Gul Pocha Ulfat. Uch hikmatli hikoya.

ulfat

Кимдир: «Семириб кетганига қарамай,тўйдим демайди», деган эди,ўша заҳоти сени эсладим. Яна кимдир: «Қорни тўқу,аммо доим кўзи оч», деган эди,тағин сен ёдимга келдинг. Бошқа биров: «Ўзи жаллод эмасу лекин кўп бегуноҳ одамни пичоқсиз сўйган» деган эди,тағин сен ёдимга тушдинг.

gul
ГУЛ ПОЧА УЛФАТ
УЧ ҲИКМАТЛИ ҲИКОЯ
Ориф Усмон таржималари
03

012Гул Поча Улфат (1909-1977) (Гулпоча Улфат тарзида ҳам ёзилади) Афғонистоннинг Машриқий вилоятига қарашли Лағмон қишлоғида руҳоний оилада дунёга келади. Дастлабки таълимни қишлоғида якунлагач,Жалолобод ва Кобилда таҳсил олади. Пушту тилида ижод қилган. Шеърият билан баробар илм билан машғул бўлади. Унинг қуйидаги шеърий,насрий ва адабиётшуносликка оид асарлари босилиб чиққан: «Баҳор нағмаси»,»Ёнган чироқ»,»Луғавий тадқиқот»,»Афғон қўшиқлари», «Олий фикрлар», «Нима ёзиш керак ёки стилистика», «Адабий баҳслар»,»Озодлик хабари», «Танланган шеърлар», «Олий хаёллар ва теран фикрлар», «Ёзув илми» ва ҳ.к.
Гул Поча Улфат 1956 йилда Афғон Тарих ва Адабиёт Академияси («Пушту тўлана») нинг Президентлигига тайинланади. Унинг ташабббуси билан бу даврда мамлакатда илмий,маданий ва адабий ҳаёт янги босқичга кўтарилади.
Гул Поча Улфатнинг ижодида қисқа аллегорик ҳикоялар муҳим ўрин тутади. Бу ҳикояларни белгилаб турувчи,ўзига хос хусусиятлар сабабини адибни ўраб турган ижтимоий муҳитнинг характеридан излаш керак бўлади.

080

БЕГУНОҲ МАҲБУС

Бўшатинг! Бегуноҳ маҳбусни бўшатинг!
Қўрқманг! Уни озод этилишидан ҳеч қандай хавф -хатар йўқ.
У ҳеч қачон ғалаён кўтармайди.
Уни банда қилишнинг ўзи катта гуноҳ.
Бу маҳбус бегуноҳ зиндонга ташланган.
Озод этилса,истиқболингизга қайғуради,келажагингиз ғамини ейди.

Бўшатинг! Бегуноҳ маҳбусни бўшатинг!
Озод этилса мамлакат тартибга келади,очлар тўяди,яланғочлар кийинади.
Бу ажойиб одамни зах зиндонга ташламанг.
Шеру йўлбарсларга ем қилманг.

Бўшатинг! Бегуноҳ маҳбусни бўшатинг!
У сиз иситма аралаш кўрган тушларингизнинг таъбирини айта олади.
У келажагингизни олдиндан кўра олади.
Табиатнинг сиру асрорини тушунади.

Бўшатинг! Бегуноҳ маҳбусни бўшатинг!
Агар у озод этилса,илму фан гуллайди,кўрларнинг кўзи очилади.
Ватан нурга тўлиб,элу юрт фаравон бўлади.
Сизни хато йўлдан тўғри йўлга бошлайди.

Мен бир туш кўрдим: бу маҳбус, албатта,озод бўлади ва салтанат тахтига ўтиради.
Яхшилаб ўйлаб кўринг!
Бу маҳбус ким?
Kимлигини мен сизга айтай:
Бу маҳбус — фикрдир,фикр!

СЕН ЁДИМГА КЕЛДИНГ

Кимдир: «Семириб кетганига қарамай,тўйдим демайди», деган эди,ўша заҳоти сени эсладим.
Яна кимдир: «Қорни тўқу,аммо доим кўзи оч», деган эди,тағин сен ёдимга келдинг.
Бошқа биров: «Ўзи жаллод эмасу лекин кўп бегуноҳ одамни пичоқсиз сўйган» деган эди,тағин сен ёдимга тушдинг.
Бир одам «Қўллари шерникига ўхшамайди-ю,ўзи йиртқич ва қонхўр», деганда,дарров сен кўз олдимга келдинг.
Қоронғи,зах зиндонларда инграётган бегуноҳ маҳбусларни кўрганимда,яна сен ёдимга келдинг.
Тунов куни бир ошнам мендан: «Ўғриларнинг пири,золимлар золими,мазлумлар душмани,ноҳақликнинг дўсти,қотиллар ҳомийси ким?»- деб сўраганда, бу гал ҳам сен ёдимга келдинг.

АЖИБ ИНСОН

Кўр эмасу ўз айбини кўрмайди.
Кар эмасу ўзидан бошқани гапини эшитмайди.
Дили бору ўзгаларга мутлақо юраги ачимайди.
Зиғирдай илми ўзига бир олам кўринади,ўзининг кўп дунёси оз кўринади.
Одамлар мени кўрганда қўл қовуштирсин деб, хўжайинлар олдида икки қўлини кўксига қўйиб,иршайгани-иршайган.
Юқори мансабдаги кишиларнинг оёғини ялайди,ўзидан қуйи мансабдагиларни эса оёқ учида кўрсатади.
Золимлик йўлида қул бўлишга тайёр,иззати йўлида ҳар қандай пасткашликдан қайтмайди.
Дин,мазҳаб,имонини пулга сотади.
Инсон бўлиб инсонмас,ҳайвон бўлиб ҳайвонмас.
От эмас, аммо ортига ўтган одамни қўш оёқлаб тепади.
Шохлари бўлмаса-да, ҳўкиздек қайсар ва сартамба*.
Ўзи бефаросат,калтафаҳм бўлса ҳам гердайгани гердайган.
Сиз мендан: «Бу ажиб инсон ким?» деб сўрарсиз.
Бу — нодон зўравон!

* Сартамба — айтганидан қайтмайдиган,ўта такаббур одам

gul
GUL POCHA ULFAT
UCH HIKMATLI HIKOYA
Orif Usmon tarjimalari
03

03Gul Pocha Ulfat  (1909-1977)  (Gulpocha Ulfat tarzidayam yoziladi; pushtucha:  گل پاچا الفت )       Afg’onistonning Mashriqiy viloyatiga qarashli Lag’mon qishlog’ida ruhoniy oilada dunyoga keladi. Dastlabki ta’limni qishlog’ida  yakunlagach,Jalolobod va Kobilda tahsil oladi. Pushtu tilida ijod qilgan. She’riyat bilan barobar ilm bilan mashg’ul bo’ladi. Uning quyidagi she’riy,nasriy va adabiyotshunoslikka oid asarlari   bosilib chiqqan: «Bahor nag’masi»,»Yongan chiroq»,»Lug’aviy tadqiqot»,»Afg’on qo’shiqlari», «Oliy fikrlar», «Nima yozish kerak yoki stilistika», «Adabiy  bahslar»,»Ozodlik xabari», «Tanlangan she’rlar», «Oliy xayollar va teran fikrlar», «Yozuv ilmi» va h.k.
Gul Pocha Ulfat 1956 yilda Afg’on Tarix va Adabiyot Akademiyasi («Pushtu to’lana») ning Prezidentligiga tayinlanadi. Uning tashabbbusi bilan bu davrda  mamlakatda ilmiy,madaniy va adabiy hayot yangi bosqichga ko’tariladi. Gul Pocha Ulfatning ijodida qisqa allegorik hikoyalar muhim o’rin tutadi. Bu hikoyalarni belgilab turuvchi,o’ziga xos xususiyatlar sababini adibni o’rab   turgan ijtimoiy muhitning xarakteridan izlash kerak bo’ladi.

080

BEGUNOH MAHBUS

Bo’shating! Begunoh mahbusni bo’shating!
Qo’rqmang! Uni ozod etilishidan hech qanday xavf xatar yo’q.
U hech qachon g’alayon ko’tarmaydi.
Uni banda qilishning o’zi katta gunoh.
Bu mahbus begunoh zindonga tashlangan.
Ozod etilsa,istiqbolingizga qayg’uradi,kelajagingiz g’amini yeydi.

Bo’shating! Begunoh mahbusni bo’shating!
Ozod etilsa mamlakat tartibga keladi,ochlar to’yadi,yalang’ochlar kiyinadi.
Bu ajoyib odamni zax zindonga tashlamang.
Sheru yo’lbarslarga yem qilmang.

Bo’shating! Begunoh mahbusni bo’shating!
U siz isitma aralash ko’rgan tushlaringizning  ta’birini ayta oladi.
U kelajagingizni oldindan ko’ra oladi.
Tabiatning siru asrorini tushunadi.

Bo’shating! Begunoh mahbusni bo’shating!
Agar u ozod etilsa,ilmu fan gullaydi,ko’rlarning ko’zi ochiladi.
Vatan nurga to’lib,elu yurt faravon bo’ladi.
Sizni xato yo’ldan to’g’ri yo’lga boshlaydi.

Men bir tush ko’rdim: bu mahbus, albatta,ozod bo’ladi va saltanat taxtiga o’tiradi.
Yaxshilab o’ylab ko’ring!
Bu mahbus kim?
Kimligini men sizga aytay:
Bu mahbus — fikrdir,fikr!

SEN YODIMGA KELDING

Kimdir: «Semirib ketganiga qaramay,to’ydim demaydi», degan edi,o’sha zahoti seni esladim.
Yana kimdir: «Qorni to’qu,ammo doim ko’zi och», degan edi,tag’in sen yodimga kelding.
Boshqa birov: «O’zi jallod emasu lekin ko’p begunoh odamni pichoqsiz so’ygan» degan edi,tag’in sen yodimga tushding.
Bir odam «Qo’llari shernikiga o’xshamaydi-yu,o’zi yirtqich va qonxo’r», deganda,darrov sen ko’z oldimga kelding.
Qorong’i,zax zindonlarda ingrayotgan begunoh mahbuslarni ko’rganimda,yana sen yodimga kelding.
Tunov kuni bir oshnam mendan: «O’g’rilarning piri,zolimlar zolimi,mazlumlar dushmani,nohaqlikning do’sti,qotillar homiysi kim?»- deb so’raganda, bu gal ham sen
yodimga kelding.

AJIB  INSON

Ko’r emasu o’z aybini ko’rmaydi.
Kar emasu o’zidan boshqani gapini eshitmaydi.
Dili boru o’zgalarga mutlaqo yuragi achimaydi.
Zig’irday ilmi o’ziga bir olam ko’rinadi,o’zining ko’p dunyosi oz ko’rinadi.
Odamlar meni ko’rganda qo’l qovushtirsin deb, xo’jayinlar oldida ikki qo’lini ko’ksiga qo’yib,irshaygani-irshaygan.
Yuqori mansabdagi kishilarning oyog’ini yalaydi,o’zidan quyi mansabdagilarni esa oyoq uchida ko’rsatadi.
Zolimlik yo’lida qul bo’lishga tayyor,izzati yo’lida har qanday pastkashlikdan qaytmaydi.
Din,mazhab,imonini pulga sotadi.
Inson bo’lib insonmas,hayvon bo’lib hayvonmas.
Ot emas, ammo ortiga o’tgan odamni qo’sh oyoqlab tepadi.
Shoxlari bo’lmasa-da, ho’kizdek qaysar va sartamba*.
O’zi befarosat,kaltafahm bo’lsa ham gerdaygani gerdaygan.
Siz mendan: «Bu ajib inson kim?» deb so’rarsiz.
Bu — nodon zo’ravon!

* Sartamba — aytganidan qaytmaydigan,o’ta takabbur odam

Xurshid Davron tahriri ostida tayyorlandi

09

(Tashriflar: umumiy 82, bugungi 1)

1 izoh

Izoh qoldiring