Asqar Mahkam. «Navro’z» to’plamidan she’rlar

002    Шеър сафарга даъват этган, қартайган бувисига суянчиқ бўлишни, укаларига мададкор бўлишни умид ва орзу қилган Асқарали узоқ йўлга отланди. Мақоми Самарқанду Бухородан кам бўлмаган Хўжандда таълим олди. Қирқ тўққиз йиллик умри Кофарниҳон билан Тошкент орасида эмас, икки безовта аср оралиғида кечди (Хуршид Давроннинг «Осмонга талпинган шоир» эссесидан. Эссени мана бу саҳифада ўқишингиз мумкин).

Асқар МАҲКАМ
  «НАВРЎЗ» ТЎПЛАМИДАН ШЕЪРЛАР
08

Асқар Махкам 1958 йил 27 ноябрда Тожикистоннинг Кофарниҳон туманида туғилган. Хўжанд давлат педагогика институтини тамомлаган (1981). «Наврўз» (1988), «Тазарру» (1982), «Таважжуҳ», «Ишқ» (1994), «Ибодат» (1993), «Ҳақ» (1998), «Аналхақ», «Табриз дафтари», «Оқкитоб» (2003) каби асарлари нашр этилган. «Авесто», Хожа Абдуллоҳ Ансорийнинг «Кашф ул-асрор» (Қуръони Каримнинг адабий-ирфоний тафсири), Ж. Румийнинг «Маънавий маснавий» (1-дафтар)сини, Шамс Табризийнинг ғазаллари ҳамда Эрон шоирлари шеърларидан намуналар таржима қилган («Туйғулар япроғи», 2005). 2007 йил 6 мартда Тошкент шаҳрида вафот этган.

08

ОНА СЎЗ
054
Кўзларимда тош қотди ўтлар –
хаёлимнинг култўдалари,
тиз чўктириб, чўқинтирдилар
изтиробнинг тош буддалари.

Қўлларимни кушод ёздим мен,
Оч қузғунлар талаб ташлади.
Юрагимга нечун ботдинг сен –
қовурғамнинг ханжар тишлари?!

Ва қорилиб кетдим ўзимга,
ёриб чиқди кафтимдан юрак.
Энди фақат Она Сўзимга
қолди мангу содиқ яшамак!

ҚЎШИҚ

Соҳилларга кетай бош олиб,
танҳоларлан танҳо, бедарак.
Йиғламасин ортимда қолиб,
ёлғиз синглим – ям-яшил терак.

Соҳилларга кетай бош олиб,
тўзғиб ётар шамолзорларим.
Ўксимасин ортимда қолиб,
мендан ёлғиз ёдгор – толларим.

Соҳилларга кетай бош олиб,
олисларда… маъюс аёллар.
Оҳ чекмасин ортимда қолиб,
ёронларим менинг – шамоллар…

***

Оғир-оғир қуюлар туман,
оғир тоғлар чўккандек бўлар.
Туман бўлиб ўтар кўнгилдан
туманларда кечилган йўллар.

Реза-реза томчилар ташлаб,
сочларингга сингар изғирин.
Лабларингни тўймайди ялаб,
қилич янглиғ яланғоч қуюн…

Оғир-оғир қуюлар туман.

ҚИШЛОҚҚА ҚАЙТГАНИМДА БУВИМДАН СЎРАГАНИМ

Бир бурда ой тўлибди, буви,
ол юзлари тўлибди, буви,
Биби кампир ўлибди, буви,
кимлар қолди энди қишлоқда?

Кун юзин тун тутибди, буви,
уфқ қонлар ютибди, буви,
Мўмин чўлоқ ўтибди, буви,
кимлар қолди энди қишлоқда?..

***

Бу беруҳ боғларда сену мен танҳо,
танҳодир қорамтир шохларда хазон.
Бу кун биз – мосуво, дунё – мосуво,
қон қусиб ётибди боғда баргрезон.

Ўртада ўксийди шарманда висол,
кўксингда доғлар хазонранг, алвон.
Йиғлама, қўй, содиқ хотин бўла қол,
мен – танҳо,
бангрезон – танхо,
баргрезон…

ВАТАНГА ИБОДАТ

Мен биламан, нимадир Ватан.
Ватан! Менинг танам бағрида
яшаётир бир кампир дардманд,
бу дунёнинг тирик дардидай.

Даричада тутатқи – шамлар
туни бўйи тутақиб куяр.
Четан орти пичан ғарамлар
ҳалқа таққан ҳўкизга ўхшар.

Юлдуз титрар терак учида,
сувга тушган қиз каби карахт.
Аллақандек ҳорғин йўлчига
термулади ғамангиз дарахт.

Салом, омон келдингми, Одам?!
Хайр, хуш қол, хайр, эй, хуш қол!
Замбуруғга айланган ой ҳам –
тунда кўзи ёришган аёл…

Мен биламан. Кўплар суймайди,
ялангоч гап – сенинг ёшларинг.
Нечук жоним ахир куймайди,
похол тусин олди сочларинг.

Лек, биламан нимадир Ватан
ва нимадир кўкси латталар.
Тоғорада чакиллар баъзан
томимиздан сизган чаккалар.

Буви, гапир, рўзғордан гапир,
саккиз сўмга ошди моянанг…
Теридаги битиклар каби
менинг буюк шеърим – пешонанг!

Мен биламан, нимадир Ватан!
У ўхшайди сенинг сочингга.
Бу бод чалган оёғим билан
етарманми бир кун қошингга.

Ичдим дўстнинг оғуларини,
рақибларим шошмай томизди.
Куннинг мармар ёғдуларини
юзларингга, буви, ким чизди?

Насиб қилса, қайтарман эрта,
Бу сўнгиси бўлар ҳойнаҳой.
Яна сени эслатди менга
куйиб-куйиб адо бўлган ой…

ЁЛҒИЗ АЁЛ

Ёлғиз аёл… қонсиз юзларин
кўмиб ётар туннинг қарғиши,
тиришади зулук кўзларнинг
ўпилмаган қақроқ гардиши.

Қайлардадир кўппаклар ҳурар
тошлоқ йўлдан ким биров ўтса,
Олисларда дарё тентирар –
ўз уйида бегона кимса.

У ухлайди сочларин ёзиб,
учиб тушар ёноғи ўқтин.
Деразага юзларин босиб,
лабларини иржайтирар тун.

Шамол эсар Ҳисор тоғидан,
чувалади юлғун дудлари.
Гувиллаган дарё ёғидан
анқир намхуш мағор ҳидлари.

У ухлайди ҳушбўй ўрнида,
депсиб қалқар кумуш кўкраги.
Юлдузларнинг рез-рез нурида
ялтирайди яноқ суяги.

Ёлғиз аёл.
Оҳ, ёлғиз аёл,
пичирлайди деворлар лаби.
Дарпардада мудрайди шамол,
мурдадан ҳам совуқ эр каби.

Жим чўкканча нурлар бағрига
ухлар танҳо оққушдек бир тан,
унинг муздек болдирларига
термулади тун даричадан.

Тентирайди соялар боғда,
улар хоин эрдир, ҳойнаҳой,
юзиб борар узоқ-узоқда
гардишлари синган сўйил – ой.

Ёлғиз аёл,
оҳ, ёлғиз аёл,
қаро сочи ерларда ўйнар.
Кўкрагига суйкалган шамол
лабларига жимжит йиқилар.

Мард эркаклар кирар тушига,
кишнаётир қайдадир отлар…
аёл узун туш оғушида
оқ тўшакда чалқанча ётар.

…Уйғонади. Ўкинар. Рўё.
Чиқиб кетар… Тўхтар. Қаёққа?!..
Ой ҳам энди ой эмас, гўё
зоҳоб ичра занг босган тақа…

Ёлғиз аёл,
оҳ, ёлғиз аёл.

***

Одам ҳайф бўлиши мумкин –
муюлишда тушган ушоқдек.

Одам ҳайф бўлиши мумкин –
дим ҳавода қолган мевадек.

Одам ҳайф бўлиши мумкин –
йиғлаб қолган аёл – бевадек.

Одам ҳайф бўлиши мумкин, ахир,
баъзан… одамдек…

***

Чарсиллаган ёмғирли тунлар,
дарахтларга илинган осмон.
Сочларингдек қора қуюнлар
талпинади деразанг томон.

Эҳтироснинг қайноқ нафаси
чойшабингни ташлайди отиб,
бир банданинг паришон акси
деразангда турар совқотиб.

У сочлардир кўксингда ёнган,
менинг бағрим ёмғирлар аро.
У ниқобдир сийнангда ётган –
мен эмасман, мен – бахтиқаро.

Мен – ҳув ана: танҳо, паришон.
Телбаларча йиғлагим келар.
Дарахтларга илинган осмон
ва чарсиллаб ёғар ёмғирлар…

***

Бир кун азоб билан кўз юмаман мен,
азоб билан сўнар кўзларимда ишқ.
Шунда шамолларга сочинг ёзиб сен
сувсиз дарёларнинг соҳилига чиқ.

Агар кўрган бўлсанг, улкан тоғларда
сувсиз қақраб ётган дарёчалар бор.
Улар дарё эмас,
ночор чоғларда
шеъру ишқсиз қолган шоирдан ёдгор…

Мен ҳам армон билан бир кун кўз юмгум,
менинг дарёларим қақрайди менсиз.
Шунда шамолларга сочин ёйиб жим
сувсиз соҳилларда
йиғлайди
бир қиз…

БОБОРАҲИМ МАШРАБНИНГ ОНАИЗОРИГА ҚАСИДА

Биби Салима, Наманганда олмалар ғарқ пишди,
Биби Салима,
тевалар Наманган даҳаларида тўзон кўтарди,
Биби Салима,
шамоллар ниманинг исини элтди димоғингга,
Биби Салима,
ал-Халлож ёди келар сенинг бикрингдан…

Биби Салима, осмоний ўғил туғаман сен,
Биби Салима, мустафо ўғил туғасан сен,
Биби Салима, аржуманд зарриёт туғасан сен…

Биби Салима,
Наманган боғларида узумлар ғарқ пишди…
Биби Салима,
вужудингдаги уч юз олтмиш томиру тўрт юз қирқ
тўрт сўнгак гуноҳингни тилаётир, оҳ Биби Салима!..

Биби Салима, бикр кўкрагингдан, отину зоҳирингдан
“ал-Халложнинг иси келади…”
Биби Салима, оҳ, Биби Салима!..

***

Муродингга етарсан охир.
Мен кетарман бир куни унсиз.
Ташқарида шовиллар ёмғир,
ёмғир ёғар тинимсиз, тинсиз.

Бўм-бўшгина остонанг босиб
кириб келган – у мен эмасман.
Шамол келар ақлдан озиб,
шамол келар, бир мен келмасман.

Ёмғир, ёмғир, ёмғир рез-рез,
адирларда туманларда доғ.
Бу кунлар ҳам ўтиб кетар тез,
ўтиб кетгай узоқ ва узоқ.

Сочлар йиғлар ёмғирдек тўзғин,
сен мен учун энди бегона.
Ёмғир… Ёмғир… Ёмғирдир бутун,
ёмғир аро ёлғиз девона…

***

Агар осий эрсам, гуноҳкоримсан,
Агар қатлим етса, билки, доримсан.

Мен бўйнимга олдим минг битта тавқин,
Ишқ агар тумордир ул туморимсан.

Ой юзингда магар ойлар солди доғ,
Ғуборингни олайким ғуборимсан.

Сенга етмак асли жазодир кулли,
Бул нечук таззодким гулу хоримсан.

Оҳ урарман, оҳим етса гар сенга,
Менинг оҳим урган оҳу зоримсан.

***

Даҳр аро бул не хатоким, бўлди шамшир толеи –
Қон қусар, лекин ҳамон инсонни инсон ўлдирур.

Тоқ эрур бад нек ила, аммо на бадбин бул масал,
Бир замин қозонида хоқонни хоқон ўлдирур.

Бош эса, бебошга ким, сардор эса бесарга ким,
Кўзларинг очким, ўшал сарбонни карвон ўлдирур.

Бир томон Баҳри Муҳитдир, қайда Жайҳундан асар,
Балқи ғам заҳри Заҳириддинни пинҳон ўлдирур.

Мен ўшал Лайлога айтдим: “Қўй, Фузулий нуктасин,
На бало, на Карбало, Мажнунни ҳижрон ўлдирур.

Неча куйдинг деб бу кеч аҳли кавокибдан сўранг,
Шом аро шамшир эмас, юлдузни осмон ўлдирур.

“Ал қасосул ҳақ” будирким, шам куяр павона ҳам,
Мен агар ёрдан ўлурман, ёрни армон ўлдирур.

***

Сен шаклу шамоилсан – мазмун эмассан,
Бир бандаи ожизсан – Мажнун эмассан.

Сен суврати савдосан, сен барқи тажаллосан,
Ханжар каби бурросан – макнун эмассан.

Қирғоқсану қирғоқсан, ирмоқсану имроқсан,
соҳилсану соҳилсану – Жайхун эмассан.

Чашмингда магар ашкдир, ашкдир, вале бенақшдир.
Минг турфа ғараз, рашкдир – дилхун эмассан.

Девонасану оқил, гоҳ одилу гоҳ ботил,
Эй, Сир лабида соҳил – Сайҳун эмассан.

***

Сен менга жазо бергил, ошкора сазо бергил,
Кўйида адо бергил, эй ишқ – балои жон!

Қисматки азал шулдир, ёндир мени, куйдиргил,
Дардимга даво бергил, эй ишқ – балои жон!

Гар йўқману пайдоман, йўқсилману дороман,
Созимга садо бергил, эй ишқ – балои жон!

Ёнсам чидамас маҳшар, куйсам чидамас маҳшар,
Руҳимга сафо бергил, эй ишқ – балои жон!

Гар ёр жафо истар, пайваста хато истар,
Умримга қазо истар, эй ишқ – балои жон!

***

Яна бўм-бўш ўзанларда хаёл кезса, мени ёд эт,
Яна ёмғирли боғларда шамол эсса, мени ёд эт.

Умр фасли саросан эврилурким гирдибоддир ул,
Бошинг узра хазонлар бош олиб кетса, мени ёд эт.

Тун-оқшом сарғариб ой бир ғирибдек тентирар танҳо,
Булутлар қаърида ул қоматин эгса, мени ёд эт.

Сукут бағрида денгизлар буюк сўронларин қумсар,
Кумуш оққуш яна денгиз уза кезса, мени ёд эт.

Кўзинг мардумида абрў ёнар юлдуз каби қайғу,
Дилинг мажруҳ кабутардек сазо чекса, мени ёд эт.

КАМОЛ ХЎЖАНДИЙ

Сен кетиб борурсан Хўжандга томон,
кўзларинг қизғалдоқ тубидек қаро.
Мен Малик руҳига юкинганим он,
сени паноҳида асрaр Сирдарё.

Куйласам Қайроқум қумлари куяр,
Сомғорда сунбуллар сўнгайдир соғар,
Кўксини қизғалдоқ қонига бўяр
Мўғултоғ сингари қақраган тоғлар.

На ашки хозону на абри баҳор –
у сенинг чашмнигдан оққан замҳарир.
Мен Хўжанд кўйида ошуфтаю зор,
мен Камол Хўжандий эмасман, ахир…

Сен кетиб борурсан Хўжандга томон.

ҲАМИД СУЛАЙМОНГА

Шоир халқин биласиз, устод,
¬номи борин томи бўлмайди.
Бу – Ҳиндистон, буёғи Қиёт,
гўрларин ҳам топиб бўлмайди.

Туркистоннинг тизмаларида
ҳар бир булоқ шоир кўзлари.
Оббурдонда тупроқ қаърида
қолиб кетди Бобур излари.

Наманганда Машраб номида
чайқалади зангори толлар,
Бухоронинг кўҳни томида
изғир Турди номли шамоллар.

Шоир зотин биласиз, устод,
номи бору нони бўлмайди.
Шоир халқин биласиз, устод,
девори бор, дони бўлмайди.

…Улар емас ножинс тузини,
ялоқларин ҳарифларининг.
Начора, Сиз изланг изини
шоир зоти ўарифларининг!

БУВИМГА МАКТУБ

Бувигинам,
бормисан омон?
Омонмисан
намчил тонгларда?
Оёқларинг оғрирми ҳамон
мўрисимон намозшомларда?

Мен уйғоқман,
жон буви, гапир,
киприкларим толиқсин, майли.
Кўчаларга термилма, ахир,
кўзларингнинг оқи сарғайди.

Итлар узоқ-узоқ акиллар
далаларнинг
намчил бағрида,
юлдузларнинг нури чарсиллар
лойсувоқ том сомонларида.

Тушларингда кўрасан кимни,
қизарганда уфқлар лаби?
Ёстиғингга
чўккан бошингни
мен севаман шу Ватан каби.

Тиришади шом ажинлари,
милтирайди
дарчада чироқ.
Иблисона гўзал тунларни
мен севаман
шеърдан-да кўпроқ.

Кофарниҳон бир зум тинчимас,
тўлқинлари
соч каби қўнғир.
Кофарниҳон –
бир ўткинчимас,
Кофарниҳон – мунгли куйчидир.

Мен севаман
дарё-ю тунни,
тўлқинланар
ёғдулар тарам.
Орзу эди,
қисиматга дўнди,
бирозгина шоирлигим ҳам.

Бувигинам
ёнсин чироғинг,
оппок тунлар тўлғоқсиз ва жим,
доғлар аро қотди нигоҳинг,
чекдим,
унинг доғини чекдим.

Биз дунёда шундайин элмиз:
«жигар» деймиз, куямиз,
лекин,
болаларим улғаяр менсиз,
танирмикан энди отасин…

Дарё…
Дарё оқаверади
олисларга ташлаб ғулғула,
бироқ ой ҳам оқаверади,
тўлқинларда
сачрайди шуъла.

Ҳураверар
итлар ҳам токи,
ёт шарпалар кезаркан тунда.
Булар бари
қисматдир боқий,
бу қисматбоз кўҳна очунда.

Лек, билмайман,
тун суронлари
ва дарёнинг тўзон тўлқини,
уйғотса-да руҳсиз жонларни,
уйғотолмас мангу уйқуни.

Лек, билмайман,
чарчок кўзларинг
кўчаларга сочилган онда,
узоқларга ёлғиз термилиб
топарсанми мендан нишона?!.

Лек, билмайман,
мен ҳам тун аро
топарманми сенинг йўлингни?
Тизларингга қўярманми бош,
кўрарманми хомуш юзингни?!

Йук,
рўёлар васвасаси бу,
бу тун аро униққан унлар.
Кўзларимга ботмоқда уйқу,
хайр, буви,
хайрли тунлар.

***

Насиб қилса қайтиб келарман,
барча бир кун ортга қайтарлар.
Мен қайтарман кетганлар билан,
хайр, далли дарёларим, хайр!

Қайтганимда қўлларин ёзар,
йўлларимга чиқар бир бағир.
Кўкрагимга ташланар сочлар,
хайр, дарвиш шамолларим, хайр!

Яйдоқ йўллар аро энтикиб,
елган каби еллар бехатар –
мен келарман сўнгги дам етиб,
хайр, барги хазонларим, хайр!..

021 She’r safarga da’vat etgan, qartaygan buvisiga suyanchiq bo’lishni, ukalariga madadkor bo’lishni umid va orzu qilgan Asqarali uzoq yo’lga otlandi. Maqomi Samarqandu Buxorodan kam bo’lmagan Xo’jandda ta’lim oldi. Qirq to’qqiz yillik umri Kofarnihon bilan Toshkent orasida emas, ikki bezovta asr oralig’ida kechdi (Xurshid Davronning «Osmonga talpingan shoir» essesidan. Esseni mana bu sahifada o’qishingiz mumkin).

Asqar MAHKAM
«NAVRO’Z» TO’PLAMIDAN SHE’RLAR
08

Asqar Maxkam 1958 yil 27 noyabrda Tojikistonning Kofarnihon tumanida tug’ilgan. Xo’jand davlat pedagogika institutini tamomlagan (1981). «Navro’z» (1988), «Tazarru» (1982), «Tavajjuh», «Ishq» (1994), «Ibodat» (1993), «Haq» (1998), «Analxaq», «Tabriz daftari», «Oqkitob» (2003) kabi asarlari nashr etilgan. «Avesto», Xoja Abdulloh Ansoriyning «Kashf ul-asror» (Qur’oni Karimning adabiy-irfoniy tafsiri), J. Rumiyning «Ma’naviy masnaviy» (1-daftar)sini, Shams Tabriziyning g’azallari hamda Eron shoirlari she’rlaridan namunalar tarjima qilgan («Tuyg’ular yaprog’i», 2005). 2007 yil 6 martda Toshkent shahrida vafot etgan.

021

ONA SO’Z
054
Ko’zlarimda tosh qotdi o’tlar –
xayolimning kulto’dalari,
tiz cho’ktirib, cho’qintirdilar
iztirobning tosh buddalari.

Qo’llarimni kushod yozdim men,
Och quzg’unlar talab tashladi.
Yuragimga nechun botding sen –
qovurg’amning xanjar tishlari?!

Va qorilib ketdim o’zimga,
yorib chiqdi kaftimdan yurak.
Endi faqat Ona So’zimga
qoldi mangu sodiq yashamak!

QO’SHIQ

Sohillarga ketay bosh olib,
tanholarlan tanho, bedarak.
Yig’lamasin ortimda qolib,
yolg’iz singlim – yam-yashil terak.

Sohillarga ketay bosh olib,
to’zg’ib yotar shamolzorlarim.
O’ksimasin ortimda qolib,
mendan yolg’iz yodgor – tollarim.

Sohillarga ketay bosh olib,
olislarda… ma’yus ayollar.
Oh chekmasin ortimda qolib,
yoronlarim mening – shamollar…

***

Og’ir-og’ir quyular tuman,
og’ir tog’lar cho’kkandek bo’lar.
Tuman bo’lib o’tar ko’ngildan
tumanlarda kechilgan yo’llar.

Reza-reza tomchilar tashlab,
sochlaringga singar izg’irin.
Lablaringni to’ymaydi yalab,
qilich yanglig’ yalang’och quyun…

Og’ir-og’ir quyular tuman.

QISHLOQQA QAYTGANIMDA BUVIMDAN SO’RAGANIM

Bir burda oy to’libdi, buvi,
ol yuzlari to’libdi, buvi,
Bibi kampir o’libdi, buvi,
kimlar qoldi endi qishloqda?

Kun yuzin tun tutibdi, buvi,
ufq qonlar yutibdi, buvi,
Mo’min cho’loq o’tibdi, buvi,
kimlar qoldi endi qishloqda?..

***

Bu beruh bog’larda senu men tanho,
tanhodir qoramtir shoxlarda xazon.
Bu kun biz – mosuvo, dunyo – mosuvo,
qon qusib yotibdi bog’da bargrezon.

O’rtada o’ksiydi sharmanda visol,
ko’ksingda dog’lar xazonrang, alvon.
Yig’lama, qo’y, sodiq xotin bo’la qol,
men – tanho,
bangrezon – tanxo,
bargrezon…

VATANGA IBODAT

Men bilaman, nimadir Vatan.
Vatan! Mening tanam bag’rida
yashayotir bir kampir dardmand,
bu dunyoning tirik dardiday.

Darichada tutatqi – shamlar
tuni bo’yi tutaqib kuyar.
Chetan orti pichan g’aramlar
halqa taqqan ho’kizga o’xshar.

Yulduz titrar terak uchida,
suvga tushgan qiz kabi karaxt.
Allaqandek horg’in yo’lchiga
termuladi g’amangiz daraxt.

Salom, omon keldingmi, Odam?!
Xayr, xush qol, xayr, ey, xush qol!
Zamburug’ga aylangan oy ham –
tunda ko’zi yorishgan ayol…

Men bilaman. Ko’plar suymaydi,
yalangoch gap – sening yoshlaring.
Nechuk jonim axir kuymaydi,
poxol tusin oldi sochlaring.

Lek, bilaman nimadir Vatan
va nimadir ko’ksi lattalar.
Tog’orada chakillar ba’zan
tomimizdan sizgan chakkalar.

Buvi, gapir, ro’zg’ordan gapir,
sakkiz so’mga oshdi moyanang…
Teridagi bitiklar kabi
mening buyuk she’rim – peshonang!

Men bilaman, nimadir Vatan!
U o’xshaydi sening sochingga.
Bu bod chalgan oyog’im bilan
yetarmanmi bir kun qoshingga.

Ichdim do’stning og’ularini,
raqiblarim shoshmay tomizdi.
Kunning marmar yog’dularini
yuzlaringga, buvi, kim chizdi?

Nasib qilsa, qaytarman erta,
Bu so’ngisi bo’lar hoynahoy.
Yana seni eslatdi menga
kuyib-kuyib ado bo’lgan oy…

YOLG’IZ AYOL

Yolg’iz ayol… qonsiz yuzlarin
ko’mib yotar tunning qarg’ishi,
tirishadi zuluk ko’zlarning
o’pilmagan qaqroq gardishi.

Qaylardadir ko’ppaklar hurar
toshloq yo’ldan kim birov o’tsa,
Olislarda daryo tentirar –
o’z uyida begona kimsa.

U uxlaydi sochlarin yozib,
uchib tushar yonog’i o’qtin.
Derazaga yuzlarin bosib,
lablarini irjaytirar tun.

Shamol esar Hisor tog’idan,
chuvaladi yulg’un dudlari.
Guvillagan daryo yog’idan
anqir namxush mag’or hidlari.

U uxlaydi hushbo’y o’rnida,
depsib qalqar kumush ko’kragi.
Yulduzlarning rez-rez nurida
yaltiraydi yanoq suyagi.

Yolg’iz ayol.
Oh, yolg’iz ayol,
pichirlaydi devorlar labi.
Darpardada mudraydi shamol,
murdadan ham sovuq er kabi.

Jim cho’kkancha nurlar bag’riga
uxlar tanho oqqushdek bir tan,
uning muzdek boldirlariga
termuladi tun darichadan.

Tentiraydi soyalar bog’da,
ular xoin erdir, hoynahoy,
yuzib borar uzoq-uzoqda
gardishlari singan so’yil – oy.

Yolg’iz ayol,
oh, yolg’iz ayol,
qaro sochi yerlarda o’ynar.
Ko’kragiga suykalgan shamol
lablariga jimjit yiqilar.

Mard erkaklar kirar tushiga,
kishnayotir qaydadir otlar…
ayol uzun tush og’ushida
oq to’shakda chalqancha yotar.

…Uyg’onadi. O’kinar. Ro’yo.
Chiqib ketar… To’xtar. Qayoqqa?!..
Oy ham endi oy emas, go’yo
zohob ichra zang bosgan taqa…

Yolg’iz ayol,
oh, yolg’iz ayol.

***

Odam hayf bo’lishi mumkin –
muyulishda tushgan ushoqdek.

Odam hayf bo’lishi mumkin –
dim havoda qolgan mevadek.

Odam hayf bo’lishi mumkin –
yig’lab qolgan ayol – bevadek.

Odam hayf bo’lishi mumkin, axir,
ba’zan… odamdek…

***

Charsillagan yomg’irli tunlar,
daraxtlarga ilingan osmon.
Sochlaringdek qora quyunlar
talpinadi derazang tomon.

Ehtirosning qaynoq nafasi
choyshabingni tashlaydi otib,
bir bandaning parishon aksi
derazangda turar sovqotib.

U sochlardir ko’ksingda yongan,
mening bag’rim yomg’irlar aro.
U niqobdir siynangda yotgan –
men emasman, men – baxtiqaro.

Men – huv ana: tanho, parishon.
Telbalarcha yig’lagim kelar.
Daraxtlarga ilingan osmon
va charsillab yog’ar yomg’irlar…

***

Bir kun azob bilan ko’z yumaman men,
azob bilan so’nar ko’zlarimda ishq.
Shunda shamollarga soching yozib sen
suvsiz daryolarning sohiliga chiq.

Agar ko’rgan bo’lsang, ulkan tog’larda
suvsiz qaqrab yotgan daryochalar bor.
Ular daryo emas,
nochor chog’larda
she’ru ishqsiz qolgan shoirdan yodgor…

Men ham armon bilan bir kun ko’z yumgum,
mening daryolarim qaqraydi mensiz.
Shunda shamollarga sochin yoyib jim
suvsiz sohillarda
yig’laydi
bir qiz…

BOBORAHIM MASHRABNING ONAIZORIGA QASIDA

Bibi Salima, Namanganda olmalar g’arq pishdi,
Bibi Salima,
tevalar Namangan dahalarida to’zon ko’tardi,
Bibi Salima,
shamollar nimaning isini eltdi dimog’ingga,
Bibi Salima,
al-Xalloj yodi kelar sening bikringdan…

Bibi Salima, osmoniy o’g’il tug’aman sen,
Bibi Salima, mustafo o’g’il tug’asan sen,
Bibi Salima, arjumand zarriyot tug’asan sen…

Bibi Salima,
Namangan bog’larida uzumlar g’arq pishdi…
Bibi Salima,
vujudingdagi uch yuz oltmish tomiru to’rt yuz qirq
to’rt so’ngak gunohingni tilayotir, oh Bibi Salima!..

Bibi Salima, bikr ko’kragingdan, otinu zohiringdan
“al-Xallojning isi keladi…”
Bibi Salima, oh, Bibi Salima!..

***

Murodingga yetarsan oxir.
Men ketarman bir kuni unsiz.
Tashqarida shovillar yomg’ir,
yomg’ir yog’ar tinimsiz, tinsiz.

Bo’m-bo’shgina ostonang bosib
kirib kelgan – u men emasman.
Shamol kelar aqldan ozib,
shamol kelar, bir men kelmasman.

Yomg’ir, yomg’ir, yomg’ir rez-rez,
adirlarda tumanlarda dog’.
Bu kunlar ham o’tib ketar tez,
o’tib ketgay uzoq va uzoq.

Sochlar yig’lar yomg’irdek to’zg’in,
sen men uchun endi begona.
Yomg’ir… Yomg’ir… Yomg’irdir butun,
yomg’ir aro yolg’iz devona…

***

Agar osiy ersam, gunohkorimsan,
Agar qatlim yetsa, bilki, dorimsan.

Men bo’ynimga oldim ming bitta tavqin,
Ishq agar tumordir ul tumorimsan.

Oy yuzingda magar oylar soldi dog’,
G’uboringni olaykim g’uborimsan.

Senga yetmak asli jazodir kulli,
Bul nechuk tazzodkim gulu xorimsan.

Oh urarman, ohim yetsa gar senga,
Mening ohim urgan ohu zorimsan.

***

Dahr aro bul ne xatokim, bo’ldi shamshir tolei –
Qon qusar, lekin hamon insonni inson o’ldirur.

Toq erur bad nek ila, ammo na badbin bul masal,
Bir zamin qozonida xoqonni xoqon o’ldirur.

Bosh esa, beboshga kim, sardor esa besarga kim,
Ko’zlaring ochkim, o’shal sarbonni karvon o’ldirur.

Bir tomon Bahri Muhitdir, qayda Jayhundan asar,
Balqi g’am zahri Zahiriddinni pinhon o’ldirur.

Men o’shal Layloga aytdim: “Qo’y, Fuzuliy nuktasin,
Na balo, na Karbalo, Majnunni hijron o’ldirur.

Necha kuyding deb bu kech ahli kavokibdan so’rang,
Shom aro shamshir emas, yulduzni osmon o’ldirur.

“Al qasosul haq” budirkim, sham kuyar pavona ham,
Men agar yordan o’lurman, yorni armon o’ldirur.

***

Sen shaklu shamoilsan – mazmun emassan,
Bir bandai ojizsan – Majnun emassan.

Sen suvrati savdosan, sen barqi tajallosan,
Xanjar kabi burrosan – maknun emassan.

Qirg’oqsanu qirg’oqsan, irmoqsanu imroqsan,
sohilsanu sohilsanu – Jayxun emassan.

Chashmingda magar ashkdir, ashkdir, vale benaqshdir.
Ming turfa g’araz, rashkdir – dilxun emassan.

Devonasanu oqil, goh odilu goh botil,
Ey, Sir labida sohil – Sayhun emassan.

***

Sen menga jazo bergil, oshkora sazo bergil,
Ko’yida ado bergil, ey ishq – baloi jon!

Qismatki azal shuldir, yondir meni, kuydirgil,
Dardimga davo bergil, ey ishq – baloi jon!

Gar yo’qmanu paydoman, yo’qsilmanu doroman,
Sozimga sado bergil, ey ishq – baloi jon!

Yonsam chidamas mahshar, kuysam chidamas mahshar,
Ruhimga safo bergil, ey ishq – baloi jon!

Gar yor jafo istar, payvasta xato istar,
Umrimga qazo istar, ey ishq – baloi jon!

***

Yana bo’m-bo’sh o’zanlarda xayol kezsa, meni yod et,
Yana yomg’irli bog’larda shamol essa, meni yod et.

Umr fasli sarosan evrilurkim girdiboddir ul,
Boshing uzra xazonlar bosh olib ketsa, meni yod et.

Tun-oqshom sarg’arib oy bir g’iribdek tentirar tanho,
Bulutlar qa’rida ul qomatin egsa, meni yod et.

Sukut bag’rida dengizlar buyuk so’ronlarin qumsar,
Kumush oqqush yana dengiz uza kezsa, meni yod et.

Ko’zing mardumida abro’ yonar yulduz kabi qayg’u,
Diling majruh kabutardek sazo cheksa, meni yod et.

KAMOL XO’JANDIY

Sen ketib borursan Xo’jandga tomon,
ko’zlaring qizg’aldoq tubidek qaro.
Men Malik ruhiga yukinganim on,
seni panohida asrar Sirdaryo.

Kuylasam Qayroqum qumlari kuyar,
Somg’orda sunbullar so’ngaydir sog’ar,
Ko’ksini qizg’aldoq qoniga bo’yar
Mo’g’ultog’ singari qaqragan tog’lar.

Na ashki xozonu na abri bahor –
u sening chashmnigdan oqqan zamharir.
Men Xo’jand ko’yida oshuftayu zor,
men Kamol Xo’jandiy emasman, axir…

Sen ketib borursan Xo’jandga tomon.

HAMID SULAYMONGA

Shoir xalqin bilasiz, ustod,
¬nomi borin tomi bo’lmaydi.
Bu – Hindiston, buyog’i Qiyot,
go’rlarin ham topib bo’lmaydi.

Turkistonning tizmalarida
har bir buloq shoir ko’zlari.
Obburdonda tuproq qa’rida
qolib ketdi Bobur izlari.

Namanganda Mashrab nomida
chayqaladi zangori tollar,
Buxoroning ko’hni tomida
izg’ir Turdi nomli shamollar.

Shoir zotin bilasiz, ustod,
nomi boru noni bo’lmaydi.
Shoir xalqin bilasiz, ustod,
devori bor, doni bo’lmaydi.

…Ular yemas nojins tuzini,
yaloqlarin hariflarining.
Nachora, Siz izlang izini
shoir zoti o’ariflarining!

BUVIMGA MAKTUB

Buviginam,
bormisan omon?
Omonmisan
namchil tonglarda?
Oyoqlaring og’rirmi hamon
mo’risimon namozshomlarda?

Men uyg’oqman,
jon buvi, gapir,
kipriklarim toliqsin, mayli.
Ko’chalarga termilma, axir,
ko’zlaringning oqi sarg’aydi.

Itlar uzoq-uzoq akillar
dalalarning
namchil bag’rida,
yulduzlarning nuri charsillar
loysuvoq tom somonlarida.

Tushlaringda ko’rasan kimni,
qizarganda ufqlar labi?
Yostig’ingga
cho’kkan boshingni
men sevaman shu Vatan kabi.

Tirishadi shom ajinlari,
miltiraydi
darchada chiroq.
Iblisona go’zal tunlarni
men sevaman
she’rdan-da ko’proq.

Kofarnihon bir zum tinchimas,
to’lqinlari
soch kabi qo’ng’ir.
Kofarnihon –
bir o’tkinchimas,
Kofarnihon – mungli kuychidir.

Men sevaman
daryo-yu tunni,
to’lqinlanar
yog’dular taram.
Orzu edi,
qisimatga do’ndi,
birozgina shoirligim ham.

Buviginam
yonsin chirog’ing,
oppok tunlar to’lg’oqsiz va jim,
dog’lar aro qotdi nigohing,
chekdim,
uning dog’ini chekdim.

Biz dunyoda shundayin elmiz:
«jigar» deymiz, kuyamiz,
lekin,
bolalarim ulg’ayar mensiz,
tanirmikan endi otasin…

Daryo…
Daryo oqaveradi
olislarga tashlab g’ulg’ula,
biroq oy ham oqaveradi,
to’lqinlarda
sachraydi shu’la.

Huraverar
itlar ham toki,
yot sharpalar kezarkan tunda.
Bular bari
qismatdir boqiy,
bu qismatboz ko’hna ochunda.

Lek, bilmayman,
tun suronlari
va daryoning to’zon to’lqini,
uyg’otsa-da ruhsiz jonlarni,
uyg’otolmas mangu uyquni.

Lek, bilmayman,
charchok ko’zlaring
ko’chalarga sochilgan onda,
uzoqlarga yolg’iz termilib
toparsanmi mendan nishona?!.

Lek, bilmayman,
men ham tun aro
toparmanmi sening yo’lingni?
Tizlaringga qo’yarmanmi bosh,
ko’rarmanmi xomush yuzingni?!

Yuk,
ro’yolar vasvasasi bu,
bu tun aro uniqqan unlar.
Ko’zlarimga botmoqda uyqu,
xayr, buvi,
xayrli tunlar.

***

Nasib qilsa qaytib kelarman,
barcha bir kun ortga qaytarlar.
Men qaytarman ketganlar bilan,
xayr, dalli daryolarim, xayr!

Qaytganimda qo’llarin yozar,
yo’llarimga chiqar bir bag’ir.
Ko’kragimga tashlanar sochlar,
xayr, darvish shamollarim, xayr!

Yaydoq yo’llar aro entikib,
yelgan kabi yellar bexatar –
men kelarman so’nggi dam yetib,
xayr, bargi xazonlarim, xayr!..

045

(Tashriflar: umumiy 207, bugungi 1)

Izoh qoldiring