«Oltin meros» turkumidan musiqiy albomlar: Yunus Rajabiy, Ma’murjon Uzoqov, Komiljon Otaniyozov, Orifxon Hotamov, Ochilxon Otaxonov, Munojot Yo’lchiyeva

Ashampoo_Snap_2017.06.25_18h47m23s_001_.png    Ҳайит  туҳфаси сифатида  номлари ўзбек мусиқа ва қўшиқ санъатининг олтин китобидан муносиб ўрнини топган атоқли санъаткорлар: Юнус Ражабий, Маъмуржон Узоқов, Комилжон Отаниёзов, Ориф Ҳотамов, Очилхон Отахонов, Муножот Йўлчиева меросининг энг нодир намуналари жамланган ноёб  альбомларни тақдим этамиз.

07

1106673.gifБастакор, хонанда ва созанда, академик Юнус Ражабий аввало кенг маданий жамоатчиликка ўткир ширали овозга эга бўлган истеъдодли хонандасифатида танилган. Хонандаликни бастакорлик билан бақамти олиб борган санъаткор ўзбек мусиқали драма жанрида самарали ижод этиб, куйлар, қўшиқлар, рақс куйлари, хор асарлари ёзди. У Ўзбекистон халқ артисти, «Буюк хизматлари учун» ордени ва Республика Давлат мукофоти соҳиби, Ўзбекистон Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси.

Юнус РАЖАБИЙ 1897 йилда Тошкентда туғилган. Аввал мадрасада, сўнг 1919-1922 йилларда Туркистон халқ консерваториясида, 1934 йилда Тошкент Олий мусиқа мактабининг тайёрлов курcида, 1940—1941 йилларда Москвада бастакорлар курсида таълим олган Ю. Ражабий халқ мусиқа меросини Мирзақосим ҳофиз, Ш. Шоумаров, Тўйчи Ҳофиз, Домла Ҳалим Ибодовлардан ўрганган.

Меҳнат фаолиятини 1923—1925 йилларда Самарқанд педагогика билим юрти тўгараги ўқитувчиси сифатида бошлаб, 1925—1926 йилларда Самарқанд театрининг мусиқа раҳбари, 1927—1959 йилларда Ўзбекистон радио қўмитаси қошидаги халқ чолғу асбоблари ансамбли ташкилотчиси ва бадиий раҳбари, 1942—1945 йилларда Тошкент вилоят Янгийўл мусиқали драма ва комедия театрининг мусиқа раҳбари, 1959—1976 йилларда Ўзбекистон Телевидениеси ва радио эшиттириш Давлат қўмитаси ҳузуридаги мақом ансамбли ташкилотчиси ва бадиий раҳбари вазифаларида ишлади.

Ю.Ражабий аввало кенг маданий жамоатчиликка ўткир ширали овозга эга бўлган истеъдодли хонанда сифатида танилган эди. У айтган «Гиря», «Нолиш»,
«Кўча боғи», «Эшвой», «Курд», «Қаландари», «Шаҳнози Гулёр», «Баёт», «Қаро кўзим», «Дугоҳи Ҳусайни», «Чоргоҳ», «Мискин», «Насруллойи» каби мақом йўлларидаги ашулалар, у тиклаган «Субҳидам», «Ёлғиз», «Сайқал», «Сегоҳ», «Дугоҳ» ва бошқа қадимги ўзбек куй ва ашулалари ҳамон тингловчиларга эстетик завқ бағишлаб, дилларга ором бериб келмоқда.

Хонандаликни бастакорлик билан бақамти олиб борган санъаткор ўзбек мусиқали драма жанрида самарали ижод этиб, куйлар, қўшиқлар, рақс куйлари, хор асарлари ёзди.

Дастлаб Хуршиднинг «Фарҳод ва Ширин» (1922—1925), «Лайли ва Мажнун» (1926), Ў.Исмоиловнинг «Рустам» (1933), А. Ҳидоятовнинг «Аваз» (1935), Ҳамзанинг «Холисхон» . (1940) спектаклларига халқ ашулалари асосида куйлар басталаган бўлса, кейинчалик С. Абдулла ва Чустийнинг «Қўчқор Турдиев» (1942), Б. Надеждин билан ҳамкорликда А. Умарий ва Уйғуннинг «Қасос» (1941), К. Яшиннинг «Фарҳод ва Ширин» (1944), Г. Мушель билан ҳамкорликда Ҳ. Олимжонминг «Муқанна» (1943), Халилов билан ҳамкорликда С. Қосимов ва Л. Маматхоновнинг «Нодира» (1942—1943), Б.Зейдман билан ҳамкорликда Ҳ. Ғуломнинг «Ўғил уйлантириш» (1964), Сайфи Жалил билан ҳамкорликда Й. Маҳсумовнинг «Навоий Астрободда (1968) каби мусиқали драмаларини ва Т. Содиқов, Д. Зокиров, Б. Зейдманлар билан ҳамкорликда «Зайнаб ва Омон» операсини ёзиб, ўзбек мусиқали драма жанрининг шаклланишига катта ҳисса қўшди.

«Фабрика ялласи»,«Ёр-ёр»,«Мирзачўлда тўй», «Ўзбекистон», «Қаҳрамонлар ҳақида қўшиқ», «Бизнинг даврон», «Ватан ҳақида қўшиқ» «Халқлар дўстлиги», «Баҳор келди», «Шодлик», «Дугоналарга», «Кошки», «Гулбарги», «Ғалаба» каби куй, хор асарлари, маршлари, «Ўйин баёти», «Ўйин дугоҳи», «Пахта» сингари рақс куйларини ҳам яратди.

Ўзбек мусиқа меросини тўплашда Ю. Ражабийнинг хизматлари ниҳоятда қатта. У 1935 йилдан бошлаб куй ва қўшиқларни,мақомларни тўплай бошлади. Шунинг натижаси ўлароқ Е.Романовская, А.Акбаровлар 1939 йилда тузган «Ўзбек халқ қўшиқлари» тўпламидан Ю. Ражабий нотага солган 29 та ашула ва қўшиқлар ўрин олди.

Rahmanov-H.-Portret-YUnusa-radzhabij.-1984.jpgЮ. Ражабий 1955—1959 йилларда (Й. Акбаров таҳрири остида) 5 жилдлик «Ўзбек халқ музикаси» тўпламларини нашр эттирдики, уларга турли жанрлардаги мингга яқин ўзбек (бир қанча тожик, уйғур) куй ва ашулалар, «Бухоро Шашмақоми», Тошкент, Фарғона мақом чўллари, қатта ашулалар, Ҳамза қўшиқлари, ўнлаб бастакорларнинг асарлари киритилган. Мақом ансамбли билан узоқ ишлаши натижасида, 1966-1974 йилларда (Ф. Қараматов таҳририда) «Шашмақом»нинг 6 жилдлик янги нашрини тайёрлади.

Мазкур китобларга изоҳ берувчи 1978 йилда нашр этилган «Музика меросимизга бир назар» асари мақомчиларнинг ижро услубларини ўрганишда муҳим қўлланма бўлди.

Устоз санъаткор Т. Содиқов, Д. Зокиров, Д. Соатқулов, Ф. Содиқов, Н.Ҳасанов каби бастакорларни, Н. Аҳмедова, Б. Давидова, К. Исмоилова, О. Имомхўжаев, О. Алимаҳсумов каби хонандаларни тарбиялаб вояга етказиш билан бирга Ўзбекистон халқ артисти Обид Юнусов, Ўзбекистон халқ ҳофизи Ҳасан Ражабий, Ўзбекистонда хизмат кўрсагган артист Тоҳир Ражабий каби фарзандларни ўстириб, улғайтирди.

Улар оқил фарзанд ва ижодкор сифатида ўз оталарининг ишини давом эттирмоқдалар, унинг муқаддас номини абадийлаштириш йўлида самарали меҳнат қилмоқдалар.

Ю. Ражабийнинг ўзбек мусиқа ва қўшиқ санъати камолотидаги катта хизматлари 1958 йилда «Ўзбекистон халқ артисти» унвони, Республика Давлат мукофоти (1973) билан тақдирланди. 1966 йилда Ўзбекистон Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзолигига сайланди.

Ўзбекистон мусиқа санъатининг улкан арбоби Юнус Ражабий 1976 йилда Тошкент шаҳрида вафот этди. Ўзбекистон Телевидение ва радио эшиттириш Давлат қўмитаси қошидаги «Мақом» ансамблига, Жиззах мусиқали драма театрига ва Тошкент мусиқа педагогика билим юртига, Тошкентдаги марказий кўчаларнинг бирига Юнус Ражабий номи берилди.

Республикамиз маданий жамоатчилиги 1997 йилда Юнус Ражабийнинг 100 йиллик юбилейини кенг нишонлади. Ўзбек миллий маданияти ривожига улкан ҳисса қўшганлиги учун у 2000 йилда «Буюк хизматлари учун»ордени билан мукофотланди.

f83273d0d6766fea129da07d9df4750a.jpgМаъмуржон УЗОҚОВ (1904.20.4 Марғилон — 1963.12.6) — Ўзбекистон халқ ҳофизи (1939). Маматбува ҳофиз, Болтабой Ражабов, Ҳамроқул қори сингари ҳофизлар таъсирида ашула айтишни бошлаган. Ҳасан қоридан дутор чалиш ва яллаларни, Ж. Султоиовдан катта ашуланинг мураккаб йўлларини ўзлаштирган. 1922 — 25 й.лар Худой- берган ҳофиз Мақсумов, 1926—32 й.лар Ҳасан қори, 1933— 62 й.лар Ж. Султонов б-н ҳамнафасликда куйлаган. Дастлаб халқ тўйсайилларида, чойхоналарда хизмат қилган. Марғилон театрида хонанда (1937—39), Муқимий театрида [Тоҳир, Жарчи (С. Абдулла; Т. Жалилов, «Тоҳир ва Зуҳра») ролларини ўйнаган] артист ва хонанда (1939—50), Ўзбекистон радиоқўмитаси (1950—52), Ўзбек давлат эстрадаси (1952—62)да яккахон хонанда. Баланд, ширадор ва ўта таъсирли овоз соҳиби. Репертуаридан халқ ашула, ялла ва катта ашулалар («Ул кун жонон»,«Насиҳат», «Келдим», «Жонон келур»,«Кўзларинг», «Бает», «Парво этиб кет»,«Қалам қошинг», «Айладинг», «Ёлғиз»,«Кўп эрди ҳасратим жоно», «Сайдинг қўябер, сайёд»), бастакорлар асарлари (айниқса, М. Мирзаевнинг «Якка бу Фарғонада», «Суратинг», «Доғман», «Ёр истаб», «Баҳор», «Қачон бўлғай, ким»,«Бир келиб кетсин» каби), мумтоз ашулалар («Феруз», «Мустаҳзод», «Баёт V») ўрин олган. У. Фарғона хонандалик мактаби анъаналарини давом эттирган ва ўзбек мусиқа маданияти тарихида чуқур из қолдирган. Ижролари Ўзбекистон радиоси жамғармасига, бир нечта грампластинка ва компакт дискларга ёзилган. Вафотидан сўнг «Буюк хизматлари учун» ордени (2000) б-н тақдирланган. Марғилон кўчалардан бири, болалар мусиқа мактаби ҳамда шаҳар маданият ва истироҳат боғига У. номи берилган. 1997 й.дан Марғилонда Ж. Султонов ва М. Узоқов номидаги хонандалар танлови ўтказилмоқда.

_09042014_15_32_32_3.jpgКомилжон ОТАНИЁЗОВ (1917.20.7, Шовот тумани Бўйрачи қишлоғи — 1975.5.11, Тошкент; ўз қишлоғига дафн этилган) — хонанда, созанда (тор), актёр ва бастакор. Ўзбекистон (1949), Туркманистон (1964), Қорақалпоғистон (1968) халқ артисти. Ниҳоятда жозибали ва кучли овоз соҳиби бўлиб, ҳар бир асар талқинида бадиий етукликка эришган. Достон йўлларини Бола бахши Абдуллаевдан, Хоразм мақом ашула йўлларини Матпано Худойбергановдан ўрганган. Тошкентдаги Ҳамза номидаги мусиқа билим юртини тугатган (1955), Тошкент консерваториясида таълим олган (1955—56). Хоразм театрларида хонанда ва актёр сифатида ишлаб (1936—52), Фарҳод («Фарҳод ва Ширин»), Тоҳир, Парфи ҳофиз («Тоҳир ва Зуҳра»), Қодир («Гулсара»), Даврон Ота («Даврон Ота») каби образлар яратган. О. Хоразм вилоят театрида ашула ва рақс ансамбли тузиб (1949), концертлар уюштирган. 1957—75 й.ларда Ўзбекистон давлат филармониясида яккахон хонанда, 1957 й.да филармония қошида Хоразм ашула ва рақс ансамбли (ҳоз. «Лазги», 1957—59 ва 1963—68 й.ларда бадиий раҳбари), 1967 й.да Туркманистоннинг Тошҳовуз вилояти театрида халқ ансамбли, 1973— 74 й.лар Шовот туманида «Феруз» ансамблини ташкил этди.

О. 30-й.лардан мураккаб халқ ашулаларини, достонлардан қўшиқлар айта бошлаган. Хоразм сувора ва мақомлари О. ижрочилик фаолиятининг юқори босқичи бўлди. О. Хоразм достон қўшиқ(нома)лари асосида янгича услуб яратган. Бастакор сифатида бу услубда ижод қилган «Салом, сенга Хоразмдан»,«Муборак», «Ватан», «Ол-қиш», «Темир йўл», «Ўзбекистон», «Хоразм» каби қўшиклари ўзининг оммабоплиги ва халқчиллиги б-н ажралиб туради. О. А. Степанов б-н ҳамкорликда «Азиз ва Санам», «Ошиқ Ғариб», С. Ҳайитбоев б-н  «Сўнгги хон» каби мусиқали драмалар яратди. Осиё мамлакатларида гастролда бўлган.

images67.jpgОчилхон OTAXOHOB (1926.7.4,Андижон вилояти Найнаво қишлоғи)— хонанда, Ўзбекистон халқ ҳофизи (1992). Овози майин ва силлиқ бўлиб, талқинлари ўта нозиклиги б-н ажралиб туради. Хонандаликни тоғалари Эшонбобохон, Кўкхон ва Афандихон ҳофизлардан ўрганган. 1959 й.дан Янгийўл театрида ишлаган. Мумтоз ашулалар («Насруллойи», «Талқинчаи Ушшоқ», «Ёлғиз», «Эҳтиёж», «Самарқанд Ушшоғи» ва б.) айтиш б-н бирга актёр сифатида Илҳом («Юрак сирлари»), Турсунали («Олтин кўл»), Аскар («Аршин мол олон»), Ҳайдар («Нурхон») каби ролларни ҳам ижро этган. 1978—86 й.лар Юнус Ражабий номидаги «Мақом» ансамблида ишлади. Унинг репертуаридан Шашмақом шўъбалари, Фарғона — Тошкент мақом йўллари («Мўғулчаи Ушшоқ», «Баёт III», «Баёт Уфориси» ва б.), ўзбек мумтоз ашулалари («Фиғон»,«Шароб» каби), замонавий бастакорлар асарлари («Бир кулиб қўй», «Кутарман»,«Вафо»), катта ашулалар («Бир келсун»,«Дўстлар», «Кўп эрди», «Адашганман», «Эй, дилбари жононим») ўрин олган.

images9.jpgОрифхон ҲОТАМОВ (1927.10.10, Жиззах — 2002.25.9, Тошкент) — хонанда, созанда (танбур, ғижжак), бастакор. Ўзбекистон халқ ҳофизи (1993). Миллий мумтоз мусиқа (мақом, ашула, катта ашула, бастакорлик) санъатининг йирик вакили. Тошкент мусиқа билим юртини ғижжак ихтисослиги бўйича тугатган (1954). Ҳофизлик ва танбур чалиш йўлларини устози Ж.Султоновдан ўзлаштирган. Муқимий театри (1944), Ўзбек давлат филармонияси (1945-50), Ўзбек радиосининг халқ чолғулари оркестри (1956—59), этнографик ансамбли (1959-76), *Мақом» ансамбли (1976-89) да созанда, айни пайтда М.Уйғур номидаги Санъат ин-ти (1989—99), Тошкент консерваторияси (1999 й.дан)да педагог.

Репертуаридан катта ашула («Оҳким»,«Дайди Танавор», «Бўлмиш» ва б.), мумтоз ашула («Феруз», «Абдураҳмонбеги»,«Ҳануз», «Қўшчинор», «Сувора» ва б.)ва мақом йўллари («Дугоҳ Ҳусайн»,«Баёт» каби), 20-а. бастакорлари («Содирхон Ушшоғи», С.Бобошарипов; «Ул кун жонон», Ж.Султонов; «Доғман», К.Отаниёзов ва б.) ҳамда ўзбек мумтоз ва замонавий шоирлар ғазалларига ўзи басталаган («Найлайин», «Қоши ёсинму дейин», «Қора бўлибдур», Навоий;«Сенсан севарим», Лутфий; «Ёр ўтдиму», С.Зуннунова; «Ҳолимни сўрмайсан», Са- доий; «Оҳиста-оҳиста», Т.Тўла; «Субҳидам», П.Мўмин; «Ватандир», «Пайдо бўлибдур», Чустий ва б.) асарлари ўрин олган. Ҳ. кучли, кўлами кенг, ширадор ва дардли овоз соҳиби. Ҳ.нинг ўзига хос ижро ва ижодий услуби нозик дид, теран мазмундорлиги билан ажралиб туради. Кўп йиллар давомида Ҳакимжон Файзиев, кейинчалик ўғиллари Аҳрорхон ва Исмоилхонлар билан ҳамнафаслик қилиб, овозлар равонлиги ва мутаносиблиги, танбур-дуторнинг дилкаш Мулоқотига асосланган жўровоз йўлида ижод қилган. Ижролари ва бастакорлик асарлари Ўзтелерадиокомпанияси фонотекасига, бир неча грампластинка ва компакт дискга ёзилган. «Дўстлик» ордени билан мукофотланган (1997).

index98.jpgМуножот ЙЎЛЧИЕВА 1960 йилда Андижон вилояти Хўжаобод туманидаги Ширмонбулоқ қишлоғида туғилган. 1980-1982 йилларда Ўзбекистон телерадиоқўмитасининг «Мақом» ансамблида, 1982 йилдан М. Қориёқубов номидаги Ўзбек давлат филармониясида («Ўзбекнаво») яккахон хонанда бўлиб ишлаган. 1985 йилда Ўзбекистон Давлат консерваториясини анъанавий ижрочилик йўналиши бўйича тугатган. Консерваторияда ўқиши билан бирга М. Қориёқубов номидаги Ўзбек давлат филармониясида ишлай бошлади. Кейинчалик Ўзбекистон Телерадиокомпанияси қошидаги “Мақом” ансамблида яккахон хонанда бўлиб ишлади. 1997 йилда «Шарқ тароналари» 1-халқаро мусиқа фестивалида 1-мукофот совриндори бўлган. 1998 йилда “Эл-юрт ҳурмати ордени”, 2004 йилда “Фидокорона хизматлари учун” ордени билан тақдирланган. 2006 йилда Ўзбекистон Давлат консерваториясининг фахрий профессори унвонига эга бўлди. 2000-2004 йиллар давомида ЮНЕСКО қошидаги Инсониятнинг моддий ва номоддий меросини сақлаш ва эълон қилиш қўмитаси ҳайъат аъзоси этиб сайланган. 2006 йилда Миср маданият маркази билан биргаликда ўтказилган “Намунали аёл” танлови ғолиби. Муножот Йўлчиевага 1990 йилда “Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист”, 1994 йилда “Ўзбекистон халқ артисти” унвони берилди

saarrow27.gif
АЛЬБОМЛАРНИ ЮКЛАБ ОЛИНГ

Юнус Ражабий
Маъмуржон Узоқов (1)
Маъмуржон Узоқов (2)
Комилжон Отаниёзов
Очилхон Отахонов
Орифхон Ҳотамов
Муножот Йўлчиева
Ўзбек миллий чолғу куйлари (1)
Ўзбек миллий чолғу куйлари (2)

 _ 0n.jpg   Hayit tuhfasi sifatida nomlari o‘zbek musiqa va qo‘shiq san’atining oltin kitobidan munosib o‘rnini topgan atoqli san’atkorlar: Yunus Rajabiy, Ma’murjon Uzoqov, Komiljon Otaniyozov, Orif Hotamov, Ochilxon Otaxonov, Munojot Yo‘lchiyeva merosining eng nodir namunalari jamlangan noyob albomlarni taqdim etamiz.

07

Bastakor, xonanda va sozanda, akademik Yunus Rajabiy avvalo keng madaniy jamoatchilikka o‘tkir shirali ovozga ega bo‘lgan iste’dodli xonandasifatida tanilgan. Xonandalikni bastakorlik bilan baqamti olib borgan san’atkor o‘zbek musiqali drama janrida samarali ijod etib, kuylar, qo‘shiqlar, raqs kuylari, xor asarlari yozdi. U O‘zbekiston xalq artisti, «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni va Respublika Davlat mukofoti sohibi, O‘zbekiston Fanlar akademiyasining haqiqiy a’zosi.

61535b8bc89481e9c7b467fc05d36f3b.jpgYunus RAJABIY 1897 yilda Toshkentda tug‘ilgan. Avval madrasada, so‘ng 1919-1922 yillarda Turkiston xalq konservatoriyasida, 1934 yilda Toshkent Oliy musiqa maktabining tayyorlov kurcida, 1940—1941 yillarda Moskvada bastakorlar kursida ta’lim olgan Yu. Rajabiy xalq musiqa merosini Mirzaqosim hofiz, Sh. Shoumarov, To‘ychi Hofiz, Domla Halim Ibodovlardan o‘rgangan.

Mehnat faoliyatini 1923—1925 yillarda Samarqand pedagogika bilim yurti to‘garagi o‘qituvchisi sifatida boshlab, 1925—1926 yillarda Samarqand teatrining musiqa rahbari, 1927—1959 yillarda O‘zbekiston radio qo‘mitasi qoshidagi xalq cholg‘u asboblari ansambli tashkilotchisi va badiiy rahbari, 1942—1945 yillarda Toshkent viloyat Yangiyo‘l musiqali drama va komediya teatrining musiqa rahbari, 1959—1976 yillarda O‘zbekiston Televideniyesi va radio eshittirish Davlat qo‘mitasi huzuridagi maqom ansambli tashkilotchisi va badiiy rahbari vazifalarida ishladi.

Yu.Rajabiy avvalo keng madaniy jamoatchilikka o‘tkir shirali ovozga ega bo‘lgan iste’dodli xonanda sifatida tanilgan edi. U aytgan «Girya», «Nolish»,
«Ko‘cha bog‘i», «Eshvoy», «Kurd», «Qalandari», «Shahnozi Gulyor», «Bayot», «Qaro ko‘zim», «Dugohi Husayni», «Chorgoh», «Miskin», «Nasrulloyi» kabi maqom yo‘llaridagi ashulalar, u tiklagan «Subhidam», «Yolg‘iz», «Sayqal», «Segoh», «Dugoh» va boshqa qadimgi o‘zbek kuy va ashulalari hamon tinglovchilarga estetik zavq bag‘ishlab, dillarga orom berib kelmoqda.

Xonandalikni bastakorlik bilan baqamti olib borgan san’atkor o‘zbek musiqali drama janrida samarali ijod etib, kuylar, qo‘shiqlar, raqs kuylari, xor asarlari yozdi.

Dastlab Xurshidning «Farhod va Shirin» (1922—1925), «Layli va Majnun» (1926), O‘.Ismoilovning «Rustam» (1933), A. Hidoyatovning «Avaz» (1935), Hamzaning «Xolisxon» . (1940) spektakllariga xalq ashulalari asosida kuylar bastalagan bo‘lsa, keyinchalik S. Abdulla va Chustiyning «Qo‘chqor Turdiyev» (1942), B. Nadejdin bilan hamkorlikda A. Umariy va Uyg‘unning «Qasos» (1941), K. Yashinning «Farhod va Shirin» (1944), G. Mushel bilan hamkorlikda H. Olimjonming «Muqanna» (1943), Xalilov bilan hamkorlikda S. Qosimov va L. Mamatxonovning «Nodira» (1942—1943), B.Zeydman bilan hamkorlikda H. G‘ulomning «O‘g‘il uylantirish» (1964), Sayfi Jalil bilan hamkorlikda Y. Mahsumovning «Navoiy Astrobodda (1968) kabi musiqali dramalarini va T. Sodiqov, D. Zokirov, B. Zeydmanlar bilan hamkorlikda «Zaynab va Omon» operasini yozib, o‘zbek musiqali drama janrining shakllanishiga katta hissa qo‘shdi.

«Fabrika yallasi»,«Yor-yor»,«Mirzacho‘lda to‘y», «O‘zbekiston», «Qahramonlar haqida qo‘shiq», «Bizning davron», «Vatan haqida qo‘shiq» «Xalqlar do‘stligi», «Bahor keldi», «Shodlik», «Dugonalarga», «Koshki», «Gulbargi», «G‘alaba» kabi kuy, xor asarlari, marshlari, «O‘yin bayoti», «O‘yin dugohi», «Paxta» singari raqs kuylarini ham yaratdi.

O‘zbek musiqa merosini to‘plashda Yu. Rajabiyning xizmatlari nihoyatda qatta. U 1935 yildan boshlab kuy va qo‘shiqlarni,maqomlarni to‘play boshladi. Shuning natijasi o‘laroq Ye.Romanovskaya, A.Akbarovlar 1939 yilda tuzgan «O‘zbek xalq qo‘shiqlari» to‘plamidan Yu. Rajabiy notaga solgan 29 ta ashula va qo‘shiqlar o‘rin oldi.

Yu. Rajabiy 1955—1959 yillarda (Y. Akbarov tahriri ostida) 5 jildlik «O‘zbek xalq muzikasi» to‘plamlarini nashr ettirdiki, ularga turli janrlardagi mingga yaqin o‘zbek (bir qancha tojik, uyg‘ur) kuy va ashulalar, «Buxoro Shashmaqomi», Toshkent, Farg‘ona maqom cho‘llari, qatta ashulalar, Hamza qo‘shiqlari, o‘nlab bastakorlarning asarlari kiritilgan. Maqom ansambli bilan uzoq ishlashi natijasida, 1966-1974 yillarda (F. Qaramatov tahririda) «Shashmaqom»ning 6 jildlik yangi nashrini tayyorladi.

Mazkur kitoblarga izoh beruvchi 1978 yilda nashr etilgan «Muzika merosimizga bir nazar» asari maqomchilarning ijro uslublarini o‘rganishda muhim qo‘llanma bo‘ldi.

Ustoz san’atkor T. Sodiqov, D. Zokirov, D. Soatqulov, F. Sodiqov, N.Hasanov kabi bastakorlarni, N. Ahmedova, B. Davidova, K. Ismoilova, O. Imomxo‘jayev, O. Alimahsumov kabi xonandalarni tarbiyalab voyaga yetkazish bilan birga O‘zbekiston xalq artisti Obid Yunusov, O‘zbekiston xalq hofizi Hasan Rajabiy, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsaggan artist Tohir Rajabiy kabi farzandlarni o‘stirib, ulg‘aytirdi.

Ular oqil farzand va ijodkor sifatida o‘z otalarining ishini davom ettirmoqdalar, uning muqaddas nomini abadiylashtirish yo‘lida samarali mehnat qilmoqdalar.

Yu. Rajabiyning o‘zbek musiqa va qo‘shiq san’ati kamolotidagi katta xizmatlari 1958 yilda «O‘zbekiston xalq artisti» unvoni, Respublika Davlat mukofoti (1973) bilan taqdirlandi. 1966 yilda O‘zbekiston Fanlar akademiyasining haqiqiy a’zoligiga saylandi.

O‘zbekiston musiqa san’atining ulkan arbobi Yunus Rajabiy 1976 yilda Toshkent shahrida vafot etdi. O‘zbekiston Televideniye va radio eshittirish Davlat qo‘mitasi qoshidagi «Maqom» ansambliga, Jizzax musiqali drama teatriga va Toshkent musiqa pedagogika bilim yurtiga, Toshkentdagi markaziy ko‘chalarning biriga Yunus Rajabiy nomi berildi.

Respublikamiz madaniy jamoatchiligi 1997 yilda Yunus Rajabiyning 100 yillik yubileyini keng nishonladi. O‘zbek milliy madaniyati rivojiga ulkan hissa qo‘shganligi uchun u 2000 yilda «Buyuk xizmatlari uchun»ordeni bilan mukofotlandi.

Ma'murjon Uzoqov - Mustahzod (Yor istab)Ma’murjon UZOQOV (1904.20.4 Marg‘ilon — 1963.12.6) — O‘zbekiston xalq hofizi (1939). Mamatbuva hofiz, Boltaboy Rajabov, Hamroqul qori singari hofizlar ta’sirida ashula aytishni boshlagan. Hasan qoridan dutor chalish va yallalarni, J. Sultoiovdan katta ashulaning murakkab yo‘llarini o‘zlashtirgan. 1922 — 25 y.lar Xudoy- bergan hofiz Maqsumov, 1926—32 y.lar Hasan qori, 1933— 62 y.lar J. Sultonov b-n hamnafaslikda kuylagan. Dastlab xalq to‘ysayillarida, choyxonalarda xizmat qilgan. Marg‘ilon teatrida xonanda (1937—39), Muqimiy teatrida [Tohir, Jarchi (S. Abdulla; T. Jalilov, «Tohir va Zuhra») rollarini o‘ynagan] artist va xonanda (1939—50), O‘zbekiston radioqo‘mitasi (1950—52), O‘zbek davlat estradasi (1952—62)da yakkaxon xonanda. Baland, shirador va o‘ta ta’sirli ovoz sohibi. Repertuaridan xalq ashula, yalla va katta ashulalar («Ul kun jonon»,«Nasihat», «Keldim», «Jonon kelur»,«Ko‘zlaring», «Bayet», «Parvo etib ket»,«Qalam qoshing», «Aylading», «Yolg‘iz»,«Ko‘p erdi hasratim jono», «Sayding qo‘yaber, sayyod»), bastakorlar asarlari (ayniqsa, M. Mirzayevning «Yakka bu Farg‘onada», «Surating», «Dog‘man», «Yor istab», «Bahor», «Qachon bo‘lg‘ay, kim»,«Bir kelib ketsin» kabi), mumtoz ashulalar («Feruz», «Mustahzod», «Bayot V») o‘rin olgan. U. Farg‘ona xonandalik maktabi an’analarini davom ettirgan va o‘zbek musiqa madaniyati tarixida chuqur iz qoldirgan. Ijrolari O‘zbekiston radiosi jamg‘armasiga, bir nechta gramplastinka va kompakt disklarga yozilgan. Vafotidan so‘ng «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni (2000) b-n taqdirlangan. Marg‘ilon ko‘chalardan biri, bolalar musiqa maktabi hamda shahar madaniyat va istirohat bog‘iga U. nomi berilgan. 1997 y.dan Marg‘ilonda J. Sultonov va M. Uzoqov nomidagi xonandalar tanlovi o‘tkazilmoqda.

788358.jpgKomiljon OTANIYOZOV (1917.20.7, Shovot tumani Bo‘yrachi qishlog‘i — 1975.5.11, Toshkent; o‘z qishlog‘iga dafn etilgan) — xonanda, sozanda (tor), aktyor va bastakor. O‘zbekiston (1949), Turkmaniston (1964), Qoraqalpog‘iston (1968) xalq artisti. Nihoyatda jozibali va kuchli ovoz sohibi bo‘lib, har bir asar talqinida badiiy yetuklikka erishgan. Doston yo‘llarini Bola baxshi Abdullayevdan, Xorazm maqom ashula yo‘llarini Matpano Xudoyberganovdan o‘rgangan. Toshkentdagi Hamza nomidagi musiqa bilim yurtini tugatgan (1955), Toshkent konservatoriyasida ta’lim olgan (1955—56). Xorazm teatrlarida xonanda va aktyor sifatida ishlab (1936—52), Farhod («Farhod va Shirin»), Tohir, Parfi hofiz («Tohir va Zuhra»), Qodir («Gulsara»), Davron Ota («Davron Ota») kabi obrazlar yaratgan. O. Xorazm viloyat teatrida ashula va raqs ansambli tuzib (1949), konsertlar uyushtirgan. 1957—75 y.larda O‘zbekiston davlat filarmoniyasida yakkaxon xonanda, 1957 y.da filarmoniya qoshida Xorazm ashula va raqs ansambli (hoz. «Lazgi», 1957—59 va 1963—68 y.larda badiiy rahbari), 1967 y.da Turkmanistonning Toshhovuz viloyati teatrida xalq ansambli, 1973— 74 y.lar Shovot tumanida «Feruz» ansamblini tashkil etdi.

O. 30-y.lardan murakkab xalq ashulalarini, dostonlardan qo‘shiqlar ayta boshlagan. Xorazm suvora va maqomlari O. ijrochilik faoliyatining yuqori bosqichi bo‘ldi. O. Xorazm doston qo‘shiq(noma)lari asosida yangicha uslub yaratgan. Bastakor sifatida bu uslubda ijod qilgan «Salom, senga Xorazmdan»,«Muborak», «Vatan», «Ol-qish», «Temir yo‘l», «O‘zbekiston», «Xorazm» kabi qo‘shiklari o‘zining ommabopligi va xalqchilligi b-n ajralib turadi. O. A. Stepanov b-n hamkorlikda «Aziz va Sanam», «Oshiq G‘arib», S. Hayitboyev b-n  «So‘nggi xon» kabi musiqali dramalar yaratdi. Osiyo mamlakatlarida gastrolda bo‘lgan.

images67.jpgOchilxon OTAXOHOB (1926.7.4,Andijon viloyati Naynavo qishlog‘i)— xonanda, O‘zbekiston xalq hofizi (1992). Ovozi mayin va silliq bo‘lib, talqinlari o‘ta nozikligi b-n ajralib turadi. Xonandalikni tog‘alari Eshonboboxon, Ko‘kxon va Afandixon hofizlardan o‘rgangan. 1959 y.dan Yangiyo‘l teatrida ishlagan. Mumtoz ashulalar («Nasrulloyi», «Talqinchai Ushshoq», «Yolg‘iz», «Ehtiyoj», «Samarqand Ushshog‘i» va b.) aytish b-n birga aktyor sifatida Ilhom («Yurak sirlari»), Tursunali («Oltin ko‘l»), Askar («Arshin mol olon»), Haydar («Nurxon») kabi rollarni ham ijro etgan. 1978—86 y.lar Yunus Rajabiy nomidagi «Maqom» ansamblida ishladi. Uning repertuaridan Shashmaqom sho‘’balari, Farg‘ona — Toshkent maqom yo‘llari («Mo‘g‘ulchai Ushshoq», «Bayot III», «Bayot Uforisi» va b.), o‘zbek mumtoz ashulalari («Fig‘on»,«Sharob» kabi), zamonaviy bastakorlar asarlari («Bir kulib qo‘y», «Kutarman»,«Vafo»), katta ashulalar («Bir kelsun»,«Do‘stlar», «Ko‘p erdi», «Adashganman», «Ey, dilbari jononim») o‘rin olgan.

index77.jpgOrifxon HOTAMOV (1927.10.10, Jizzax — 2002.25.9, Toshkent) — xonanda, sozanda (tanbur, g‘ijjak), bastakor. O‘zbekiston xalq hofizi (1993). Milliy mumtoz musiqa (maqom, ashula, katta ashula, bastakorlik) san’atining yirik vakili. Toshkent musiqa bilim yurtini g‘ijjak ixtisosligi bo‘yicha tugatgan (1954). Hofizlik va tanbur chalish yo‘llarini ustozi J.Sultonovdan o‘zlashtirgan. Muqimiy teatri (1944), O‘zbek davlat filarmoniyasi (1945-50), O‘zbek radiosining xalq cholg‘ulari orkestri (1956—59), etnografik ansambli (1959-76), *Maqom» ansambli (1976-89) da sozanda, ayni paytda M.Uyg‘ur nomidagi San’at in-ti (1989—99), Toshkent konservatoriyasi (1999 y.dan)da pedagog.

Repertuaridan katta ashula («Ohkim»,«Daydi Tanavor», «Bo‘lmish» va b.), mumtoz ashula («Feruz», «Abdurahmonbegi»,«Hanuz», «Qo‘shchinor», «Suvora» va b.)va maqom yo‘llari («Dugoh Husayn»,«Bayot» kabi), 20-a. bastakorlari («Sodirxon Ushshog‘i», S.Bobosharipov; «Ul kun jonon», J.Sultonov; «Dog‘man», K.Otaniyozov va b.) hamda o‘zbek mumtoz va zamonaviy shoirlar g‘azallariga o‘zi bastalagan («Naylayin», «Qoshi yosinmu deyin», «Qora bo‘libdur», Navoiy;«Sensan sevarim», Lutfiy; «Yor o‘tdimu», S.Zunnunova; «Holimni so‘rmaysan», Sa- doiy; «Ohista-ohista», T.To‘la; «Subhidam», P.Mo‘min; «Vatandir», «Paydo bo‘libdur», Chustiy va b.) asarlari o‘rin olgan. H. kuchli, ko‘lami keng, shirador va dardli ovoz sohibi. H.ning o‘ziga xos ijro va ijodiy uslubi nozik did, teran mazmundorligi bilan ajralib turadi. Ko‘p yillar davomida Hakimjon Fayziyev, keyinchalik o‘g‘illari Ahrorxon va Ismoilxonlar bilan hamnafaslik qilib, ovozlar ravonligi va mutanosibligi, tanbur-dutorning dilkash Muloqotiga asoslangan jo‘rovoz yo‘lida ijod qilgan. Ijrolari va bastakorlik asarlari O‘zteleradiokompaniyasi fonotekasiga, bir necha gramplastinka va kompakt diskga yozilgan. «Do‘stlik» ordeni bilan mukofotlangan (1997).

index44.jpgMunojot YO‘LCHIYEVA 1960 yilda Andijon viloyati Xo‘jaobod tumanidagi Shirmonbuloq qishlog‘ida tug‘ilgan. 1980-1982 yillarda O‘zbekiston teleradioqo‘mitasining «Maqom» ansamblida, 1982 yildan M. Qoriyoqubov nomidagi O‘zbek davlat filarmoniyasida («O‘zbeknavo») yakkaxon xonanda bo‘lib ishlagan. 1985 yilda O‘zbekiston Davlat konservatoriyasini an’anaviy ijrochilik yo‘nalishi bo‘yicha tugatgan. Konservatoriyada o‘qishi bilan birga M. Qoriyoqubov nomidagi O‘zbek davlat filarmoniyasida ishlay boshladi. Keyinchalik O‘zbekiston Teleradiokompaniyasi qoshidagi “Maqom” ansamblida yakkaxon xonanda bo‘lib ishladi. 1997 yilda «Sharq taronalari» 1-xalqaro musiqa festivalida 1-mukofot sovrindori bo‘lgan. 1998 yilda “El-yurt hurmati ordeni”, 2004 yilda “Fidokorona xizmatlari uchun” ordeni bilan taqdirlangan. 2006 yilda O‘zbekiston Davlat konservatoriyasining faxriy professori unvoniga ega bo‘ldi. 2000-2004 yillar davomida YUNЕSKO qoshidagi Insoniyatning moddiy va nomoddiy merosini saqlash va e’lon qilish qo‘mitasi hay’at a’zosi etib saylangan. 2006 yilda Misr madaniyat markazi bilan birgalikda o‘tkazilgan “Namunali ayol” tanlovi g‘olibi. Munojot Yo‘lchiyevaga 1990 yilda “O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist”, 1994 yilda “O‘zbekiston xalq artisti” unvoni berildi

saarrow27.gif
ALBOMLARNI YUKLAB OLING

Yunus Rajabiy
Ma’murjon Uzoqov (1)
Ma’murjon Uzoqov (2)
Komiljon Otaniyozov
Ochilxon Otaxonov
Orifxon Hotamov
Munojot Yo‘lchiyeva
O‘zbek milliy cholg‘u kuylari (1)
O‘zbek milliy cholg‘u kuylari (2)

011

(Tashriflar: umumiy 1 074, bugungi 1)

Izoh qoldiring