Mavlono Jaloliddin Rumiy. Hikmatlar

09    Буюк Ҳёте Абулқосим Фирдавсий, Шайх Саъдий, Хўжа Ҳофизлар қаторида Жалолиддин Румий ижодини ҳам «Хизр чашмаси» деб атаган. Машҳурликда Фирдавсийнинг «Шоҳнома»си, Саъдийнинг «Гулистон»и, Ҳофизнинг «Девон»и билан бир қаторда турган «Маснавийи маънавий»ни инсон маънавий ҳаётининг қомуси сифатида нафақат Шарқда, балки Ғарбда ҳам ихлос билан ўрганишган.

01
МАВЛОНО ЖАЛОЛИДДИН РУМИЙ
ҲИКМАТЛАР
Карим Баҳриев таржимаси
02

Қумнинг бир заррасиман, аммо бепоён чўлнинг дардини ортмоқлаб юрибман.

Тупроқдан келдик, тупроққа кетармиз. Муҳими дунёда кирланмасликдир, кўнгилни пок тутмоқ, дилга кир юқтирмасликдир…

Агар тақдир этса Аллоҳ — қўл ҳам олиб келар, ел ҳам олиб келар, сел ҳам олиб келар. Гар тақдир этмаса Аллоҳ — қўл ҳам олиб кетар, ел ҳам олиб кетар, сел ҳам олиб кетар….

Ҳаққа етмоқ истасанг, кўнгилларни қозонмоқни маслак айлагин, бунинг учун саройларда мармар бўлма, бир тупроқ бўлгинки, бағрингда гуллар етишсин…

Унутма! Иймонда кетмоқ, жаннатга эришмоқ учун бир умр лозим, буларнинг баридан айрилмоқ, куфрда кетмоқ учун бир лаҳза кифоя.

Яхшилик изла, тўғрилик изла, гўзаллик изла, аммо айб излама.

Савдоси, сармояси, мол-дунёси кўп одамнинг имтиҳони ҳам оғир бўлур.

Ишқи улканнинг имтиҳони ҳам залворлидир.

Гўзаллигингга қувонма, уни бир сўгал буза олар, мол-мулкингга қувонма, уни бир офат олиб кетар. Роббингга қувон, у ҳаммасига кифоя этар…

Инсонларни китоб каби англанг. Муқовасига қараб алданманг, ичини ўқиб чиққачгина моҳиятини биларсиз…

Гиламни калтак билан қоқмоқ гиламга озор бермоқ учун эмас, гиламни покламоқ учундир. Аллоҳ сенга ташвиш берар экан, сени имтиҳон қилиб тозалар, чангу ғуборингни кетказар. Қайғурма…

Ақлим ҳар кун товба қилар. Нафсим ҳар кун товбамни бузар. Иккисининг орасида қолган бир бечораман. Яхшиямки, Роббим, сенинг даргоҳинг бор…

Қоф тоғи қадар юксакжа бўлсанг-да, бир кафанга сиғар даражада кичиксан. Унутма, ҳар нарсанинг ҳисоби бор, қарзингни узгунинг қадар узилурсан…

Гул деганинг нима сенинг? Уч-тўрт тикон, бироз япроқ,

Недур сен севган бу ҳаёт? Уч-тўрт нафас, сўнгра тупроқ…

Ичингни ташингдан ҳам кўра кўпроқ покла, обод қил, чунки ташингни халқ (махлуқ) кўради, ичингга Аллоҳ (холиқ) кўради…

Жоҳил киши қараб туриб гулнинг гўзаллигини кўрмас, тиконларига тикилур.

Инсон бир дарё кабидир, сатҳи кўриниб туради, тубида не бўронлар қўпар, не пўртаналар тошар, сўзламас, жимгина оқар ва кетар…

Адолат недур? Гулни суғормоқдир.

Зулм недур? Тиконларни суғормоқдир.

Ҳаёт олганинг қадар нафасдир, ҳаёт қолганинг қадар қафасдир, ҳаёт толгунинг қадар ҳавасдир…

Робингга қараб: «Менинг буюк дардим бор» — дема, дардингга қараб: «Менинг буюк Роббим бор», — дегин…

Гулнинг гўзаллиги — уруғининг поклигидан, инсоннинг гўзаллиги қалбининг поклигидандир

Ишқни бийрон сайраётган булбулдан эмас, сассиз-садосиз жон бераётган парвоналардан сўра

Миллиардлаб ерга бир-бир алоҳида ёғилаётган, бир-бирини туртмасдан ерга айрў тушаётган қор учқунлари охири охират бўлган дунё йўлларида миллиардлаб инсонлар бир-бирига зарар бермай, халақит қилмай яшашлари, ҳаракат қилишлари мумкинлигини англатади, ахир…

Баъзан масъумлигимизга фаришталар ҳавас қилади, баъзан жоҳиллигимиздан шайтон қочарга жой тополмайди… Дунёга келганимизнинг асосий ғояси – Аллоҳни танимоқ, иймон келтирмоқдир.

Ҳеч бир нарса кўрингани каби эмасдир, бугун сенга ҳаёт берган сув эртага сени чўктира олади ҳам.

Овозингни кўтарма, сўзингни юксалтир — япроқларни ёмғирлар ўстиради, гумбурлаган момоқалдироқлар эмас.

Одамлар сени ўз манфаатлари учун ҳаракат қилдиришни истайди, Аллоҳ эса сен ўз манфаатинг учун ҳаракат қилишингни истайди.

Тилингни тарбия қилишдан аввал дилингни тарбия қил. Чунки сўз тилга дилдан чиқиб келади.

Чумолиларнинг ғимирлашини биладиган, сасини ҳам эшитадиган Аллоҳ, қалбларимизнинг астойдил фарёдини эшитмайдими?! Албатта эшитади…

09

MAVLONO JALOLIDDIN RUMIY
HIKMATLAR
Karim Bahriev tarjimasi
02

Qumning bir zarrasiman, ammo bepoyon cho’lning dardini ortmoqlab yuribman.

Tuproqdan keldik, tuproqqa ketarmiz. Muhimi dunyoda kirlanmaslikdir, ko’ngilni pok tutmoq, dilga kir yuqtirmaslikdir…

Agar taqdir etsa Alloh — qo’l ham olib kelar, yel ham olib kelar, sel ham olib kelar. Gar taqdir etmasa Alloh — qo’l ham olib ketar, yel ham olib ketar, sel ham olib ketar….

Haqqa yetmoq istasang, ko’ngillarni qozonmoqni maslak aylagin, buning uchun saroylarda marmar bo’lma, bir tuproq bo’lginki, bag’ringda gullar yetishsin…

Unutma! Iymonda ketmoq, jannatga erishmoq uchun bir umr lozim, bularning baridan ayrilmoq, kufrda ketmoq uchun bir lahza kifoya.

Yaxshilik izla, to’g’rilik izla, go’zallik izla, ammo ayb izlama.

Savdosi, sarmoyasi, mol-dunyosi ko’p odamning imtihoni ham og’ir bo’lur.

Ishqi ulkanning imtihoni ham zalvorlidir.

Go’zalligingga quvonma, uni bir so’gal buza olar, mol-mulkingga quvonma, uni bir ofat olib ketar. Robbingga quvon, u hammasiga kifoya etar…

Insonlarni kitob kabi anglang. Muqovasiga qarab aldanmang, ichini o’qib chiqqachgina mohiyatini bilarsiz…

Gilamni kaltak bilan qoqmoq gilamga ozor bermoq uchun emas, gilamni poklamoq uchundir. Alloh senga tashvish berar ekan, seni imtihon qilib tozalar, changu g’uboringni ketkazar. Qayg’urma…

Aqlim har kun tovba qilar. Nafsim har kun tovbamni buzar. Ikkisining orasida qolgan bir bechoraman. Yaxshiyamki, Robbim, sening dargohing bor…

Qof tog’i qadar yuksakja bo’lsang-da, bir kafanga sig’ar darajada kichiksan. Unutma, har narsaning hisobi bor, qarzingni uzguning qadar uzilursan…

Gul deganing nima sening? Uch-to’rt tikon, biroz yaproq,

Nedur sen sevgan bu hayot? Uch-to’rt nafas, so’ngra tuproq…

Ichingni tashingdan ham ko’ra ko’proq pokla, obod qil, chunki tashingni xalq (maxluq) ko’radi, ichingga Alloh (xoliq) ko’radi…

Johil kishi qarab turib gulning go’zalligini ko’rmas, tikonlariga tikilur.

Inson bir daryo kabidir, sathi ko’rinib turadi, tubida ne bo’ronlar qo’par, ne po’rtanalar toshar, so’zlamas, jimgina oqar va ketar…

Adolat nedur? Gulni sug’ormoqdir.

Zulm nedur? Tikonlarni sug’ormoqdir.

Hayot olganing qadar nafasdir, hayot qolganing qadar qafasdir, hayot tolguning qadar havasdir…

Robingga qarab: «Mening buyuk dardim bor» — dema, dardingga qarab: «Mening buyuk Robbim bor», — degin…

Gulning go’zalligi — urug’ining pokligidan, insonning go’zalligi qalbining pokligidandir

Ishqni biyron sayrayotgan bulbuldan emas, sassiz-sadosiz jon berayotgan parvonalardan so’ra

Milliardlab yerga bir-bir alohida yog’ilayotgan, bir-birini turtmasdan yerga ayro’ tushayotgan qor uchqunlari oxiri oxirat bo’lgan dunyo yo’llarida milliardlab insonlar bir-biriga zarar bermay, xalaqit qilmay yashashlari, harakat qilishlari mumkinligini anglatadi, axir…

Ba’zan mas’umligimizga farishtalar havas qiladi, ba’zan johilligimizdan shayton qocharga joy topolmaydi… Dunyoga kelganimizning asosiy g’oyasi – Allohni tanimoq, iymon keltirmoqdir.

Hech bir narsa ko’ringani kabi emasdir, bugun senga hayot bergan suv ertaga seni cho’ktira oladi ham.

Ovozingni ko’tarma, so’zingni yuksaltir — yaproqlarni yomg’irlar o’stiradi, gumburlagan momoqaldiroqlar emas.

Odamlar seni o’z manfaatlari uchun harakat qildirishni istaydi, Alloh esa sen o’z manfaating uchun harakat qilishingni istaydi.

Tilingni tarbiya qilishdan avval dilingni tarbiya qil. Chunki so’z tilga dildan chiqib keladi.

Chumolilarning g’imirlashini biladigan, sasini ham eshitadigan Alloh, qalblarimizning astoydil faryodini eshitmaydimi?! Albatta eshitadi…

09

(Tashriflar: umumiy 819, bugungi 1)

1 izoh

Izoh qoldiring