Ernest Heminguey. Nobel mukofotining topshirilish marosimi uchun tayyorlangan nutq

022

Агар адабиёт яратиш ўтмишда ёзилган, аъло даражада ёзилган мавзулар ҳақида сал бошқачароқ ёзишдан иборат бўлганда эди, ҳамма иш хамирдан қил суғургандек битарди-қўярди. Афсуски, йироқ-йироқлардан буюк адиблар тоғдек бўй чўзиб тургани учун ҳам, ҳозирги замон ёзувчиси овлоқ гўшаларга кетишга мажбур. У шунчалар йироққа кетиши керакки, қай бир зот ёрдам қўлини чўзишни истаган тақдирда ҳам, ҳеч қандай ёрдам бера олмасин!

09
Эрнест Ҳемингуэй
НОБЕЛ МУКОФОТИ ТОПШИРИЛИШ МАРОСИМИ УЧУН ТАЙЁРЛАН НУТҚ
Набижон Боқий таржимаси
08

Ҳемингуэй ўзига Нобел мукофотининг топширилиш маросимида қатнашмаган. Адибнинг илтимосига кўра унинг нутқини АҚШнинг Швециядаги мухтор элчиси ўқиб эшиттирган

Швеция академиясининг аъзолари, хонимлар ва жаноблар!

Мен нутқ сўзлашга унчалик моҳир бўлмасам-да, ҳотамтой Аофред Нобел мукофотини менга тақдим этишни лозим кўрган барча кишиларга ўз миннатдорлигимни изҳор қилмоқчиман.

Ўзидан илгари ўтган буюк ёзувчиларнинг ушбу мукофотдан бенасиб кетганини эслаган ҳар қандай кишини беихтиёр истиҳола ва хижиллик кайфияти чулғаб олиши тайин. Менимча, ўтиб кетган улуғ зотларни номма-ном санаб ўтиришнинг ҳожати бўлмаса керак – маросимда иштирок этаётган ҳар бир киши ўз билим даражасидан келиб чиққан ҳолда, виждон амрига қулоқ солган ҳолда бундай рўйхатни ўзича тузиб олиши мумкин.

Ёзувчи, юрагидаги ҳамма дардни қоғозга тушириб, ватанининг мухтор вакилидан уни нутқ сифатида ўқиб беришни илтимос қилиши ақлга сиғмайдиган ҳол, деб ўйлайман. Киши бирор нарса ҳақида ёзаётган пайтда айрим фикр-мулоҳазаларни эсдан чиқариши ёки назардан қочириши табиий. Ақлу идрок исканжасига бўйсунмаган баъзи пайтларда ёзувчи кўп нарсага эришиши ҳам мумкин. Лекин, эртами-кечми, ўша фикр-мулоҳазалар тиниқлашиб, ёзувчининг нимага қодирлигию номининг асрлар бўйи унутилмаслигини ҳал қилиши ҳам мумкин. Буларнинг ҳаммаси ёзувчининг иқтидорига боғлиқ.

Агар ёзувчи жуда машҳур бўлса, унинг ҳаёти одатда ёлғизликда кечади. Эҳтимол, ёзувчилар ташкилоти уни ёлғизлик азобидан асрар, бироқ унинг ижодига ижобий таъсир кўрсатиши даргумон. У ёлғизликдан маҳрум бўлади-ю, жамоат арбоби сифатида гуллаб-яшнаб, охири таланти завол топади. Зотан, ижодкор сифатида фақат мустақилликда яшаш мумкин, холос. Фаросатли ёзувчи келажакда ўзини абадият ёку забунлик кутаётганини олдиндан билиши керак.

Ҳақиқий санъаткор ҳар бир янги китоби билан ҳали забт этилмаган чўққи сари гўё из тушмаган сўқмоқ бўйлаб сафарга отланиши лозим. Ҳеч бўлмаса, кимдир ўзидан илгари ҳам юрган-у, лекин сўнгги манзилгача етиб боролмаган йўлдан юриши даркор. Агар адабиёт яратиш ўтмишда ёзилган, аъло даражада ёзилган мавзулар ҳақида сал бошқачароқ ёзишдан иборат бўлганда эди, ҳамма иш хамирдан қил суғургандек битарди-қўярди. Афсуски, йироқ-йироқлардан буюк адиблар тоғдек бўй чўзиб тургани учун ҳам, ҳозирги замон ёзувчиси овлоқ гўшаларга кетишга мажбур. У шунчалар йироққа кетиши керакки, қай бир зот ёрдам қўлини чўзишни истаган тақдирда ҳам, ҳеч қандай ёрдам бера олмасин!

Назаримда, жуда кўп гапириб юбордим шекилли. Ёзувчининг халққа айтадиган гапи бўлса, ваъзхонлик қилмай, муқим ўтириб ижод қилиши керак. Яна бир бор ташаккур.

99

09
Ernest Heminguey
NOBEL MUKOFOTI TOPSHIRILISH MAROSIMI UCHUN TAYYORLAN NUTQ
Nabijon Boqiy tarjimasi
08

Heminguey o’ziga Nobel mukofotining topshirilish marosimida qatnashmagan. Adibning  iltimosiga ko’ra uning nutqini AQShning Shvetsiyadagi muxtor elchisi o’qib eshittirgan

Shvetsiya akademiyasining a’zolari, xonimlar va janoblar!

Men nutq so’zlashga unchalik mohir bo’lmasam-da, hotamtoy Aofred Nobel mukofotini menga taqdim etishni lozim ko’rgan barcha kishilarga o’z minnatdorligimni izhor qilmoqchiman.

O’zidan ilgari o’tgan buyuk yozuvchilarning ushbu mukofotdan benasib ketganini eslagan har qanday kishini beixtiyor istihola va xijillik kayfiyati chulg’ab olishi tayin. Menimcha, o’tib ketgan ulug’ zotlarni nomma-nom sanab o’tirishning hojati bo’lmasa kerak – marosimda ishtirok etayotgan har bir kishi o’z bilim darajasidan kelib chiqqan holda, vijdon amriga quloq solgan holda bunday ro’yxatni o’zicha tuzib olishi mumkin.
Yozuvchi, yuragidagi hamma dardni qog’ozga tushirib, vatanining muxtor vakilidan uni nutq sifatida o’qib berishni iltimos qilishi aqlga sig’maydigan hol, deb o’ylayman. Kishi biror narsa haqida yozayotgan paytda ayrim fikr-mulohazalarni esdan chiqarishi yoki nazardan qochirishi tabiiy. Aqlu idrok iskanjasiga bo’ysunmagan ba’zi paytlarda yozuvchi ko’p narsaga erishishi ham mumkin. Lekin, ertami-kechmi, o’sha fikr-mulohazalar tiniqlashib, yozuvchining nimaga qodirligiyu nomining asrlar bo’yi unutilmasligini hal qilishi ham mumkin. Bularning hammasi yozuvchining iqtidoriga bog’liq.

Agar yozuvchi juda mashhur bo’lsa, uning hayoti odatda yolg’izlikda kechadi. Ehtimol, yozuvchilar tashkiloti uni yolg’izlik azobidan asrar, biroq uning ijodiga ijobiy ta’sir ko’rsatishi dargumon. U yolg’izlikdan mahrum bo’ladi-yu, jamoat arbobi sifatida gullab-yashnab, oxiri talanti zavol topadi. Zotan, ijodkor sifatida faqat mustaqillikda yashash mumkin, xolos. Farosatli yozuvchi kelajakda o’zini abadiyat yoku zabunlik kutayotganini oldindan bilishi kerak.

Haqiqiy san’atkor har bir yangi kitobi bilan hali zabt etilmagan cho’qqi sari go’yo iz tushmagan so’qmoq bo’ylab safarga otlanishi lozim. Hech bo’lmasa, kimdir o’zidan ilgari ham yurgan-u, lekin so’nggi manzilgacha yetib borolmagan yo’ldan yurishi darkor. Agar adabiyot yaratish o’tmishda yozilgan, a’lo darajada yozilgan mavzular haqida sal boshqacharoq yozishdan iborat bo’lganda edi, hamma ish xamirdan qil sug’urgandek bitardi-qo’yardi. Afsuski, yiroq-yiroqlardan buyuk adiblar tog’dek bo’y cho’zib turgani uchun ham, hozirgi zamon yozuvchisi ovloq go’shalarga ketishga majbur. U shunchalar yiroqqa ketishi kerakki, qay bir zot yordam qo’lini cho’zishni istagan taqdirda ham, hech qanday yordam bera olmasin!

Nazarimda, juda ko’p gapirib yubordim shekilli. Yozuvchining xalqqa aytadigan gapi bo’lsa, va’zxonlik qilmay, muqim o’tirib ijod qilishi kerak. Yana bir bor tashakkur.

99

(Tashriflar: umumiy 204, bugungi 1)

Izoh qoldiring