“Kichkina shaxzoda”dan falsafiy fikrlar

076
Таниқли француз ёзувчиси Антуан де Сент–Экзюпер қаламига мансуб, ёшу каттанинг кўнглидан бирдек жой олган афсонавий «Кичкина шахзода» эртак-қисса илк маротаба 1943 йил 6 апрел куни Нью-Йоркда чоп этилган эди ва бу асар ҳозирги кунга қадар дунёнинг 180 дан ортиқ тилга таржима қилинди.
Алоҳида сайёрада атиргул билан бирга яшайдиган тилла сочли бола ҳақидаги ушбу асарни ўқимаган ёки у ҳақда эшитмаган одам бўлмаса керак. Ушбу асарни ўқигани анча бўлган ёки умуман мутолаа қилмаганлар учун, ушбу асардан севги ва дўстлик ҳақидаги энг яхши фикрларни тақдим этишни ихтиёр этдик.

06

«КИЧКИНА ШАҲЗОДА»ДАН ФАЛСАФИЙ ФИКРЛАР
Антуан де Сент-Экзюпери
01

Ҳамма катталар илгари бола бўлган. Аммо ҳаммаси ҳам буни эслай олмайди.

Дўстларни унутиб қўйиш яхши эмас, чунки ҳар хил дўстлар бор.

Одамлар поездга тезроқ, шошилиб чиқишга ҳаракат қилишади, аммо улар айни дамда нимани қидираётганликларини билмайдилар. Шу сабаб уларнинг ҳаловати йўқ. Ўзларини у йўлдан бу йўлга уришади. Лекин ҳаммаси бекор…

Сен ўз ҳаракатларинг билан яшаяпсан, жисминг билан эмас… Сен – ўзингни ҳаракатларингдасан, сендан бошқа сен йўқ. Шундай қатъий қоида бор: эрталаб уйғондингми, юз–қўлингни юв, ўзингни ва ўз сайёрангни тартибга келтириб қўй.

– Энг яхшиси ҳар доим бир вақтда ташриф буюр, – дея илтимос қилди Тулки. Масалан, агар сен соат 4 да келсанг, мен сени кутгунга қадар 3 соат бахтиёрликни ҳис этаман. Учрашув дақиқалари яқинлашгани сари янада қувончга тўламан. Агар сен ҳар хил вақтда келсанг, сени қайси пайт келишингни билмайман, юрагимни куттириб қўяман. Доимо бир ҳил вақтда кел, буни анъанага айлантирайлик…

Катталар ҳеч қачон ҳеч нарсани ўз ҳолича тушунмайди, шу сабабли болалар ниманидир тушунтириш ва уқтириш учун жуда қийналиб кетишади. Бу эса жуда зерикарли…

05

– Сенинг сайёрангда одамлар бир боғда мингта атиргул ўстирашади… Аммо излаган нарсасига эришолмайди…

– Ҳа тўғри – тан олдим мен.

– Зеро, улар излаган нарсасини бир атиргулдан ҳам топа олишлари мумкин. Нега шуни тушунмайдилар?

– Одамлар қани? – ҳавотирда сўради кичик шахзода, – чўл–у – биёбонда бир ўзим ёлғиз қолдим…

– Одамлар орасида бўлсанг барибир ёлғиз бўласан… – дея жавоб қайтардим.

– Одамлар нимадир билиши ёки ўрганиши учун вақт ҳам етарли эмас. Масалан, улар дўкондан тайёр нарсани харид қилишади. Аммо ҳақиқий дўстлик дўконларда сотилмайди. Балки шу сабабли одамлар орасида дўстлик туйғуси йўқолиб бораётгандир.

– Катталарга: «Мен жуда чиройли уй кўрдим, қизил ғиштли, деразалари атиршоҳ билан ўралган, томлари ҳаворанг, жуда ажойиб уй…», – деб эмас, «Мен 100 минг франклик уй кўрдим», дейишнинг ўзи кифоя. Шунда улар ҳаммасини тушунади ва «Нақадар ажойиб гўзаллик, зўр уй экан», дейишади.

Катталар рақамларни яхши кўришади. Агар уларга янги дўстинг ҳақида гапирсанг, дўстингни овози, уни қайси ўйинни яхши кўриши, капалак тутишни билиш–билмаслиги умуман қизиқтирмайди. Улар даров «Дўстинг неча ёшда? Ака – укалари нечта? Оғирлиги қанча? Отасининг ойлиги қанча?», деб сўрашади. Саволларга жавоб олингач, дўстингни танигандек бўлишади.

04

– Агар дўстинг бўлишини истасанг, мендан ўрнак ол!

– Бунинг учун нима қилиш керак? – сўради кичкина шахзода.

– Сабр – тоқатли бўлиш керак – жавоб қайтарди Тулки. – Аввало, тўғримдаги стулга ўтир ва бирмунча кут. Мен сенга кўз қирим билан қарайман, сен эса сукут сақла. Фақат ҳар куни бироз–бироздан яқин келавер…

Ўзингга ўргатган одамлар учун ҳамиша жавобгарсан, буни унутма.

– Бир куни мен қуёш ботишини 43 марта томоша қилдим. Биласанми, агар сени қайғу босса, қуёш ботишини томоша қилиш қанчалар мароқли…

– Демак сен қуёш ботишини 43 марта кўрган кунинг, нимадандир жуда ранжиган экансан–да?

Сўзлар бир–биримизни тушунишга ҳалақит беради.

Сиз чиройлисиз, аммо ҳаммадан ҳолисиз, – сўзини давом эттирди кичкина шахзода, – аммо сиз учун ҳеч ким жонини бермайди. Одамлар қўлимдаги атиргулни кўриб, уни сизга қиёслашади. Аммо гулим ҳаммадан ҳам кўра менга қадрлироқ. Чунки мен сиз билан эмас, гулим билан ҳар дам бирга эдим. Уни ёмғирдан, дўлдан авайладим. Шамолларда девор бўлиб, асрадим. Атрофидан бегона ўтларни юлиб ташладим, фақат бир–иккита донаси капалаклар келиб қўниши учунгина қолди холос. Мен унинг мақтови, сукунати , ҳасратини тинглаб яшадим. У – меники, фақат меники.

03

Юлдузлар нега доимо нур сочишини билгим келади. Билдимки, юлдузлар одамлар учун танлаши керак бўлган йўлни ёритиб туради…

Гуллар не дейишидан қатъий назар уларни тингламанг. Фақат гўзаллиги ва ифоридан баҳра олинг… Бўлди. Менинг гулим бутун сайёрамни ўзининг хушбўй ифори билан тўлдирди, аммо мен уни хурсанд қилолмадим.

Дўстинг борлиги қандай яхши… Жонингни қурбон қилиш керак бўлса-да, дўстинг борлиги барибир яхши…

Севги – бу ҳамма нарсани, ҳаммани унутиш, ҳеч нарсадан қўрқмаслик, деганидир. Тушуняпсизми? Севгида вафо ва садоқат, ишонч ҳамиша муҳим ўринда туради.

У саволларимнинг бирортасига жавоб бермайди. Ҳамиша бир хил, юзлари қизарган сукут сақлайди. Бу розилик аломати эмасми?

Гуллар юлдузлардек кўп… Аммо севсангиз фақат биттасига кўнгил қўйинг. Юлдузлар миллионлаб бўлса-да, уларга фақат тикилиб, ўзингни бахтиёр ҳис этишинг мумкин ва ўз–ўзингга «Менинг гулим қаердадир бор… у қердадир…», дея айта олсан…

Манба: http://xabardor.uz/

07

Taniqli frantsuz yozuvchisi Antuan de Sent–Ekzyuper qalamiga mansub, yoshu kattaning ko’nglidan birdek joy olgan  afsonaviy «Kichkina shaxzoda» ertak-qissa ilk marotaba 1943 yil 6 aprel kuni N`yu-Yorkda chop etilgan edi va bu asar hozirgi kunga qadar dunyoning 180 dan ortiq tilga tarjima qilindi.
Alohida sayyorada atirgul bilan birga yashaydigan tilla sochli bola haqidagi ushbu asarni o’qimagan yoki u haqda eshitmagan odam bo’lmasa kerak. Ushbu asarni o’qigani ancha bo’lgan yoki umuman mutolaa qilmaganlar uchun, ushbu asardan sevgi va do’stlik haqidagi eng yaxshi fikrlarni taqdim etishni ixtiyor etdik.

«KICHKINA SHAHZODA»DAN FALSAFIY FIKRLAR
Antuan de Sent-Ekzyuperi
01

Hamma kattalar ilgari bola bo’lgan. Ammo hammasi ham buni eslay olmaydi.

Do’stlarni unutib qo’yish yaxshi emas, chunki har xil do’stlar bor.

Odamlar poezdga tezroq, shoshilib chiqishga harakat qilishadi, ammo ular ayni damda nimani qidirayotganliklarini bilmaydilar. Shu sabab ularning halovati yo’q. O’zlarini u yo’ldan bu yo’lga urishadi. Lekin hammasi bekor…

Sen o’z harakatlaring bilan yashayapsan, jisming bilan emas… Sen – o’zingni harakatlaringdasan, sendan boshqa sen yo’q. Shunday qat’iy qoida bor: ertalab uyg’ondingmi, yuz–qo’lingni yuv, o’zingni va o’z sayyorangni tartibga keltirib qo’y.

– Eng yaxshisi har doim bir vaqtda tashrif buyur, – deya iltimos qildi Tulki. Masalan, agar sen soat 4 da kelsang, men seni kutgunga qadar 3 soat baxtiyorlikni his etaman. Uchrashuv daqiqalari yaqinlashgani sari yanada quvonchga to’laman. Agar sen har xil vaqtda kelsang, seni qaysi payt kelishingni bilmayman, yuragimni kuttirib qo’yaman. Doimo bir hil vaqtda kel, buni an’anaga aylantiraylik…

Kattalar hech qachon hech narsani o’z holicha tushunmaydi, shu sababli bolalar nimanidir tushuntirish va uqtirish uchun juda qiynalib ketishadi. Bu esa juda zerikarli…

05

– Sening sayyorangda odamlar bir bog’ga mingta atirgul o’stirashdi… Ammo izlagan narsasiga erisholmaydi…

– Ha to’g’ri – tan oldim men.

– Zero, ular izlagan narsasini bir atirguldan ham topa olishlari mumkin. Nega shuni tushunmaydilar?

– Odamlar qani? – havotirda so’radi kichik shaxzoda, – cho’l–u – biyobonda bir o’zim yolg’iz qoldim…

– Odamlar orasida bo’lsang baribir yolg’iz bo’lasan… – deya javob qaytardim.

– Odamlar nimadir bilishi yoki o’rganishi uchun vaqt ham yetarli emas. Masalan, ular do’kondan tayyor narsani xarid qilishadi. Ammo haqiqiy do’stlik do’konlarda sotilmaydi. Balki shu sababli odamlar orasida do’stlik tuyg’usi yo’qolib borayotgandir.

– Kattalarga: «Men juda chiroyli uy ko’rdim, qizil g’ishtli, derazalari atirshoh bilan o’ralgan, tomlari havorang, juda ajoyib uy…», – deb emas, «Men 100 ming franklik uy ko’rdim», deyishning o’zi kifoya. Shunda ular hammasini tushunadi va «Naqadar ajoyib go’zallik, zo’r uy ekan», deyishadi.

Kattalar raqamlarni yaxshi ko’rishadi. Agar ularga yangi do’sting haqida gapirsang, do’stingni ovozi, uni qaysi o’yinni yaxshi ko’rishi, kapalak tutishni bilish–bilmasligi umuman qiziqtirmaydi. Ular darov «Do’sting necha yoshda? Aka – ukalari nechta? Og’irligi qancha? Otasining oyligi qancha?», deb so’rashadi. Savollarga javob olingach, do’stingni tanigandek bo’lishadi.

04

– Agar do’sting bo’lishini istasang, mendan o’rnak ol!

– Buning uchun nima qilish kerak? – so’radi kichkina shaxzoda.

– Sabr – toqatli bo’lish kerak – javob qaytardi Tulki. – Avvalo, to’g’rimdagi stulga o’tir va birmuncha kut. Men senga ko’z qirim bilan qarayman, sen esa sukut saqla. Faqat har kuni biroz–birozdan yaqin kelaver…

O’zinga o’rgatgan odamlar uchun hamisha javobgarsan, buni unutma.

– Bir kuni men quyosh botishini 43 marta tomosha qildim. Bilasanmi, agar seni qayg’u bossa, quyosh botishini tomosha qilish qanchalar maroqli…

– Demak sen quyosh botishini 43 marta ko’rgan kuning, nimadandir juda ranjigan ekansan–da?

So’zlar bir–birimizni tushunishga halaqit beradi.

Siz chiroylisiz, ammo hammadan holisiz, – so’zini davom ettirdi kichkina shaxzoda, – ammo siz uchun hech kim jonini bermaydi. Odamlar qo’limdagi atirgulni ko’rib, uni sizga qiyoslashadi. Ammo gulim hammadan ham ko’ra menga qadrliroq. Chunki men siz bilan emas, gulim bilan har dam birga edim. Uni yomg’irdan, do’ldan avayladim. Shamollarda devor bo’lib, asradim. Atrofidan begona o’tlarni yulib tashladim, faqat bir–ikkita donasi kapalaklar kelib qo’nishi uchungina qoldi xolos. Men uning maqtovi, sukunati , hasratini tinglab yashadim. U – meniki, faqat meniki.

03

Yulduzlar nega doimo nur sochishini bilgim keladi. Bildimki, yulduzlar odamlar uchun tanlashi kerak bo’lgan yo’lni yoritib turadi…

Gullar ne deyishidan qat’iy nazar ularni tinglamang. Faqat go’zalligi va iforidan bahra oling… Bo’ldi. Mening gulim butun sayyoramni o’zining xushbo’y ifori bilan to’ldirdi, ammo men uni xursand qilolmadim.

Do’sting borligi qanday yaxshi… Joningni qurbon qilish kerak bo’lsa-da, do’sting borligi baribir yaxshi…

Sevgi – bu hamma narsani, hammani unutish, hech narsadan qo’rqmaslik, deganidir. Tushunyapsizmi? Sevgida vafo va sadoqat, ishonch hamisha muhim o’rinda turadi.

U savollarimning birortasiga javob bermaydi. Hamisha bir xil, yuzlari qizargan sukut saqlaydi. Bu rozilik alomati emasmi?

Gullar yulduzlardek ko’p… Ammo sevsangiz faqat bittasiga ko’ngil qo’ying. Yulduzlar millionlab bo’lsa-da, ularga faqat tikilib, o’zingni baxtiyor his etishing mumkin va o’z–o’zingga «Mening gulim qaerdadir bor… u qerdadir…», deya ayta olsan…

Manba: http://xabardor.uz/

07

(Tashriflar: umumiy 777, bugungi 1)

Izoh qoldiring