Xalil Rizo Ulug’turk. Ikki she’r

021
Улуғ озарбайжон шоири Халил Ризо Улуғтурк китобларини варақласангиз унинг ўзбек халқига ва адабиётига бўлган улкан ҳурматига гувоҳ бўласиз. Шоирнинг «Ўзбек турклари», «Ўзбек тили», «Кўзинг ойдин, Шайхзода» ва бошқа қатор шеърлари бу ҳурматнинг ёрқин мисолидир. Бу ҳурмат сизга тақдим этилаётган шеърда ҳам намоён бўлган ва бу шеърларни ўзбекнинг Халил Ризо Улуғтуркдан кам бўлмаган шоири таржима қилгани бу ҳурматнинг ўзаро эканини кўрсатади.

088
Халил Ризо Улуғтурк
ИККИ ШЕЪР
Абдулла Орипов таржималари
01

НИЗОМИЙ

Карвоннинг бир учи Ленинградда,
Бир учи Ганжада, бири сарҳадда.
Ғарбу Шарқ, ҳаттоки фалак, албатта,
Жойлашур сен каби дилга, Низомий.

Етти иқлим оқар Ватанинг томон,
Юлдузлар ҳам боқар Ватанинг томон,
Неча асрларга обрўсан шоён,
Пешвосан, шуҳратсан элга, Низомий.

Қўноқлар тушмоқда қизил қатордан,
Қўлларида чечак неча гулзордан,
Гар бошинг кўтарсанг мармар мозордан
Кўрардинг эл менгзар селга, Низомий.

Кўрдим бир ўзбекни, ихлосманд ўғлон,
Бошида дўппи-ю эгнида чопон.
Сенинг меҳробингга етишган замон
Тушди ялангоёқ йўлга, Низомий.

Таваллуд топгансан Ганжабосарда,
Номинг жаҳон кезар, хокинг мозорда.
Башар дурдонаси ўлмас асарда
Сўнмас ҳаёт бердинг чўлга, Низомий.

Кўр, қуллуқ қилгувчи бир менми танҳо,
Фақат Москва-ю Бокумикан ё!
Бошингга коинот сочмоқда зиё,
Айландинг гулшанда гулга, Низомий.

Замон ҳеч айлади тождорларни,
Ювуқсиз подшо-ю ҳукмдорларни
Ва лекин Сен каби санъаткорларни
Шоҳ этди Муғону Милга, Низомий.

Саккиз аср сенинг пойингда ётар
Сирлар хазинаси соҳир бир асар.
Фузулий шаклида қайтдинг бир сафар
Онанг алла айтган тилга, Низомий.

ЮРТИМ УЧУН

Бир мажлисда унутилдим.
Май ичдилар ҳар келганнинг соғлигига,
Ҳар кетганнинг соғлигига.
Май ичдилар
Соҳилига бизлар қўнган
Мовий кўлнинг соғлигига.
Май келтирган шўх гўзалнинг соғлигига,
Гулшандаги қизил гулнинг соғлигига,
Хуш қадамли ойнинг, йилнинг соғлигига.
Май ичдилар…

Пичирладим ўз-ўзимга
Эй дўст, сенинг соғлигингга!
Тўртта уммон қуршаб олган
Буюк элнинг соғлигига,
Соволону Қўчқор каби
Юксак тоғлар соғлигига,
Боққанингда ҳавас қўзғар
Сочи оқлар соғлигига.
Ўттиз йиллик курашларда
Бир асрлик йўл кечдинг сен,
Лекин ортга қайтганинг йўқ.
Бировларга қул бўлмадинг,
Қулдек қуллиқ айтганинг йўқ.
Боса-боса лабимга бу пиёлани,
Ичаман ол шалолани
Эй дўст, сенинг соғлигингга.

Сен шундайин бургутсанки,
Учмоғинг бор, қўнмоғинг йўқ.
Сен шундайин ўчоқсанки,
Ёнмоғинг бор, сўнмоғинг йўқ.
Сен шундайин йўлчисанки,
Маслагингдан қайтмоғинг йўқ.
Бировларнинг шавкатини
Кўриб узр айтмоғинг йўқ…

Кечирсинлар дўстлар мени,
Май тўла бу пиёлани
Ичдим сенинг соғлигингга,
Юртим, сенинг соғлигингга.

01

012Халил Ризо Улуғтурк (Xəlil Rza Ulutürk) — шоир, мунаққид, адабиётшунос, филология фанлари доктори (1985), Мустафо Охунзода номидаги адабий мукофот соҳиби (1991), Озарбайжон халқ шоири (1992).  У 1932 йилнинг 21 октябрида Салян туманининг Пирабба қишлоғида  дунёга келган. Ўрта мактабни якунлагач, Озарбайжон давлат университетининг  филология факультети журналистика бўлимида таҳсил олган (1949-1954). Илк фаолиятини «Озарбайжон хотини» журнали таҳририятида адабий муҳаррир сифатида бошлаган. Кейинчалик Москвадаги Максим Горький номидаги Адабиёт институтида ўқиди (1957-1959).
«Китоб» сарлавҳали илк шеъри 1948 йили «Озарбайжон пионери» гезетасида босилган шоир йиллар ўтиб озарбайжон шеъриятининг ёрқин сиймосига, жасоратли ижодкорга айланди.  Собиқ шўро тузумининг сўнгги йилларида Озарбайжон миллий озодлиги ва мустақиллиги ҳаракатининг фаол иштирокчисига айланган Халил Ризо Улуғтурк 1990 йили 22 ой давомида Москвадаги Лефортово қамоқҳонасида сақланди. 1994 йилнинг 22 июнида вафот этган улуғ шоир Бакудаги Фахрий хиёбонда дафн этилган.

025Xalil Rizo Ulug’turk (Xəlil Rza Ulutürk) — shoir, munaqqid, adabiyotshunos, filologiya fanlari doktori (1985), Mustafo Oxunzoda nomidagi adabiy mukofot sohibi (1991), Ozarbayjon xalq shoiri (1992).  U 1932 yilning 21 oktyabrida Salyan tumanining Pirabba qishlog’ida  dunyoga kelgan. O’rta maktabni yakunlagach, Ozarbayjon davlat universitetining  filologiya fakul`teti jurnalistika bo’limida tahsil olgan (1949-1954). Ilk faoliyatini «Ozarbayjon xotini» jurnali tahririyatida adabiy muharrir sifatida boshlagan. Keyinchalik Moskvadagi Maksim Gor`kiy nomidagi Adabiyot institutida o’qidi (1957-1959).
«Kitob» sarlavhali ilk she’ri 1948 yili «Ozarbayjon pioneri» gezetasida bosilgan shoir yillar o’tib ozarbayjon she’riyatining yorqin siymosiga, jasoratli ijodkorga aylandi.  Sobiq sho’ro tuzumining so’nggi yillarida Ozarbayjon milliy ozodligi va mustaqilligi harakatining faol ishtirokchisiga aylangan Xalil Rizo Ulug’turk 1990 yili 22 oy davomida Moskvadagi Lefortovo qamoqhonasida saqlandi. 1994 yilning 22 iyunida vafot etgan ulug’ shoir Bakudagi Faxriy xiyobonda dafn etilgan.

088
Xalil Rizo Ulug’turk
IKKI SHE’R
Abdulla Oripov tarjimalari
01

NIZOMIY

Karvonning bir uchi Leningradda,
Bir uchi Ganjada, biri sarhadda.
G’arbu Sharq, hattoki falak, albatta,
Joylashur sen kabi dilga, Nizomiy.

Yetti iqlim oqar Vataning tomon,
Yulduzlar ham boqar Vataning tomon,
Necha asrlarga obro’san shoyon,
Peshvosan, shuhratsan elga, Nizomiy.

Qo’noqlar tushmoqda qizil qatordan,
Qo’llarida chechak necha gulzordan,
Gar boshing ko’tarsang marmar mozordan
Ko’rarding el mengzar selga, Nizomiy.

Ko’rdim bir o’zbekni, ixlosmand o’g’lon,
Boshida do’ppi-yu egnida chopon.
Sening mehrobingga yetishgan zamon
Tushdi yalangoyoq yo’lga, Nizomiy.

Tavallud topgansan Ganjabosarda,
Noming jahon kezar, xoking mozorda.
Bashar durdonasi o’lmas asarda
So’nmas hayot berding cho’lga, Nizomiy.

Ko’r, qulluq qilguvchi bir menmi tanho,
Faqat Moskva-yu Bokumikan yo!
Boshingga koinot sochmoqda ziyo,
Aylanding gulshanda gulga, Nizomiy.

Zamon hech ayladi tojdorlarni,
Yuvuqsiz podsho-yu hukmdorlarni
Va lekin Sen kabi san’atkorlarni
Shoh etdi Mug’onu Milga, Nizomiy.

Sakkiz asr sening poyingda yotar
Sirlar xazinasi sohir bir asar.
Fuzuliy shaklida qaytding bir safar
Onang alla aytgan tilga, Nizomiy.

YURTIM UCHUN

Bir majlisda unutildim.
May ichdilar har kelganning sog’ligiga,
Har ketganning sog’ligiga.
May ichdilar
Sohiliga bizlar qo’ngan
Moviy ko’lning sog’ligiga.
May keltirgan sho’x go’zalning sog’ligiga,
Gulshandagi qizil gulning sog’ligiga,
Xush qadamli oyning, yilning sog’ligiga.
May ichdilar…

Pichirladim o’z-o’zimga
Ey do’st, sening sog’ligingga!
To’rtta ummon qurshab olgan
Buyuk elning sog’ligiga,
Sovolonu Qo’chqor kabi
Yuksak tog’lar sog’ligiga,
Boqqaningda havas qo’zg’ar
Sochi oqlar sog’ligiga.
O’ttiz yillik kurashlarda
Bir asrlik yo’l kechding sen,
Lekin ortga qaytganing yo’q.
Birovlarga qul bo’lmading,
Quldek qulliq aytganing yo’q.
Bosa-bosa labimga bu piyolani,
Ichaman ol shalolani
Ey do’st, sening sog’ligingga.

Sen shundayin burgutsanki,
Uchmog’ing bor, qo’nmog’ing yo’q.
Sen shundayin o’choqsanki,
Yonmog’ing bor, so’nmog’ing yo’q.
Sen shundayin yo’lchisanki,
Maslagingdan qaytmog’ing yo’q.
Birovlarning shavkatini
Ko’rib uzr aytmog’ing yo’q…

Kechirsinlar do’stlar meni,
May to’la bu piyolani
Ichdim sening sog’ligingga,
Yurtim, sening sog’ligingga.

01

(Tashriflar: umumiy 69, bugungi 1)

Izoh qoldiring