Fozila Sulaymonova. Taqdim & Farida Afro’z. She’rlar

фарида5 Mart — Farida Afro’z tug’ilgan kun.

     Фарида Бўтаева (Фарида Афрўз) 1956 йил 5 мартда Қўқон шаҳрида туғилган. Муқимий номидаги Кўқон давлат педагогика институтида таҳсил олган (1977). «Қирқ кокиллигим» (1986), «Изтироб кўйлаги» (1992), «Тунлар исёни» (1994), «Кўзим маним…» (1999), «Ўзимдан ўзимгача» (2001), «Ушшоқ» (2004), «Тасбиҳ» (2006) каби шеърий тўпламлари нашр этилган. «Қурбонжон додҳох» (2000) тарихий драмаси ҳам бор. «Шуҳрат» медали (1999) билан тақдирланган.

Фозила Сулаймонова.
Филология фанлари доктори, профессор.

Т АҚ Д И М
04

Сендан гўзал гул йўқ дунёда,
 Сендай хушбўй, сендайин майин
Отам қабрин яшнатган янтоқ.

Фарида Афрўз

Сўзда фусун бор. Унда сеҳр, жодугарлик бор. Бироқ сеҳр бошқа, мўъжиза бошқа. Фиръавн саройида арқонни илонга айлантирган жодугарлар «санъати» билан пайғамбар Мусо алайхисалом ўртасида албатта, буюк бир тафовут бор эди.

Шундай қилиб сўз билан ошкора суҳбатлашиш нима?

Табиийки,сўз кимё эмас. Чин сўз билан кимёвий сўз,кимё йўли билан ҳосил қилинган «олтин»,»кумуш» ёҳуд ҳақиқий олтинни тасаввур қилиб кўрайлик. Уларда зоҳирий ўхшашлик ва мислсиз ботиний жудолик бор.

Модомики, ускунамиз сўз экан,ҳаммамиз ундан қадри имкон фойдаланамиз. ҳамма бало шундаки,баъзан ҳақиқий сўз билан қалбаки сўзни,ёҳуд кимёвий сўзни ажратолмай қоламиз. Бу  ёғи сўз соҳибига яъни сўзлаётган зотга боғлиқ. Бизда илҳомни илоҳийлаштириш ҳолати бор. Бу табиий. Илҳом барча руҳий ҳодисалар- Туш, Мажнунлик, Ишқ, Ғам, Ором каби илоҳийдир. Бироқ илоҳий бўлган илҳомни моддийлаштириш,уни илоҳий сўз орқали зоҳир қилиш бирмунча илоҳий истеъдод соҳибларигагина насиб қилган. Буни эътироф этмасликнинг иложи йўқ. Масалан, йиғлаётган одам ўша ҳолатда сизни ўзига шерик қилади,яъни йиғлатадики,унинг кўз ёшлари рост бўлса ва чеккан қайғуси бутун вужудида зоҳир этиб турса. Чунончи,ҳақиқий ошиқни оддий ҳавасманддан ажратиш у қадар мушкул эмас. Мажнун билан хушёрнинг фарқи каби…

Сўз ана шундай. Уни истаганча истифода этиш мумкин,зеро луғат хазинасининг эшиклари қошида посбон йўқ. Таассуфки,бу ганж қошида аждаҳолар ҳам йўқ. Бироқ ҳақиқий сўз ўзини ўзи ошкор қилади. Мана бу сатрларни ўқийлик:

«Мен ўзи кимман,
ташландиқ қудуқ,
ёмғирларнинг эсидан чиққан,
балиқлари ташна, жон берган,
қамишлари ўйиб найланган,
ташландиқ қудуқ…»

Сўз ёлғиз одам ҳолатига айланди. Сўз танҳолардан-танҳо кимсанинг вужудига кўзгу тутди. Сўз кўзгусида поёнсиз бир даштда унутилган, аллазамонлардан буён гадо ҳам юзини бурмаган, ёмғиру, қорлар четлаб ўтган қудуқ намоён бўлди. Одатда дала-даштда қудуқлар атрофида зах тортган намчил ерларда кўлмаклар ва унда шарақлаган қамишларга дуч келиш мумкин. Демак, сўзлар зоҳир этаётган дашт қудуғи бу ёлғиз руҳнинг моддийлашган суврати. Кўзгуда иккинчи тасвир намоён бўлади. Бу — Руҳ тасвири…

Давом этамиз. Тасвир кенгая боради ва лавҳа сайин унинг унсурлари алмашиб туради,ёҳуд кўп манзарали тасвир кўз ўнгимизда намоён бўлади:

«Сен ўзи кимсан,
сувга чўккан тош. қояларнинг ёди ўчирган,
зилзилада тўкилган дув-дув, чўққилардан мангу ҳайдалган
сувга чўккан тош…»

У шеърни ҳамиша азоб билан ёзади. Азобланади. Бу ҳолат баъзан ҳатто зоҳирда ҳам намоён бўлади.

Ишқ ўзи нима,
эски тегирмон,
дунёларнинг хотирида йўқ,
бойўғлилар ин қурган мангу,
шапалаклар яйраган макон, иккимизни дондай янчиган
эски тегирмон.

Ў з ботинидаги сирли жараёнларни ёруғ дунёга олиб чиқаётган уни сўзларнинг охорли ва рангин, хушбичим ва тароватли либосларга буркайди. У «беҳи» сўзини кўп қўллайди. Беҳи шеърларида дам-бадам учрайверайди, унинг хиди димоғингизга «гуп» этиб ураверади. Жаннатнинг асл меваси нечук шоирани мафтун этган? Сиз беихтиёр хокисоргина девор ортида шохлари пахса кифтидан осилиб, ойсимон беҳилари солланиб турган энг ҳақир бир дарахтни тасаввур қиласиз. Баногоҳ унинг шеърлари ва бу илоҳий-жаннатий неъмат ўртасидаги ажойиб уйғунликни пайқайсиз.

Таранглашиб, портлай бошлаган асаб ҳам бўшашади, эҳтирослар айғири совуб, хомуш дебсинади, ой ҳам ўзини булутлар ортига олиб, сиймосини тўсади. Баъзан унинг шеърларида ҳам туйғуларнинг чарчай бошлаган ҳолатини мушоҳада қиласиз. Сўзлар қайсарлигими, туйғуларнинг толиқишими, руҳнинг ғайбий тўлғоқларими, хаёлнинг хиралашиб, бутунлай ҳаракатсиз-муаллақ ҳолга келишими, билмадим. Баъзан шоира жазавадан ҳам, таранглик ва босимнинг шиддатидан ҳам безор бўлгандек туюлади. Ана шунда у шеърдан тўхтайди. Ўз-ўзи билан суҳбат қуради. Унинг туркум-туркум суҳбатлари шундай яралган.

Фарида Афрўзнинг шеърий сўзида истиоралар, мажозлар ичинда кўнгилнинг оний кечинмалари- ерости тебранишлари,сувости титрамалари, чақмоқлари,ёмғирлари-ла намоён бўлади. Вақт-ҳаяжон гирдобида ҳам баландликда,ҳам теранликда шиддат билан ҳаракатланади.

ҳовучимда турмас шаршара,
ҳовучимга тўлмас шаршара,
Жилға,бунча тилларинг ширин.

***

Шафтолижон,гулларинг ғужғон,
Тегиб кетди новдангга,узр,
Пушти кўйлагимнинг енглари.

***

Аравага осилиб келар,
Эскифуруш чолнинг ортидан
Мактабидан қочган болалар.

Сўз-шоир юрагига тўла бўйсунар экан, фикр жасоратини тиклайди, фикр жасорати эса ўта самимийликни талаб қилади. Ў зга чора йўқ. Акс ҳолда ўзга юракка етиб бормайди. Шоир учун энг оғир фожъе ҳолат ҳам шудир, эҳтимол.

Ўйлаб қаралса, ерлик икир-чикирлар эмас чексиз осмон керак бўлади шоирга…

Янги йилда
Эски дўстим-ла,
Чала қолган гапдан гаплашдик.

***

қутиларга жойланиб бўлди,
Пишар-пишмас кузги олмалар,
Хира тортди ойнинг нури ҳам.

Шоира янги китобини «Ў зимдан ўзимгача» деб атабди.

Бу сўзнинг шуурий маъносини зийрак китобхон фаҳмлаб олади, албатта. Фарида Афрўзнинг шеърий Сўзи бугунги ўзбек шеъриятининг юксак манзилларидан садолар бермоқда.

ФАРИДА АФРЎЗ
ШЕЪРЛАР

032

В А Т А Н
қасида

Ватан,
Байроғинг бир бора ўполганим йўқ,
Мадҳингни ёд билмам, уқолганим йўқ,
Кўнглимни, меҳримни тўколганим йўқ,
Ва лекин
ва лекин
ва лекин, аммо,
Жонимсан, жонимда бир оҳсан, Ватан!

Бирор бор урушда қатнашолмадим,
Ҳали бир душманинг қақшатолмадим,
Жаҳонда ҳеч юртга ўхшатолмадим,
Кўзларим нурисан, қароғсан, Ватан!

Баъзида хокисор, хору хазонмен,
Баъзан шоду камрон, баъзан гирёнмен,
Дунё бир ён эрур, мен ҳам бир ёнмен,
Нима топган бўлсам огоҳсан, Ватан!

Омадим ўзингсан, ўзингсан паноҳ,
Не ажаб, бошимда тожу гоҳ кулоҳ,
Лабда гоҳ табассум, гоҳ бўғизда оҳ,
Томирим титратган титроқсан, Ватан!

Эҳтимол, қўл юпқа, уст-бош юпунроқ,
Биримиз осмонмиз, биримиз туфроқ,
Биримиз муттаҳам, кўрнамак, олчоқ,
Барчанинг бошида паноҳсан, Ватан!

Келдик, бир ниҳолинг жуфт айладикми?
Ё ханжар ё қалам, тиғ қайрадикми?
Рост узра ёлғонни ямламадикми?
Сен бунга кафилсан, сўроқсан, Ватан!

Ер юзи турфа хил сеҳрга тўла,
Иста етти осмон-фалакни бўйла,
Ҳоҳ «Дугоҳ», ҳоҳ «Сегоҳ»,»Чоргоҳ»ни куйла,
Сен- ҳофиз, сен- мутриб, машшоқсан, Ватан!

Гарчи шеърлар битдик, гоҳ баланд, гоҳ паст,
Гоҳ куйладик маҳзун, гоҳида сармаст,
Ижобат бўлгайми, илтижо — нафас,
Шеърсан, таронасан, туроқсан, Ватан!

Отамнинг бошида қайроғочларим,
Қўқонда-Жомъеда синч, оғочларим,
Шоирим, валийим, ялавочларим,
Туфроғим ичинда туфроқсан, Ватан!

Карбало хокининг тўзонинда сен,
Муслиму муҳсиннинг фиғонинда сен,
Шохларинг, пирларинг жон жонинда сен,
Фурқатим, ғурбатим, фироқсан, Ватан!

Онамга айланган тутларинг ҳаққи,
Камларинг, кўстларинг, бутларинг ҳаққи,
Туморинг, дуторинг, удларинг хаққи,
Балою қазодан йироқсан, Ватан!

Адл тулпорига жиловдор бўлдинг,
Дашту саҳро бўлдинг, кору зор бўлдинг,
Гоҳи ғолиб бўлдинг, гоҳи хор бўлдинг,
Гўштларин зоғ еган Широқсан, Ватан!

Милтираб-милтираб бир кун сўнармиз,
Яхшию ёмонга балки кўнармиз,
Марқад, мозорларинг ичра дўнармиз,
Байтул ҳазанларда чироқсан, Ватан!

Меҳримнинг тахтида мизғиган болам,
Кўнгил бешик ичра, бешикда жон ҳам,
Сени болам дея бағримга олсам,
Бағримда абадий уйғоқсан, Ватан!

Тавоним тагида сойларинг бийрон,
Ҳар нигоҳ, ҳар қадам боғларинг ларзон,
Тоғларинг, даштларинг чамандир ҳар ён,
Жаннатим, Кавсарий булоқсан, Ватан!

Нодира, Увайсий ҳасратлар дилда,
Ҳувайдо, ҳазиний ҳазратлар дилда,
Қуръону ҳадису ҳайратлар дилда,
Томирда-қонимда тўлғоқсан, Ватан!

Чумоли жонида бир нуқра ундир,
Бу замин, бу замон гарчи кукундир,
Фақат сен борсанки, тўкис бутундир,
Замину замондан огоҳсан, Ватан!

Этни ажратолмас ҳеч ким тирноқдан,
Мангу озоддирмиз қуллик-қийноқдан,
Юзимизни чайдик Кавсар булоқдан,
Этсан, сўнгакдирсан, тирноқсан, Ватан!

Турон туфроғида ёвқур ва ёвар,
Бугун бор, эрта ҳам борсан муқаррар,
Мен сени дегайман маҳшарга қадар,
Гарчи ғариб, гарчи бебоксан, Ватан!

Макка манзилларинг кўзлаган жонмен,
Чўли Ироқ ичра «Чўли Ироқ»мен,
Оламон ичрамен, яккамен, тоқмен,
Кўнгилнинг Каъбаси- даргоҳсан, Ватан!
Тўғриси сен ҳақда шеър битмоқ азоб
Қирқ беш йил инграндим жимжит, беитоб,
Пойингга йиқилдим чечакдай шу тоб
Сочларим гуллатган бир оқсан, Ватан!

* * *

Сендан
ш а ф қ а т
кутгандан кўра,
Қуриган дарахтга йиғлайман,
Этагим олмага тўлдирар.

Сендан
м е ҳ р
кутгандан кўра,
Аждаҳога бориб бўзлайман,
Бағримда боламдай ухлайди.

Сендан в а ф о
кутгандан кўра,
Кўксимга ханжарлар экаман,
Бехато кўкарар, гуллайди!

* * *

Мен ўзи кимман
ташландиқ қудуқ,
ёмғирларнинг эсидан чиққан,
балиқлари ташна,
жон берган,
қамишлари ўйиб найланган
ташландиқ қудуқ.

Сен ўзи кимсан,
сувга чўккан тош,
қояларнинг ёди ўчирган,
зилзилада тўқилган дув-дув,
чўққилардан мангу ҳайдалган
сувга чўккан тош.

Ишқ ўзи нима,
эски тегирмон,
дунёларнинг хотирида йўқ,
бойўғлилар ин қурган унда,
шапалаклар яйраган макон,
иккимизни дондай янчиган
эски тегирмон.

* **

Руҳ шамоли танни қақшатди,
Чақмоқ вужуд олов сачратди,
Кеча ёққан ёмғир чарчатди,
Кел, бугунни байрам қилайлик.

Ўтган куним надомат, армон,
Ором билмас саргардон бу жон,
Эсиз, умр ўртада сарсон,
Кел, бугунни байрам қилайлик.

Азал жонга завол андеша,
Бу дунёда ёлғиз ишқ пеша.
Айрилмоққа ўчмиз ҳамиша,
Кел, бугунни байрам қилайлик.

Ўпиб турса сочларингни нур,
Бахт нелигин капалақдан сўр,
Не бўлса ҳам тур, ўрнингдан тур,
Кел, бугунни байрам қилайлик.

Ахир сени кўрганим тушмас,
Хаёлингсиз ҳушларим қушмас,
Осмон синиб, заминга тушмас,
Кел, бугунни байрам қилайлик.

Бир хўрсинсам, қайтиб келар сой,
Айт, тилагинг айт, деб келар сой,
Қайтиб жонни қай ердан олай,
Кел, бугунни байрам қилайлик.

Тонгим балки армонларга соз,
Ишқ қисмати иккимизга рост,
Мен энтикиб чорладим, холос,
Кел, бугунни байрам қилайлик.

* * *

Аёлни сев,
аёлга ёлбор,
Минг бир кеча эртакларинг айт,
Алпомишлар туғиб беради.

Аёлни сев,
остонасин ўп,
Қаср қурма, кўнглини сўра.
Бало келса, туриб беради.

Аёлни сев,
ўламан дегил,
Ишқ яратган парвардигордан,
Сенга умр сўраб беради.

* * *

Юрагимнинг қаеридир куяди,
Симиллайди,
чарсиллар, санчар,
Гўё минг йил юраксиз яшаб.
Бир қадоқ оғриққа куним қолгандай…

Сени соғинганман…
Кўзимда дарёлар жимирлар аста,
Уфуради,
буғланар, тошар,
Гўё минг йил тошқинсиз яшаб,
Бир томчи иқрорга куним қолгандай…

Сени соғинганман…
Ҳушёр тортар руҳим – имтиҳон берар,
Қалтирайди,
дилдирар, титрар,
Гўё минг йил кўнгилсиз яшаб,
Бир аҳмоқ ақлга куним қолгандай…

Сени соғинганман…
Деразамни ёпаман, этим учади,
Жондан ўтар
изғирин, шамол.
Гўё минг йил қуёшсиз яшаб
Бир нуқра чўғингта куним қолгандай…

Сени соғинганман…
Сени соғинганман,
оҳ, нима қилай,
Нима қилай, ахир, айт, нима?!
Гўё минг йил сенингсиз яшаб,
Бир ютим ажалга куним қолгандай…

Сени соғинганман…!

* * *

Она ер – туфроқ қолиб,
осмон билан овворамиз,
Жон бериб, жонинг олар, жон билан овворамиз.

Кўзларингта жовдирар,
сарсон висол, саргашта ишқ,
Ёш тўкиб, йиртиб яқо, ҳижрон билан овворамиз.

Теграмизда ҳур малаклар,
бири сингил, бири ёр,
Инсоф қолиб, инсон қолиб, шайтон билан овворамиз.

Отамиз мезбон эди,
оҳ, онамиз мезбон эрур,
Зор этиб ҳар иккисин, меҳмон билан овворамиз.

Ҳар нафас ёнингда дилдош,
ҳар мушкулотингга ечим,
Яхшилар бунда қолиб, ёмон билан овворамиз.

Чин ҳақиқат йўли бошқа,
чин вафолиқ ўзгадир,
Ҳақ қолиб, иймон қолиб, ёлғон билан овворамиз.

Кўнгли уммон кимсаларнинг
жилғасидин сув ичиб,
Роз қолиб, эъзоз қолиб, тўғон билан овворамиз.

Ҳар кишики, кўзи очдир,
кўр қилар, тўзони ганж,
Йўл кўрсатар сарбон қолиб, карвон билан овворамиз.

Бизни Ҳақ ҳур айлади,
нур айлади, озод этиб,
Ҳар тарафга қулф уриб, қўрғон билан овворамиз.

Кимки бизга интизордир,
Фарид Афрўз чин сўзим,
Жоним нисор, чин дўст учун қурбон билан овворамиз.

УЧЛИКЛАР

* * *
Одамзод ҳеч нарсага бегона эмас,
Ишққа ҳам,
Қотилликка ҳам.

* * *
Қашшоқлик –
Давлатдир,
Нодонликдан кўра.

* * *
Сен унчалар бадбахт эмассан,
Танимайсан,
Бахтингни холос!

* * *
Қуюшқонга сиғмас ижодкор,
Сарҳад унинг ўлими демак,
Чегарадир унга қабристон.

* * *
Менинг жуда тариҳим узун,
Илдизим ҳам нақадар, чуқур,
Фақат пахта экиб ўтмаган отам.

* * *
Айтганингни ҳаммасини қил,
Аммо,
Қилганингни ярмини айт.

* * *
Хиёнат қилди у
Ўлдирдилар, сувга отдилар,
Тупириб ташлади денгиз ҳам.

* * *
Шу тугунни эчмайлик, қўй,
Тугунлигида қинаган
Тугунни.

* * *
Зўр олим бўлдим-да!
Хўп, ўқидим, ўргандим, уқдим –
Сени унутмоқлик илимни.

* * *
Ўзимни юпатишнинг
Йўлини топдим;
Янги кўйлак кийдим.

* * *
Райҳон! Исмингни ким қўйган,
Ким ҳидлаган сени биринчи бўлиб,
Оллоҳдан кейин?!.

* * *
Уч қатор шеър ёздим,
Ва жон, деб
Бугунимга алмашдим уни.

* * *
Баҳор келди,
Ажабо,
Тувакдаги гул ҳам уйғонди.

* * *
Тил тегизма, миллатимга, қўй,
Доҳо туққан ҳар йили онам,
Отам фақа-а-а-т пода боқмаган.

* * *
Анча бўлди шерлар ёзмадим,
Анча бўлди беҳушман, демак,
Тириклигим ёдимдан чиқди.

* * *
Деразамни чертди, аллаким,
Йиғлаб келди ёмғир бемаҳал,
Чўчиб тушди қўрқоқ сукунат.

* * *
Кўзларимда ёшлар қолмади,
Балиқлари қоқ бўлди охир,
Пешонамни шўрини ялаб.

* * *
Нега шундай,
Бу не синоат –
Бахтнинг куни паҳмоққа қолган?!

* * *
Олтмиш ёшга тўлди бу аёл,
Ҳамон гўзал, ҳамон хурлиқо,
Қулоғини тишлаб қўйган бахт.

* * *
Шоҳ ва гадо…
Гўё зидга ўҳшар бу икки сўз.
Аслида Шоҳ кимхобдаги Гадодир.

* * *
Бугун менга нимадир бўлди,
Шу қадар энгилман,
Ҳатто коям йўқ.

* * *
Сендан гўзал гул йўқ дунёда,
Сендан хушбўй, сендайин майин
Отам қабрини яшнатган янтоқ.

* * *
Тонг отмасдан безовта хўроз:
“Зулмат ичра қолмасин жаҳон!”
Шўрлик маъсул янги кун учун.

* * *
Тупроқ ютар экан чувалчанг
Ўйлар: менман тупроқнинг жони,
Қандай ширин она тупроғим!

* * *
Сен менга ҳеч дўст бўлолмайсан,
Айт-чи, қачон, қандай чумоли
Кўтаролган филнинг юкини.

* * *
Йиғласам гар сен учун эмас
Ўзим-чун ҳам йиғламадим, йўқ,
Пешонамни ўқидим холос.

* * *
Мен чивинга ҳеч ким эмасман,
Қоним ичди ўзи, не илож,
Қондошингни ўлдириб бўлмас.

* * *
Отам-сабр, тоғамдир – меҳир
Акам-қалқон, иним – тегирмон,
Менинг эса бошим – палаҳмоҳ.

* * *
Аравага осилиб келар,
Эскифуруш чолнинг ортидан,
Мактабидан қочган болалар

* * *
Кўз ёшимдек яқинсан менга,
Кипригимда омонатдирсан
Нафасимдек ғанимат, эй воҳ!

* * *
Бойўғлининг тўйига атай
Етиб келди узоқ юртидан
Қалҳатнисо ўлимтик олиб.

* * *
Қирқ товуғин боқаман, дея
Гўнг титкилар кечаю кундуз
Бир нодон хўроз.

* * *
Сувга чўккан тош ҳам эгалик
Тунда учган гарднинг изи бор,
Сендан эса йўқдир ҳеч дарак.

* * *
Янги йилда
Эски дўстим-ла
Чала қолган гапдан гаплашдик.

* * *
Менга ишон, шамоллар тинди,
Ёшлик каби ўтди булутлар,
Борса-келмас йўллар қолмади.

* * *
Сен ҳам жуда-а-а тоза эмассан,
Хожанг шунча ялаган билан
Итнинг ялоғи.

* * *
Шафтолижон, гулларинг ғужғон
Тегиб кетди новданга, узр
Пушти койлагимнинг энглари.

* * *
Ярим тунда уйғондим чўчиб
Ушлаб олдим ярим умримни
Шугинами Умрнинг Ярми?!

* * *
Бир думалаб бола бўлсайдим,
Худо рахмат отам, онамнинг
Бир бора қўлига сув қуяр эдим.

* * *
Тўғри, дилим чилпарчин бўлди,
Аммо, узр, ухлаб қолибман
Бардошимга бошимни қўйиб.

* * *
Ошноларнинг баридан кечдим,
Сотиб кетиб улар ҳам мени,
Энди дунё ҳаммага етар.

* * *
Баҳор. Тонг. Булбул. Во, ажаб,
Тош шаҳарнинг қоқ ўртасида?!
Бироз жим тур, сайрама соат!

* * *
Хафа бўлма, ахир Одамзод
Бино бўлган асли ботқоқдан.
У ҳам битта қурбақа, холос.

* * *
Сичқон-ку, инига сиғмайди, аниқ,
Қизиқ, унга ғалвир не керак!?
Нохот, элаб ейди ҳаром донини.

Манбаъ: Фарида Афрўз блоги

09
Farida Bo’taeva (Farida Afro’z) 1956 yil 5 martda Qo’qon shahrida tug’ilgan. Muqimiy nomidagi Ko’qon davlat pedagogika institutida taxsil olgan (1977). «Qirq kokilligim» (1986), «Iztirob ko’ylagi» (1992), «Tunlar isyoni» (1994), «Ko’zim manim…» (1999), «O’zimdan o’zimgacha» (2001), «Ushshoq» (2004), «Tasbih» (2006) kabi she’riy to’plamlari nashr etilgan. «Qurbonjon dodhox» (2000) tarixiy dramasi ham bor. «Shuhrat» medali (1999) bilan taqdirlangan.

Fozila Sulaymonova
TAQDIM
04

Sendan go’zal gul yo’q dunyoda,
Senday xushbo’y, sendayin mayin,
Otam qabrin yashnatgan yantoq.

Farida Afro’z

So’zda fusun bor. Unda sehr, jodugarlik bor. Biroq sehr boshqa, mo»jiza boshqa. Fir’avn saroyida arqonni ilonga aylantirgan jodugarlar «san’ati» bilan payg’ambar Muso alayxisalom o’rtasida albatta, buyuk bir tafovut bor edi.

Shunday qilib so’z bilan oshkora suhbatlashish nima?

Tabiiyki,so’z kimyo emas. Chin so’z bilan kimyoviy so’z,kimyo yo’li bilan hosil qilingan «oltin»,»kumush» yohud haqiqiy oltinni tasavvur qilib ko’raylik. Ularda zohiriy o’xshashlik va mislsiz botiniy judolik bor.

Modomiki, uskunamiz so’z ekan,hammamiz undan qadri imkon foydalanamiz. hamma balo shundaki,ba’zan haqiqiy so’z bilan qalbaki so’zni,yohud kimyoviy so’zni ajratolmay qolamiz. Bu yog’i so’z sohibiga ya’ni so’zlayotgan zotga bog’liq.Bizda ilhomni ilohiylashtirish holati bor. Bu tabiiy. Ilhom barcha ruhiy hodisalar- Tush, Majnunlik, Ishq, g’am,Orom kabi ilohiydir. Biroq ilohiy bo’lgan ilhomni moddiylashtirish,uni ilohiy so’z orqali zohir qilish birmuncha ilohiy iste’dod sohiblarigagina nasib qilgan. Buni e’tirof etmaslikning iloji yo’q. Masalan, yig’layotgan odam o’sha holatda sizni o’ziga sherik qiladi,ya’ni yig’latadiki,uning ko’z yoshlari rost bo’lsa va chekkan qayg’usi butun vujudida zohir etib tursa. Chunonchi,haqiqiy oshiqni oddiy havasmanddan ajratish u qadar mushkul emas. Majnun bilan xushyorning farqi  kabi…

So’z ana shunday. Uni istagancha istifoda etish mumkin,zero lug’at xazinasining eshiklari qoshida posbon yo’q. Taassufki,bu ganj qoshida ajdaholar ham yo’q. Biroq haqiqiy so’z o’zini o’zi oshkor qiladi. Mana bu satrlarni  o’qiylik:

«Men o’zi kimman,
tashlandiq quduq,
yomg’irlarning esidan chiqqan,
baliqlari tashna, jon bergan,
qamishlari o’yib naylangan,
tashlandiq quduq…»

So’z yolg’iz odam holatiga aylandi. So’z tanholardan-tanho kimsaning vujudiga ko’zgu tutdi. So’z ko’zgusida poyonsiz bir dashtda unutilgan, allazamonlardan buyon gado ham yuzini burmagan, yomg’iru, qorlar chetlab o’tgan quduq namoyon bo’ldi. Odatda dala-dashtda quduqlar atrofida zax tortgan namchil yerlarda ko’lmaklar va unda sharaqlagan qamishlarga duch kelish mumkin. Demak, so’zlar zohir etayotgan dasht qudug’i bu yolg’iz ruhning moddiylashgan suvrati. Ko’zguda ikkinchi tasvir namoyon  bo’ladi. Bu — Ruh tasviri…

Davom etamiz. Tasvir kengaya boradi va lavha sayin uning unsurlari almashib turadi,yohud ko’p manzarali tasvir ko’z o’ngimizda namoyon bo’ladi:

«Sen o’zi kimsan,
suvga cho’kkan tosh. qoyalarning yodi o’chirgan,
zilzilada to’kilgan duv-duv, cho’qqilardan mangu haydalgan
suvga cho’kkan tosh…»

U she’rni hamisha azob bilan yozadi. Azoblanadi. Bu holat ba’zan hatto zohirda ham namoyon bo’ladi.

Ishq o’zi nima,
eski tegirmon,
dunyolarning xotirida yo’q,
boyo’g’lilar in qurgan mangu,
shapalaklar yayragan makon, ikkimizni donday yanchigan
eski tegirmon.

O’ z botinidagi sirli jarayonlarni yorug’ dunyoga olib chiqayotgan uni so’zlarning oxorli va rangin, xushbichim va tarovatli liboslarga burkaydi. U «behi» so’zini ko’p qo’llaydi. Behi she’rlarida dam-badam uchrayveraydi, uning xidi dimog’ingizga «gup» etib uraveradi. Jannatning asl mevasi nechuk shoirani maftun etgan? Siz beixtiyor xokisorgina devor ortida shoxlari paxsa kiftidan osilib, oysimon behilari sollanib turgan eng haqir bir daraxtni tasavvur qilasiz. Banogoh uning  she’rlari va bu ilohiy-jannatiy ne’mat o’rtasidagi ajoyib uyg’unlikni payqaysiz.

Taranglashib, portlay boshlagan asab ham bo’shashadi, ehtiroslar ayg’iri sovub, xomush debsinadi, oy ham o’zini bulutlar ortiga olib, siymosini to’sadi.

Ba’zan uning she’rlarida ham tuyg’ularning charchay boshlagan holatini mushohada qilasiz. So’zlar qaysarligimi, tuyg’ularning toliqishimi, ruhning g’aybiy  to’lg’oqlarimi, xayolning xiralashib, butunlay harakatsiz-muallaq holga kelishimi, bilmadim. Ba’zan shoira jazavadan ham, taranglik va bosimning shiddatidan ham bezor bo’lgandek tuyuladi. Ana shunda u she’rdan to’xtaydi. O’z-o’zi bilan suhbat quradi. Uning turkum-turkum suhbatlari shunday yaralgan.

Farida Afro’zning she’riy so’zida istioralar,majozlar ichinda ko’ngilning oniy kechinmalari- yerosti tebranishlari,suvosti titramalari, chaqmoqlari,yomg’irlari-la namoyon bo’ladi. Vaqt-hayajon girdobida ham balandlikda,ham teranlikda shiddat bilan harakatlanadi.

hovuchimda turmas sharshara,
hovuchimga to’lmas sharshara,
Jilg’a,buncha tillaring shirin.

***
Shaftolijon,gullaring g’ujg’on,
Tegib ketdi novdangga,uzr,
Pushti ko’ylagimning yenglari.

***
Aravaga osilib kelar,
Eskifurush cholning ortidan
Maktabidan qochgan bolalar.

So’z-shoir yuragiga to’la bo’ysunar ekan, fikr jasoratini tiklaydi, fikr jasorati esa o’ta samimiylikni talab qiladi. O’ zga chora yo’q. Aks holda o’zga yurakka  yetib bormaydi. Shoir uchun eng og’ir foj’e holat ham shudir, ehtimol.

O’ ylab qaralsa, yerlik ikir-chikirlar emas cheksiz osmon kerak bo’ladi shoirga…

Yangi yilda
Eski do’stim-la,
Chala qolgan gapdan gaplashdik.

***
qutilarga joylanib bo’ldi,
Pishar-pishmas kuzgi olmalar,
Xira tortdi oyning nuri ham.

Shoira yangi kitobini «O’ zimdan o’zimgacha» deb atabdi.

Bu so’zning shuuriy ma’nosini ziyrak kitobxon fahmlab oladi, albatta. Farida Afro’zning she’riy So’zi bugungi o’zbek she’riyatining yuksak manzillaridan  sadolar bermoqda.

FARIDA AFRO’Z
SHE’RLAR
04

VATAN
qasida

Vatan,
Bayrog’ing bir bora o’polganim yo’q,
Madhingni yod bilmam, uqolganim yo’q,
Ko’nglimni, mehrimni to’kolganim yo’q,
Va lekin
va lekin
va lekin, ammo,
Jonimsan, jonimda bir ohsan, Vatan!

Biror bor urushda qatnasholmadim,
Hali bir dushmaning qaqshatolmadim,
Jahonda hech yurtga o’xshatolmadim,
Ko’zlarim nurisan, qarog’san, Vatan!

Ba’zida xokisor, xoru xazonmen,
Ba’zan shodu kamron, ba’zan giryonmen,
Dunyo bir yon erur, men ham bir yonmen,
Nima topgan bo’lsam ogohsan, Vatan!

Omadim o’zingsan, o’zingsan panoh,
Ne ajab, boshimda toju goh kuloh,
Labda goh tabassum, goh bo’g’izda oh,
Tomirim titratgan titroqsan, Vatan!

Ehtimol, qo’l yupqa, ust-bosh yupunroq,
Birimiz osmonmiz, birimiz tufroq,
Birimiz muttaham, ko’rnamak, olchoq,
Barchaning boshida panohsan, Vatan!

Keldik, bir niholing juft ayladikmi?
YO xanjar yo qalam, tig’ qayradikmi?
Rost uzra yolg’onni yamlamadikmi?
Sen bunga kafilsan, so’roqsan, Vatan!

Yer yuzi turfa xil sehrga to’la,
Ista yetti osmon-falakni bo’yla,
Hoh «Dugoh», hoh «Segoh»,»Chorgoh»ni kuyla,
Sen- hofiz, sen- mutrib, mashshoqsan, Vatan!

Garchi she’rlar bitdik, goh baland, goh past,
Goh kuyladik mahzun, gohida sarmast,
Ijobat bo’lgaymi, iltijo — nafas,
She’rsan, taronasan, turoqsan, Vatan!

Otamning boshida qayrog’ochlarim,
Qo’qonda-Jom’eda sinch, og’ochlarim,
Shoirim, valiyim, yalavochlarim,
Tufrog’im ichinda tufroqsan, Vatan!

Karbalo xokining to’zoninda sen,
Muslimu muhsinning fig’oninda sen,
Shoxlaring, pirlaring jon joninda sen,
Furqatim, g’urbatim, firoqsan, Vatan!

Onamga aylangan tutlaring haqqi,
Kamlaring, ko’stlaring, butlaring haqqi,
Tumoring, dutoring, udlaring xaqqi,
Baloyu qazodan yiroqsan, Vatan!

Adl tulporiga jilovdor bo’lding,
Dashtu sahro bo’lding, koru zor bo’lding,
Gohi g’olib bo’lding, gohi xor bo’lding,
Go’shtlarin zog’ yegan Shiroqsan, Vatan!

Miltirab-miltirab bir kun so’narmiz,
Yaxshiyu yomonga balki ko’narmiz,
Marqad, mozorlaring ichra do’narmiz,
Baytul hazanlarda chiroqsan, Vatan!

Mehrimning taxtida mizg’igan bolam,
Ko’ngil beshik ichra, beshikda jon ham,
Seni bolam deya bag’rimga olsam,
Bag’rimda abadiy uyg’oqsan, Vatan!

Tavonim tagida soylaring biyron,
Har nigoh, har qadam bog’laring larzon,
Tog’laring, dashtlaring chamandir har yon,
Jannatim, Kavsariy buloqsan, Vatan!

Nodira, Uvaysiy hasratlar dilda,
Huvaydo, haziniy hazratlar dilda,
Qur’onu hadisu hayratlar dilda,
Tomirda-qonimda to’lg’oqsan, Vatan!

Chumoli jonida bir nuqra undir,
Bu zamin, bu zamon garchi kukundir,
Faqat sen borsanki, to’kis butundir,
Zaminu zamondan ogohsan, Vatan!

Etni ajratolmas hech kim tirnoqdan,
Mangu ozoddirmiz qullik-qiynoqdan,
Yuzimizni chaydik Kavsar buloqdan,
Etsan, so’ngakdirsan, tirnoqsan, Vatan!

Turon tufrog’ida yovqur va yovar,
Bugun bor, erta ham borsan muqarrar,
Men seni degayman mahsharga qadar,
Garchi g’arib, garchi beboksan, Vatan!

Makka manzillaring ko’zlagan jonmen,
Cho’li Iroq ichra «Cho’li Iroq»men,
Olamon ichramen, yakkamen, toqmen,
Ko’ngilning Ka’basi- dargohsan, Vatan!
To’g’risi sen haqda she’r bitmoq azob
Qirq besh yil ingrandim jimjit, beitob,
Poyingga yiqildim chechakday shu tob
Sochlarim gullatgan bir oqsan, Vatan!

* * *

Sendan
sh a f q a t
kutgandan ko’ra,
Qurigan daraxtga yig’layman,
Etagim olmaga to’ldirar.

Sendan
m ye h r
kutgandan ko’ra,
Ajdahoga borib bo’zlayman,
Bag’rimda bolamday uxlaydi.

Sendan v a f o
kutgandan ko’ra,
Ko’ksimga xanjarlar ekaman,
Bexato ko’karar, gullaydi!

* * *

Men o’zi kimman
tashlandiq quduq,
yomg’irlarning esidan chiqqan,
baliqlari tashna,
jon bergan,
qamishlari o’yib naylangan
tashlandiq quduq.

Sen o’zi kimsan,
suvga cho’kkan tosh,
qoyalarning yodi o’chirgan,
zilzilada to’qilgan duv-duv,
cho’qqilardan mangu haydalgan
suvga cho’kkan tosh.

Ishq o’zi nima,
eski tegirmon,
dunyolarning xotirida yo’q,
boyo’g’lilar in qurgan unda,
shapalaklar yayragan makon,
ikkimizni donday yanchigan
eski tegirmon.

* **

Ruh shamoli tanni qaqshatdi,
Chaqmoq vujud olov sachratdi,
Kecha yoqqan yomg’ir charchatdi,
Kel, bugunni bayram qilaylik.

O’tgan kunim nadomat, armon,
Orom bilmas sargardon bu jon,
Esiz, umr o’rtada sarson,
Kel, bugunni bayram qilaylik.

Azal jonga zavol andesha,
Bu dunyoda yolg’iz ishq pesha.
Ayrilmoqqa o’chmiz hamisha,
Kel, bugunni bayram qilaylik.

O’pib tursa sochlaringni nur,
Baxt neligin kapalaqdan so’r,
Ne bo’lsa ham tur, o’rningdan tur,
Kel, bugunni bayram qilaylik.

Axir seni ko’rganim tushmas,
Xayolingsiz hushlarim qushmas,
Osmon sinib, zaminga tushmas,
Kel, bugunni bayram qilaylik.

Bir xo’rsinsam, qaytib kelar soy,
Ayt, tilaging ayt, deb kelar soy,
Qaytib jonni qay yerdan olay,
Kel, bugunni bayram qilaylik.

Tongim balki armonlarga soz,
Ishq qismati ikkimizga rost,
Men entikib chorladim, xolos,
Kel, bugunni bayram qilaylik.

* * *

Ayolni sev,
ayolga yolbor,
Ming bir kecha ertaklaring ayt,
Alpomishlar tug’ib beradi.

Ayolni sev,
ostonasin o’p,
Qasr qurma, ko’nglini so’ra.
Balo kelsa, turib beradi.

Ayolni sev,
o’laman degil,
Ishq yaratgan parvardigordan,
Senga umr so’rab beradi.

* * *

Yuragimning qaeridir kuyadi,
Simillaydi,
charsillar, sanchar,
Go’yo ming yil yuraksiz yashab.
Bir qadoq og’riqqa kunim qolganday…

Seni sog’inganman…
Ko’zimda daryolar jimirlar asta,
Ufuradi,
bug’lanar, toshar,
Go’yo ming yil toshqinsiz yashab,
Bir tomchi iqrorga kunim qolganday…

Seni sog’inganman…
Hushyor tortar ruhim – imtihon berar,
Qaltiraydi,
dildirar, titrar,
Go’yo ming yil ko’ngilsiz yashab,
Bir ahmoq aqlga kunim qolganday…

Seni sog’inganman…
Derazamni yopaman, etim uchadi,
Jondan o’tar
izg’irin, shamol.
Go’yo ming yil quyoshsiz yashab
Bir nuqra cho’g’ingta kunim qolganday…

Seni sog’inganman…
Seni sog’inganman,
oh, nima qilay,
Nima qilay, axir, ayt, nima?!
Go’yo ming yil seningsiz yashab,
Bir yutim ajalga kunim qolganday…

Seni sog’inganman…!

* * *

Ona yer – tufroq qolib,
osmon bilan ovvoramiz,
Jon berib, joning olar, jon bilan ovvoramiz.

Ko’zlaringta jovdirar,
sarson visol, sargashta ishq,
Yosh to’kib, yirtib yaqo, hijron bilan ovvoramiz.

Tegramizda hur malaklar,
biri singil, biri yor,
Insof qolib, inson qolib, shayton bilan ovvoramiz.

Otamiz mezbon edi,
oh, onamiz mezbon erur,
Zor etib har ikkisin, mehmon bilan ovvoramiz.

Har nafas yoningda dildosh,
har mushkulotingga yechim,
Yaxshilar bunda qolib, yomon bilan ovvoramiz.

Chin haqiqat yo’li boshqa,
chin vafoliq o’zgadir,
Haq qolib, iymon qolib, yolg’on bilan ovvoramiz.

Ko’ngli ummon kimsalarning
jilg’asidin suv ichib,
Roz qolib, e’zoz qolib, to’g’on bilan ovvoramiz.

Har kishiki, ko’zi ochdir,
ko’r qilar, to’zoni ganj,
Yo’l ko’rsatar sarbon qolib, karvon bilan ovvoramiz.

Bizni Haq hur ayladi,
nur ayladi, ozod etib,
Har tarafga qulf urib, qo’rg’on bilan ovvoramiz.

Kimki bizga intizordir,
Farid Afro’z chin so’zim,
Jonim nisor, chin do’st uchun qurbon bilan ovvoramiz.

UCHLIKLAR

* * *
Odamzod hech narsaga begona emas,
Ishqqa ham,
Qotillikka ham.

* * *
Qashshoqlik –
Davlatdir,
Nodonlikdan ko’ra.

* * *
Sen unchalar badbaxt emassan,
Tanimaysan,
Baxtingni xolos!

* * *
Quyushqonga sig’mas ijodkor,
Sarhad uning o’limi demak,
Chegaradir unga qabriston.

* * *
Mening juda tarihim uzun,
Ildizim ham naqadar, chuqur,
Faqat paxta ekib o’tmagan otam.

* * *
Aytganingni hammasini qil,
Ammo,
Qilganingni yarmini ayt.

* * *
Xiyonat qildi u
O’ldirdilar, suvga otdilar,
Tupirib tashladi dengiz ham.

* * *
Shu tugunni echmaylik, qo’y,
Tugunligida qinagan
Tugunni.

* * *
Zo’r olim bo’ldim-da!
Xo’p, o’qidim, o’rgandim, uqdim –
Seni unutmoqlik ilimni.

* * *
O’zimni yupatishning
Yo’lini topdim;
Yangi ko’ylak kiydim.

* * *
Rayhon! Ismingni kim qo’ygan,
Kim hidlagan seni birinchi bo’lib,
Ollohdan keyin?!.

* * *
Uch qator she’r yozdim,
Va jon, deb
Bugunimga almashdim uni.

* * *
Bahor keldi,
Ajabo,
Tuvakdagi gul ham uyg’ondi.

* * *
Til tegizma, millatimga, qo’y,
Doho tuqqan har yili onam,
Otam faqa-a-a-t poda boqmagan.

* * *
Ancha bo’ldi sherlar yozmadim,
Ancha bo’ldi behushman, demak,
Tirikligim yodimdan chiqdi.

* * *
Derazamni chertdi, allakim,
Yig’lab keldi yomg’ir bemahal,
Cho’chib tushdi qo’rqoq sukunat.

* * *
Ko’zlarimda yoshlar qolmadi,
Baliqlari qoq bo’ldi oxir,
Peshonamni sho’rini yalab.

* * *
Nega shunday,
Bu ne sinoat –
Baxtning kuni pahmoqqa qolgan?!

* * *
Oltmish yoshga to’ldi bu ayol,
Hamon go’zal, hamon xurliqo,
Qulog’ini tishlab qo’ygan baxt.

* * *
Shoh va gado…
Go’yo zidga o’hshar bu ikki so’z.
Aslida Shoh kimxobdagi Gadodir.

* * *
Bugun menga nimadir bo’ldi,
Shu qadar engilman,
Hatto koyam yo’q.

* * *
Sendan go’zal gul yo’q dunyoda,
Sendan xushbo’y, sendayin mayin
Otam qabrini yashnatgan yantoq.

* * *
Tong otmasdan bezovta xo’roz:
“Zulmat ichra qolmasin jahon!”
Sho’rlik ma’sul yangi kun uchun.

* * *
Tuproq yutar ekan chuvalchang
O’ylar: menman tuproqning joni,
Qanday shirin ona tuprog’im!

* * *
Sen menga hech do’st bo’lolmaysan,
Ayt-chi, qachon, qanday chumoli
Ko’tarolgan filning yukini.

* * *
Yig’lasam gar sen uchun emas
O’zim-chun ham yig’lamadim, yo’q,
Peshonamni o’qidim xolos.

* * *
Men chivinga hech kim emasman,
Qonim ichdi o’zi, ne iloj,
Qondoshingni o’ldirib bo’lmas.

* * *
Otam-sabr, tog’amdir – mehir
Akam-qalqon, inim – tegirmon,
Mening esa boshim – palahmoh.

* * *
Aravaga osilib kelar,
Eskifurush cholning ortidan,
Maktabidan qochgan bolalar

* * *
Ko’z yoshimdek yaqinsan menga,
Kiprigimda omonatdirsan
Nafasimdek g’animat, ey voh!

* * *
Boyo’g’lining to’yiga atay
Yetib keldi uzoq yurtidan
Qalhatniso o’limtik olib.

* * *
Qirq tovug’in boqaman, deya
Go’ng titkilar kechayu kunduz
Bir nodon xo’roz.

* * *
Suvga cho’kkan tosh ham egalik
Tunda uchgan gardning izi bor,
Sendan esa yo’qdir hech darak.

* * *
Yangi yilda
Eski do’stim-la
Chala qolgan gapdan gaplashdik.

* * *
Menga ishon, shamollar tindi,
Yoshlik kabi o’tdi bulutlar,
Borsa-kelmas yo’llar qolmadi.

* * *
Sen ham juda-a-a toza emassan,
Xojang shuncha yalagan bilan
Itning yalog’i.

* * *
Shaftolijon, gullaring g’ujg’on
Tegib ketdi novdanga, uzr
Pushti koylagimning englari.

* * *
Yarim tunda uyg’ondim cho’chib
Ushlab oldim yarim umrimni
Shuginami Umrning Yarmi?!

* * *
Bir dumalab bola bo’lsaydim,
Xudo raxmat otam, onamning
Bir bora qo’liga suv quyar edim.

* * *
To’g’ri, dilim chilparchin bo’ldi,
Ammo, uzr, uxlab qolibman
Bardoshimga boshimni qo’yib.

* * *
Oshnolarning baridan kechdim,
Sotib ketib ular ham meni,
Endi dunyo hammaga yetar.

* * *
Bahor. Tong. Bulbul. Vo, ajab,
Tosh shaharning qoq o’rtasida?!
Biroz jim tur, sayrama soat!

* * *
Xafa bo’lma, axir Odamzod
Bino bo’lgan asli botqoqdan.
U ham bitta qurbaqa, xolos.

* * *
Sichqon-ku, iniga sig’maydi, aniq,
Qiziq, unga g’alvir ne kerak!?
Noxot, elab yeydi harom donini.

Manba’: Farida Afro’z blogi

034

(Tashriflar: umumiy 1 892, bugungi 1)

Izoh qoldiring