Ernest Heminguey: “Bu juda ham og’ir hunar…”

021
Агар мен Голливуднинг ноғорасига ўйнаганимда ёки ҳар хил бўлмағур нарсаларни ёзаверганимда жуда катта маблағ жамғариб олишим мумкин эди. Аммо мен, токи танамда жоним бор экан, фақат яхши ёзишга, ҳаққоний ёзишга ҳаракат қиламан. Айни замонда, ҳеч қачон тинка-мадорим қуриб қолмаслигига ҳам ишонаман.

004
БУ ЖУДАЯМ ОҒИР ҲУНАР
Эрнест Хемингуэйнинг рус таржимони Иван Кашкинга мактубидан
Набижон Боқий таржимаси
04

…Уруш тўғрисидаги ҳикояларимда шошмасдан, турли хил нуқтаи назардан иложи борича батафсилроқ, ҳаққонийроқ манзара яратишга ҳаракат қиляпман. Шунинг учун битта ҳикояда менинг шахсий қарашларим тўла-тўкис акс этиши амримаҳол. Биламизки, уруш – ёвузлик. Тўғри, баъзан жанг қилишга мажбур бўламиз. Лекин, барибир, уруш – ёвузлик, фақат мунофиқ кишиларгина бу ҳақда бошқача фикрда бўлиши мумкин. Бироқ уруш ҳақида ҳаққоний ёзиш жуда қийин. Ўзимнинг шахсий тажрибам асосида шуни айтишим мумкинки, масалан, 1918 йили ҳали ўсмир чоғимдаёқ Италия кампаниясида иштирок этганимда нақ ўтакам ёрилиб кетаёзган эди. Испанияда эса бир неча ҳафтадан кейиноқ дийдам қотиб, ҳеч нарсадан ҳайиқмай қўйганман. Шунга қарамай, мен учун ва умуман ёзувчилар учун урушда ваҳимага тушаётган одамларни кўриб елка қисиш ёки умуман урушнинг даҳшатли нарса эканини рад этишдан бемаза иш йўқ дунёда. Мен буларнинг ҳаммасини жуда яхши биламан. Урушнинг олдини олиб бўлмадими, тамом, энди фақат битта имконият қолади, у ҳам бўлса – Ғалаба. Афсуски, Испанияда бизга ғалаба қилиш насиб этмади… Етар, жин урсин ўша урушларни. Мен ҳозир фақат ижод қилишни истайман.

Испанияда жонларини фидо қилиб, орамиздан кетганлар ҳақида – ўша сиз таржима қилган парчани ёзиш учун жуда қийналдим. Чунки, қандай бўлмасин, йўлини топиб, марҳумлар ҳақида бор ҳақиқатни ёзиш керак эди. Ўлган ўлди, дейиш билан кифояланмай, яна нимадир айтиш зарур эди. Бундан ташқари, қочоқлару қаҳрамонлар, қўрқоқлару жасурлар, сотқинлару сотқинликка қодир бўлмаган инсонлар ҳақида виждонан ёзишни истардим. Биз ўша одамлар ҳақида кўп нарса билар эдик…

Уруш бораётган пайтда ҳеч ишга қўл ургинг келмайди, доим сени ҳам ўлдиришлари мумкинлигини ўйлайсан киши. Бироқ, мана, мен омон қолдим, демак, ишлашим керак. Ўлиш осону, яшаш хийла қийин эканига, ёзиш эса ҳамиша машаққат эканига ўзингиз ҳам ишонч ҳосил қилгандирсиз-а? Мен жон деб текинга ёзардим-у, лекин ҳеч кимса бирор нарса бермагандан кейин очдан ўласан-да. Агар мен Голливуднинг ноғорасига ўйнаганимда ёки ҳар хил бўлмағур нарсаларни ёзаверганимда жуда катта маблағ жамғариб олишим мумкин эди. Аммо мен, токи танамда жоним бор экан, фақат яхши ёзишга, ҳаққоний ёзишга ҳаракат қиламан. Айни замонда, ҳеч қачон тинка-мадорим қуриб қолмаслигига ҳам ишонаман.

…биласизми, ёзувчиликнинг жуда ғалати томонлари бор. Биров сенга ёрдам беришни минг истаган тақдирда ҳам, сен мустақил бўлишинг шарт бўлган ва дунёдаги ҳеч бир зот сенга ёрдам беролмайдиган (фақат сенга халақит беришмаётганини ёрдам деб ўйламасак-да!) бирдан-бир ҳунар – бу ижоддир. Дўстгинам, бу жуда ҳам оғир ҳунар…

1939 йил 23 март

«Ёшлик» журналининг 1985 йил 3-сонидан олинди

034

004
BU JUDAYAM OG’IR HUNAR
Ernest Xemingueyning rus tarjimoni Ivan Kashkinga maktubidan
Nabijon Boqiy tarjimasi
04

…Urush to’g’risidagi hikoyalarimda shoshmasdan, turli xil nuqtai nazardan iloji boricha batafsilroq, haqqoniyroq manzara yaratishga harakat qilyapman. Shuning uchun bitta hikoyada mening shaxsiy qarashlarim to’la-to’kis aks etishi amrimahol. Bilamizki, urush – yovuzlik. To’g’ri, ba’zan jang qilishga majbur bo’lamiz. Lekin, baribir, urush – yovuzlik, faqat munofiq kishilargina bu haqda boshqacha fikrda bo’lishi mumkin. Biroq urush haqida haqqoniy yozish juda qiyin. O’zimning shaxsiy tajribam asosida shuni aytishim mumkinki, masalan, 1918 yili hali o’smir chog’imdayoq Italiya kampaniyasida ishtirok etganimda naq o’takam yorilib ketayozgan edi. Ispaniyada esa bir necha haftadan keyinoq diydam qotib, hech narsadan hayiqmay qo’yganman. Shunga qaramay, men uchun va umuman yozuvchilar uchun urushda vahimaga tushayotgan odamlarni ko’rib yelka qisish yoki umuman urushning dahshatli narsa ekanini rad etishdan bemaza ish yo’q dunyoda. Men bularning hammasini juda yaxshi bilaman. Urushning oldini olib bo’lmadimi, tamom, endi faqat bitta imkoniyat qoladi, u ham bo’lsa – G’alaba. Afsuski, Ispaniyada bizga g’alaba qilish nasib etmadi… Yetar, jin ursin o’sha urushlarni. Men hozir faqat ijod qilishni istayman.

Ispaniyada jonlarini fido qilib, oramizdan ketganlar haqida – o’sha siz tarjima qilgan parchani yozish uchun juda qiynaldim. Chunki, qanday bo’lmasin, yo’lini topib, marhumlar haqida bor haqiqatni yozish kerak edi. O’lgan o’ldi, deyish bilan kifoyalanmay, yana nimadir aytish zarur edi. Bundan tashqari, qochoqlaru qahramonlar, qo’rqoqlaru jasurlar, sotqinlaru sotqinlikka qodir bo’lmagan insonlar haqida vijdonan yozishni istardim. Biz o’sha odamlar haqida ko’p narsa bilar edik…

Urush borayotgan paytda hech ishga qo’l urging kelmaydi, doim seni ham o’ldirishlari mumkinligini o’ylaysan kishi. Biroq, mana, men omon qoldim, demak, ishlashim kerak. O’lish osonu, yashash xiyla qiyin ekaniga, yozish esa hamisha mashaqqat ekaniga o’zingiz ham ishonch hosil qilgandirsiz-a? Men jon deb tekinga yozardim-u, lekin hech kimsa biror narsa bermagandan keyin ochdan o’lasan-da. Agar men Gollivudning nog’orasiga o’ynaganimda yoki har xil bo’lmag’ur narsalarni yozaverganimda juda katta mablag’ jamg’arib olishim mumkin edi. Ammo men, toki tanamda jonim bor ekan, faqat yaxshi yozishga, haqqoniy yozishga harakat qilaman. Ayni zamonda, hech qachon tinka-madorim qurib qolmasligiga ham ishonaman.

…bilasizmi, yozuvchilikning juda g’alati tomonlari bor. Birov senga yordam berishni ming istagan taqdirda ham, sen mustaqil bo’lishing shart bo’lgan va dunyodagi hech bir zot senga yordam berolmaydigan (faqat senga xalaqit berishmayotganini yordam deb o’ylamasak-da!) birdan-bir hunar – bu ijoddir. Do’stginam, bu juda ham og’ir hunar…

1939 yil 23 mart

«Yoshlik» jurnalining 1985 yil 3-sonidan olindi

034

(Tashriflar: umumiy 244, bugungi 1)

Izoh qoldiring