Ernest Heminguey. Yolg’izlik

087

У негадир барларни ва қовоқхоналарни ёқтирмасди. Озода, ёп-ёруғ кафе эса бошқа гап. Ҳозир у узоқ ўйланмасдан уйига, ўз хонасига етиб олади. Тўшагига чўзилади, кун ёриша бошлаган пайтда уйқуга кетaди. Уйқу олдидан у, ўзига-ўзи, бу фақат уйқусизлик бўлса керак, деб қўяди. Бу ҳолат кўпчилик одамларда учраса керак.

05
ЭРНЕСТ ҲЕМИНГУЭЙ
ЁЛҒИЗЛИК
Рус тилидан Темур Тангриберганов таржимаси*
001

09Эрнест Миллер ҲЕМИНГУЭЙ (Hemingway) (1899.21.7, Ок-Парк, Чикаго яқинида — 1961.2.7, Кетчем, Айдахо штати) — америкалик ёзувчи. Нобель мукофоти лауреати (1954). Xемингуэй 1917 й.дан Канзас-Ситида журналистрепортёр сифатида иш бошлаган. 1-жаҳон уруши қатнашчиси (191418). Xемингуэй 1928 й.гача Парижда, 1939-60 й.ларда Кубада яшади. Дастлабки ҳикоялар китоби — «Бизнинг замонда» (1924). «Қуёш чиқади» (1926, инглизча нашрларда «Фиеста» номи билан чоп этилган), «Алвидо, қурол!» (1929) романларида урушнинг бемисл мантиқсизликлари, инсоний мардлик, қадр-қиммат ва мухаббатнинг ҳар қандай ёвуз кучлардан устунлиги ёрқин ифодаланган.
1930-й.ларнинг 1-ярмида ёзувчи ҳаёт йўлини қайта мулоҳаза қилиб кўришга, ўз ижодининг муайян йўналишларини аниклашга интилади. Натижада «Пешиндан кейинги ўлим» (1932), «Африканинг яшил тепаликлари» (1935), «Ғолибга байроқ берилмайди» (1933) ҳикоялар тўплами дунё юзини кўради. «Ҳўкизнинг шохи», «Френсис Макомбернинг бахти», «Килиманжаро қорлари» (1936) ҳикоялари, «Тўқчилик ва йўқчилик» (1937) романида Xемингуэй ижодий юксалиши кўзга ташланади.
Xемингуэй 1931—39 й.лари испан халқининг миллий озодлик курашида ҳарбий мухбир сифатида қатнашади. Шу йилларда унинг бир неча очерк ва репортажлари,«Мотам қўнғироғи» (1940) романи чоп этилади. Бу асарлардаги қаҳрамонлар халқ озодлиги йўлида фашизмга қарши курашадилар, инсоният тақдири учун ўзларининг масъул эканликларини қалбан ҳис этадилар.
2-жаҳон урушидан кейин Xемингуэй ижодида янги давр бошланган. Бадиий жиҳатдан анча юксак бўлган «Дарёнинг нарёғида, дарахтлар соясида» (1950) романи, «Чол ва денгиз» (1952) қиссаси Xемингуэйга катта шуҳрат келтирди. Xемингуэй 20-асрда ўзигагина хос бўлган қатьий холисликка асосланган характерли услубни яратдики, кейинчалик Америка қитъасидан етишиб чиққан ёзувчилар бу услубга тез-тез мурожаат қиладиган бўлишди. «Чол ва денгиз», «Алвидо, қурол!» ва бошқа асарлари ўзбек тилига таржима қилинган.

001

Кеч тушиб қолганди. Кафедан ҳамма чиқиб кетган, фақат ёлғиз электр нури остидаги дарахт барглари соясида ўтирган қария қолган эди. Кун бўйи  кўчада чанг тўзони  кўтарилган, бироқ тунгги шудринг аллақачонлар ғуборни аритган, чол эса кеч кирганда бу ерда ўтиришни ёқтирарди. Чунки у кар бўлиб, туннинг сокинлигини яхши ҳис қила оларди. Кафенинг икки официант ҳам чолнинг бироз сархушлиги хабардор, чол яхши мижоз бўлса ҳам, мабодо у бўкиб ичиб олгудай бўлса, ҳисобни тўламай чиқиб кетмаслиги учун, ундан кўз узмай ўтиришарди.

— Ўтган ҳафта у ўзини-ўзи ўлдирмоқчи бўлибди, — деб гап бошлади ёш официант.
— Нимага?
— Жонидан тўйганмиш.
— Сабаби нима экан?
— Ҳеч нима.
— Ҳеч нималигини сен қандай билдинг?
— Ахир бир дунё пули бор-ку.

Улар кафе эшиги энидаги деворга яқин столда, шабадада бироз тебранаётган дарахт япроқлари соясида ўтиришар, чол ўтирган биргина столдан бошқа қолган барча столлар бўш турган айвон томонга қарашарди. Шу пайт бир қиз билан бир аскар йигит кўчадан ўтиб қолишди. Кўча чироғи аскарнинг ёқасидаги сариқ юлдузчада ялт этди. Қизнинг ҳеч қандай бош кийими йўқ, йигитнинг ёнида шошиб кетарди.

— Ҳозир уни ҳарбий патруль олиб кетади.
— Олиб кетса, у ҳолда нима бўлади?
— У бу кўчадан тезроқ кетса яхши бўларди. Патрулга дуч келаши аниқ. Улар бор-йўғи беш дақиқа илгари ўтиб кетишганди.

Қария эса ҳалиям кўланкада стакани билан тарелкасини тақиллатганча ўтирарди. Ёшроқ официант унга яқин келди.
— Нима буюрасиз?
Қария унга қараб:
— Яна битта коньяк, — деди.
— Маст бўлиб қоласиз, — насиҳатомуз гапирди официант. Чол унга яна қараганди, официант нари кетди.
— У тун бўйи қолади шекилли, — деди у ўртоғига. — Мени ҳозир уйқум келаяпти. Ҳеч қачон соат 3:00 дан кейин уйқуга кетмагандим. Ўтган ҳафта ўлиб кетганида яхши бўларкан.

Официант кафе ичидаги пештахтадан яна битта тарелка ва бир шиша коньяк олиб, чол ўтирган стол олдига шитоб билан борди. Тарелкани стол устига қўйди ва стаканга тўлдириб бренди қуйди.
— Ўтган ҳафта ўлиб кетганингда яхши бўлар экан, — ижирғанди у кар чолга қараб. Чол эса бармоғи билан имлади.
— Яна озроқ қуй, — деди у. Коньякни официант шунақа қилиб қуйдики, стакандан тошиб кетиб, тарелка устига тўкила бошлади.
— Миннатдорман, -деди қария. Официант шишани кафе ичкарисига олиб кетди. У яна стол атрофига келиб, шериги ёнига ўтирди.

— Кайфи ошган, — деди у.
— У ҳар куни ғирт маст бўлади. Нима учун ўзини ўлдирмоқчи бўлибди?
— Мен қаёқдан билай?
— Нима қипти?
— Ўзини осибди.
— Ким қутқариб қопти?
— Қиз жияни.
— Нега чолни қутқарибди?
— Жаҳаннамга тушмасин деб.
— Қариянинг қанча пули бормиш ўзи?
— Жуда кўп.
— У саксонларга кирган бўлса керак.
— Уйига кетса яхши бўларди. Бирон марта соат учгача уйга боролмаганман. Шуям иш бўлдими?
— Ёқса керакки, кетгиси келмайди.
— У сўққабош. Мен эса ёлғиз эмасман. Уйимда кутаётган хотиним бор.
— Бир вақтлар унинг ҳам хотини бўлган.
— Аммо, ҳозир унга хотин керакмас.
— Бунақа дема. Хотини бўлганда, балки, яхши бўларди.
— Қиз жияни қараб туради.
— Биламан. Ўша чолни қутқарди, дединг-ку.
— Менунга ўхшаб қаришни истамасдим. бунақа чоллар ҳеч кимга ёқмайди.
— Ҳаммасиям ҳам эмас. Бу қария ораста. У тўкмай ичади. Ҳатто ғирт маст бўлгандаям. Ана, қара.
— Қарашни истамайман. Уйимга кетгим келяпти. Ишлайдиган одамга нисбатан заррача ҳурмати йўқ.

Қария стакандан кўзини узиб дастлаб қарама-қарши тарафга, кейин официантлар томонга қаради.
— Яна коньяк, — деди у, стаканга ишоа қилиб. Шошилиб турган официант чолнинг олдига келди.
— Тамом, — деди у чет элликлар ёки маст одамлар билан гаплашганда аҳмоқ одамлар ишлатадиган оҳангда. — Бугунга етарли. Кафени бекитамиз.
— Яна битта, — деди қария.
— Йўқ.Тамом.
Официант сочиқ билан стол четини артди-да, «Йўқ» дегандай бошини тебратди.

Қария ўрнидан турди, бўш стаканларни секин санади-да, чўнтагидан чарм ҳамёнини олиб, ичимлик ҳақини тўлади, яна ортиқча ярим песета хизмат ҳақи қолдирди. Официант унинг ортидан фараб қолди. Чолни чайқалганча, бироқ виқор билан қадам ташларди.

— Яна бироз ўтириб ичишига нега имкон бермадинг? — деб сўради официантнинг ёши катта шериги. Улар деразаларга панжараларни туширишарди. — Ҳали бор-йўғи соат икки ярим бўлган бўлса.

— Мен уйга кетмоқчиман. Ухлайман.
— Бир соат олдин боришдан нима ютасан.
— Унга эмас, менга ўша бир соат керак.
— Вақт ҳамма учун бир хил.
— Энди сен ҳам ўша қарияга ўхшаб гапиряпсан. Бир шиша сотиб олиб, уйига бориб ичса бўдади-ку.
— Бу ернинг гашти бошқача-да.
— Тўғри айтасан, — деб қўшилди хотини бор официант. У адолатсиз бўлишни хоҳпамасди. Фақат шошаётганди, холос.

— Ўзинг-чи? Одатдагидан аввал уйга боришдан қўрқмайсанми?
— Нима, устимдан куляпсанми?
— Йўқ, оғайни. Шунчаки ҳазиллашдим.
— Йўқ, — деди шошаётган официант, туширилган панжарани қулфлаб, қаддини тиклар экан. — Ўртада ишонч бор. Бутунлай ишонаман.
— Сен ёшсан, ўзингга ишончинг, ишинг ҳам бор, — садо чиқарди катта ёшли официант. — Бундан ортиқ одамга нимаям керак.
— Сенга нима етишмайди?
— Ишдан бошқа ҳеч нимам йўқ.
— Менда бор нарсанинг ҳаммаси сендаям бор-ку.
— Йўқ, менда ҳеч қачон ишонч бўлмаган, қолаверса ёш ҳам эмасман.
— Бас қилсанг-чи. Қаёқдаги гапларни гапирасан-а, тезроқ ёпайлик.
— Кафеда узоқ ўтириш менгаям ёқади, — гапида давом этарди ёши катта официант. — Тезроқ бориб ётишни хуш кўрмайдиганлар тоифасиданман. Тунда ёруғлик истаган одамларданман.
— Мен тезроқ уйимга бориб ухлашни хоҳлайман.
— Бир-биримизга ўҳшамас эканмиз, — деди ёши катта официант. У ҳам уйга кетиш учун кийиниб олганди. — Ёшлик ҳам, ишонч ҳам жуда ажойиб, аммо, гап уларда эмас. Ҳар оқшом мен бу ерни истар-истамай беркитаман, чунки кимдир кафега келиши мумкин.
— Оғайни, туни бўйи очиқ қовоқхоналар бор.
— Ҳеч нимани тушунмайсан. Бу кафе тоза ва шинам жой. Боз устига жуда ёруғ ҳам. Ёруғлик яхши нарса, қолаверса бу ерда баргларнинг сояси ҳам бор.
— Хайрли тун, — сўзини кесди ёш официант.
— Сенгаям, хайрли тун, — хайрлашди ёши каттаси ҳам.

У электр чироқни ўчирар экан, ўзи билан ўзи суҳбатлашишни давом эттирди. “Албатта, ёруғ бўлгани яхши, бироқ тоза ва ораста бўлиши жуда муҳим. Мусиқа бўлишини истамайсиз. Шубҳасиз, мусиқа керак эмас. Барда-ку бундай хотиржам ичиш имконияти йўқлигини гапирмаса ҳам бўлади, қолаверса, бунақа вақтда бошқа борадиган жой ҳам йўқ бўлса. У нимадан қўрқсин? Гап қўрқувда эмас. Бу ҳис ҳеч нарса эмаслигини у жуда яхши билади. Бу ҳаёт ҳам, инсоннинг ўзиям ҳеч нимага арзимайди. Мана гап нимада. Энг муҳими ёруғлик ва албатта орасталик билан тартиб. Баъзи одамлар яшашга яшайверадилару мана шуни теран англамайдилар. Аммо, у бунинг ҳаммаси ҳеч нима ва яна бир карра ҳеч нима,албатта, ҳеч нима,шубҳасиз, ҳеч нима ва умуман ҳеч нима эканлиги яхши билади. Ҳеч нима сеникидир Тангрим, илоҳим ҳеч ниманг улуғвор бўлсин, илоҳим, бошимизга ҳеч нимангни тинмасдан ёғдир, ҳеч нима ва яна ҳеч нима доимо биз билан бўлсин.”

У ним жилмайиб, кўчадан ҳам кофе қайнатгичи ялтираб кўриниб турган бар олдида тўхтади.
— Сизга нима керак? — деб сўради бармен.
— Ҳечнима.
— Ақлинг жойидами ўзи, — энсаси қотди бармен ва нари кетди.
— Қаҳва, — деди официант.

Бармен унга қаҳва қуйиб узатди.
— Бу ер ёруғ ва ёқимли экану аммо озода эмас экан, — деди официант.
Бармен унга қараб, чурқ этмади. Суҳбатлашиш учун вақт жуда бемаҳал эди.
— Яна қаҳва қуяйми? — деб сўради бармен.
— Йўқ, раҳмат, — рад этди официант ва ташқарига чиқди.
У негадир барларни ва қовоқхоналарни ёқтирмасди. Озода, ёп-ёруғ кафе эса бошқа гап. Ҳозир у узоқ ўйланмасдан уйига, ўз хонасига етиб олади. Тўшагига чўзилади, кун ёриша бошлаган пайтда уйқуга кетaди. Уйқу олдидан у, ўзига-ўзи, бу фақат уйқусизлик бўлса керак, деб қўяди. Бу ҳолат кўпчилик одамларда учраса керак.

* Сайт томонидан мухтасар таҳрир билан эълон қилинмоқда

07

05
ЭРНЕСТ ҲЕМИНГУЭЙ
ЁЛҒИЗЛИК
Рус тилидан Темур Тангриберганов таржимаси*
001

98Ernest Miller HEMINGUEY (Hemingway) (1899.21.7, Ok-Park, Chikago yaqinida — 1961.2.7, Ketchem, Aydaxo shtati) — amerikalik yozuvchi. Nobel mukofoti laureati (1954). Xeminguey 1917 y.dan Kanzas-Sitida jurnalistreportyor sifatida ish boshlagan. 1-jahon urushi qatnashchisi (191418). Xeminguey 1928 y.gacha Parijda, 1939-60 y.larda Kubada yashadi. Dastlabki hikoyalar kitobi — «Bizning zamonda» (1924). «Quyosh chiqadi» (1926, inglizcha nashrlarda «Fiesta» nomi bilan chop etilgan), «Alvido, qurol!» (1929) romanlarida urushning bemisl mantiqsizliklari, insoniy mardlik, qadr-qimmat va muxabbatning har qanday yovuz kuchlardan ustunligi yorqin ifodalangan.
1930-y.larning 1-yarmida yozuvchi hayot yo’lini qayta mulohaza qilib ko’rishga, o’z ijodining muayyan yo’nalishlarini aniklashga intiladi. Natijada «Peshindan keyingi o’lim» (1932), «Afrikaning yashil tepaliklari» (1935), «G’olibga bayroq berilmaydi» (1933) hikoyalar to’plami dunyo yuzini ko’radi. «Ho’kizning shoxi», «Frensis Makomberning baxti», «Kilimanjaro qorlari» (1936) hikoyalari, «To’qchilik va yo’qchilik» (1937) romanida Xeminguey ijodiy yuksalishi ko’zga tashlanadi.
Xeminguey 1931—39 y.lari ispan xalqining milliy ozodlik kurashida harbiy muxbir sifatida qatnashadi. Shu yillarda uning bir necha ocherk va reportajlari,«Motam qo’ng’irog’i» (1940) romani chop etiladi. Bu asarlardagi qahramonlar xalq ozodligi yo’lida fashizmga qarshi kurashadilar, insoniyat taqdiri uchun o’zlarining mas’ul ekanliklarini qalban his etadilar.
2-jahon urushidan keyin Xeminguey ijodida yangi davr boshlangan. Badiiy jihatdan ancha yuksak bo’lgan «Daryoning naryog’ida, daraxtlar soyasida» (1950) romani, «Chol va dengiz» (1952) qissasi Xemingueyga katta shuhrat keltirdi. Xeminguey 20-asrda o’zigagina xos bo’lgan qat`iy xolislikka asoslangan xarakterli uslubni yaratdiki, keyinchalik Amerika qit’asidan yetishib chiqqan yozuvchilar bu uslubga tez-tez murojaat qiladigan bo’lishdi.  «Chol va dengiz», «Alvido, qurol!» va boshqa asarlari o’zbek tiliga tarjima qilingan.

 

001

Kech tushib qolgandi. Kafedan hamma chiqib ketgan, faqat yolg’iz elektr nuri ostidagi daraxt barglari soyasida o’tirgan qariya qolgan edi. Kun bo’yi ko’chada chang to’zoni ko’tarilgan, biroq tunggi shudring allaqachonlar g’uborni aritgan, chol esa kech kirganda bu yerda o’tirishni yoqtirardi. Chunki u kar bo’lib, tunning sokinligini yaxshi his qila olardi. Kafening ikki ofitsiant ham cholning biroz sarxushligi xabardor, chol yaxshi mijoz bo’lsa ham, mabodo u bo’kib ichib olguday bo’lsa, hisobni to’lamay chiqib ketmasligi uchun, undan ko’z uzmay o’tirishardi.

— O’tgan hafta u o’zini-o’zi o’ldirmoqchi bo’libdi, — deb gap boshladi yosh ofitsiant.
— Nimaga?
— Jonidan to’yganmish.
— Sababi nima ekan?
— Hech nima.
— Hech nimaligini sen qanday bilding?
— Axir bir dunyo puli bor-ku.

Ular kafe eshigi enidagi devorga yaqin stolda, shabadada biroz tebranayotgan daraxt yaproqlari soyasida o’tirishar, chol o’tirgan birgina stoldan boshqa qolgan barcha stollar bo’sh turgan ayvon tomonga qarashardi. Shu payt bir qiz bilan bir askar yigit ko’chadan o’tib qolishdi. Ko’cha chirog’i askarning yoqasidagi sariq yulduzchada yalt etdi. Qizning hech qanday bosh kiyimi yo’q, yigitning yonida shoshib ketardi.

— Hozir uni harbiy patrul` olib ketadi.
— Olib ketsa, u holda nima bo’ladi?
— U bu ko’chadan tezroq ketsa yaxshi bo’lardi. Patrulga duch kelashi aniq. Ular bor-yo’g’i besh daqiqa ilgari o’tib ketishgandi.

Qariya esa haliyam ko’lankada stakani bilan tarelkasini taqillatgancha o’tirardi. Yoshroq ofitsiant unga yaqin keldi.
— Nima buyurasiz?
Qariya unga qarab:
— Yana bitta kon`yak, — dedi.
— Mast bo’lib qolasiz, — nasihatomuz gapirdi ofitsiant. Chol unga yana qaragandi, ofitsiant nari ketdi.
— U tun bo’yi qoladi shekilli, — dedi u o’rtog’iga. — Meni hozir uyqum kelayapti. Hech qachon soat 3:00 dan keyin uyquga ketmagandim. O’tgan hafta o’lib ketganida yaxshi bo’larkan.

Ofitsiant kafe ichidagi peshtaxtadan yana bitta tarelka va bir shisha kon`yak olib, chol o’tirgan stol oldiga shitob bilan bordi. Tarelkani stol ustiga qo’ydi va stakanga to’ldirib brendi quydi.
— O’tgan hafta o’lib ketganingda yaxshi bo’lar ekan, — ijirg’andi u kar cholga qarab. Chol esa barmog’i bilan imladi.
— Yana ozroq quy, — dedi u. Kon`yakni ofitsiant shunaqa qilib quydiki, stakandan toshib ketib, tarelka ustiga to’kila boshladi.
— Minnatdorman, -dedi qariya. Ofitsiant shishani kafe ichkarisiga olib ketdi. U yana stol atrofiga kelib, sherigi yoniga o’tirdi.

— Kayfi oshgan, — dedi u.
— U har kuni g’irt mast bo’ladi. Nima uchun o’zini o’ldirmoqchi bo’libdi?
— Men qayoqdan bilay?
— Nima qipti?
— O’zini osibdi.
— Kim qutqarib qopti?
— Qiz jiyani.
— Nega cholni qutqaribdi?
— Jahannamga tushmasin deb.
— Qariyaning qancha puli bormish o’zi?
— Juda ko’p.
— U saksonlarga kirgan bo’lsa kerak.
— Uyiga ketsa yaxshi bo’lardi. Biron marta soat uchgacha uyga borolmaganman. Shuyam ish bo’ldimi?
— Yoqsa kerakki, ketgisi kelmaydi.
— U so’qqabosh. Men esa yolg’iz emasman. Uyimda kutayotgan xotinim bor.
— Bir vaqtlar uning ham xotini bo’lgan.
— Ammo, hozir unga xotin kerakmas.
— Bunaqa dema. Xotini bo’lganda, balki, yaxshi bo’lardi.
— Qiz jiyani qarab turadi.
— Bilaman. O’sha cholni qutqardi, deding-ku.
— Menunga o’xshab qarishni istamasdim. bunaqa chollar hech kimga yoqmaydi.
— Hammasiyam ham emas. Bu qariya orasta. U to’kmay ichadi. Hatto g’irt mast bo’lgandayam. Ana, qara.
— Qarashni istamayman. Uyimga ketgim kelyapti. Ishlaydigan odamga nisbatan zarracha hurmati yo’q.

Qariya stakandan ko’zini uzib dastlab qarama-qarshi tarafga, keyin ofitsiantlar tomonga qaradi.
— Yana kon`yak, — dedi u, stakanga ishoa qilib. Shoshilib turgan ofitsiant cholning oldiga keldi.
— Tamom, — dedi u chet elliklar yoki mast odamlar bilan gaplashganda ahmoq odamlar ishlatadigan ohangda. — Bugunga yetarli. Kafeni bekitamiz.
— Yana bitta, — dedi qariya.
— Yo’q.Tamom.
Ofitsiant sochiq bilan stol chetini artdi-da, «Yo’q» deganday boshini tebratdi.

Qariya o’rnidan turdi, bo’sh stakanlarni sekin sanadi-da, cho’ntagidan charm hamyonini olib, ichimlik haqini to’ladi, yana ortiqcha yarim peseta xizmat haqi qoldirdi. Ofitsiant uning ortidan farab qoldi. Cholni chayqalgancha, biroq viqor bilan qadam tashlardi.

— Yana biroz o’tirib ichishiga nega imkon bermading? — deb so’radi ofitsiantning yoshi katta sherigi. Ular derazalarga panjaralarni tushirishardi. — Hali bor-yo’g’i soat ikki yarim bo’lgan bo’lsa.

— Men uyga ketmoqchiman. Uxlayman.
— Bir soat oldin borishdan nima yutasan.
— Unga emas, menga o’sha bir soat kerak.
— Vaqt hamma uchun bir xil.
— Endi sen ham o’sha qariyaga o’xshab gapiryapsan. Bir shisha sotib olib, uyiga borib ichsa bo’dadi-ku.
— Bu yerning gashti boshqacha-da.
— To’g’ri aytasan, — deb qo’shildi xotini bor ofitsiant. U adolatsiz bo’lishni xohpamasdi. Faqat shoshayotgandi, xolos.

— O’zing-chi? Odatdagidan avval uyga borishdan qo’rqmaysanmi?
— Nima, ustimdan kulyapsanmi?
— Yo’q, og’ayni. Shunchaki hazillashdim.
— Yo’q, — dedi shoshayotgan ofitsiant, tushirilgan panjarani qulflab, qaddini tiklar ekan. — O’rtada ishonch bor. Butunlay ishonaman.
— Sen yoshsan, o’zingga ishonching, ishing ham bor, — sado chiqardi katta yoshli ofitsiant. — Bundan ortiq odamga nimayam kerak.
— Senga nima yetishmaydi?
— Ishdan boshqa hech nimam yo’q.
— Menda bor narsaning hammasi sendayam bor-ku.
— Yo’q, menda hech qachon ishonch bo’lmagan, qolaversa yosh ham emasman.
— Bas qilsang-chi. Qayoqdagi gaplarni gapirasan-a, tezroq yopaylik.
— Kafeda uzoq o’tirish mengayam yoqadi, — gapida davom etardi yoshi katta ofitsiant. — Tezroq borib yotishni xush ko’rmaydiganlar toifasidanman. Tunda yorug’lik istagan odamlardanman.
— Men tezroq uyimga borib uxlashni xohlayman.
— Bir-birimizga o’hshamas ekanmiz, — dedi yoshi katta ofitsiant. U ham uyga ketish uchun kiyinib olgandi. — Yoshlik ham, ishonch ham juda ajoyib, ammo, gap ularda emas. Har oqshom men bu yerni istar-istamay berkitaman, chunki kimdir kafega kelishi mumkin.
— Og’ayni, tuni bo’yi ochiq qovoqxonalar bor.
— Hech nimani tushunmaysan. Bu kafe toza va shinam joy. Boz ustiga juda yorug’ ham. Yorug’lik yaxshi narsa, qolaversa bu yerda barglarning soyasi ham bor.
— Xayrli tun, — so’zini kesdi yosh ofitsiant.
— Sengayam, xayrli tun, — xayrlashdi yoshi kattasi ham.

U elektr chiroqni o’chirar ekan, o’zi bilan o’zi suhbatlashishni davom ettirdi. “Albatta, yorug’ bo’lgani yaxshi, biroq toza va orasta bo’lishi juda muhim. Musiqa bo’lishini istamaysiz. Shubhasiz, musiqa kerak emas. Barda-ku bunday xotirjam ichish imkoniyati yo’qligini gapirmasa ham bo’ladi, qolaversa, bunaqa vaqtda boshqa boradigan joy ham yo’q bo’lsa. U nimadan qo’rqsin? Gap qo’rquvda emas. Bu his hech narsa emasligini u juda yaxshi biladi. Bu hayot ham, insonning o’ziyam hech nimaga arzimaydi. Mana gap nimada. Eng muhimi yorug’lik va albatta orastalik bilan tartib. Ba’zi odamlar yashashga yashayveradilaru mana shuni teran anglamaydilar. Ammo, u buning hammasi hech nima va yana bir karra hech nima,albatta, hech nima,shubhasiz, hech nima va umuman hech nima ekanligi yaxshi biladi. Hech nima senikidir Tangrim, ilohim hech nimang ulug’vor bo’lsin, ilohim, boshimizga hech nimangni tinmasdan yog’dir, hech nima va yana hech nima doimo biz bilan bo’lsin.”

U nim jilmayib, ko’chadan ham kofe qaynatgichi yaltirab ko’rinib turgan bar oldida to’xtadi.
— Sizga nima kerak? — deb so’radi barmen.
— Hechnima.
— Aqling joyidami o’zi, — ensasi qotdi barmen va nari ketdi.
— Qahva, — dedi ofitsiant.

Barmen unga qahva quyib uzatdi.
— Bu yer yorug’ va yoqimli ekanu ammo ozoda emas ekan, — dedi ofitsiant.
Barmen unga qarab, churq etmadi. Suhbatlashish uchun vaqt juda bemahal edi.
— Yana qahva quyaymi? — deb so’radi barmen.
— Yo’q, rahmat, — rad etdi ofitsiant va tashqariga chiqdi.
U negadir barlarni va qovoqxonalarni yoqtirmasdi. Ozoda, yop-yorug’ kafe esa boshqa gap. Hozir u uzoq o’ylanmasdan uyiga, o’z xonasiga
yetib oladi. To’shagiga cho’ziladi, kun yorisha boshlagan paytda uyquga ketadi. Uyqu oldidan u, o’ziga-o’zi, bu faqat uyqusizlik bo’lsa kerak, deb qo’yadi. Bu holat ko’pchilik odamlarda uchrasa kerak.

* Sayt tomonidan muxtasar tahrir bilan e’lon qilinmoqda

021

(Tashriflar: umumiy 558, bugungi 1)

Izoh qoldiring