Abu Abdurahmon Sullamiy.«Tabaqotu-s-so’fiyya”. Ikkinchi tabaqa shayxlari hikmatlaridan

067     Имом  Абу Абдураҳмон Сулламий  тасаввуф тарихида   сўфийлик илмининг шайхи, сўфийлар тарихи, табақотининг тафсирчиси сифатида ном қолдирган. Заҳҳабий у ҳақда «Тасаввуф аҳли ҳақидаги ҳадисларни тўплаган. Асарларининг сони юздан ортиқ”, деб маълумот беради.  Бугун  Сулламийнинг сўфийлик табақаларига бағишланган «Табақоту-с-сўфийя” (“Суфий табақалар”) асаридан иккинчи табақа шайхлари ҳикматларини тақдим этамиз (Биринчи табақа шайхлари ҳикматларинини мана бу саҳифада ўқишингиз мумкин).

АБУ АБДУРАҲМОН СУЛЛАМИЙ
«ТАБАҚОТУ-С-СЎФИЯ»
(«СЎФИЙ ТАБАҚАЛАР»)ДАН

028

05Тўла номи: Муҳаммад ибн Ҳусайн ибн Муҳаммад ибн Мусо ибн Холид ибн Салим ибн Ровия ибн Саъид Абу Абдураҳмон Аздий Сулламий Нисопурий (арабий: أبو عبد الرحمن السلمي‎) бўлиб, ҳижрий 325 йили Нишопурда туғилиб, 1021 йили вафот этган. Сулламий исбасини она томонидан қабиланинг номидан олган. Боғдод, Рой, Ҳамадон, Марв ва Ҳижозда бўлган ва кўплаб тасаввуф алломалари ҳақида маълумот тўплаган.
Абу Абдураҳмон Сулламий  тасаввуф тарихида   сўфийлик илмининг шайхи, сўфийлар тарихи, табақотининг тафсирчиси сифатида ном қолдирган. Заҳҳабий у ҳақда «Тасаввуф аҳли ҳақидаги ҳадисларни тўплаган. Асарларининг сони юздан ортиқ”, деб маълумот беради.  Асосий асарлари: “Ҳақиқату-л-Тафсир» (“Тафсир ҳақиқатлари”), «Табақоту-с-сўфийя” (“Суфий табақалар”), “Тасаввуф аҳли тариқатининг мухтасар (баён)и”, “Муқаддимату-с-суфийя» (“Тасаввуф муқаддимаси”), “Тариқату-л-орифин» («Орифлар йщллари ёки суфий шайхлар танлаган йўллар»), “Суфийларнинг хатолари ҳақида рисола” в.б.
Имом Абу Абдураҳмон Сулламийнинг «Табақоту-с-сўфийя” (“Суфий табақалар”) асари беш табақага бўлинган бўлиб, биринчи табақада Шайх инб Ийод, Зуннун Мисрий, Шайх Бишр Хофий,Абул Ҳасан Сарий, Хорис Муҳосибий, Шақиқ Балхий, Абу Йазид Бистомий, Абу Сулаймон Дароний, Маъруф Кархий, Хотим Асом, Аҳмад Ҳаворий, Аҳмадинб Хадравайх, Яҳё ибн Муаз Розий, Абу Ҳафс Ҳаддод Нисобурий, Ҳамдун Қассор, Мансур ибн Аммор, Аҳмад Антокий, Абдуллоҳ б. Хубайқ Антокий, Абу Туроб Нахшабий ҳақида; иккинчи табақада эса Абул Қосим Жунайд, Абул Ҳусайн Нурий, Абу Усмон Ҳирий Нисобурий, Абу Абдуллоҳ б. Жалло, Рувайм б. Аҳмад Боғдодий, Юсуф Розий, Шоҳ б. Шужоъ Кирмоний, Самнун б. Умар Муҳиб, Усмон Маккий, Абдуллоҳ Тустарий, Муҳаммад б. Фазл Балхий, Муҳаммад б. Али Термизий, Абу Бакр Варроқ, Абу Саъид Харроз, Али б. Асҳил Исфаҳоний, Абул Аббос б. Маурцқ Тусий, Абу Абдуллоҳ Мағрибий, Абу Али Жузжоний, Муҳаммадва Аҳмад, Абу Абдуллоҳ Сажазий ҳақида маълумотлар, уларнинг ҳикматларидан намуналар берилган.

ИККИНЧИ ТАБАҚА ШАЙХЛАРИ
ҲИКМАТЛАРИДАН

028

02 АБУЛ ҚОСИМ ЖУНАЙД ҲИКМАТЛАРИДАН

Муҳаммад бин Абдуллоҳ бинни Шозон деди: “Жунайд айтди: “Муҳаббатда яқинлашиш бирлашишдир, халқнинг ғийбатида бўлиш тарқалишдир”.

Ҳар бир нафис ва жами илм эшигини очишлик машаққат талаб этади. Машаққат орқали Аллоҳнинг талабида бўлишлик билан ҳавасга Аллоҳни талаб этишлик бир нарса эмасдир.

Аллоҳ таоло қалбларга назар солиб ортади, қалблар эса Аллоҳни зикр этган сари унга ихлослари ортади. Қалбингга назар сол-чи! Бирор нарса аралашмабдими?

Сен ҳеч қачон Аллоҳга ҳақиқат билан қул бўла олмайсан, сабаби барча ишларни ундан ўғринча қиласан. Сен ҳеч қачон ҳақиқий ҳурриятга эриша олмайсан, чунки сенга унга бўлган қуллик ҳақиқатидан озгина насиб этган. Агар чиндан ҳам Аллоҳнинг якка ўзига қул бўлишни истасанг, ундан ўзга барча нарсалардан озод бўлишинг керак.

Аллоҳ таолодан ғафлатда бўлишлик, дўзахга киришдан ҳам ёмондир.

Халқ учун барча йўллар беркдир, лекин Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам изларидан боришлик бундан мустаснодир. Уларнинг суннатлари йўлидан боргил! Уларнинг йўлларини тут! Чунки яхшиликнинг барча йўллари доимо очиқдир.

Йўлда фақирни учратсанг, илмдан гап бошлама, дардига малҳам бўлишликдан бошла. Чунки ҳамдардлик кўнгилни тўлдиради.

Жунайднинг Шиблийга айтганини эшитдим: “Эй Абу Бакр, агар гапингни маъқуллайдиган одамни учратсанг, қўлини маҳкам ушла!

Вақт ўтса, уни қувиб етиб бўлмайди, вақтдан қимматлироқ нарса йўқ.

Ҳар бир шарафли иш эшигини очишлик кўп машаққат талаб қилади.

Агар содиқ банда минг-минг (миллион) йил Аллоҳга қараб, бир лаҳзагина юзини ўгирса, ана шу лаҳзада йўқотгани топганидан кўп бўлади.

Аллоҳдан ор қилишлик авлиёлар қалбидан миннат сурурини ювиб чиқаради.

Аллоҳни таниганнинг кўнглини ундан ўзга нарса сурурга тўлдирмайди.

Абу Умар Зужожий деди: “Жунайддан муҳаббат ҳақида сўрадим”. У деди: “Иморат истайсанми?” “Йўқ” дедим. Сўради: “Даъво истайсанми?” “Йўқ”дедим. Деди: “Нима истайсан?” Дедим: “Муҳаббатнинг кўзини”. Жунайд деди: “Аллоҳ бандаларида нимани севса, сен ҳам сев. Нимани севмаса сен ҳам севма!”

04АБДУЛЛОҲ ТУСТАРИЙ ҲИКМАТЛАРИДАН

Одамлар уйқудалар, уйғонганларида надомат чекадилар, надоматлари уларга манфаат бермайди.

Одобнинг пасти жаҳолатга қўшни бўлмоқ, одобнинг охири эса шубҳа билан яшамоқдир;

Илмнинг шукри амалдир, амалнинг шукри илмнинг зиёда бўлишлигидир.

Суфийга керак нарса учтадир: сирини беркитмоқ, фарзни адо этмоқ, фақрини муолажа қилмоқ.

Аллоҳ ниятнинг қибласидир; ният қалбнинг ва бадан аъзолари қибласи, аъзолар эса дуёнинг қибласидир.

Заруратда тадбир йўқ. Агар тадбирга йўл тутса, заруратдан чиқади.

Зарурати Раббига бўлмаган одам нафсининг гадосидир.

Кимки ғийбатдан саломат бўлишни истаса, тахминлардан йироқ бўлсин, тахминлар эшигини беркитган кир гаплардан саломат бўлади, ғийбатдан омон бўлади, ғийбатдан саломат одам ёлғондан юқори бўлади ва бўҳтон унга етолмайди.

Тўрт хислатни ўзида мужассам қилмаган инсон риёсатга йўл тополмайди: одамларга жаҳл қилмай, аксинча, уларнинг жаҳлини кўтариш, уларнинг қўлига қарамаслик, қўлидан келганни уларга бағишлаш. Фақат шундагина у одам риёсатга лойиқдир.

Тадбир ва ихтиёрни тарк этинг, одамлар ҳаётини бузувчилар шулардир.

Бу замондан нажот топишни истаганлар аҳли замонни ҳалокатга йўлиқтирувчи нарсалардан қуйидагилар ёрдамида қутилади: нафсини очлик, сабр ва зуҳд билан синдиради.

Савоб ишларни тўғри ҳам, ўғри ҳам қилади, лекин гуноҳлардан нари юриш сиддиқ бандалар қўлидан келади.

Тахмин ҳақиқатни йўққа чиқаради, алоқаси бўлмаган гапларга аралашмоқлик сидқидилликни ўлдиради, аъзолари Аллоҳнинг амрисиз иш юритган одам художўйликдан маҳрум бўлади.

Усулимиз (тариқат аҳлининг амали – нашр.) етти нарсададир: Аллоҳ таоло Китобини маҳкам ушлаш; Расулуллоҳ (с.а.в.) суннатларига иқтидо қилиш, ҳалол ейиш, ҳеч кимга азият чектирмаслик, гуноҳлардан нарида бўлиш, тавбада ва Аллоҳ буюрган ҳақ-ҳуқуқларнинг адоси билан яшаш.

Аллоҳ билан ўзининг орасидаги муносабатга бировларнинг эътиборини тортмоқни истаган одам ғофилдир.

Аллоҳдан келадиган азоб икки хилдир: раҳмат азоби ва уқубат азоби. Раҳмат азоби соҳибини Аллоҳ олдидаги фақирлигининг изҳорига олиб боради, тадбирни тарк этишга ундайди, уқубат азоби эса эгасини ўз ихтиёри ва тадбири йўлидан етаклайди.

Охират зикридан қалби холи инсон шайтон васвасасига эргашади.

Аллоҳдан ўзга қодир йўқ, Расулуллоҳдан ўзга далил йўқ, тақводан ўзга озуқа йўқ ва сабрдан ўзга амал йўқ.

Ҳаёт тўрт тарзда ўтади: фаришталар ҳаёти тоатда, анбиёларники илмда ва ваҳий интизорида, содиқ бандалар ҳаёти иқтидода, қолган барча одамларники: хоҳ олим бўлсин, хоҳ жоҳил бўлсин ва хоҳ зоҳид бўлсин, хоҳ обид ейишда ва ичишдадир.

Амаллар тавфиқ билан, тавфиқ эса Аллоҳдандир, калити эса дуо ва тазарруъ.

03МУҲАММАД б. АЛИ ТЕРМИЗИЙ ҲИКМАТЛАРИДАН

Ғалаба ишларнинг кўплигида эмас, балки қай даражада ихлос билан гўзаллик бахшида этиб қилинганлигида.

Хизматкорлик шарти камтаринлик ва эгасига тўла итоаткорликда.

Ҳикматга қулоқ берувчилар икки тоифадир: оқил ва омил. Оқил ҳар бир ҳикматдан ҳайбатга келади, эшитган сари завқи ошиб боради. Омил эса дарров вужуди билан ўзгаради, гўёки қалби илонга айланиб, тўлғанаётгандек.

Дунёда савобдан оғир юк йўқ, чунки сенга савоб қилган ишончингни қозонади, жафо қилган эса сени ўзидан йироққа улоқтиради.

Аллоҳ таоло беш вақт намозни бердики, бандаси унинг раҳматидан бенасиб бўлмасин деб, ҳар бир феъли ва сўзи учун мукофот олсин деб; чунки феъллар таомдир, сўзлар шаробдир, бу иккиси Аллоҳ дегувчиларнинг базмидир.

Оқил Аллоҳга тақводор бўлиб, ўзини назорат этиб, доимо саволга тутувчидир.

Бандалик сифатларини билмаган банда раббонийлик сифатларини қайдан билсин.

Беш тоифа беш жойдан ислоҳ топиши мумкин: болалар китобдан, жиноятчи қамоқдан, аёл киши уйдан, ёшлар илмдан ва гиёҳвандлар масжиддан.

Аллоҳ таоло бандаларига ризқ кафолатини бериб, унга таваккул этишликни фарз этди.

Аллоҳга бўлган муҳаббатнинг ҳақиқати унинг зикрида давом этишликдадир.

Мўъминнинг қувончи юзида, ғами қалбидадир. Мунофиқнинг ғами юзида, қувончи қалбидадир.

Дунё подшоҳлар келинчагидир ва зоҳидлар кўзгусидир: Подшоҳлар у билан мақтанишади, зоҳидлар бу кўзгудаги офатларни кўриб, берилиб кетишади.

01 АБУ АЛИ ЖУЗЖОНИЙ ҲИКМАТЛАРИДАН

“Тавҳид” (якка худолик) аломатлари учтадир: хавф (Аллоҳ олдида гуноҳкор бўлиб қолишликдан), ният ва муҳаббатдир; хавфнинг зиёдалиги гуноҳларнинг кўпайиб жазога мубтало қилишидандир; ниятнинг зиёдалиги яхши амаллар эвазига жаннатга ноил бўлишликдадир; муҳаббатнинг зиёдалиги кўп зикр этишликдандир. Қўрқувчи қочиб қутула олмайди. Алоҳида доимо яхши ниятда сўровчи талаб қилиб чарчамайди, севувчи эса маҳбубини зикр этиб хормайди. Қўрқув элитувчи оловдир, ният ёритувчи нурдир ва муҳаббат эса нурларнинг нуридир.

Бахиллик (араб тилида) уч ҳарфдан иборат: “б” — балодир, “х” — хавфдир, ва “л” эса (лавм) таъзирдир. Бахлнинг балоси ичидадир, ҳаракатлари доим ҳасратдадир, бахиллиги туфайли доим таъзир эшитиб юради.

Биздан илгарилар (собиқун) итоатлари туфайли Аллоҳга яқин бўлганлар, мақомотлари баланд бўлган. Одамлар ичра Аллоҳнинг илмларини яхши билганларидан, Аллоҳни ҳақ маърифат этганлар, унга ихлос ила ибодат қилганлар, унинг шавқи ва муҳаббати билан яшаганлар. Улар ҳақида Аллоҳ таоло шундай деган: “Ҳақиқатан улар Бизнинг ҳузуримизда танланган, яхши кишилардандир” (“Сод” сураси. 47-оят).

Банданинг саодати аломатларидан: Аллоҳга ҳусни итоатга бўлишлик, вақтни мазмунли ўтказишда, мусулмонларга бўлган эътиборда, билганини халққа бахшида қилишда, биродарлари билан суҳбатда ва барча афъолларида суннатга риоя қилишликдир.

Ундан сўрадилар: Аллоҳга қайси йўл олиб боради? Деди: Унга кўп йўллар элтади, лекин йўллардан энг тўғриси, умри узоғи ва шубҳадан жуда йироғи сўзида ҳам ишида ҳам суннат йўлидан боришлик, чунки Аллоҳ таоло айтади: “Итоат этсангиз, ҳидоят топасизлар”.

Суннатга риоя қилиш йўли қаерда? Деди: Бидъатни айланиб ўтиш, уламо-и исломнинг биринчи авлоди келган хулосалар йўлидан мажлисларидан узоқлашиш, пайғамбаримизга иқтидо этишликдир.

067 Imom Abu Abdurahmon Sullamiy tasavvuf tarixida so’fiylik ilmining shayxi, so’fiylar tarixi, tabaqotining tafsirchisi sifatida nom qoldirgan. Zahhabiy u haqda «Tasavvuf ahli haqidagi hadislarni to’plagan. Asarlarining soni yuzdan ortiq”, deb ma’lumot beradi. Bugun Sullamiyning so’fiylik tabaqalariga bag’ishlangan «Tabaqotu-s-so’fiyya” (“Sufiy tabaqalar”) asaridan ikkinchi tabaqa shayxlari hikmatlarini taqdim etamiz (Birinchi tabaqa shayxlari hikmatlarinini mana bu sahifada o’qishingiz mumkin).

ABU ABDURAHMON SULLAMIY
«TABAQOTU-S-SO’FIYA»
(«SO’FIY TABAQALAR»)DAN

028

To’la nomi: Muhammad ibn Husayn ibn Muhammad ibn Muso ibn Xolid ibn Salim ibn Roviya ibn Sa’id Abu Abdurahmon Azdiy Sullamiy Nisopuriy  bo’lib, hijriy 325 yili Nishopurda tug’ilib, 1021 yili vafot etgan. Sullamiy isbasini ona tomonidan qabilaning nomidan olgan. Bog’dod, Roy, Hamadon, Marv va Hijozda bo’lgan va ko’plab tasavvuf allomalari haqida ma’lumot to’plagan.
Abu Abdurahmon Sullamiy tasavvuf tarixida so’fiylik ilmining shayxi, so’fiylar tarixi, tabaqotining tafsirchisi sifatida nom qoldirgan. Zahhabiy u haqda «Tasavvuf ahli haqidagi hadislarni to’plagan. Asarlarining soni yuzdan ortiq”, deb ma’lumot beradi. Asosiy asarlari: “Haqiqatu-l-Tafsir» (“Tafsir haqiqatlari”), «Tabaqotu-s-so’fiyya” (“Sufiy tabaqalar”), “Tasavvuf ahli tariqatining muxtasar (bayon)i”, “Muqaddimatu-s-sufiyya» (“Tasavvuf muqaddimasi”), “Tariqatu-l-orifin» («Oriflar yshllari yoki sufiy shayxlar tanlagan yo’llar»), “Sufiylarning xatolari haqida risola” v.b.
Imom Abu Abdurahmon Sullamiyning «Tabaqotu-s-so’fiyya” (“Sufiy tabaqalar”) asari besh tabaqaga bo’lingan bo’lib, birinchi tabaqada Shayx inb Iyod, Zunnun Misriy, Shayx Bishr Xofiy,Abul Hasan Sariy, Xoris Muhosibiy, Shaqiq Balxiy, Abu Yazid Bistomiy, Abu Sulaymon Daroniy, Ma’ruf Karxiy, Xotim Asom, Ahmad Havoriy, Ahmadinb Xadravayx, Yahyo ibn Muaz Roziy, Abu Hafs Haddod Nisoburiy, Hamdun Qassor, Mansur ibn Ammor, Ahmad Antokiy, Abdulloh b. Xubayq Antokiy, Abu Turob Naxshabiy haqida; ikkinchi tabaqada esa Abul Qosim Junayd, Abul Husayn Nuriy, Abu Usmon Hiriy Nisoburiy, Abu Abdulloh b. Jallo, Ruvaym b. Ahmad Bog’dodiy, Yusuf Roziy, Shoh b. Shujo’ Kirmoniy, Samnun b. Umar Muhib, Usmon Makkiy, Abdulloh Tustariy, Muhammad b. Fazl Balxiy, Muhammad b. Ali Termiziy, Abu Bakr Varroq, Abu Sa’id Xarroz, Ali b. As’hil Isfahoniy, Abul Abbos b. Maurtsq Tusiy, Abu Abdulloh Mag’ribiy, Abu Ali Juzjoniy, Muhammadva Ahmad, Abu Abdulloh Sajaziy haqida ma’lumotlar, ularning hikmatlaridan namunalar berilgan.

IKKINCHI TABAQA SHAYXLARI
HIKMATLARIDAN

028

02 ABUL QOSIM JUNAYD HIKMATLARIDAN

Muhammad bin Abdulloh binni Shozon dedi: “Junayd aytdi: “Muhabbatda yaqinlashish birlashishdir, xalqning g’iybatida bo’lish tarqalishdir”.

Har bir nafis va jami ilm eshigini ochishlik mashaqqat talab etadi. Mashaqqat orqali Allohning talabida bo’lishlik bilan havasga Allohni talab etishlik bir narsa emasdir.

Alloh taolo qalblarga nazar solib ortadi, qalblar esa Allohni zikr etgan sari unga ixloslari ortadi. Qalbingga nazar sol-chi! Biror narsa aralashmabdimi?

Sen hech qachon Allohga haqiqat bilan qul bo’la olmaysan, sababi barcha ishlarni undan o’g’rincha qilasan. Sen hech qachon haqiqiy hurriyatga erisha olmaysan, chunki senga unga bo’lgan qullik haqiqatidan ozgina nasib etgan. Agar chindan ham Allohning yakka o’ziga qul bo’lishni istasang, undan o’zga barcha narsalardan ozod bo’lishing kerak.

Alloh taolodan g’aflatda bo’lishlik, do’zaxga kirishdan ham yomondir.

Xalq uchun barcha yo’llar berkdir, lekin Rasululloh sallallohu alayhi va sallam izlaridan borishlik bundan mustasnodir. Ularning sunnatlari yo’lidan borgil! Ularning yo’llarini tut! Chunki yaxshilikning barcha yo’llari doimo ochiqdir.

Yo’lda faqirni uchratsang, ilmdan gap boshlama, dardiga malham bo’lishlikdan boshla. Chunki hamdardlik ko’ngilni to’ldiradi.

Junaydning Shibliyga aytganini eshitdim: “Ey Abu Bakr, agar gapingni ma’qullaydigan odamni uchratsang, qo’lini mahkam ushla!

Vaqt o’tsa, uni quvib yetib bo’lmaydi, vaqtdan qimmatliroq narsa yo’q.

Har bir sharafli ish eshigini ochishlik ko’p mashaqqat talab qiladi.

Agar sodiq banda ming-ming (million) yil Allohga qarab, bir lahzagina yuzini o’girsa, ana shu lahzada yo’qotgani topganidan ko’p bo’ladi.

Allohdan or qilishlik avliyolar qalbidan minnat sururini yuvib chiqaradi.

Allohni taniganning ko’nglini undan o’zga narsa sururga to’ldirmaydi.

Abu Umar Zujojiy dedi: “Junayddan muhabbat haqida so’radim”. U dedi: “Imorat istaysanmi?” “Yo’q” dedim. So’radi: “Da’vo istaysanmi?” “Yo’q”dedim. Dedi: “Nima istaysan?” Dedim: “Muhabbatning ko’zini”. Junayd dedi: “Alloh bandalarida nimani sevsa, sen ham sev. Nimani sevmasa sen ham sevma!”

04ABDULLOH TUSTARIY HIKMATLARIDAN

Odamlar uyqudalar, uyg’onganlarida nadomat chekadilar, nadomatlari ularga manfaat bermaydi.

Odobning pasti jaholatga qo’shni bo’lmoq, odobning oxiri esa shubha bilan yashamoqdir;

Ilmning shukri amaldir, amalning shukri ilmning ziyoda bo’lishligidir.

Sufiyga kerak narsa uchtadir: sirini berkitmoq, farzni ado etmoq, faqrini muolaja qilmoq.

Alloh niyatning qiblasidir; niyat qalbning va badan a’zolari qiblasi, a’zolar esa duyoning qiblasidir.

Zaruratda tadbir yo’q. Agar tadbirga yo’l tutsa, zaruratdan chiqadi.

Zarurati Rabbiga bo’lmagan odam nafsining gadosidir.

Kimki g’iybatdan salomat bo’lishni istasa, taxminlardan yiroq bo’lsin, taxminlar eshigini berkitgan kir gaplardan salomat bo’ladi, g’iybatdan omon bo’ladi, g’iybatdan salomat odam yolg’ondan yuqori bo’ladi va bo’hton unga yetolmaydi.

To’rt xislatni o’zida mujassam qilmagan inson riyosatga yo’l topolmaydi: odamlarga jahl qilmay, aksincha, ularning jahlini ko’tarish, ularning qo’liga qaramaslik, qo’lidan kelganni ularga bag’ishlash. Faqat shundagina u odam riyosatga loyiqdir.

Tadbir va ixtiyorni tark eting, odamlar hayotini buzuvchilar shulardir.

Bu zamondan najot topishni istaganlar ahli zamonni halokatga yo’liqtiruvchi narsalardan quyidagilar yordamida qutiladi: nafsini ochlik, sabr va zuhd bilan sindiradi.

Savob ishlarni to’g’ri ham, o’g’ri ham qiladi, lekin gunohlardan nari yurish siddiq bandalar qo’lidan keladi.

Taxmin haqiqatni yo’qqa chiqaradi, aloqasi bo’lmagan gaplarga aralashmoqlik sidqidillikni o’ldiradi, a’zolari Allohning amrisiz ish yuritgan odam xudojo’ylikdan mahrum bo’ladi.

Usulimiz (tariqat ahlining amali – nashr.) yetti narsadadir: Alloh taolo Kitobini mahkam ushlash; Rasululloh (s.a.v.) sunnatlariga iqtido qilish, halol yeyish, hech kimga aziyat chektirmaslik, gunohlardan narida bo’lish, tavbada va Alloh buyurgan haq-huquqlarning adosi bilan yashash.

Alloh bilan o’zining orasidagi munosabatga birovlarning e’tiborini tortmoqni istagan odam g’ofildir.

Allohdan keladigan azob ikki xildir: rahmat azobi va uqubat azobi. Rahmat azobi sohibini Alloh oldidagi faqirligining izhoriga olib boradi, tadbirni tark etishga undaydi, uqubat azobi esa egasini o’z ixtiyori va tadbiri yo’lidan yetaklaydi.

Oxirat zikridan qalbi xoli inson shayton vasvasasiga ergashadi.

Allohdan o’zga qodir yo’q, Rasulullohdan o’zga dalil yo’q, taqvodan o’zga ozuqa yo’q va sabrdan o’zga amal yo’q.

Hayot to’rt tarzda o’tadi: farishtalar hayoti toatda, anbiyolarniki ilmda va vahiy intizorida, sodiq bandalar hayoti iqtidoda, qolgan barcha odamlarniki: xoh olim bo’lsin, xoh johil bo’lsin va xoh zohid bo’lsin, xoh obid yeyishda va ichishdadir.

Amallar tavfiq bilan, tavfiq esa Allohdandir, kaliti esa duo va tazarru’.

03MUHAMMAD b. ALI TERMIZIY HIKMATLARIDAN

G’alaba ishlarning ko’pligida emas, balki qay darajada ixlos bilan go’zallik baxshida etib qilinganligida.

Xizmatkorlik sharti kamtarinlik va egasiga to’la itoatkorlikda.

Hikmatga quloq beruvchilar ikki toifadir: oqil va omil. Oqil har bir hikmatdan haybatga keladi, eshitgan sari zavqi oshib boradi. Omil esa darrov vujudi bilan o’zgaradi, go’yoki qalbi ilonga aylanib, to’lg’anayotgandek.

Dunyoda savobdan og’ir yuk yo’q, chunki senga savob qilgan ishonchingni qozonadi, jafo qilgan esa seni o’zidan yiroqqa uloqtiradi.

Alloh taolo besh vaqt namozni berdiki, bandasi uning rahmatidan benasib bo’lmasin deb, har bir fe’li va so’zi uchun mukofot olsin deb; chunki fe’llar taomdir, so’zlar sharobdir, bu ikkisi Alloh deguvchilarning bazmidir.

Oqil Allohga taqvodor bo’lib, o’zini nazorat etib, doimo savolga tutuvchidir.

Bandalik sifatlarini bilmagan banda rabboniylik sifatlarini qaydan bilsin.

Besh toifa besh joydan isloh topishi mumkin: bolalar kitobdan, jinoyatchi qamoqdan, ayol kishi uydan, yoshlar ilmdan va giyohvandlar masjiddan.

Alloh taolo bandalariga rizq kafolatini berib, unga tavakkul etishlikni farz etdi.

Allohga bo’lgan muhabbatning haqiqati uning zikrida davom etishlikdadir.

Mo»minning quvonchi yuzida, g’ami qalbidadir. Munofiqning g’ami yuzida, quvonchi qalbidadir.

Dunyo podshohlar kelinchagidir va zohidlar ko’zgusidir: Podshohlar u bilan maqtanishadi, zohidlar bu ko’zgudagi ofatlarni ko’rib, berilib ketishadi.

01 ABU ALI JUZJONIY HIKMATLARIDAN

“Tavhid” (yakka xudolik) alomatlari uchtadir: xavf (Alloh oldida gunohkor bo’lib qolishlikdan), niyat va muhabbatdir; xavfning ziyodaligi gunohlarning ko’payib jazoga mubtalo qilishidandir; niyatning ziyodaligi yaxshi amallar evaziga jannatga noil bo’lishlikdadir; muhabbatning ziyodaligi ko’p zikr etishlikdandir. Qo’rquvchi qochib qutula olmaydi. Alohida doimo yaxshi niyatda so’rovchi talab qilib charchamaydi, sevuvchi esa mahbubini zikr etib xormaydi. Qo’rquv elituvchi olovdir, niyat yorituvchi nurdir va muhabbat esa nurlarning nuridir.

Baxillik (arab tilida) uch harfdan iborat: “b” — balodir, “x” — xavfdir, va “l” esa (lavm) ta’zirdir. Baxlning balosi ichidadir, harakatlari doim hasratdadir, baxilligi tufayli doim ta’zir eshitib yuradi.

Bizdan ilgarilar (sobiqun) itoatlari tufayli Allohga yaqin bo’lganlar, maqomotlari baland bo’lgan. Odamlar ichra Allohning ilmlarini yaxshi bilganlaridan, Allohni haq ma’rifat etganlar, unga ixlos ila ibodat qilganlar, uning shavqi va muhabbati bilan yashaganlar. Ular haqida Alloh taolo shunday degan: “Haqiqatan ular Bizning huzurimizda tanlangan, yaxshi kishilardandir” (“Sod” surasi. 47-oyat).

Bandaning saodati alomatlaridan: Allohga husni itoatga bo’lishlik, vaqtni mazmunli o’tkazishda, musulmonlarga bo’lgan e’tiborda, bilganini xalqqa baxshida qilishda, birodarlari bilan suhbatda va barcha af’ollarida sunnatga rioya qilishlikdir.

Undan so’radilar: Allohga qaysi yo’l olib boradi? Dedi: Unga ko’p yo’llar eltadi, lekin yo’llardan eng to’g’risi, umri uzog’i va shubhadan juda yirog’i so’zida ham ishida ham sunnat yo’lidan borishlik, chunki Alloh taolo aytadi: “Itoat etsangiz, hidoyat topasizlar”.

Sunnatga rioya qilish yo’li qaerda? Dedi: Bid’atni aylanib o’tish, ulamo-i islomning birinchi avlodi kelgan xulosalar yo’lidan majlislaridan uzoqlashish, payg’ambarimizga iqtido etishlikdir.

021

(Tashriflar: umumiy 105, bugungi 1)

Izoh qoldiring