim, men endi bu kunni, seni
Unutmog’im qiyin.

Men seni uchratdim ko’klam kunida,
Dala guliday sof, xushbo’y kun edi.
Seni birinchi bor ko’rgan bo’lsam-da,
Bu his menga jonday yaqin tuyuldi.
Tikildim oq qorga tushgan izlarga,
Izlaringga boqdim hayajon-la jim.
Angladim men endi bu kunni, seni
Unutmog’im qiyin.

Men seni uchratdim muz eriganda,
Muz erib, so’qmoqda daydirdi ko’klam.
Tashvishdan goh yonib qorayardi Kun,
Goho shod, goh ma’yus edi ko’ngil ham.
Tikildim oq qorga tushgan izlarga,
Izlaringga boqdim hayajon-la jim.
Angladim, men endi bu kunni, seni
Unutmog’im qiyin.

AYO L

Mening qalbim — sevgi chashmasi.
Shifobaxsh maysalar misoli so’zim
Malham sovumagan jarohatlarga.
Agar korong’uda adashib qolsang,
Yo’l topib berguvching bo’lay men o’zim.

Qalbim baxtsizlardan tortmaydi o’zin.
Beshafqat g’am bilan kuyib kul bo’lib,
Jonidan to’yganlar — o’lim ham yiroq,
Ko’zimga tikilib qarang, ishoning,
Beparvo yor bo’ldim ahyon-ahyonda
Men sabrli singil bo’lganman ko’proq.

Beg’am sevmoq mening qo’limdan kelmas,
Allalab suyishga yaralganman men.
O’zgalar dardiga davo bo’layin,
Notinch uyqusiga parvonaman, jim,
Mijja qoqmay tongni kutaman o’zim.
Beg’am sevmoq mening qo’limdan kelmas —
Ko’ngil qo’yolmayman baxtli ko’ngilga.

Tongni loqayd kutgan bir loqayd dilga,
Uyqusizlik dardin chekmaganga, bil,
Baxshida emasman, qo’ymadim ko’ngil.
O’zgaga o’zimni baxshida qildim,
Yuragimda faqat ishq va hamdardlik.
Qo’llarim tegishi davodir unga.
Ko’zimdan — harorat, lablarim bilan
Dardin aylantirdim baxtli kulguga.

RU YO

Bari sodir bo’ldi mo»jiza kabi,
xuddi xayol kabi, bir ro’yo kabi,
go’yoki haqiqat va go’yo yolg’on.

Jimgina tingladik bir-birimizni,
jimgina tikildik bir-birimizga.
Ko’z uzmadik, go’yo hayajon bilan
ruhlarni chorladik ko’zlarimiz-la.

Shu payt g’iyqilladi eshik daydadir,
tushirib yubordi kimdir kalitni,
qaydadir sham alanga oldi
va mo»jiza yo’qoldi,
cho’chigan ruh misol yo’q bo’ldi birdan,
jahli chiqdimi yo g’ofillar chorlaganidan,
baxtsiz bo’lgan kabi sirning bir cheti ochilganidan,
sirki, go’yo mavjud, go’yo yo’q odam
Mo»jiza ruhlarday yo’qoldi birdan.

SIR

Men sirsiz hech nima qilolmayman, rost,
She’rlar meni bir oz fosh qilar xolos,
deylik, gul ko’kargan chuqur zaminda
qolgan narsalarni ochgani kabi,
yoki boshimizda suzgan oq bulut
ochganday biz yetmas teranliklarni.

Men sirsiz hech nima qila olmayman.
Ko’nglimda yillar va yillardan buyon
bir pinhona qayg’u boshpana topgan.
Ko’nglimni ochaman xuddi Yer kabi
gullar va o’tlarning isyoni bilan.
Odamlar dil uyim ayvoniga to
kirarlar — yo’l qo’yib beraman o’zim,
lekin mehrobiga yo’l yo’q — hech qachon.

YOSHLIKKA

Eh yoshlik, yoshlik!
Deydilar, ketasan sarobday erib,
Lekin sendan ayri tushar dil menmi!
Qo’yarman quvonchim, azoblarimni
Yuragim yoniga qo’riqchi qilib.

Bir bog’ — jodu bilan yaratay uni,
O’tqazay daraxtlar — qarag’aylarni,
Daryolar asrasin sening mulkingni.
Kengroq aylantirib tegrang yana ham
Shudringli o’tloqzor bilan o’rayman.

Afsunlab shafqatsiz qahraton bilan
Qortepada bo’ron bo’lib uvlayman.
Eh yoshlik, hamrohing tark etasanmi!
Baxtdan to’xtamayin yig’lar, aytgin, kim,
Baxtda sukut saqlar kim mening kabi.

Eh yoshlik, yoshlik!
Qay dilda beg’araz ehtiroslaring
Yuragimday quyosh bo’lib yonadi.
Beayb gunohlarning shavqli hukmida
Hech nimaga qilmay zarra tazarru,
Aytgin, mening kabi kim ishonadi.

Eh yoshlik, yoshlik!
Deydilar, toabad sen o’zing bilan
Quvonching, qayg’ungni olib ketasan.
Lek ayri tushar dil taqdirdan menmi!
Yuragim yoniga qo’riqchi qilib
Qo’yarman men yolg’iz muhabbatimni.

Eh yoshlik, yoshlik!
Sen uchun ekaman ko’klamni, sen deb
Bog’im nafas olar gul, maysa bilan.
To’xtatib qolaman yulduz, quyoshni,
Kunni kutib qirmiz yongan tongni ham.
Istamassan o’zing hiyla etmoqni,
Mendan ayrilmoqni, mendan ketmoqni.

09

(Tashriflar: umumiy 39, bugungi 1)

Izoh qoldiring