Jubron Xalil Jubron. Naqlu rivoyatlar

Ashampoo_Snap_2017.12.27_15h25m22s_001_.png 6 январ — Жуброн Халил Жуброн таваллудининг 135 йиллиги

    Икки файласуф оламни бузиб, бир-бирларига бақирашаётганларида, туғилган қишлоғида соддадил, гўл одам сифатида танилган бир йўловчи шу ердан ўтиб қолди. У нималар ҳақдадир қизғин тортишаётганларни  кўриб, анграйиб  тўхтади. Кейин баҳслашувчиларнинг иддаоларини эшитиб, уларга яқинлашди ва деди…

Жуброн Халил Жуброн
НАҚЛУ РИВОЯТЛАР*
034

Khalil_Gibran.jpgЖуброн Халил Жуброн (1883.6.1, Ливан, Бширро қишлоғи — 1931) —таниқли араб ёзувчиси, файласуф, рассом. Араб ва инглиз тилларида ижод қилган. Илк ижоди романтик руҳда («Халил-Кофир», «Исёнкор руҳлар» ҳикоялар тўпламлари). «Синган қанотлар» (1912) қиссаси машҳур. «Кўз ёшлари ва табассум» (1914) тўплами 60 га яқин саж (қофияланган наср) б-н ёзилган кичик шеърий парчалардан иборат бўлиб, унга «Менинг туғилган куним», «Шоир авлоди» каби романтик асарлари киритилган. «Намойишкорона юриш» (1918) фалсафий-шеърий асари ёзувчи дунёқарашини акс эттирса, «Бўрон» (1920) тўпламида ҳаётда учрайдиган лоқайдлик, боқимандалик, иккиюзламачилик (мунофиқлик) каби иллатлар танқид қилинади. «Ақлдан озган» (1918), «Олдинда юрувчи» (1920), «Пайғамбар» (1923), «Қум ва кўпик» (1926), «Исо — инсон ўғли» (1928), «Ер худолари» ва б. асарлари Ғарб китобхонларига мўлжалланган. Жуброн ижодида ўз фалсафий қарашларини тарғиб қилишга ҳаракат қилган. Унингча, фақат маънавият энг юксак қадрият намунаси бўла олади ва руҳнинг буюклигини акс эттиради. ЮНЕСКО қарори б-н 1983 й.да бутун жаҳонда Жуброн Халил Жуброн таваллудининг 100 йиллиги нишонланган.

034

АРАДУС ШОҲИ

Бир кун Арадус шаҳрининг кексалари шаробни ва бошқа маст қилгувчи ичимликларни истеъмол қилишни шаҳар ҳудудида тақиқлаш ҳақида фармон беришни сўраб, шоҳ ҳузурида ҳозир бўлдилар. Шоҳ эса, кулганича, уларга орқа ўгирди. Кексаларнинг энсаси қотиб шоҳ ҳузуридан ташқарига чиқдилар. Улар сарой остонасида шоҳнинг бош маслаҳатчисини учратиб қолишди. Маслаҳатчи кексаларнинг хафалигини кўриб, дарров гап нимадалигини англади ва уларга қарата шундай деди:

– Агар сизлар шоҳга у  бадмаст ҳолида учраганингизда эди, у албатта илтимосингизни қондирган бўларди.

ТУЛКИ

Эрталаб қуёш чиққанда тулки ўз соясига қараб деди:
– Бугунги нонуштамга битта туя тутиб келаман.

Ва пешинга қадар тулки туя излаб овора бўлди. Қуёш тиккага келганда у яна ўз соясига қараб олди ва тўнғиллади:
– Сичқон тутсам ҳам кифоя…

ҚЎРИҒИЧ

Бир куни қўриғичдан сўрадим:
– Бўм-бўш дала ўртасида серрайиб туравериш, наҳотки, сенинг жонингга тегмаган бўлса?…

Саволимга жавобан қўриғич шундай деди:

– Қарғаларни қўрқитиш – шундай чексиз ҳузур-ҳаловатки, шундай қувончки, бундай ҳузур ҳеч қачон жонимга тегмайди.

– Ҳақ гапни айтдинг – деб қувватладим қўриғични ва оз ўйланиб давом этдим, – бундай завқ менга ҳам яхши таниш.

– Ичига сомон тиқиб қўйганганларгина бундай завқдан бегона бўлолмайди, – дея минғиллади қўриғич.

Ўша куни у  менинг гапимни маъқулладими ёки  калака қилдими,  билолмадим.

Орадан бир йил ўтди, қўриғич бу орада файласуфга айланиб бўлган эди.

Мен яна бир гал унинг ёнидан ўтаётганимда қўриғичнинг шляпаси остида икки қарға уя қуриб олганини кўрдим.

ГЎРКОВ

Бир гал қазо қилган  “МЕН”ларимдан бирини дафн этиб қайтаётганимда, ёнимдан ўтаётган гўрков гап ташлади:

– Бу ерга яқинларини  кўмганларнинг ҳаммасидан ҳам сен менга маъқул бўлдинг.

– Кўнглимни кўтардинг, – дедим мен, – лекин нима сабабдан мени афзал кўрдинг?

– Чунки, – деди гўрков, –   бу ерга ҳамма йиғлаб  келади-ю, йиғлаб кетади. Фақат биргина сен табассум билан келиб, табассум билан кетасан.

МУНАЖЖИМ

Дўстим менга ибодатхона соясида ёлғиз ўтирган кўр одамни кўрсатиб деди:

– Мамлакатимиздаги ягона донишманд  – мана  шу одам.

Дўстим билан хайрлашиб, кўрнинг қошига бордим. Саломлашдим. Бироз  суҳбатлашганимиздан сўнг ундан:
– Гапимни кўнглимга олмагин-у… қачондан бери кўрмай қолгансан? – деб сўрадим.

– Мен туғма кўрман, – жавоб берди у.

– Қандай қилиб донишмандлик даражасига етдинг?

– Мен мунажжимман, – деди кўр ва қўлини кўкрагига уриб изоҳ берди. – Мен шу ердаги қуёшларни, ойларни ва юлдузларни кузатаман.

ФАЙЛАСУФ ВА ЭТИКДЎЗ

Бир кун йиртилиб қолган этигини яматиш учун файласуф этикдўз дўконига борди.
– Барака топгур, шу этигимни ямаб берасанми? – илтимос қилди у.

– Мен ҳозир қўлимдагисини тикиб бўлай, – деди этикдўз, – қолаверса, ана, қара, яна қанча йиртиқ этиклар қўлимга қараб турибди.  Аввал ўшаларни тузатай, кейин сеникини ямайман. Яхшиси, этигигни менга қолдириб кетгин-да ўрнига мана бу этикни кийиб ол. Бир кунга чидаб беради. Эртагача ўзингникини тахт қилиб қўяман.

Файласуф бу гапдан ғазабланиб бақирди:
– Бировнинг этигини кийиб юриш менга тўғри келмайди.

– Қандай файласуфсан-ки, ўзгалар этигида юра олмасанг, – деди этикдўз, – Ҳув, анави ерда яна бир этикдўзнинг дўкони бор. Ўша этикдўз  файласуфларни жудаям ёқтиради. Ўшанинг олдига бор, этигингни ямаб берсин.

ИЗЛАНИШ

Минг йил аввал Ливандаги тоғ ён-бағирларининг бирида икки файласуф учрашиб қолди:
– Йўл бўлсин? – сўради биринчиси. Бошқачаси жавоб берди:

– Мен ёшлик чашмасини излаб юрибман. У мана шу тоғ бағридан қайнаб чиқар экан. Мен ўрганган қадимги китобларда айнан шу  чашма ҳақида ёзилган. Бу чашма худди чечак каби қуёшга интилар экан. Ўзинг-чи, ўзинг нимани излаяпсан?

– Мен ўлим  сирини излаб юрибман, – деди биринчи файласуф. Шундан кейин файласуфларнинг хар бири ўзиникини маъқуллаб, бир-бирларини руҳоний ожизликда айблашиб, қизғин баҳслаша  бошладилар.

Улар оламни бузиб, бир-бирларига бақирашаётганларида, туғилган қишлоғида соддадил, гўл одам сифатида танилган бир йўловчи шу ердан ўтиб қолди. У нималар ҳақдадир қизғин тортишаётганларни  кўриб, анграйиб  тўхтади. Кейин баҳслашувчиларнинг иддаоларини эшитиб, уларга яқинлашди ва деди:

– Дўстларим, эшитганларимдан аниқ бўлдики, сизнинг иккингиз ҳам аслида битта фалсафий мактабга мансуб экансиз, фақат  битта нарса ҳақида икки хил тилда гапираётибсиз, битта ҳақиқатни ҳар бирингиз турлича тушунтираяпсиз. Бирингиз ёшлик чашмасини, иккинчингиз эса, ўлим сирини излаб юрибсиз. Моҳиятан эса улар ажралмасдир. Мақсадингиз биру аммо ҳар бирингиз унга  ўз йўлингиз билан боряпсиз, холос.

Шундан кейин йўловчи: – Омон бўлинг, донишмандлар, – деди-да, ўз йўлига равона бўлди ва икки файласуфдан бир неча қадам узоқлашгач, қаҳ-қаҳлаб кулиб юборди.

Икки файласуф бир неча дақиқа жимгина бир-бирларига тикилиб қолишди, сўнг улар ҳам қаҳ-қаҳлаб кула  бошлашди.

– Нима бўпти,– деди кейин улардан бири, – кетдик бирга излаймиз.

Бахтиёр Саломов таржимаси

* «Хуршид Даврон кутубхонаси» таҳрири билан эълон қилинмоқда

1470046451.jpg6 yanvar — Jubron Xalil Jubron tavalludining 135 yilligi

Ikki faylasuf olamni buzib, bir-birlariga baqirashayotganlarida, tug‘ilgan qishlog‘ida soddadil, go‘l odam sifatida tanilgan bir yo‘lovchi shu yerdan o‘tib qoldi. U nimalar haqdadir qizg‘in tortishayotganlarni ko‘rib, angrayib to‘xtadi. Keyin bahslashuvchilarning iddaolarini eshitib, ularga yaqinlashdi va dedi…

Jubron Xalil Jubron
NAQLU RIVOYATLAR
034

Sige_pid9mw.jpgJubron Xalil Jubron (1883.6.1, Livan, Bshirro qishlog‘i — 1931) —taniqli arab yozuvchisi, faylasuf, rassom. Arab va ingliz tillarida ijod qilgan. Ilk ijodi romantik ruhda («Xalil-Kofir», «Isyonkor ruhlar» hikoyalar to‘plamlari). «Singan qanotlar» (1912) qissasi mashhur. «Ko‘z yoshlari va tabassum» (1914) to‘plami 60 ga yaqin saj (qofiyalangan nasr) b-n yozilgan kichik she’riy parchalardan iborat bo‘lib, unga «Mening tug‘ilgan kunim», «Shoir avlodi» kabi romantik asarlari kiritilgan. «Namoyishkorona yurish» (1918) falsafiy-she’riy asari yozuvchi dunyoqarashini aks ettirsa, «Bo‘ron» (1920) to‘plamida hayotda uchraydigan loqaydlik, boqimandalik, ikkiyuzlamachilik (munofiqlik) kabi illatlar tanqid qilinadi. «Aqldan ozgan» (1918), «Oldinda yuruvchi» (1920), «Payg‘ambar» (1923), «Qum va ko‘pik» (1926), «Iso — inson o‘g‘li» (1928), «Yer xudolari» va b. asarlari G‘arb kitobxonlariga mo‘ljallangan. Jubron ijodida o‘z falsafiy qarashlarini targ‘ib qilishga harakat qilgan. Uningcha, faqat ma’naviyat eng yuksak qadriyat namunasi bo‘la oladi va ruhning buyukligini aks ettiradi. YUNЕSKO qarori b-n 1983 y.da butun jahonda Jubron Xalil Jubron tavalludining 100 yilligi nishonlangan.

034

ARADUS SHOHI

Bir kun Aradus shahrining keksalari sharobni va boshqa mast qilguvchi ichimliklarni iste’mol qilishni shahar hududida taqiqlash haqida farmon berishni so‘rab, shoh huzurida hozir bo‘ldilar. Shoh esa, kulganicha, ularga orqa o‘girdi. Keksalarning ensasi qotib shoh huzuridan tashqariga chiqdilar. Ular saroy ostonasida shohning bosh maslahatchisini uchratib qolishdi. Maslahatchi keksalarning xafaligini ko‘rib, darrov gap nimadaligini angladi va ularga qarata shunday dedi:

– Agar sizlar shohga u badmast holida uchraganingizda edi, u albatta iltimosingizni qondirgan bo‘lardi.

TULKI

Ertalab quyosh chiqqanda tulki o‘z soyasiga qarab dedi:
– Bugungi nonushtamga bitta tuya tutib kelaman.

Va peshinga qadar tulki tuya izlab ovora bo‘ldi. Quyosh tikkaga kelganda u yana o‘z soyasiga qarab oldi va to‘ng‘illadi:
– Sichqon tutsam ham kifoya…

QO‘RIG‘ICH

Bir kuni qo‘rig‘ichdan so‘radim:
– Bo‘m-bo‘sh dala o‘rtasida serrayib turaverish, nahotki, sening joningga tegmagan bo‘lsa?…

Savolimga javoban qo‘rig‘ich shunday dedi:

– Qarg‘alarni qo‘rqitish – shunday cheksiz huzur-halovatki, shunday quvonchki, bunday huzur hech qachon jonimga tegmaydi.

– Haq gapni aytding – deb quvvatladim qo‘rig‘ichni va oz o‘ylanib davom etdim, – bunday zavq menga ham yaxshi tanish.

– Ichiga somon tiqib qo‘yganganlargina bunday zavqdan begona bo‘lolmaydi, – deya ming‘illadi qo‘rig‘ich.

O‘sha kuni u mening gapimni ma’qulladimi yoki kalaka qildimi, bilolmadim.

Oradan bir yil o‘tdi, qo‘rig‘ich bu orada faylasufga aylanib bo‘lgan edi.

Men yana bir gal uning yonidan o‘tayotganimda qo‘rig‘ichning shlyapasi ostida ikki qarg‘a uya qurib olganini ko‘rdim.

GO‘RKOV

Bir gal qazo qilgan “MЕN”larimdan birini dafn etib qaytayotganimda, yonimdan o‘tayotgan go‘rkov gap tashladi:

– Bu yerga yaqinlarini ko‘mganlarning hammasidan ham sen menga ma’qul bo‘lding.

– Ko‘nglimni ko‘tarding, – dedim men, – lekin nima sababdan meni afzal ko‘rding?

– Chunki, – dedi go‘rkov, – bu yerga hamma yig‘lab keladi-yu, yig‘lab ketadi. Faqat birgina sen tabassum bilan kelib, tabassum bilan ketasan.

MUNAJJIM

Do‘stim menga ibodatxona soyasida yolg‘iz o‘tirgan ko‘r odamni ko‘rsatib dedi:

– Mamlakatimizdagi yagona donishmand – mana shu odam.

Do‘stim bilan xayrlashib, ko‘rning qoshiga bordim. Salomlashdim. Biroz suhbatlashganimizdan so‘ng undan:
– Gapimni ko‘nglimga olmagin-u… qachondan beri ko‘rmay qolgansan? – deb so‘radim.

– Men tug‘ma ko‘rman, – javob berdi u.

– Qanday qilib donishmandlik darajasiga yetding?

– Men munajjimman, – dedi ko‘r va qo‘lini ko‘kragiga urib izoh berdi. – Men shu yerdagi quyoshlarni, oylarni va yulduzlarni kuzataman.

FAYLASUF VA ETIKDO‘Z

Bir kun yirtilib qolgan etigini yamatish uchun faylasuf etikdo‘z do‘koniga bordi.
– Baraka topgur, shu etigimni yamab berasanmi? – iltimos qildi u.

– Men hozir qo‘limdagisini tikib bo‘lay, – dedi etikdo‘z, – qolaversa, ana, qara, yana qancha yirtiq etiklar qo‘limga qarab turibdi. Avval o‘shalarni tuzatay, keyin senikini yamayman. Yaxshisi, etigigni menga qoldirib ketgin-da o‘rniga mana bu etikni kiyib ol. Bir kunga chidab beradi. Ertagacha o‘zingnikini taxt qilib qo‘yaman.

Faylasuf bu gapdan g‘azablanib baqirdi:
– Birovning etigini kiyib yurish menga to‘g‘ri kelmaydi.

– Qanday faylasufsan-ki, o‘zgalar etigida yura olmasang, – dedi etikdo‘z, – Huv, anavi yerda yana bir etikdo‘zning do‘koni bor. O‘sha etikdo‘z faylasuflarni judayam yoqtiradi. O‘shaning oldiga bor, etigingni yamab bersin.

IZLANISH

Ming yil avval Livandagi tog‘ yon-bag‘irlarining birida ikki faylasuf uchrashib qoldi:
– Yo‘l bo‘lsin? – so‘radi birinchisi. Boshqachasi javob berdi:

– Men yoshlik chashmasini izlab yuribman. U mana shu tog‘ bag‘ridan qaynab chiqar ekan. Men o‘rgangan qadimgi kitoblarda aynan shu chashma haqida yozilgan. Bu chashma xuddi chechak kabi quyoshga intilar ekan. O‘zing-chi, o‘zing nimani izlayapsan?

– Men o‘lim sirini izlab yuribman, – dedi birinchi faylasuf. Shundan keyin faylasuflarning xar biri o‘zinikini ma’qullab, bir-birlarini ruhoniy ojizlikda ayblashib, qizg‘in bahslasha boshladilar.

Ular olamni buzib, bir-birlariga baqirashayotganlarida, tug‘ilgan qishlog‘ida soddadil, go‘l odam sifatida tanilgan bir yo‘lovchi shu yerdan o‘tib qoldi. U nimalar haqdadir qizg‘in tortishayotganlarni ko‘rib, angrayib to‘xtadi. Keyin bahslashuvchilarning iddaolarini eshitib, ularga yaqinlashdi va dedi:

– Do‘stlarim, eshitganlarimdan aniq bo‘ldiki, sizning ikkingiz ham aslida bitta falsafiy maktabga mansub ekansiz, faqat bitta narsa haqida ikki xil tilda gapirayotibsiz, bitta haqiqatni har biringiz turlicha tushuntirayapsiz. Biringiz yoshlik chashmasini, ikkinchingiz esa, o‘lim sirini izlab yuribsiz. Mohiyatan esa ular ajralmasdir. Maqsadingiz biru ammo har biringiz unga o‘z yo‘lingiz bilan boryapsiz, xolos.

Shundan keyin yo‘lovchi: – Omon bo‘ling, donishmandlar, – dedi-da, o‘z yo‘liga ravona bo‘ldi va ikki faylasufdan bir necha qadam uzoqlashgach, qah-qahlab kulib yubordi.

Ikki faylasuf bir necha daqiqa jimgina bir-birlariga tikilib qolishdi, so‘ng ular ham qah-qahlab kula boshlashdi.

– Nima bo‘pti,– dedi keyin ulardan biri, – ketdik birga izlaymiz.

Baxtiyor Salomov tarjimasi

*  “Xurshid Davron kutubxonasi” tahriri bilan e’lon qilinmoqda

09

(Tashriflar: umumiy 105, bugungi 1)

Izoh qoldiring