Nazar Shukur. She’rlar & Shoir haqida «Unutilmas siymolar» tukumidan videofilm

Ashampoo_Snap_2017.05.11_21h58m38s_002_.png14 май — Шоир Назар Шукур хотираси куни

   Таниқли адабиётшунос олим Қозоқбой Йўлдош эътироф этганидек, «Назар Шукур оргинал поэтик назарга эга шоир эди. Шунинг учун ҳам у олам ҳодисаларини мутлақо бетакрор йўсинда идрок этади ва тасвирлай билади». Мунаққид ҳақ. Назар Шукур покиза туйғулар таржимони эди. У қисқа умри давомида ёзган шеърларида шаффоф Сўзга бурканган туйғулар шамнамлардай порлайди.


Назар ШУКУР

ШЕЪРЛАР
011

   Назар Шукур 1954 йилда Чироқчи туманидаги Наврўз қишлоғида туғилган. ТошДУнинг география факультетини тамомлаган (1979). «Кўкдаги умр» (1984), «Кишлоқ йўлларида» (1985), «Вақт хиёбонида» (1992), «Мени кечир, муҳаббат» (2004), «Видо» (2005), «Сен қайтмасанг…» (Сайланма, 2006) шеърий китоблари нашр этилган. 1985 йил 14 майда Тошкент шаҳрида автомобил ҳалокатидан вафот этган.

011

КУМУШБИБИ АЗАСИ

Кулфат ранги сачраган ёруғликлар қорайди,nazar-shukur.jpg
Қил сиғмаган юракдай олам бағри торайди,
Энди Отабек фақат ғуссаларга ярайди,
Ўн тўрт кунлик ой каби тўлгандинг, Кумушбиби,
Сўнгги жонга илиниб тўлғондинг, Кумушбиби.

Энди жонсиз севгингни шул қаро ер кўтаргай,
Йиғлаб қаро тобутни Отабек эр кўтаргай,
Менинг кўз ёшларимни титраб бу шеър кўтаргай,
Нурмас, йиғи-додларга чўлғондинг, Кумушбиби,
Сўнгги жонга илиниб тўлғондинг, Кумушбиби.

Қолмади-ку дунёда ёниб бағри бутунлар,
Кўкракларда туғилиб кўкда ўлар тутунлар,
Чар-чурс ёнар оромлар бўлиб ғамга ўтинлар,
Ҳар юракда «оҳ!» бўлиб уйғондинг, Кумушбиби,
Сўнгги жонга илиниб тўлғондинг, Кумушбиби.

Сен куйларга ўхшатган серавж сой ҳам йиғлайди,
Нурай-нурай яримта бўлган ой ҳам йиғлайди,
Сени ўзи яратган Жулқинбой ҳам йиғлайди,
Ногоҳ қучган бахтингдай кулгандинг, Кумушбиби,
Сўнгги жонга илиниб тўлғондинг, Кумушбиби.

1979

МИРТЕМИР ҚАЛБИ

Бир буюк қалб кўмилди ерга,
Давра қургай гирдида сукут.
Халқи билан қалқиди бирга,
Фарзандим деб ардоқлаган юрт.

Кенгликларга сиғмасди сира,
Хаёллари эди хўб узун.
Билар эди, шу олам ичра
Парча ерга сиғишин ўзин.

Бир буюк қалб, дўстлар, негадир
Оддийликдан қайта олмади.
“Қаламкашман” деди-ю,дадил,
“Шоирман” деб айта олмади!

ОНАМГА МАКТУБ

Тўлиб турар эди уйимиз, она,
Тўполон қилсак гар койирдинг бизни.
Бошимиз силардинг зум ўтмай яна,
Истардинг, ахир, тез ўсишимизни!

Бўй чўздик кун сайин офтобга қараб,
Бундай суст улғайиш сенга эди кам.
Ва бир кун кўнглингни қучди шавқ, шараф,
Аввало улғайди энг катта опам.

Сен эса қувондинг бу бахтдан чексиз,
Биринчи улғайиш келтирди севинч.
Ва лекин ҳасадгўй совчилар, эсиз,
Бу бахтни қўймади ўз ҳолига тинч.

Илк орзунг – тантана бошланди тезда,
Бизни ташлаб кетди опам улғайиб.
Опамсиз уйда сен кўниккан кезда
Кичиги улғайди сочларин ёйиб.

Зум ўтмай тўй бўлиб кичик опам ҳам
Қолдирди бу тўлиқ уй ичини бўш.
Уларни соғиниб кўзга олдинг нам,
Сени кўп чўчитиб қўйди улғайиш.

Қанотинг остидан олис шаҳарга
Бир куни улғайиб мен кетдим учиб.
Укамлар ҳам учди узоқ ёқларга
Бу хил улғайишдан қолсанг ҳам чўчиб.

Энди соғинамиз дил тортиб хира,
Баъзан улғайишни айблаб баримиз.
Учрашур сен билан бизлардан кўра
Кўпроқ биз жўнатган мактубларимиз.

Йўналур биз сари зафарлар изми,
Гоҳо кўп ютуқ ҳам тегади ғашга.
Улғайиш чорлади дийдорга бизни,
Ва лекин йўл қўймас бирга яшашга.

Хаёллар уйида учрашиб бирга,
Гоҳ паноҳ топамиз тунги тушлардан.
Меҳримиз айтамиз бир-биримизга
Бекиниб бешафқат улғайишлардан!

1981

ЖОКОНДА

Жоконда!
Кечиргин, сен – гўзал, маъсум,
Тўймайди ҳуснингга ҳеч қандай эркак.
Терилмоқ мен учун бўлмагай насиб,
Айғоқчи рашкни деб яшайман сергак.

Кечиргин, севаман қадду суратинг,
Севаман ғамгинлик, жилмайишингни.
Сен сари бормоққа етмас журъатим,
Кўп билгим келади кўрган тушингни.

Кўп билгим келади дунё санъатин,
Аёллар ҳайқирар «Гўзалликмиз!»деб.
Ҳар нега қодирдир улар лаънати,
Энг қайноқ бўсалар улар учун зеб.

Жоконда!
Кечиргин, ичаман шароб,
Ахир, май энг сулув қизларнинг ашки.
Май номин сўйласам этади хароб
Карима исмли дилбарнинг ашки.

Жоконда!
Кечиргин, сен – маъсум, гўзал,
Орзуйим ҳамзамон умрингдай узун.
Яланғоч суратли ёрларга ҳар гал
Айтолмай яшайман «Севаман!» сўзин.

Жонларни тўлдириб тортмасман мулзам,
Бу ўпич хиёнат аталсин нега?
Наҳотки, тақиқлар термулмоқ бўлсам
Нимочиқ тош ҳайкал Афродитага!

Тортганми эркаклар кўзи сира тўқ
Очиқ тан ёрларга нигоҳ тиккан дам?
Не қилай, боқмоққа менга рухсат йўқ,
Рухсат йўқ, ҳайкалу суратларга ҳам!

Не бўпти, Жоконда,
Термулсам бирров,
Айтсангчи, недан ҳам бўлардим жудо?
Севгилим расмига лек боқса биров
Шундаги рашкимни кечирсин худо!

19.09.82

* * *

Озор бермай, бездирмай
Суратингга чўқингум…
Миртемир

То бор экан танда жон, яшолмайман суймасдан,
Кўнглим кечолмас умрин, соғинч тўнин киймасдан.

Суратингга чўқингум… нафасим, сўзим – олов,
Ажаб, мудом суратинг омон қолар куймасдан.

Тошқин жанглар жилваси кўзимга чўкар сим-сим,
Муҳаббат шоҳми, билмам, тонгга бошлар қўймасдан.

Сойлар сочар салқин куй, барглардан томар тушлар,
Не бўлди? Кезмоқдаман улардан завқ туймасдан.

Нечун атрофга бунча боқмоқдаман парвосиз,
Бефарқман ё барига, ёр ҳуснига тўймасдан?

Ёр , нечук қолдинг тўхтаб, Назарман, билма беҳуд,
Соғдир кўринсанг руҳим, кел, телбага йўймасдан.

1981

БОЛАЛИК ПУЛЛАРИ

«Ота, дафтар олай беш тийин беринг?»
«Жон ота, кинога беринг ўн тийин?»
Бу пуллар васлидан кетардим эриб,
Бу пул кўп нарсага етарди кейин.

Жажжи севинчимга бу пул етарди,
Ҳадеб тиқар эдим чўнтагимга қўл.
Дафтар ҳам, қалам ҳам олиш битарди,
Шунда ҳам, эҳ ортиб қоларди бу пул!

Дафтар олиб берди шу чақа пуллар,
Хотиржам алмашлаб уни ўзига.
Эзгулик йўлида довдираб илк бор
Қаламни жим босдим варақ юзига.

Қаламга суяниб оппоқ қоғозда
Митти бармоқларим чиқарди «оёқ».
Бу пул олиб берди янгисин тезда
Дафтарим, қаламим тугамасданоқ.

…Ота, саломатман, шаҳарда бу зум,
Биласиз, яшайман шеъриятга ўч.
Маошим кўп дуруст – юз йигирма сўм,
Аммоки бир ойга етар учма-уч.

Гоҳ сиздан бекитиб пул берар онам,
Шаҳарда кам бўлма, юргин деб тетик.
Сиз берган шундаги жажжи пуллардан
Улкан маошим ҳам кўп келди кичик.

Ичиш-ейишлардан ортмайди сира,
Шу каби беҳуда сарфлар битмайди.
Бир дона қалам ё дафтарга эса
Негадир пулларим мудом етмайди.

Ота, қишлоқдамас улкан шаҳарда
Босаяпман, сиз босган йўлларингизни.
Маошим етмасдан қолса дафтарга
Қўмсайман шу жажжи пулларингизни!

1981

РАСКОЛЬНИКОВ

«Лизавета, йўқ эди сенга адоват!..»
Даҳшатдан мурдадай кетар кўкариб.
Бегуноҳ кунларга қотил адолат,
Барибир, болтасин киргай кўтариб.

* * *

Эшик очиқ турсин!..
Эшик – айрилиқ,
Қамалиб ётмасин уйда ичкари.
Ташқари қошида жилмайсин илиқ,
Ташқари қолмасин эшикдан нари.

Пардалар тортилар ҳар кеч бешавқат,
Пардалар –айрилиқ!
Пардалар –фироқ!
Сиз эса висолда бўлганда фақат,
Шўрликлар тун бўйи висолдан йироқ.

Эшик очиқ турсин!..
Бу икки исм –
Бир бирин қучишсин шу битта танда.
Иккиси, кун бўйи бўсағада жим –
Боқишиб туришсин ҳеч бўлмаганда.

***

Ёнбошлайман майса устига,
Бор шовқинлар бағримда нимта.
Тағин ҳарир ширинлик эга
Ёнбошлаган хаёлларимда.

Кўк узра бир турғай муаллақ,
Тилларида бир тансиқ ўлан.
Кузатаман маъсуду илҳақ
Ёнбошлаган завқларим билан.

Ёнбошлайди найчи чўпондек:
Хотирларим, сезгим, унларим…
Ҳайқиради аммо тўфондек
Ёнбошлашдан маҳрум кунларим.

Ёнбошлолмас ишончларимдай,
Дупуридан кўтарилар чанг.
Чиқараман ортидан тинмай:
-Ҳей, кунларим бир оз ёнбошланг?!

Толмайсизми қум каби сочиб
Кўпларнинг бахт, нолаларини.
Санамасин соатлар ҳадеб
Умримизнинг толаларини.

Кўкракларда юрак чопади,
Қадамларни ўлчайди уни.
Йўқса булар сукут кафани,
Дарахтлардай тик кечар куни!

Ёнбошлолмай майсалар узра
Оромларим сарсону забун.
Қалб оҳангларин тинглолмай сира
Нафасимни соғинар замин!…

“Болагинам, соғиндим жуда…”
Деб тикилар уфқлар сари,
Ёнбошлаган йўллар қўйнида
Ёнбошлолмай онам кўзлари!

Хат ёзаман,
“Ўқиш ҳам, мана,
Тез кунларда бўлади тамом.
Юрибдими соғ-омон, она,
Ёнбошлашдан чўчиган бобом!..”

Қаламим тик,
Қўлим кафтимда,
Нетай, орзу қалбга ўт солса.
Шоирмасман, қоғоз устида
Эсдан чиқиб ёнбошлаб қолса!

Ўтар яшил қирлар соғинчи,
Нурда тоблар уйимда отар.
Ўтлар эмас, оҳ, бу ерда-чи,
Асфальт йўллар ёнбошлаб ётар!

Она, баланд Ҳисор тоғлари
Ётибдими ҳали ҳам мудраб.
Бир кун сенга бораман, қари-
Ёнбошлаган дунёни судраб!”

***

Ой қалқийди ариқ сувида,
Қалқиб оқар бир биллур титроқ.
Шудрингларда ранглар ивиган,
Ичар гуллар кўз ёшин тупроқ.

Сой бўйида турган сўзлар ҳам,
Нуқта қўяр висолга “Хайр!”
Ажралишар аста излар ҳам,
Тун-кундузга чап берган байир.

Ўчар бир-бир уйларда чироқ,
Роз сўзлайди елларга ялпиз.
Тағин топмай бир дўст-яхшироқ,
Кеча билан қоламан ёлғиз.

* * *

Нима бўлди, ҳурмай қолди ит,
Тўхтадими менинг карвоним ?
Нимадандир кўнгил хира, хит,
Нимадандир қурир дармоним.

Чопдим, елдим — йўл босдим узоқ,
Юзларимда чарчоқнинг доғи.
Шунча юрган йўлларим бироқ,
Ёрдан нари ўтмабди чоғи.

Кўрдим қалбим пештоқида мен
Дарднинг ўйма пардозларини.
Яхши яқин дўстларим лекин
Кўрмай қолди парвозларимни.

Тегирмоним тиндими ногоҳ,
Шовваларим нега қолди жим?
Сукунатми барига даргоҳ,
Чашмам кўзин беркитди ё чим?

Сувлар, оқинг тегирмонимга
Кимдир дон деб тошлар солмасин.
Итлар, ҳуринг ғаним ёнида
Карвонларим тўхтаб қолмасин!

30.06.84

* * *

Хайрлашар мен билан толе,
Омад, доим хайрлашади.
Бир ғам келиб қучган маҳали
Кетмоқ бўлиб дўст ҳам шошади.

Кетар бахтим шундоқ силкиб қўл,
Хайрлашар севинч, сурурим.
Узоқларга олган пайти йўл
Эргашмоққа қўймас ғурурим.

Қучар афсус, надомат чиндан
Ва қаршимда алам жар солар.
Ажралгиси келмайди мендан
Хайрлашгим келганн нарсалар!

25.05.-11.06.84

ОДАМНИНГ ҚИЛИҒИ

Онадан туғилмас одам бад бўлиб,
Пок бўлиб туғилар шу энг улуғи.
Йил сайин бораркан ёш ақли тўлиб
Уни йўлдан урар баъзан қилиғи.

Жоннинг ширинлиги чеклар инсонни,
Қўймайди беҳуда жасорат томон.
Ишонгин, одамнинг бўлмас ёмони,
Кўпинча қилиғи кўрсатар ёмон!

1984

УМРИМ ЙЎЛЛАРИДА…

Қорлар кўмди ортимдан тизилган йилларимни,
Аёз урди, қанчалаб аяган гулларимни,
Баъзан топдим, баъзи пайт йўқотдим йўлларимни,
Қачон борсам ёнига дўстдан ширин ош бўлди,
Қай бировнинг дастидан еганимда тош бўлди.

Бу норавон дунёда феълим изга тушмади,
Муҳаббатсиз, севгисиз дилим изга тушмади,
Айтаман деб ҳақ гапни тилим изга тушмади,
Изга тушиб йилларим охир ўттиз ёш бўлди,
Мен ахтарган нарсалар гоҳ бор, гоҳо лош бўлди.

Умр ўткинчи экан қизлар ҳусни мисоли,
Сатримга насибмикан мангуликнинг висоли,
Нетайин, ўрним қолди Қашқадарёдан холи,
Юрагимнинг манзили гавжум шаҳри Шош бўлди,
Дўстлар дардим тутса сир, душманимга фош бўлди.

Ҳаётда гар қоқилсам қалам юпанч, шеър юпанч,
Қилсам неки тановул манглайдаги тер юпанч,
Одам кетса оламдан тупроқ юпанч, ер юпанч,
Назар, қайғу- ғамингни кўтаргувчи бош бўлди,
Шунданми менда бардош, гоҳ бир дарё ёш бўлди.

***

Бир бошда битта ўлим,
Ниятингдир қийнамоқ.
Бир жонни олган, гулим,
Ола қол, тоқатим тоқ!

Тошларни отма зимдан,
Кўрдим кўзингда қасос.
Олгин, ол, бисотимда
Битта жоним бор, холос.

Ўйганман юрагимга
Исмингни мен беханжар.
Нигоҳинг кўкрагимга
Аммо тиғларин санчар.

Рашк қилиб сени ортиқ
Сиғмаса ҳеч сарҳадга,-
Қасосга билдинг лойиқ,
Жоним, ол, жоним садқа!

Кўзёш — хато, рашк — хато,
Бир бошда битта ўлим.
Кўйингда бўлмоқ адо
Оҳ, гулим, қандай сўлим!

 У ШУНДАЙ КУЧЛИКИ

Ўрол Тансиқбоев хотирасига

У шундай кучлики…
Бўшлиқни ёйдай –
Замин тепасига қўёлган эгиб,
Тип-тиниқ осмонни баландроқ чизган
Кетмасин деб қушлар қаноти тегиб.

У шундай кучлики…
Чизган заволсиз –
Ерга тўктирмасдан ўрик гулларин.
То ғуж-ғуж довучча тугмагунича
Ўзи тўсиб турган шамол йўлларин

У шундай кучлики…
Ҳайрон қолмаган
Паға булутларни пахтадек ушлаб.
Турналар учмоқда сувратларида
Узун ва ялтироқ нурларни тишлаб.

Чизолган бир вақтлар севгани билан
Кезган қирғоқларни,
Қалин боғларни.
У шундай кучлики,
Ўз хонасига –
Киритиб қўёлган қорли тоғларни!

ОСМОН ТАШБЕҲЛАРИ
Рашидга

Қаттиқ силкитаман. Қўзғалар осмон,
Юлдузлар тўкилар, йўқ, чўғлар эмас.
Осмон, токайгача сен бошда посбон?
Осмон, ҳеч бир жонзод мевангни емас!

Ҳандалак атардим сап-сариқ ойни,
Талпиниб, вуй, бунча кетибман ўсиб?!
Сен таранг тортганча камалак – ёйни
Булутлар лашкарин қирардинг пусиб.

Осмон, сен йиғлардинг, кулардик бизлар,
Ашкларинг этарди уст-бошимни ҳўл.
Эҳ, тўйиб йиғласанг ўчарди излар,
Майсалар бўларди ҳар кунгидан мўл.

Қоқ ёрай дерди-я момоқалдироқ,
Илонни оловдан ясарди жинлар.
Наъралар тортардинг. Ўша кун бироқ
Ерлардан унарди қўзиқоринлар!

Дув-дув тўкилардинг. Ичардик сени,
Кечардик сачратиб. Топтардик осон.
Ҳовучлаб ичганда мовий меҳрингни
Кўксимиз кенг тортиб бўларди осмон.

Сен-чи ёғар эдинг бўлиб укпар қор,
Заминнинг бошини оқликка ўраб.
Шифтлардан оқма деб, осмон, неча бор
Томлардан биз сени ташладик кураб.

Қорбобо ясардик сендан қиш фасли,
Кулардик бошингга кийдириб челак.
Масхара, мазахга бўлмасдинг таслим,
Ёғардинг,
Булутлар бўларди элак.

Ёғардинг. Турибсан Тошкент устида,
Ёғяпсан, кетолмай Шош тепасидан.
Ҳозир ҳам зангорсан, содиқ дўстимсан,
Тўнқариқ турибсан Ер супасида.

Боряпман қоп-қора соябон тутиб,
Сочларни юволмай сапчийсан тўпдай.
Осмон, мени кечир, қўйдим унутиб,
Сал ёғсанг сен бугун туюлдинг кўпдай!

Ювасан турфа хил машиналарни,
Асфальтга урилдинг. Тошданми жонинг?
Жим босиб мармарбанд оқ зиналарни
Панага ошиқар вужуду жоним.

… Шўх-шон давралардан топмай тасалло
Севгисин шарҳ этиб йиғларди Рашид.
Ёшлари Тошкентга ёғарди, аммо
Яшарди эркини Марғилон ташиб.

Марғилон таширди оромларини,
Мамлакат, Рашиднинг осмонин қайтар?..
Муҳаббат унутган оқшомларини,
Кўз ёши овозсиз қўшиқлар айтар.

Севгисин кўмди у Хўжамажозга,
Тунади мозорда Отабек мисол.
Осмон, сололмадинг дардларин созга,
Бошида тургандинг шунда ҳайрон дол.

Ўша куни оҳ уриб бошидан эмас,
Кўзидан ёш бўлиб ёғардинг, осмон.
Шош узра уф тортиб йиғламагин, бас,
Кўчага чиқолмай турибман ҳамон.

Бандларинг ҳаводан ясалган қозон,
Булутлар пардасин қўйма тушириб.
Кел, мизғий, эртага туриб тонг азон
Қуёшни келтирай сенда пишириб!

* * *

Бир тош кўрсанг йўл ўртасида
Тепиб ўтма, ёр қилиб ҳазар.
Сени кутиб оёқ остида
Ётар тошга айланиб Назар.

Аямасдан ардоқларингни
Зангор сойни кечасан кулиб.
Билмайсанки, оёқларингни
Ўпар шу чоқ Назар сув бўлиб.

Бевафолик қилса гар санам
Ҳайиқмасдан мард эр тиғ санчар.
Ҳушёр тортгин, ичиб онт-қасам
Юргай Назар шаклида ханжар.

Топмас эди шеърларим сайқал
Ёр, бермасанг ишқинг билан зеб
Сенга тиклаб сўзлардан ҳайкал
Имзо чекдим «Назар Шукур» деб.

Соқчи каби турган ҳар дарахт
Манзилингга омон етказар.
Қўйганмисан уларга қараб?
Ахир, унинг ҳаммаси –Назар!

Сени кўздай асрамоқ учун
Жисми билан интилиб нурга,
Гирдингдаги нарсалар бугун
Айлангандир Назар Шукурга!

1.01.84

Яна шу мавзуда:

Назар Шукур. Шеърлар & Шоир ҳақида икки хотира.

 14 may — Shoir Nazar Shukur xotirasi kuni

Taniqli adabiyotshunos olim Qozoqboy Yo’ldosh e’tirof etganidek, «Nazar Shukur orginal poetik nazarga ega shoir edi. Shuning uchun ham u olam hodisalarini mutlaqo betakror yo’sinda idrok etadi va tasvirlay biladi». Munaqqid haq. Nazar Shukur pokiza tuyg’ular tarjimoni edi. U qisqa umri davomida yozgan she’rlarida shaffof So’zga burkangan tuyg’ular shamnamlarday porlaydi.

Nazar SHUKUR
SHE’RLAR
011

KUMUSHBIBI AZASI

Kulfat rangi sachragan yorug’liklar qoraydi,
Qil sig’magan yurakday olam bag’ri toraydi,8f5b5ba801c0fe35cc3120b32f76ba3b.jpg
Endi Otabek faqat g’ussalarga yaraydi,
O’n to’rt kunlik oy kabi to’lganding, Kumushbibi,
So’nggi jonga ilinib to’lg’onding, Kumushbibi.

Endi jonsiz sevgingni shul qaro yer ko’targay,
Yig’lab qaro tobutni Otabek er ko’targay,
Mening ko’z yoshlarimni titrab bu she’r ko’targay,
Nurmas, yig’i-dodlarga cho’lg’onding, Kumushbibi,
So’nggi jonga ilinib to’lg’onding, Kumushbibi.

Qolmadi-ku dunyoda yonib bag’ri butunlar,
Ko’kraklarda tug’ilib ko’kda o’lar tutunlar,
Char-churs yonar oromlar bo’lib g’amga o’tinlar,
Har yurakda «oh!» bo’lib uyg’onding, Kumushbibi,
So’nggi jonga ilinib to’lg’onding, Kumushbibi.

Sen kuylarga o’xshatgan seravj soy ham yig’laydi,
Nuray-nuray yarimta bo’lgan oy ham yig’laydi,
Seni o’zi yaratgan Julqinboy ham yig’laydi,
Nogoh quchgan baxtingday kulganding, Kumushbibi,
So’nggi jonga ilinib to’lg’onding, Kumushbibi.

1979

MIRTEMIR QALBI

Bir buyuk qalb ko’mildi yerga,
Davra qurgay girdida sukut.
Xalqi bilan qalqidi birga,
Farzandim deb ardoqlagan yurt.

Kengliklarga sig’masdi sira,
Xayollari edi xo’b uzun.
Bilar edi, shu olam ichra
Parcha yerga sig’ishin o’zin.

Bir buyuk qalb, do’stlar, negadir
Oddiylikdan qayta olmadi.
“Qalamkashman” dedi-yu,dadil,
“Shoirman” deb ayta olmadi!

ONAMGA MAKTUB

To’lib turar edi uyimiz, ona,
To’polon qilsak gar koyirding bizni.
Boshimiz silarding zum o’tmay yana,
Istarding, axir, tez o’sishimizni!

Bo’y cho’zdik kun sayin oftobga qarab,
Bunday sust ulg’ayish senga edi kam.
Va bir kun ko’nglingni quchdi shavq, sharaf,
Avvalo ulg’aydi eng katta opam.

Sen esa quvonding bu baxtdan cheksiz,
Birinchi ulg’ayish keltirdi sevinch.
Va lekin hasadgo’y sovchilar, esiz,
Bu baxtni qo’ymadi o’z holiga tinch.

Ilk orzung – tantana boshlandi tezda,
Bizni tashlab ketdi opam ulg’ayib.
Opamsiz uyda sen ko’nikkan kezda
Kichigi ulg’aydi sochlarin yoyib.

Zum o’tmay to’y bo’lib kichik opam ham
Qoldirdi bu to’liq uy ichini bo’sh.
Ularni sog’inib ko’zga olding nam,
Seni ko’p cho’chitib qo’ydi ulg’ayish.

Qanoting ostidan olis shaharga
Bir kuni ulg’ayib men ketdim uchib.
Ukamlar ham uchdi uzoq yoqlarga
Bu xil ulg’ayishdan qolsang ham cho’chib.

Endi sog’inamiz dil tortib xira,
Ba’zan ulg’ayishni ayblab barimiz.
Uchrashur sen bilan bizlardan ko’ra
Ko’proq biz jo’natgan maktublarimiz.

Yo’nalur biz sari zafarlar izmi,
Goho ko’p yutuq ham tegadi g’ashga.
Ulg’ayish chorladi diydorga bizni,
Va lekin yo’l qo’ymas birga yashashga.

Xayollar uyida uchrashib birga,
Goh panoh topamiz tungi tushlardan.
Mehrimiz aytamiz bir-birimizga
Bekinib beshafqat ulg’ayishlardan!

1981.

BOLALIK PULLARI

«Ota, daftar olay besh tiyin bering?»
«Jon ota, kinoga bering o’n tiyin?»
Bu pullar vaslidan ketardim erib,
Bu pul ko’p narsaga yetardi keyin.

Jajji sevinchimga bu pul yetardi,
Hadeb tiqar edim cho’ntagimga qo’l.
Daftar ham, qalam ham olish bitardi,
Shunda ham, eh ortib qolardi bu pul!

Daftar olib berdi shu chaqa pullar,
Xotirjam almashlab uni o’ziga.
Ezgulik yo’lida dovdirab ilk bor
Qalamni jim bosdim varaq yuziga.

Qalamga suyanib oppoq qog’ozda
Mitti barmoqlarim chiqardi «oyoq».
Bu pul olib berdi yangisin tezda
Daftarim, qalamim tugamasdanoq.

…Ota, salomatman, shaharda bu zum,
Bilasiz, yashayman she’riyatga o’ch.
Maoshim ko’p durust – yuz yigirma so’m,
Ammoki bir oyga yetar uchma-uch.

Goh sizdan bekitib pul berar onam,
Shaharda kam bo’lma, yurgin deb tetik.
Siz bergan shundagi jajji pullardan
Ulkan maoshim ham ko’p keldi kichik.

Ichish-yeyishlardan ortmaydi sira,
Shu kabi behuda sarflar bitmaydi.
Bir dona qalam yo daftarga esa
Negadir pullarim mudom yetmaydi.

Ota, qishloqdamas ulkan shaharda
Bosayapman, siz bosgan yo’llaringizni.
Maoshim yetmasdan qolsa daftarga
Qo’msayman shu jajji pullaringizni!

1981

RASKOL`NIKOV

«Lizaveta, yo’q edi senga adovat!..»
Dahshatdan murdaday ketar ko’karib.
Begunoh kunlarga qotil adolat,
Baribir, boltasin kirgay ko’tarib.

* * *

Eshik ochiq tursin!..
Eshik – ayriliq,
Qamalib yotmasin uyda ichkari.
Tashqari qoshida jilmaysin iliq,
Tashqari qolmasin eshikdan nari.

Pardalar tortilar har kech beshavqat,
Pardalar –ayriliq!
Pardalar –firoq!
Siz esa visolda bo’lganda faqat,
Sho’rliklar tun bo’yi visoldan yiroq.

Eshik ochiq tursin!..
Bu ikki ism –
Bir birin quchishsin shu bitta tanda.
Ikkisi, kun bo’yi bo’sag’ada jim –
Boqishib turishsin hech bo’lmaganda.

***

Yonboshlayman maysa ustiga,
Bor shovqinlar bag’rimda nimta.
Tag’in harir shirinlik ega
Yonboshlagan xayollarimda.

Ko’k uzra bir turg’ay muallaq,
Tillarida bir tansiq o’lan.
Kuzataman ma’sudu ilhaq
Yonboshlagan zavqlarim bilan.

Yonboshlaydi naychi cho’pondek:
Xotirlarim, sezgim, unlarim…
Hayqiradi ammo to’fondek
Yonboshlashdan mahrum kunlarim.

Yonboshlolmas ishonchlarimday,
Dupuridan ko’tarilar chang.
Chiqaraman ortidan tinmay:
-Hey, kunlarim bir oz yonboshlang?!

Tolmaysizmi qum kabi sochib
Ko’plarning baxt, nolalarini.
Sanamasin soatlar hadeb
Umrimizning tolalarini.

Ko’kraklarda yurak chopadi,
Qadamlarni o’lchaydi uni.
Yo’qsa bular sukut kafani,
Daraxtlarday tik kechar kuni!

Yonboshlolmay maysalar uzra
Oromlarim sarsonu zabun.
Qalb ohanglarin tinglolmay sira
Nafasimni sog’inar zamin!…

“Bolaginam, sog’indim juda…”
Deb tikilar ufqlar sari,
Yonboshlagan yo’llar qo’ynida
Yonboshlolmay onam ko’zlari!

Xat yozaman,
“O’qish ham, mana,
Tez kunlarda bo’ladi tamom.
Yuribdimi sog’-omon, ona,
Yonboshlashdan cho’chigan bobom!..”

Qalamim tik,
Qo’lim kaftimda,
Netay, orzu qalbga o’t solsa.
Shoirmasman, qog’oz ustida
Esdan chiqib yonboshlab qolsa!

O’tar yashil qirlar sog’inchi,
Nurda toblar uyimda otar.
O’tlar emas, oh, bu yerda-chi,
Asfal`t yo’llar yonboshlab yotar!

Ona, baland Hisor tog’lari
Yotibdimi hali ham mudrab.
Bir kun senga boraman, qari-
Yonboshlagan dunyoni sudrab!”

***

Oy qalqiydi ariq suvida,
Qalqib oqar bir billur titroq.
Shudringlarda ranglar ivigan,
Ichar gullar ko’z yoshin tuproq.

Soy bo’yida turgan so’zlar ham,
Nuqta qo’yar visolga “Xayr!”
Ajralishar asta izlar ham,
Tun-kunduzga chap bergan bayir.

O’char bir-bir uylarda chiroq,
Roz so’zlaydi yellarga yalpiz.
Tag’in topmay bir do’st-yaxshiroq,
Kecha bilan qolaman yolg’iz.

* * *

Nima bo’ldi, hurmay qoldi it,
To’xtadimi mening karvonim ?
Nimadandir ko’ngil xira, xit,
Nimadandir qurir darmonim.

Chopdim, yeldim — yo’l bosdim uzoq,
Yuzlarimda charchoqning dog’i.
Shuncha yurgan yo’llarim biroq,
Yordan nari o’tmabdi chog’i.

Ko’rdim qalbim peshtoqida men
Dardning o’yma pardozlarini.
Yaxshi yaqin do’stlarim lekin
Ko’rmay qoldi parvozlarimni.

Tegirmonim tindimi nogoh,
Shovvalarim nega qoldi jim?
Sukunatmi bariga dargoh,
Chashmam ko’zin berkitdi yo chim?

Suvlar, oqing tegirmonimga
Kimdir don deb toshlar solmasin.
Itlar, huring g’anim yonida
Karvonlarim to’xtab qolmasin!

30.06.84

* * *

Xayrlashar men bilan tole,
Omad, doim xayrlashadi.
Bir g’am kelib quchgan mahali
Ketmoq bo’lib do’st ham shoshadi.

Ketar baxtim shundoq silkib qo’l,
Xayrlashar sevinch, sururim.
Uzoqlarga olgan payti yo’l
Ergashmoqqa qo’ymas g’ururim.

Quchar afsus, nadomat chindan
Va qarshimda alam jar solar.
Ajralgisi kelmaydi mendan
Xayrlashgim kelgann narsalar!

25.05.-11.06.84

ODAMNING QILIG’I

Onadan tug’ilmas odam bad bo’lib,
Pok bo’lib tug’ilar shu eng ulug’i.
Yil sayin borarkan yosh aqli to’lib
Uni yo’ldan urar ba’zan qilig’i.

Jonning shirinligi cheklar insonni,
Qo’ymaydi behuda jasorat tomon.
Ishongin, odamning bo’lmas yomoni,
Ko’pincha qilig’i ko’rsatar yomon!

1984.

UMRIM YO’LLARIDA…

Qorlar ko’mdi ortimdan tizilgan yillarimni,
Ayoz urdi, qanchalab ayagan gullarimni,
Ba’zan topdim, ba’zi payt yo’qotdim yo’llarimni,
Qachon borsam yoniga do’stdan shirin osh bo’ldi,
Qay birovning dastidan yeganimda tosh bo’ldi.

Bu noravon dunyoda fe’lim izga tushmadi,
Muhabbatsiz, sevgisiz dilim izga tushmadi,
Aytaman deb haq gapni tilim izga tushmadi,
Izga tushib yillarim oxir o’ttiz yosh bo’ldi,
Men axtargan narsalar goh bor, goho losh bo’ldi.

Umr o’tkinchi ekan qizlar husni misoli,
Satrimga nasibmikan mangulikning visoli,
Netayin, o’rnim qoldi Qashqadaryodan xoli,
Yuragimning manzili gavjum shahri Shosh bo’ldi,
Do’stlar dardim tutsa sir, dushmanimga fosh bo’ldi.

Hayotda gar qoqilsam qalam yupanch, she’r yupanch,
Qilsam neki tanovul manglaydagi ter yupanch,
Odam ketsa olamdan tuproq yupanch, yer yupanch,
Nazar, qayg’u- g’amingni ko’targuvchi bosh bo’ldi,
Shundanmi menda bardosh, goh bir daryo yosh bo’ldi.

***

Bir boshda bitta o’lim,
Niyatingdir qiynamoq.
Bir jonni olgan, gulim,
Ola qol, toqatim toq!

Toshlarni otma zimdan,
Ko’rdim ko’zingda qasos.
Olgin, ol, bisotimda
Bitta jonim bor, xolos.

O’yganman yuragimga
Ismingni men bexanjar.
Nigohing ko’kragimga
Ammo tig’larin sanchar.

Rashk qilib seni ortiq
Sig’masa hech sarhadga,-
Qasosga bilding loyiq,
Jonim, ol, jonim sadqa!

Ko’zyosh — xato, rashk — xato,
Bir boshda bitta o’lim.
Ko’yingda bo’lmoq ado
Oh, gulim, qanday so’lim!

 U SHUNDAY KUCHLIKI

O’rol Tansiqboev xotirasiga

U shunday kuchliki…
Bo’shliqni yoyday –
Zamin tepasiga qo’yolgan egib,
Tip-tiniq osmonni balandroq chizgan
Ketmasin deb qushlar qanoti tegib.

U shunday kuchliki…
Chizgan zavolsiz –
Yerga to’ktirmasdan o’rik gullarin.
To g’uj-g’uj dovuchcha tugmagunicha
O’zi to’sib turgan shamol yo’llarin

U shunday kuchliki…
Hayron qolmagan
Pag’a bulutlarni paxtadek ushlab.
Turnalar uchmoqda suvratlarida
Uzun va yaltiroq nurlarni tishlab.

Chizolgan bir vaqtlar sevgani bilan
Kezgan qirg’oqlarni,
Qalin bog’larni.
U shunday kuchliki,
O’z xonasiga –
Kiritib qo’yolgan qorli tog’larni!

OSMON TASHBEHLARI
Rashidga

Qattiq silkitaman. Qo’zg’alar osmon,
Yulduzlar to’kilar, yo’q, cho’g’lar emas.
Osmon, tokaygacha sen boshda posbon?
Osmon, hech bir jonzod mevangni yemas!

Handalak atardim sap-sariq oyni,
Talpinib, vuy, buncha ketibman o’sib?!
Sen tarang tortgancha kamalak – yoyni
Bulutlar lashkarin qirarding pusib.

Osmon, sen yig’larding, kulardik bizlar,
Ashklaring etardi ust-boshimni ho’l.
Eh, to’yib yig’lasang o’chardi izlar,
Maysalar bo’lardi har kungidan mo’l.

Qoq yoray derdi-ya momoqaldiroq,
Ilonni olovdan yasardi jinlar.
Na’ralar tortarding. O’sha kun biroq
Yerlardan unardi qo’ziqorinlar!

Duv-duv to’kilarding. Ichardik seni,
Kechardik sachratib. Toptardik oson.
Hovuchlab ichganda moviy mehringni
Ko’ksimiz keng tortib bo’lardi osmon.

Sen-chi yog’ar eding bo’lib ukpar qor,
Zaminning boshini oqlikka o’rab.
Shiftlardan oqma deb, osmon, necha bor
Tomlardan biz seni tashladik kurab.

Qorbobo yasardik sendan qish fasli,
Kulardik boshingga kiydirib chelak.
Masxara, mazaxga bo’lmasding taslim,
Yog’arding,
Bulutlar bo’lardi elak.

Yog’arding. Turibsan Toshkent ustida,
Yog’yapsan, ketolmay Shosh tepasidan.
Hozir ham zangorsan, sodiq do’stimsan,
To’nqariq turibsan Yer supasida.

Boryapman qop-qora soyabon tutib,
Sochlarni yuvolmay sapchiysan to’pday.
Osmon, meni kechir, qo’ydim unutib,
Sal yog’sang sen bugun tuyulding ko’pday!

Yuvasan turfa xil mashinalarni,
Asfal`tga urilding. Toshdanmi joning?
Jim bosib marmarband oq zinalarni
Panaga oshiqar vujudu jonim.

… Sho’x-shon davralardan topmay tasallo
Sevgisin sharh etib yig’lardi Rashid.
Yoshlari Toshkentga yog’ardi, ammo
Yashardi erkini Marg’ilon tashib.

Marg’ilon tashirdi oromlarini,
Mamlakat, Rashidning osmonin qaytar?..
Muhabbat unutgan oqshomlarini,
Ko’z yoshi ovozsiz qo’shiqlar aytar.

Sevgisin ko’mdi u Xo’jamajozga,
Tunadi mozorda Otabek misol.
Osmon, sololmading dardlarin sozga,
Boshida turganding shunda hayron dol.

O’sha kuni oh urib boshidan emas,
Ko’zidan yosh bo’lib yog’arding, osmon.
Shosh uzra uf tortib yig’lamagin, bas,
Ko’chaga chiqolmay turibman hamon.

Bandlaring havodan yasalgan qozon,
Bulutlar pardasin qo’yma tushirib.
Kel, mizg’iy, ertaga turib tong azon
Quyoshni keltiray senda pishirib!

* * *

Bir tosh ko’rsang yo’l o’rtasida
Tepib o’tma, yor qilib hazar.
Seni kutib oyoq ostida
Yotar toshga aylanib Nazar.

Ayamasdan ardoqlaringni
Zangor soyni kechasan kulib.
Bilmaysanki, oyoqlaringni
O’par shu choq Nazar suv bo’lib.

Bevafolik qilsa gar sanam
Hayiqmasdan mard er tig’ sanchar.
Hushyor tortgin, ichib ont-qasam
Yurgay Nazar shaklida xanjar.

Topmas edi she’rlarim sayqal
Yor, bermasang ishqing bilan zeb
Senga tiklab so’zlardan haykal
Imzo chekdim «Nazar Shukur» deb.

Soqchi kabi turgan har daraxt
Manzilingga omon yetkazar.
Qo’yganmisan ularga qarab?
Axir, uning hammasi –Nazar!

Seni ko’zday asramoq uchun
Jismi bilan intilib nurga,
Girdingdagi narsalar bugun
Aylangandir Nazar Shukurga!

1.01.84

Yana shu mavzuda:

Nazar Shukur. She’rlar & Shoir haqida ikki xotira.

045

(Tashriflar: umumiy 240, bugungi 1)

Izoh qoldiring