Eshqobil Shukur. Bobo Soʻz izidan

014   Эшқобил Шукурнинг “Бобо Сўз изидан” номли янги китоби нашрдан чиқди. Китоб яхши маънодаги шов-шувларга сабаб бўлмоқда. Китобда ҳар куни ишлатадиган сўзларимизнинг туб илдизи ҳақида, шунингдек, тобора истеъмолдан чиқиб бораётган қадимий сўзлар ҳақида қизиқарли маълумотларни ўқийсиз.

“Бобо Сўз изидан” китобига “Меҳр ва муҳаббат билан, азизим, меҳрибоним, суюклим Она Тилимга бағишлайман.” деган бағишлов битилган. Муаллифнинг марҳум шоиримиз Эркин Воҳидовга ёзган хати “Жаннатга мактуб” номи билан китобни бошлаб беради. Ушбу мактубда муаллифнинг нияти ва мақсадлари аниқ баён этилган. Китоб “ИЖОД” жамоат фонди ҳомийлигида “MASHHUR-PRESS” нашриётида нашр этилган. Ҳажми: 336 бет. Адади 2000.

09Китоб анннотацияси: Бир кеча-кундузда нечта сўз ишлатамиз? Уларнинг асл мазмунини биламизми? Агар сўзларимиз маъносини тўлиқ англаганимизда эди, нақадар ўзимизни, ўзлигимизни англаган, тилга – элга – бизни улғайтган шу заминга садоқатимиз, меҳримиз янада ортарди. Зотан, Сўздан узоқлашган одам ўзидан узоқлашади. Ўзидан олислаб кетаётган одамнинг маънавияти ҳам, ўзи ҳам заволга мойилдир.

Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими, таниқли шоир Эшқобил Шукурнинг қўлингиздаги “Бобо Сўз изидан” китоби бевосита сўзга, сўзки, халқимиз тарихига томирдош бўлган, туркий тиллар иоиласида хазинаси, жозибаси, рангу ҳарорати, қўйингки, шарафи баланд асл ўзбек сўзларига бўлган катта муҳаббати туфайли, уларни асраб қолишдек эзгу ният самараси ўлароқ майдонга келди.

Муаллифнинг сўзлар тарихига қилган саёҳатида унга йўлдош бўлиш сиз азиз ўқувчига ҳам насиб этади деган умиддамиз.

Сўз билан ишлаш жуда машаққатли, қалтис иш экан. Лекин бу ишда шундай бир мароқ борки, у ҳар қандай қийинчиликни завққа айлантирар экан. Одам севишни ўрганмайди, севгининг ўзи келади дейишади-ку, лекин мен сўзларни севишни ўргандим. “Девону луғотит турк”нинг қалин ўрмонларида, том-том луғатларнинг тойғоқ сўқмоқларида, халқ тили ва устоз китобларнинг минглаб чақиримларга чўзилиб кетган йўлларида юрдим. Улар менга сўзни севишни ўргатдилар. Тангрига шукрлар бўлсин!

ЖАННАТГА МАКТУБ
Эркин Воҳидовга

Ассаломалайкум, қадрли Эркин ака! Бу мактубни сизга тирик чоғларингизда ёзишга бир неча бор жазм қилганман. Лекин… кечикдим. Хайр ишнинг кечи йўқ дейдилар-ку, бироқ, ҳар ишнинг ўз вақтида бўлгани ундан яхшироқ. Мен бу мактубимни сизнинг вафотингиздан бир йилу бир ой кейин, рамазон ойининг сўнгги кунларида ҳайит арафасида ёзаяпман. Момоларимдан эшитганманки, ҳайитни у дунёдагилар ҳам бу дунёдагилар каби байрам қилишар экан. Тириклар ўтганларни, ўтганлар тирикларни эслашиб, айём билан қутлар эканлар. Ҳайитингиз қутлуғ бўлсин, Эркин ака!

Эсингиздами “Бунёдкор” метроси устидаги Ёзувчилар уюшмаси биносида учрашиб қолганимизда мени алқаган эдингиз. Сўзлар ҳақидаги ишларимни кузатиб бораётганингизни айтиб, “Эшқобил, бу ишларингиз билан мени илҳомлантириб юборяпсиз” деб лутф қилган эдингиз. Бу лутф мени қўллаб-қувватлаш учун улуғ бир донишманднинг рағбати эканини илғаганман, самимий табассумингиздан “Тўхтаманг!” деган даъватни англаганман. Кейинчалик сизнинг “Сўз латофати” китобингиз чиқиб қолди. Мен қилаётган ишлар сизнинг бу маҳобатли ишингиз олдида, билим ва тажрибангиз олдида ғўр эканини билиб, довдирадим. Бир муддат ишларим тўхтаб қолди. Сизга кўринолмай юрдим. Бир куни укамиз Собиржон Ёқубов билан учрашиб қолганимизда, у мени сўраганингиз ҳақида, кўринмай кетганим учун ҳатто бироз хафалик изҳор қилганингизни ҳам айтиб қолди. Ўшанда сизга кўриниш бермаганимга энди умр бўйи афсуслансам керак. Дийдор қиёматга қолди.

Сўз билан ишлаш жуда машаққатли, қалтис иш экан. Лекин бу ишда шундай бир мароқ борки, у ҳар қандай қийинчиликни завққа айлантирар экан. Одам севишни ўрганмайди, севгининг ўзи келади дейишади-ку, лекин мен сўзларни севишни ўргандим. “Девону луғотит турк”нинг қалин ўрмонларида, том-том луғатларнинг тойғоқ сўқмоқларида, халқ тили ва устоз китобларнинг минглаб чақиримларга чўзилиб кетган йўлларида юрдим. Улар менга сўзни севишни ўргатдилар. Тангрига шукрлар бўлсин!

Кейинги йилларда Она Тил тушунчасига бошқача қарайдиган бўлдим. Йўқ, Она Тил бу тушунча эмас! У барча миллий тушунчалар, фикрлар, қарашларнинг онаси, Ватанидир. Шунинг учун “Ўзбекистон менинг, ўзбек тили эса тафаккуримнинг Ватанидир” деб кўнглимнинг паспортига ёзиб қўйдим. Мен энди тилимизни азиз ва меҳрибон Она тимсолида аниқ кўра оламан. Бу тилни севмай, яхши кўрмай бўладими, Эркин ака. Бу тил учун сиз ва сиздай устозларимиз умрларингизни бағишлагансизлар, қанча курашгансизлар. Бу курашнинг қуроли муҳаббат эканини ҳам англадим.

Қўлида қалами бор ҳар бир ижодкор Она Тил учун муҳаббат билан хизмат қилишни, ижодий курашишни бурчи деб билиши керак. Бу бурч бугунги глобаллашув замонида Гиппократ қасамидай аҳамият касб этиб бормоқда. Қалам юкини зиммасига олаётган ҳар бир ижодкор ўз тилининг тақдирини зиммасига олаётгандай масъулиятни ҳис этиши керак бўляпти. Битта сўз, биттагина ибора ҳимоясида ҳам мустаҳкам туришимиз зарур. Мен сизнинг олисдан бизга боқиб турган теран нигоҳларингиздан шу фикрларни ўқийман. Ўша нурли табассумингиз бизга “Тўхтаманглар!” деётгандай бўлади.

Эркин ака, яна бир гапни айтиб ўтишим жойиз. Мен зинҳор ба зинҳор олимлик даъво қилмоқчи эмасман. Сўзлар ҳақидаги бу китобни бир шоирнинг ўз Она Тили заминидаги сўзларга муносабати, сўзлар ҳақидаги ўй-фикрлари сифатида қабул қилишса кўнглимдагидек бўлади. Бу китобни тайёрлаш жараёнида гарчи кўп манбаларни кўриб чиқсам-да, баъзи сўзлар масаласида хато қилмаяпманми деган ҳижолатга ҳам бордим. Лекин фараз фикрни ҳаракатга келтиради. Мен ижодий маънода Гейненинг “Хаёлга ошно бўл, хатодан қўрқма” деган чақириғини яхши кўраман.

Сизга айтар гапим кўп эди-ю, ёзолмаяпман. Сизнинг олдингизда маҳмадоналик қилгандай бўлаяпман. Худо охиратингизни обод қилсин! Бизни дуо қилинг, Эркин ака.

Устозларнинг ва устоз китобларнинг ҳаммасига минг-минг ташаккур!

Эҳтиром билан, укангиз Эшқобил Шукур

2017 йил, рамазон ойининг 28-куни

Китобга кирган мақолалардан намуналар мана бу саҳифаларда:
Эшқобил Шукур. Сўзлар билан сўзлашув (1)
Эшқобил Шукур. Сўзлар билан сўзлашув (2)
Эшқобил Шукур. Сўзлар билан сўзлашув (3)
Эшқобил Шукур. Сўзлар билан сўзлашув (4)
Эшқобил Шукур. Сўзлар билан сўзлашув (5)

Эшқобил Шукур. Сўзлар билан сўзлашув (6)
Эшқобил Шукур. Сўзлар билан сўзлашув (7)

002Eshqobil Shukurning “Bobo Soʻz izidan” nomli yangi kitobi nashrdan chiqdi. Kitob yaxshi maʼnodagi shov-shuvlarga sabab boʻlmoqda. Kitobda har kuni ishlatadigan soʻzlarimizning tub ildizi haqida, shuningdek, tobora isteʼmoldan chiqib borayotgan qadimiy soʻzlar haqida qiziqarli maʼlumotlarni oʻqiysiz.

“Bobo Soʻz izidan” kitobiga “Mehr va muhabbat bilan, azizim, mehribonim, suyuklim Ona Tilimga bagʻishlayman.” degan bagʻishlov bitilgan. Muallifning marhum shoirimiz Erkin Vohidovga yozgan xati “Jannatga maktub” nomi bilan kitobni boshlab beradi. Ushbu maktubda muallifning niyati va maqsadlari aniq bayon etilgan. Kitob “IJOD” jamoat fondi homiyligida “MASHHUR-PRESS” nashriyotida nashr etilgan. Hajmi: 336 bet. Adadi 2000.

03Kitob annnotatsiyasi: Bir kecha-kunduzda nechta soʻz ishlatamiz? Ularning asl mazmunini bilamizmi? Agar soʻzlarimiz maʼnosini toʻliq anglaganimizda edi, naqadar oʻzimizni, oʻzligimizni anglagan, tilga – elga – bizni ulgʻaytgan shu zaminga sadoqatimiz, mehrimiz yanada ortardi. Zotan, Soʻzdan uzoqlashgan odam oʻzidan uzoqlashadi. Oʻzidan olislab ketayotgan odamning maʼnaviyati ham, oʻzi ham zavolga moyildir.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, taniqli shoir Eshqobil Shukurning qoʻlingizdagi “Bobo Soʻz izidan” kitobi bevosita soʻzga, soʻzki, xalqimiz tarixiga tomirdosh boʻlgan, turkiy tillar ioilasida xazinasi, jozibasi, rangu harorati, qoʻyingki, sharafi baland asl oʻzbek soʻzlariga boʻlgan katta muhabbati tufayli, ularni asrab qolishdek ezgu niyat samarasi oʻlaroq maydonga keldi.

Muallifning soʻzlar tarixiga qilgan sayohatida unga yoʻldosh boʻlish siz aziz oʻquvchiga ham nasib etadi degan umiddamiz.

Soʻz bilan ishlash juda mashaqqatli, qaltis ish ekan. Lekin bu ishda shunday bir maroq borki, u har qanday qiyinchilikni zavqqa aylantirar ekan. Odam sevishni oʻrganmaydi, sevgining oʻzi keladi deyishadi-ku, lekin men soʻzlarni sevishni oʻrgandim. “Devonu lugʻotit turk”ning qalin oʻrmonlarida, tom-tom lugʻatlarning toygʻoq soʻqmoqlarida, xalq tili va ustoz kitoblarning minglab chaqirimlarga choʻzilib ketgan yoʻllarida yurdim. Ular menga soʻzni sevishni oʻrgatdilar. Tangriga shukrlar boʻlsin!

JANNATGA MAKTUB
Erkin Vohidovga

Assalomalaykum, qadrli Erkin aka! Bu maktubni sizga tirik chogʻlaringizda yozishga bir necha bor jazm qilganman. Lekin… kechikdim. Xayr ishning kechi yoʻq deydilar-ku, biroq, har ishning oʻz vaqtida boʻlgani undan yaxshiroq. Men bu maktubimni sizning vafotingizdan bir yilu bir oy keyin, ramazon oyining soʻnggi kunlarida hayit arafasida yozayapman. Momolarimdan eshitganmanki, hayitni u dunyodagilar ham bu dunyodagilar kabi bayram qilishar ekan. Tiriklar oʻtganlarni, oʻtganlar tiriklarni eslashib, ayyom bilan qutlar ekanlar. Hayitingiz qutlugʻ boʻlsin, Erkin aka!

Esingizdami “Bunyodkor” metrosi ustidagi Yozuvchilar uyushmasi binosida uchrashib qolganimizda meni alqagan edingiz. Soʻzlar haqidagi ishlarimni kuzatib borayotganingizni aytib, “Eshqobil, bu ishlaringiz bilan meni ilhomlantirib yuboryapsiz” deb lutf qilgan edingiz. Bu lutf meni qoʻllab-quvvatlash uchun ulugʻ bir donishmandning ragʻbati ekanini ilgʻaganman, samimiy tabassumingizdan “Toʻxtamang!” degan daʼvatni anglaganman. Keyinchalik sizning “Soʻz latofati” kitobingiz chiqib qoldi. Men qilayotgan ishlar sizning bu mahobatli ishingiz oldida, bilim va tajribangiz oldida gʻoʻr ekanini bilib, dovdiradim. Bir muddat ishlarim toʻxtab qoldi. Sizga koʻrinolmay yurdim. Bir kuni ukamiz Sobirjon Yoqubov bilan uchrashib qolganimizda, u meni soʻraganingiz haqida, koʻrinmay ketganim uchun hatto biroz xafalik izhor qilganingizni ham aytib qoldi. Oʻshanda sizga koʻrinish bermaganimga endi umr boʻyi afsuslansam kerak. Diydor qiyomatga qoldi.

Soʻz bilan ishlash juda mashaqqatli, qaltis ish ekan. Lekin bu ishda shunday bir maroq borki, u har qanday qiyinchilikni zavqqa aylantirar ekan. Odam sevishni oʻrganmaydi, sevgining oʻzi keladi deyishadi-ku, lekin men soʻzlarni sevishni oʻrgandim. “Devonu lugʻotit turk”ning qalin oʻrmonlarida, tom-tom lugʻatlarning toygʻoq soʻqmoqlarida, xalq tili va ustoz kitoblarning minglab chaqirimlarga choʻzilib ketgan yoʻllarida yurdim. Ular menga soʻzni sevishni oʻrgatdilar. Tangriga shukrlar boʻlsin!

Keyingi yillarda Ona Til tushunchasiga boshqacha qaraydigan boʻldim. Yoʻq, Ona Til bu tushuncha emas! U barcha milliy tushunchalar, fikrlar, qarashlarning onasi, Vatanidir. Shuning uchun “Oʻzbekiston mening, oʻzbek tili esa tafakkurimning Vatanidir” deb koʻnglimning pasportiga yozib qoʻydim. Men endi tilimizni aziz va mehribon Ona timsolida aniq koʻra olaman. Bu tilni sevmay, yaxshi koʻrmay boʻladimi, Erkin aka. Bu til uchun siz va sizday ustozlarimiz umrlaringizni bagʻishlagansizlar, qancha kurashgansizlar. Bu kurashning quroli muhabbat ekanini ham angladim.

Qoʻlida qalami bor har bir ijodkor Ona Til uchun muhabbat bilan xizmat qilishni, ijodiy kurashishni burchi deb bilishi kerak. Bu burch bugungi globallashuv zamonida Gippokrat qasamiday ahamiyat kasb etib bormoqda. Qalam yukini zimmasiga olayotgan har bir ijodkor oʻz tilining taqdirini zimmasiga olayotganday masʼuliyatni his etishi kerak boʻlyapti. Bitta soʻz, bittagina ibora himoyasida ham mustahkam turishimiz zarur. Men sizning olisdan bizga boqib turgan teran nigohlaringizdan shu fikrlarni oʻqiyman. Oʻsha nurli tabassumingiz bizga “Toʻxtamanglar!” deyotganday boʻladi.

Erkin aka, yana bir gapni aytib oʻtishim joyiz. Men zinhor ba zinhor olimlik daʼvo qilmoqchi emasman. Soʻzlar haqidagi bu kitobni bir shoirning oʻz Ona Tili zaminidagi soʻzlarga munosabati, soʻzlar haqidagi oʻy-fikrlari sifatida qabul qilishsa koʻnglimdagidek boʻladi. Bu kitobni tayyorlash jarayonida garchi koʻp manbalarni koʻrib chiqsam-da, baʼzi soʻzlar masalasida xato qilmayapmanmi degan hijolatga ham bordim. Lekin faraz fikrni harakatga keltiradi. Men ijodiy maʼnoda Geynening “Xayolga oshno boʻl, xatodan qoʻrqma” degan chaqirigʻini yaxshi koʻraman.

Sizga aytar gapim koʻp edi-yu, yozolmayapman. Sizning oldingizda mahmadonalik qilganday boʻlayapman. Xudo oxiratingizni obod qilsin! Bizni duo qiling, Erkin aka.

Ustozlarning va ustoz kitoblarning hammasiga ming-ming tashakkur!

Ehtirom bilan, ukangiz Eshqobil Shukur

2017 yil, ramazon oyining 28-kuni

Kitobga kirgan maqolalardan namunalar mana bu sahifalarda:
Eshqobil Shukur. Soʻzlar bilan soʻzlashuv (1)
Eshqobil Shukur. Soʻzlar bilan soʻzlashuv (2)
Eshqobil Shukur. Soʻzlar bilan soʻzlashuv (3)
Eshqobil Shukur. Soʻzlar bilan soʻzlashuv (4)
Eshqobil Shukur. Soʻzlar bilan soʻzlashuv (5)

Eshqobil Shukur. Soʻzlar bilan soʻzlashuv (6)
Eshqobil Shukur. Soʻzlar bilan soʻzlashuv (7)

004

(Tashriflar: umumiy 76, bugungi 1)

Izoh qoldiring