Muhabbatli dunyoning bir fidoyisi

091
Илк танишиб, учрашганимизда: “Мен — шоирман, Сиз-чи?”, деди у… Бу шоир дўстимиз Оқтошдан, Нарпайдан, Ислом шоир Назар ўғлининг ҳамюрти. Жанубида Қоратоғ, шимолида Оқтоғ қўр тўкиб турган Оқтош элимизга қанча-қанча достончилар, шоирлар, олимларни берган.

03

03Отаёр (Наҳанов Отаёр) 1947 йил, 19 январда Самарқанд вилоятининг Нарпай туманига карашли Қорахитой қишлоғида туғилган. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими (1993). ТошДУнинг журналистика факультетини тамомлаган (1972). Биринчи шеърий тўплами — «Ишқим баёни» (1975). «Лоларанг эртак» (1978), «Ўша кўзлар» (1984), «Оқ фасл» (1989) каби шеърлар китоби нашр этилган. «Дўмбира» (1980) достони ҳам бор. «Қуёшни кўргани келдим» (1991), «Дунёга тенгдош хазина» (1994), «Одамлар учун яшайман» (1979) каби эссе ва очерклар тўплами муаллифи. А.Томмсааренинг «Дўзахдан чиққан янги шайтон» романи, фин эпоси «Калевала»нинг болалар учун мувофиқлаштирилган насрий вариантини ўзбек тилига таржима қилган. 2001 йил 7 январда Тошкент шаҳрида вафот этган.

07
Муҳаммадали Қўшмоқов
МУҲАББАТЛИ ДУНЁНИНГ БИР ФИДОЙИСИ
03

Илк танишиб, учрашганимизда: “Мен — шоирман, Сиз-чи?”, деди у…

Бу шоир дўстимиз Оқтошдан, Нарпайдан, Ислом шоир Назар ўғлининг ҳамюрти. Жанубида Қоратоғ, шимолида Оқтоғ қўр тўкиб турган Оқтош элимизга қанча-қанча достончилар, шоирлар, олимларни берган.

Отаёр ўрта бўй бўлса ҳам, кучи қайнарди. 1968 йили қиш қаттиқ келган, ёғингарчилик, йўлларда қор уйилиб ётибди. Кечаси, алламаҳал бўлиб қолган. Пиёда, балчиқларни кечиб бораяпмиз. Бир “Волга” машинаси бизга лой сачратиб, шиддат билан ўтдию, орқа ғилдираклари чуқурга тушиб, жойидан жилолмай қолди. Ҳайдовчи газни босади,орқа ғилдираклар лой сачратиб, турган ерида айланади, бироқ чуқурдан чиқиб кетолмайди…

Отаёр чопиб бориб. Машинанинг орқасидан кўтариб сурди, “Волга” шиддаг билан юриб кетди…

Ҳиммат, куч шунчалик бўлар-да. Баъзиларни нуқиб турмаса, бир ишни қилмайди: шунда ҳам қўл учида қилади — ялчитмайди. Отаёр эса фаол, ғайратли, тинмағур: ишдан иш чиқарарди. “Тошкент оқшоми”, “Ўзбекистон маданияти” газеталарида, Ёзувчилар уюшмасида ишлаганида ҳам худди шундай эди. Ўшанда “Тошкент оқшоми” газетасида жаҳон адабиёти намуналаридан янги таржималар бериб бориладиган бўлди — “XX аср овози” саҳифаси ташкил этилди. Бу саҳифаларни тайёрлашда Отаёр сидқидилдан иштирок этди.

Отаёр устод Миртемирнинг оқ фотиҳасини олиб, илк шеърий китобини нашр этди. Устод Назир Сафаров маслаҳатлари ва ҳамкорлигидан ҳам баҳра топди. Шеърий китобларини, очерк ва публицистик, илмий мақолаларини, янги-янги кинофилмларга тақризларини, таржималарини изма-из эълон қилиб борди. Фин эпоси — машҳур “Калевала”нинг болаларга мўлжалланган насрий баёнини ўзбек тилида сўзлатди. Устод Миртемир тўғрисидаги роман- эссеси билан кўпчиликни қувонтирди.

Отаёр халқ достонларини жуда яхши кўриб, шоир-бахшиларни қадрлаб, кафтида кўтариб юришга тайёр — садоқати баланд эди. Бу шеърларидан ҳам маълум:

Босиб кела бошлар қуюндай оғиб,
Гумбурлатиб олис тоғлар дарасин —
Ошиқлик кўйида Кўҳиқоф тоғин
Бир оҳ билан йиққан
алплар наъраси…

Эл ичида кезиб, Ислом шоир ҳақидаги хотираларни ёзиб олди, китоб тузди. Раҳим Қодир ўғли, Шоберди Болтаев ҳақида сценарий ёзди, шу тариқа халқ шоирлари тўғрисида ҳужжатли фильм юзага келди. Ислом шоир ўғли Зиёдулланинг ҳам бахши — дўмбира эгаси бўлишини истаб, уни доимо ижодга ундади. У Зиёдулланинг Ўзбекистон Республикаси халқ бахшиси бўлганини кўрса эди — боши осмонга етарди.

Кўпинча Отаёрнинг шеърларини, “Мен қуёшни кўргали келдим” роман-эссесини, “Ой ҳақида баллада”сини қайта ўқиб ўтириб, унинг сиймосини кўз ўнгимга келтираман. Ҳаётни ва одамларни чин кўнгилдан севган бу дўстимнинг меҳр тўла овози қулоғимда жаранглайди.

Яхши одамнинг юзи жаннат; кўришиб, бир оғиз сўзлашсангиз, кўнглингизнинг чигали ёзилади. Давра кўрган, мард, одамдан жонини ҳам аямайдиган Отаёрни кўрган-билганлар бу гапни тасдиқлашса керак.

Ёруғ дунёни бир дам қизиқ бозор, деб таърифлашади. Тенгқурлари 70 ёшга тўлаётган дўстимиз шу, бир дам қизиқ бозорга жони ичига сиғмаганича шошилиб кирдию жони ичига сиғмаганича шошилиб чиқиб кетди. Муҳаббатли дунёнинг бир фидойиси — Отаёр шеърлари, насрий асарлари жаранглари аро юз кўрсатиб, бот-бот эслатиб турадики:

Шундоқ муҳаббатли
дунё бор бўлсин…
Бор бўлсин шу дунё
қорачиғларда,
Бор бўлсин очиқ қўл,
очиқ қалбларда,
Шундоқ муҳаббатли
дунё бор бўлсин…
Яхшига лолазор,
ёвга тор бўлсин.

Биз — дўстлари ва шогирдлари, фарзандлари бамаслаҳат иш тутиб, шоир Отаёрнинг асарларидан бир “Сайланма” дасталаб, адабиёт ихлосмандларига тортиқ этилишига ёрдамлашсак, айни муддао бўлар эди.

07
Отаёр
ШЕЪРЛАР
011

МИРТЕМИР

Эзгулик дарчасин чертмади бекор,
Сокин кечиб ўтди ўту сувидан.
Умри ўтди оддий, бетинч, камсухан,
Аянч ҳар даҳмаза — ортиқча ва ор…

Шундай: оддий бўлди, миқти ва девтарз
Куйлади ёндириб ёниқ бир овоз —
Дунёни ғубордан бўлсин деб халос,
Жаҳонга ногаҳон тушмасин деб дарз…

Бу зилол уммондан қатра ичалмоқ
Беғараз кўнгиллар армони бўлди,
Чанқоқ йўлчиларнинг дармони бўлди,
Осонмас оддийлик зангини чалмоқ.

Олисларга етди овози, сози,
Халқининг кўнглидан айтди не деса,
Бир силтаб қайирди не довон келса,
Беминнат умридан эл-юрти рози.

Сокин ҳайқириқ у, сокин садо у,
Она тупроғини суйган энг суюк.
Поку нопок ичра юраги куюк,
Мангу Ватаним, деб куйган адо у.

ЮРТ

Кўксингга бош қўйиб, суюб
Айлай, Ватан, изҳори дил.
Рухсорингга тўйиб-тўйиб
Ризо кўнгил, ризо кўнгил!

Десам, сенга фидодир жон,
Кўнгил тўймас бу аҳдимдан.
Бошгинангда бўлиб осмон
Алқай Ватан, алқай Ватан!

Йўлим тушса йироқларга
Васлинг қўмсаб кезган кезим,
Барҳам берар фироқларга
Сенинг исминг, сенинг исминг!

Дунё бўлиб қучганда ишқ,
Қувонтирса кўзимни шан,
Мен сел бўлиб айтар қўшиқ —
Ўзингдирсан, ўзингдирсан!

Сени жондан ортиқ севсам
Ҳавойимас айтар сўзим;
Ватан, сенсан сиғинганим —
Қаро кўзим, қаро кўзим!

ТЎРТЛИКЛАР

Яхшидир — гул атри, гул жилмайиши,
Гул билан файзлидир бу олам иши.
Аммо ёмонлардан ёмонлироқдур
Унинг тиконидан ҳадикли киши.

* * *

Ўғлим, ҳаётда ўс, ўсгининг бўлсин,
Тўкис-тугалингу рўй-ростинг бўлсин.
Борингда чопишган минг дўстдан кўра,
Йўғингда қайишган бир дўстинг бўлсин,

* **

Дилдираб саҳарга ёлборар шабнам:
«Қуёшга рўбарў келтирма, ошнам!,.»
Бу дам тонг этагин кўтарар қуёш,
Билмай қолар нурга айланганин ҳам.

001
Отаёрнинг «Оқ фасл» шеърий тўпламини мутолаа қилинг
03

044

(Tashriflar: umumiy 51, bugungi 1)

Izoh qoldiring