Xurshid Do’stmuhammad. Aqlli kulgi yoxud kulgili aql

066    Олим бўлсанг — алам сеники…. Дарёлар, океанлар, осмонўпар тоғлар на номини билади, на ўзига битилган мақтовларни тушунади — лекин яшайверади, камайиб қолмайди… Тор хонада ўтирсанг ҳам дунёқарашинг кенг бўлиши мумкин…

Хуршид Дўстмуҳаммад
АҚЛЛИ КУЛГУ ЁХУД КУЛГУЛИ АҚЛ
09

045Хуршид Дўстмуҳаммад 1951 йил 8 январда Тошкент шаҳрида туғилган. ТошДУнинг журналистика факултетини тугатган (1973). Дастлабки китоби — «Ҳовли этагидаги уй» (1989). Шундан кейин ёаувчининг «Паноҳ», «Оромкурси». «Сўроқ». «Соф ўзбекча қотиллик», «Маҳзуна», «Ибн Муғанний», «Ёлғизим — Сиз», «Кўз қорачиғидаги уй», «Жажман» (1997) асарлари, шунингдек, «Ҳижроним мингдир менинг» (2000) қисса ва ҳикоялар тўплами, «Бозор» (2000) романи нашр этилган. «Ҳамид Аъламовнинг айтолмаган гаплари» хотира-эссеси ва «Журналист бўлмоқчимисиз?» (2002) рисоласи, «Чаёнгул» (2000) киносценарийси муаллифи.
Рюноскэ Акутагаванинг «Расёмон дарвозаси» ҳикоясини, Темур Пўлатовнинг «Етти ҳузур-ҳаловат ва қирқ қайғу-алам» романини ўзбек тилига таржима қилган.

09

* * *

Касалдан турган бемор ўзини шифокор ҳисоблайди.

* * *

Бир донодан бир доно етишгунича, юз нодондан минг нодон урчиб улгуради.

* * *

Ҳозирги замон қарғалари пишлоқни еб бўлгачгина тулки билан гаплашади.

* * *

Кўп нарсани билсанг қариб қоласан, дейишади, йўқ, кўп нарсага ақли етган одам қариб улгурмайди…

* * *

Дарёлар, океанлар, осмонўпар тоғлар на номини билади, на ўзига битилган мақтовларни тушунади — лекин яшайверади, камайиб қолмайди.

* * *

Тор хонада ўтирсанг ҳам дунёқарашинг кенг бўлиши мумкин.

* * *

Ўткир мулоҳазаларни миянгдан авайлаб чиқариб олмасанг, бошингга шикаст етказиши мумкин.

* * *

Ҳар нафас бир ҳикмат.

* * *

Йилнинг янгилангани яхши, одам эскилигича қолгани чатоқ.

* * *

Айрим кимсаларнинг қўлини ечиб юборсанг, сеникини боғлашга тушади.

* * *

Одам ўзини нодонроқ кўрсатиш учун ҳам ақл керак.

* * *

Оромкурси ҳам шимни тешади.

* * *

Жумласини ўқисанг тилинг чигаллашиб кетади.

* * *

Балиқ терлаб кетди.

* * *

Ўрдак — ғознинг паканаси.

* * *

Йўлда роман ўқиб юрма, ҳаётга туртиниб кетасан.

* * *

Вужуд ва руҳ ўртасидаги уйғунлик муҳаббатли эркак ва аёл муносабатларига ўхшайди.

* * *

Ақлли иш қилиш учун ақлнинг ўзи ожизлик қилади.

* * *

Комедия йўқлигининг ўзи комедия.

* * *

Инсон яралганидан илгари тўтиқушлар қайси тилда гапирган?..

* * *

Янги одамлар билан эски йўлдан юргунча, эски одамлар билан янги йўлдан юриш афзалроқ.

* * *

Вайсақининг тили жиққа терга ботди.

* * *

Ночорлик ҳалолликнинг дўсти.

* * *

Катта гаплар айтиш учун катта хоналарда ўтириш керак.

* * *

Фикринг қанчалик ўткир бўлса, тилингни шунчалик ёмон кесади.

* * *

Тўппа-тўғри йўлдан ҳам турли йўналиш топадилар.

* * *

Ҳаётий тажрибанг ортгани сайин жуда оз нарсани билишингни англайверасан.

* * *

Елкамга қоқиб қўйишди деб бошим осмонга етган эди, билсам — чангимни қоқишган экан.

* * *

Ғарқ бўлаётган одамга қутқарув камерасини ирғитиб, унинг калласини пўла қилишди.

* * *

Суҳбатдошинг вайсақи бўлса қулоқ бериб, унинг касалини зўриқтирма.

* * *

Ёмғир тинди, осмонда камалак товланди, ҳўкиз кавш қайтариб ётаверди.

* * *

Маъқул кўрган китобингни дуч келган одамга айтаверма — кимлигингни билдириб қўясан.

* * *

Саҳнадан тушмай ўйналаётган майнавозчиликни комедия деб аташганидан кулгинг қистайди.

* * *

Ажралишни расмийлаштиргунча анча вақт тинч-тотув яшашди.

* * *

Ҳаддан ташқари севиш қўлингга қанот, оёғингга ҳалқа боғлайди.

* * *

Виждон одамни кўп ҳолларда танг аҳволга солади, виждонсизлик эса энг танг ҳолатларда ҳам халос этади.

* * *

Қалби кўрнинг кўзи очиқлигига ишониш қийин. Қалби сўқирнинг очиқ кўзи тўғри йўлга бошламайди.

* * *

Об-ҳаво — табиатнинг самимий дил изҳори.

* * *

Эрталабки туманда қуёш аранг кўринаётган эди, беш ёшли Жамшид, «Қаранг, ада, қуёш тухумнинг сариғига ўхшайди» деди.

* * *

Қари дарахтнинг меваси майдалашиб кетади. Одам қаригани сайин майда гап бўла боради.

* * *

Кўзи ожизни етаклаб олган одам ён-атрофга ундан кўра кўпроқ хавотирда аланглайди.

* * *

Бўғзигача асалга ботирилган қошиққа азоб!..

* * *

Ҳидсиз гул — соқов.

* * *

Ота-бобонгиздан қолган тошойнага разм солинг — улар сизга қараб турган бўлишади.

* * *

Табиат адолатсизлик қилмайди, адолатсизлик табиатнинг табиатини тушунмасликдан келиб чиқади.

* * *

Нега қулоғимиз иккита, оғзимиз битта? Оз гапириб, кўпроқ тинглаш учун.

* * *

Яхшиямки ароқ шишасининг бўғзи тор…

* * *

Супурги кексайгани сайин қаттиқроқ ва тирнаб супиради…

* * *

Қармоққа илинмаган балиқ илинганидан каттароқ туюлади.

* * *

Олимнинг сиёҳи ёвузнинг қонидан қадрли.

* * *

Танқидий мулоҳаза айтиш учун бор жасоратингизни сарфлаб қўйманг, чунки танқид эшитиш учун ҳам жасорат керак бўлади.

* * *

Ёйни ихтиро қилган шўрликни ёғочни букишда айблаб сазойи қилишган.

* * *

Билимсизликдан фақат билимлилар азият чекадилар.

* * *

Кўз мошдай очилганда хижолатдан кўзинг юмилиб кетади.

* * *

Ўз фикрида қатъий қолиш — фикри билан ёлғиз қолиш демакдир.

* * *

Ўзининг фикри бўлмаган одам ўзга фикрлар ичида кун кечиради.

* * *

Бошқаларнинг фикри, таклифи дўкон растасида турган буюмдай нарса: уни тош-тарозига қўй, нарх-навосини суриштир — чоғинг келса оласан, йўқса — йўқ.

* * *

Пул танқислигида ақл ишга тушади.

* * *

Тасодифий омад ҳам бойга кулиб боқади.

* * *

Чарчаш ҳам гуноҳ.

* * *

Яхши одам бўлгунча, керак одам бўл.

* * *

Байроқ — бойроқларда.

* * *

Қонунни яхши билган одамнинг дўсти — қонун.

* * *

Ваҳшийлар орасида юввошлари ҳам бор.

* * *

Камбағалнинг бойлиги — сабр.

* * *

Ақлли бўлгунча, омадли бўл.

* * *

Журналистнинг тили узун, қўли қисқа.

* * *

Ақлли одамни алдаш осон.

* * *

Олим   бўлсанг — алам сеники.

022

Xurshid Do’stmuhammad
AQLLI KULGU YOXUD KULGULI AQL
09

Xurshid Do’stmuhammad 1951 yil 8 yanvarda Toshkent shahrida tug’ilgan. ToshDUning jurnalistika fakultetini tugatgan (1973). Dastlabki kitobi — «Hovli etagidagi uy» (1989). Shundan keyin yoauvchining «Panoh», «Oromkursi». «So’roq». «Sof o’zbekcha qotillik», «Mahzuna», «Ibn Mug’anniy», «Yolg’izim — Siz», «Ko’z qorachig’idagi uy», «Jajman» (1997) asarlari, shuningdek, «Hijronim mingdir mening» (2000) qissa va hikoyalar to’plami, «Bozor» (2000) romani nashr etilgan. «Hamid A’lamovning aytolmagan gaplari» xotira-essesi va «Jurnalist bo’lmoqchimisiz?» (2002) risolasi, «Chayongul» (2000) kinostsenariysi muallifi.
Ryunoske Akutagavaning «Rasyomon darvozasi» hikoyasini, Temur Po’latovning «Yetti huzur-halovat va qirq qayg’u-alam» romanini o’zbek tiliga tarjima qilgan.

09

* * *

Kasaldan turgan bemor o’zini shifokor hisoblaydi.

* * *

Bir donodan bir dono yetishgunicha, yuz nodondan ming nodon urchib ulguradi.

* * *

Hozirgi zamon qarg’alari pishloqni yeb bo’lgachgina tulki bilan gaplashadi.

* * *

Ko’p narsani bilsang qarib qolasan, deyishadi, yo’q, ko’p narsaga aqli yetgan odam qarib ulgurmaydi…

* * *

Daryolar, okeanlar, osmono’par tog’lar na nomini biladi, na o’ziga bitilgan maqtovlarni tushunadi — lekin yashayveradi, kamayib qolmaydi.

* * *

Tor xonada o’tirsang ham dunyoqarashing keng bo’lishi mumkin.

* * *

O’tkir mulohazalarni miyangdan avaylab chiqarib olmasang, boshingga shikast yetkazishi mumkin.

* * *

Har nafas bir hikmat.

* * *

Yilning yangilangani yaxshi, odam eskiligicha qolgani chatoq.

* * *

Ayrim kimsalarning qo’lini yechib yuborsang, senikini bog’lashga tushadi.

* * *

Odam o’zini nodonroq ko’rsatish uchun ham aql kerak.

* * *

Oromkursi ham shimni teshadi.

* * *

Jumlasini o’qisang tiling chigallashib ketadi.

* * *

Baliq terlab ketdi.

* * *

O’rdak — g’ozning pakanasi.

* * *

Yo’lda roman o’qib yurma, hayotga turtinib ketasan.

* * *

Vujud va ruh o’rtasidagi uyg’unlik muhabbatli erkak va ayol munosabatlariga o’xshaydi.

* * *

Aqlli ish qilish uchun aqlning o’zi ojizlik qiladi.

* * *

Komediya yo’qligining o’zi komediya.

* * *

Inson yaralganidan ilgari to’tiqushlar qaysi tilda gapirgan?..

* * *

Yangi odamlar bilan eski yo’ldan yurguncha, eski odamlar bilan yangi yo’ldan yurish afzalroq.

* * *

Vaysaqining tili jiqqa terga botdi.

* * *

Nochorlik halollikning do’sti.

* * *

Katta gaplar aytish uchun katta xonalarda o’tirish kerak.

* * *

Fikring qanchalik o’tkir bo’lsa, tilingni shunchalik yomon kesadi.

* * *

To’ppa-to’g’ri yo’ldan ham turli yo’nalish topadilar.

* * *

Hayotiy tajribang ortgani sayin juda oz narsani bilishingni anglayverasan.

* * *

Yelkamga qoqib qo’yishdi deb boshim osmonga yetgan edi, bilsam — changimni qoqishgan ekan.

* * *

G’arq bo’layotgan odamga qutqaruv kamerasini irg’itib, uning kallasini po’la qilishdi.

* * *

Suhbatdoshing vaysaqi bo’lsa quloq berib, uning kasalini zo’riqtirma.

* * *

Yomg’ir tindi, osmonda kamalak tovlandi, ho’kiz kavsh qaytarib yotaverdi.

* * *

Ma’qul ko’rgan kitobingni duch kelgan odamga aytaverma — kimligingni bildirib qo’yasan.

* * *

Sahnadan tushmay o’ynalayotgan maynavozchilikni komediya deb atashganidan kulging qistaydi.

* * *

Ajralishni rasmiylashtirguncha ancha vaqt tinch-totuv yashashdi.

* * *

Haddan tashqari sevish qo’lingga qanot, oyog’ingga halqa bog’laydi.

* * *

Vijdon odamni ko’p hollarda tang ahvolga soladi, vijdonsizlik esa eng tang holatlarda ham xalos etadi.

* * *

Qalbi ko’rning ko’zi ochiqligiga ishonish qiyin. Qalbi so’qirning ochiq ko’zi to’g’ri yo’lga boshlamaydi.

* * *

Ob-havo — tabiatning samimiy dil izhori.

* * *

Ertalabki tumanda quyosh arang ko’rinayotgan edi, besh yoshli Jamshid, «Qarang, ada, quyosh tuxumning sarig’iga o’xshaydi» dedi.

* * *

Qari daraxtning mevasi maydalashib ketadi. Odam qarigani sayin mayda gap bo’la boradi.

* * *

Ko’zi ojizni yetaklab olgan odam yon-atrofga undan ko’ra ko’proq xavotirda alanglaydi.

* * *

Bo’g’zigacha asalga botirilgan qoshiqqa azob!..

* * *

Hidsiz gul — soqov.

* * *

Ota-bobongizdan qolgan toshoynaga razm soling — ular sizga qarab turgan bo’lishadi.

* * *

Tabiat adolatsizlik qilmaydi, adolatsizlik tabiatning tabiatini tushunmaslikdan kelib chiqadi.

* * *

Nega qulog’imiz ikkita, og’zimiz bitta? Oz gapirib, ko’proq tinglash uchun.

* * *

Yaxshiyamki aroq shishasining bo’g’zi tor…

* * *

Supurgi keksaygani sayin qattiqroq va tirnab supiradi…

* * *

Qarmoqqa ilinmagan baliq ilinganidan kattaroq tuyuladi.

* * *

Olimning siyohi yovuzning qonidan qadrli.

* * *

Tanqidiy mulohaza aytish uchun bor jasoratingizni sarflab qo’ymang, chunki tanqid eshitish uchun ham jasorat kerak bo’ladi.

* * *

Yoyni ixtiro qilgan sho’rlikni yog’ochni bukishda ayblab sazoyi qilishgan.

* * *

Bilimsizlikdan faqat bilimlilar aziyat chekadilar.

* * *

Ko’z moshday ochilganda xijolatdan ko’zing yumilib ketadi.

* * *

O’z fikrida qat’iy qolish — fikri bilan yolg’iz qolish demakdir.

* * *

O’zining fikri bo’lmagan odam o’zga fikrlar ichida kun kechiradi.

* * *

Boshqalarning fikri, taklifi do’kon rastasida turgan buyumday narsa: uni tosh-taroziga qo’y, narx-navosini surishtir — chog’ing kelsa olasan, yo’qsa — yo’q.

* * *

Pul tanqisligida aql ishga tushadi.

* * *

Tasodifiy omad ham boyga kulib boqadi.

* * *

Charchash ham gunoh.

* * *

Yaxshi odam bo’lguncha, kerak odam bo’l.

* * *

Bayroq — boyroqlarda.

* * *

Qonunni yaxshi bilgan odamning do’sti — qonun.

* * *

043

Vahshiylar orasida yuvvoshlari ham bor.

* * *

Kambag’alning boyligi — sabr.

* * *

Aqlli bo’lguncha, omadli bo’l.

* * *

Jurnalistning tili uzun, qo’li qisqa.

* * *

Aqlli odamni aldash oson.

* * *

Olim bo’lsang — alam seniki.

022

(Tashriflar: umumiy 137, bugungi 1)

Izoh qoldiring