Abdusaid Ko’chimov. Tushar bo’lsang Hind sori yo’lga & Ikki kitob: Halqa & Qiyofa

07   15 май — Таниқли адиб ва журналист Абдусаид Кўчимов таваллуд топган кун

Адабиётга дастлаб  болалар шоири сифатида кириб келган Абдусаид Кўчимов кейинчалик бошқа жанрлардаям ижод қилиб, самарали натижаларга эришди.

Абдусаид КЎЧИМОВ
ТУШАР БЎЛСАНГ ҲИНД СОРИ ЙЎЛГА
011

   Абдусаид Кўчимов 1951 йил 15 майда Самарқанднинг Ургут туманида туғилган. Тумандаги 37- мактабни (1967), Тошкент Давлат педагогика институтини озбек тили ва адабиёти факултетини тугатган (1968—1972). Меҳнат фаолиятини «Ленин учқуни» газетасида ишлашдан бошлаган.
Илк китоби- «Кашфиётчи болалар» 1975 йилда чоп этилди. Шундан сўнг унинг «Ҳалқа», «Қиёфа», «Менинг юлдузим», «Умид дараҳтлари», «Чаноқ», «Икки баҳор» каби шеърий ва насрий китоблари нашр қилинди. «Баланд тог’лар» (2002)сайланма китобига ёзувчининг қиссалари, достонлари, шеърлари киритилган . А. Кўчимов Ҳалқаро ЮНЕСКО мукофоти, Ғафур Ғулом номидаги мукофот билан тақдирланган. Унга «Ўзбекистонда хизмат кўрсатган журналист» унвони, «Шуҳрат» медали, «Меҳнат шуҳрати» ордени берилган. 1990-1994-йилларда Ўзбекистон Олий Совети депутатлигига, 1994-1999 ва 1999-2004-йилларда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси депутатлигига сайланган.

011

ТОЖМАҲАЛ ҚОШИДАГИ ЎЙЛАР

Дунёдаги етти ёқут-лаълkuchimov.jpg
Мўъжизанинг бири – Тожмаҳал.
Бўлмас эди бу ноёб гавҳар
Мирзо Бобур бўлмаса агар.

Эй табиат, мансур зотларга
Бўласанми шунча тошбағир.
Озроқ умр берсанг уларга
Гадо бўлиб қолмасдинг, ахир.

Ҳаёт бўлса, бундан мўътабар
Мўъжизалар яратарди у.
Шонимизни ой, юлдуз қадар,
Қуёш қадар таратарди у.

ТАСОДИФ

Дунё тўла эмиш тасодифларга,
Тасодиф дунёга ҳукмрон эмиш.
Сирли куч бор эмиш тасодифларда,
Улар гоҳ тўфонмиш, гоҳ бўрон эмиш.

Бошингни силаса бир кун эрталаб,
Тарвуздай ёрармиш иккинчи куни.
Бўлмагани каби суюб, эркалаб,
Асло жазолаб ҳам бўлмасмиш уни.
Донишманд дермишки, йўқдир тасодиф,
Қутлуғ ҳақиқат бор ягона, бекам.
Аслини олганда ҳар бир тасодиф
Аччиқ ҳақиқатнинг меваси экан.

ТЕСКАРИ

Ёшликда вулқондек шиддат бор, бироқ
Ноёб тажриба йўқ кексаликка хос.
Қаричилик эса шиддатдан йироқ
Унинг бор давлати тажриба, холос.

Ёшликдаги ғайрат, шижоат, шиддат
Қариган чоғда ҳам бўлсайди агар…
Ҳазрати инсон, деб аталмиш хилқат
Балки, бўлар эди яна мукаммал.

Аммо ҳаёт бунга бермайин имкон,
Устимиздан яйраб кулавераркан.
Куч кетиб, белимиз шовшаган замон
Тажриба тиржайиб келавераркан.

ТАГОР

Тушар бўлсанг Ҳинд сори йўлга,
Тожмаҳални қилгач зиёрат.
Таъзим қилиб ҳазрат Бедилга,
Салом бергин Тагорга албат.

У – ўлканинг зоту кабири –
“Рамаяна” – фидоийсидир.
Ҳинд халқининг Мирзо Бобури,
Мир Алишер Навоийсидир.

“Махабхорат” каби авлиё,
Ганга каби суюгидир у.
Жамна каби муқаддас дунё,
Буюкларнинг буюгидир у.

Ҳинд сориға тушса йўлларинг
Иззатини қўйгин жойига.
Қалбингдаги оппоқ гулларни
Экиб қўйгин азиз пойига.

ИЛТИМОС

Оташ тилаб бўлгайми ойдан,
Қуёшдан қор сўраб бўлгайми?
Чўп сўрасанг очофат бойдан,
Ётиб кулар, ҳатто, ғўр дайди.

Ишинг тушса ингранар бахил,
Тирналгандай қонли яраси.
Яролмаса корингга соф дил –
Эзилади жигар-пораси.

Ўйлаб қилгил илтимосни ҳам,
Бузилмасин ўлчов, меъёри.
У кимнидир қилмасин мулзам,
Ё етмасин кимга озори.

САБАБ

Игнанинг ишини қилолмас ханжар,
Ханжарга кирмайди игнанинг ниши.
Қанчалар сержило бўлса ҳам гавҳар,
Оддий темиртакка ўтмайди тиши.

Баъзилар гавҳарни темирга қараб,
Игнани ханжарга қараб тиқади.
Тушунмовчиликлар, жанжални қайраб,
Қонли тўполон ҳам шундан чиқади.

* * *
Тўмтоқ ойболта билан
Ёролмайсан тўнкани.
Ўтмас пойтеша билан
Ёғочни йўнолмайсан.
Қуш бўлсанг ҳам туманда
Парвоз қилиш беъмани,
Кўзлаган манзилингга
Ҳеч қачон қўнолмайсан.

ОДДИЙ ҲИКМАТ

Билсанг йўлнинг баланд-пастини,
Умид ёруғ чироқ бўларкан.
Одамзотнинг билсанг аслини
Сендан жанжал йироқ бўларкан…
Бу ҳикматни билмасанг, аммо
Ўзингга кўп ёмон бўларкан.
Лекин уни англагунча то
Умринг ёниб, тамом бўларкан.

БОЛАЛАРИМИЗ

Эркалаб тўймаймиз,
Суюб тўймаймиз.
Навниҳол ғунчаю, лолалигида.
Бошга кўтарамиз,
Ерга қўймаймиз,
Азиз боламизни болалигида.
Улғайгандан кейин қушлардай учиб
Кетади. Янгича ҳаёт бошланар.
Энди бу қушларни бошқалар қучиб,
Суюб эркалайди, энди бошқалар.

ТЎРТЛИКЛАР

Ҳаёт бозор эди бизларгача ҳам,
Биздан сўнг ҳам шундай қолаверади.
Бозорда савдомиз тамом бўлган дам,
Мозорлар бағрига олаверади.

* * *
Тавалло қилса ҳам, чекса ҳам фиғон
Ишонма, дўст бўлиб қолмайди бахил.
Юз марта пўстини ташлаган илон
Ипакка айланиб қолмайди, ахир!

* * *
Агарки, кимгадир қилсанг яхшилик
Ўша нафасдаёқ эсингдан чиқар.
Аммо, кимлардандир кўрсанг яхшилик
Унутма энг сўнгги дамингга қадар.

АЖИН

– Олтмишдан ошса ҳам пешонасида
Бир тола ажин йўқ, чизиқ йўқ, қойил.
– Ишламаган бошнинг пешонасига,
Ҳатто, ажинлар ҳам бўлмайди нойил.

ИМОН

Битта чумолига етказмай озор,
Битта капалакка беролса ёрдам.
Демакки, бу зотда ҳали виждон бор,
Демакки, бу зотнинг имони бардам.

КУЯМАН

Содда болаларга муҳаббатим мўл,
Фақат, ғўрлигидан афсус туяман.
Олтмишдан ошса ҳам бола каби гўл
Зотларни кўрганда ёниб, куяман.

АРМОН

Одам зоти борки, куйгай армондан,
Армон гоҳ рақибдир, гоҳида дастёр.
Асли, армонсизман, деган султондан,
Армоним мўл, деган гадо бахтиёр.

ИЛТИМОС

Чўлдан маржон қидирмас ғаввос,
Кўлга буғдой сепмайди деҳқон.
Имконсиздан қилсанг илтимос,
Бажаролмас ҳеч вақт, ҳеч қачон.

МАҒРУР МАЛАККА

Товусларнинг хироми,
Хиромларингга қулдир.
Рафторинг қаршисида
Тўлин ой – сўлғин гулдир.
Бургут бўлиб учмоққа
Орзуманд капалакдек,
Севгим ҳам сендек мағрур
Малак учун бир пулдир.

БИР ГУЛ ЭМАСМАН

Яхшиямки, бир гул эмасман:
Бозорларда сотар эдилар.
Бир ҳафтаям авайламасдан
Қаёқларга отар эдилар.
Аламзада ошиқлар дилхун
Қасдлашарди, бу – гул, демасдан.
Чангга ботиб ётардим бугун.
Яхшиямки, бир гул эмасман.

ҚИЗҒАЛДОҚ

Қизғалдоққа келар ҳавасим,
У бамисли бир ҳовуч олов.
Тегиб кетса хиёл нафасинг
Алангага айланар лов-лов.

Қизғалдоққа келар ҳавасим,
Лекин ундай яшагим келмас –
Тегиб кетса хиёл нафасинг
Япроқлари тўкилар бесас.

Яйдоқ тана титранар дир-дир
Чақмоқ урган бутадай мазлум.
Ачинаман, лекин, барибир
Қизғалдоққа келар ҳавасим.

Манба: “Ёшлик”, 2013 йил, 9-сон

02Abdusaid KO‘CHIMOV
TUSHAR BO‘LSANG HIND SORI YO‘LGA
011

  Abdusaid Ko‘chimov 1951 yil 15 mayda Samarqandning Urgut tumanida tug‘ilgan. Tumandagi 37- maktabni (1967), Toshkent Davlat pedagogika institutini ozbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1968—1972). Mehnat faoliyatini «Lenin uchquni» gazetasida ishlashdan boshlagan.
Ilk kitobi- «Kashfiyotchi bolalar» 1975 yilda chop etildi. Shundan so‘ng uning «Halqa», «Qiyofa», «Mening yulduzim», «Umid darahtlari», «Chanoq», «Ikki bahor» kabi she’riy va nasriy kitoblari nashr qilindi. «Baland tog’lar» (2002)saylanma kitobiga yozuvchining qissalari, dostonlari, she’rlari kiritilgan . A. Ko‘chimov Halqaro YUNЕSKO mukofoti, G‘afur G‘ulom nomidagi mukofot bilan taqdirlangan. Unga «O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan jurnalist» unvoni, «Shuhrat» medali, «Mehnat shuhrati» ordeni berilgan . 1990-1994-yillarda O‘zbekiston Oliy Soveti deputatligiga, 1994-1999 va 1999-2004-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputatligiga saylangan.

011

TOJMAHAL QOSHIDAGI O‘YLAR

Dunyodagi yetti yoqut-la’labdusaid_kochimov-1-640x400.jpg
Mo‘’jizaning biri – Tojmahal.
Bo‘lmas edi bu noyob gavhar
Mirzo Bobur bo‘lmasa agar.
Ey tabiat, mansur zotlarga
Bo‘lasanmi shuncha toshbag‘ir.
Ozroq umr bersang ularga
Gado bo‘lib qolmasding, axir.
Hayot bo‘lsa, bundan mo‘’tabar
Mo‘’jizalar yaratardi u.
Shonimizni oy, yulduz qadar,
Quyosh qadar taratardi u.

TASODIF

Dunyo to‘la emish tasodiflarga,
Tasodif dunyoga hukmron emish.
Sirli kuch bor emish tasodiflarda,
Ular goh to‘fonmish, goh bo‘ron emish.

Boshingni silasa bir kun ertalab,
Tarvuzday yorarmish ikkinchi kuni.
Bo‘lmagani kabi suyub, erkalab,
Aslo jazolab ham bo‘lmasmish uni.
Donishmand dermishki, yo‘qdir tasodif,
Qutlug‘ haqiqat bor yagona, bekam.
Aslini olganda har bir tasodif
Achchiq haqiqatning mevasi ekan.

TЕSKARI

Yoshlikda vulqondek shiddat bor, biroq
Noyob tajriba yo‘q keksalikka xos.
Qarichilik esa shiddatdan yiroq
Uning bor davlati tajriba, xolos.

Yoshlikdagi g‘ayrat, shijoat, shiddat
Qarigan chog‘da ham bo‘lsaydi agar…
Hazrati inson, deb atalmish xilqat
Balki, bo‘lar edi yana mukammal.

Ammo hayot bunga bermayin imkon,
Ustimizdan yayrab kulaverarkan.
Kuch ketib, belimiz shovshagan zamon
Tajriba tirjayib kelaverarkan.

TAGOR

Tushar bo‘lsang Hind sori yo‘lga,
Tojmahalni qilgach ziyorat.
Ta’zim qilib hazrat Bedilga,
Salom bergin Tagorga albat.

U – o‘lkaning zotu kabiri –
“Ramayana” – fidoiysidir.
Hind xalqining Mirzo Boburi,
Mir Alisher Navoiysidir.

“Maxabxorat” kabi avliyo,
Ganga kabi suyugidir u.
Jamna kabi muqaddas dunyo,
Buyuklarning buyugidir u.

Hind sorig‘a tushsa yo‘llaring
Izzatini qo‘ygin joyiga.
Qalbingdagi oppoq gullarni
Ekib qo‘ygin aziz poyiga.

ILTIMOS

Otash tilab bo‘lgaymi oydan,
Quyoshdan qor so‘rab bo‘lgaymi?
Cho‘p so‘rasang ochofat boydan,
Yotib kular, hatto, g‘o‘r daydi.

Ishing tushsa ingranar baxil,
Tirnalganday qonli yarasi.
Yarolmasa koringga sof dil –
Eziladi jigar-porasi.

O‘ylab qilgil iltimosni ham,
Buzilmasin o‘lchov, me’yori.
U kimnidir qilmasin mulzam,
Yo yetmasin kimga ozori.

SABAB

Ignaning ishini qilolmas xanjar,
Xanjarga kirmaydi ignaning nishi.
Qanchalar serjilo bo‘lsa ham gavhar,
Oddiy temirtakka o‘tmaydi tishi.

Ba’zilar gavharni temirga qarab,
Ignani xanjarga qarab tiqadi.
Tushunmovchiliklar, janjalni qayrab,
Qonli to‘polon ham shundan chiqadi.

* * *
To‘mtoq oybolta bilan
Yorolmaysan to‘nkani.
O‘tmas poytesha bilan
Yog‘ochni yo‘nolmaysan.
Qush bo‘lsang ham tumanda
Parvoz qilish be’mani,
Ko‘zlagan manzilingga
Hech qachon qo‘nolmaysan.

ODDIY HIKMAT

Bilsang yo‘lning baland-pastini,
Umid yorug‘ chiroq bo‘larkan.
Odamzotning bilsang aslini
Sendan janjal yiroq bo‘larkan…
Bu hikmatni bilmasang, ammo
O‘zingga ko‘p yomon bo‘larkan.
Lekin uni anglaguncha to
Umring yonib, tamom bo‘larkan.

BOLALARIMIZ

Erkalab to‘ymaymiz,
Suyub to‘ymaymiz.
Navnihol g‘unchayu, lolaligida.
Boshga ko‘taramiz,
Yerga qo‘ymaymiz,
Aziz bolamizni bolaligida.
Ulg‘aygandan keyin qushlarday uchib
Ketadi. Yangicha hayot boshlanar.
Endi bu qushlarni boshqalar quchib,
Suyub erkalaydi, endi boshqalar.

TO‘RTLIKLAR

Hayot bozor edi bizlargacha ham,
Bizdan so‘ng ham shunday qolaveradi.
Bozorda savdomiz tamom bo‘lgan dam,
Mozorlar bag‘riga olaveradi.

* * *
Tavallo qilsa ham, cheksa ham fig‘on
Ishonma, do‘st bo‘lib qolmaydi baxil.
Yuz marta po‘stini tashlagan ilon
Ipakka aylanib qolmaydi, axir!

* * *
Agarki, kimgadir qilsang yaxshilik
O‘sha nafasdayoq esingdan chiqar.
Ammo, kimlardandir ko‘rsang yaxshilik
Unutma eng so‘nggi damingga qadar.

AJIN

– Oltmishdan oshsa ham peshonasida
Bir tola ajin yo‘q, chiziq yo‘q, qoyil.
– Ishlamagan boshning peshonasiga,
Hatto, ajinlar ham bo‘lmaydi noyil.

IMON

Bitta chumoliga yetkazmay ozor,
Bitta kapalakka berolsa yordam.
Demakki, bu zotda hali vijdon bor,
Demakki, bu zotning imoni bardam.

KUYAMAN

Sodda bolalarga muhabbatim mo‘l,
Faqat, g‘o‘rligidan afsus tuyaman.
Oltmishdan oshsa ham bola kabi go‘l
Zotlarni ko‘rganda yonib, kuyaman.

ARMON

Odam zoti borki, kuygay armondan,
Armon goh raqibdir, gohida dastyor.
Asli, armonsizman, degan sultondan,
Armonim mo‘l, degan gado baxtiyor.

ILTIMOS

Cho‘ldan marjon qidirmas g‘avvos,
Ko‘lga bug‘doy sepmaydi dehqon.
Imkonsizdan qilsang iltimos,
Bajarolmas hech vaqt, hech qachon.

MAG‘RUR MALAKKA

Tovuslarning xiromi,
Xiromlaringga quldir.
Raftoring qarshisida
To‘lin oy – so‘lg‘in guldir.
Burgut bo‘lib uchmoqqa
Orzumand kapalakdek,
Sevgim ham sendek mag‘rur
Malak uchun bir puldir.

BIR GUL EMASMAN

Yaxshiyamki, bir gul emasman:
Bozorlarda sotar edilar.
Bir haftayam avaylamasdan
Qayoqlarga otar edilar.
Alamzada oshiqlar dilxun
Qasdlashardi, bu – gul, demasdan.
Changga botib yotardim bugun.
Yaxshiyamki, bir gul emasman.

QIZG‘ALDOQ

Qizg‘aldoqqa kelar havasim,
U bamisli bir hovuch olov.
Tegib ketsa xiyol nafasing
Alangaga aylanar lov-lov.

Qizg‘aldoqqa kelar havasim,
Lekin unday yashagim kelmas –
Tegib ketsa xiyol nafasing
Yaproqlari to‘kilar besas.

Yaydoq tana titranar dir-dir
Chaqmoq urgan butaday mazlum.
Achinaman, lekin, baribir
Qizg‘aldoqqa kelar havasim.

Manba: “Yoshlik”, 2013 yil, 9-son

066

(Tashriflar: umumiy 85, bugungi 1)

Izoh qoldiring