Saida Zunnunova. She’rlar

0915 феврал — Таниқли шоира Саида Зуннунова таваллудининг 90 йиллиги

Саида Зуннунова гўзал ва дардли шеърлар ёзган шоира эди. Саида Зуннунова теран мантиқли ҳикоялар ёзган адиба эди. Саида Зуннунова – вафодор аёл, пўлат иродали инсон эди…

Устозим Саид Аҳмад аканинг хонадонида кўп бўлганман. Саида опанингдастурхонидан туз ичганман. Бир қанча асарларим қўлёзмасини Саид Аҳмад ака билан бирга саида опа ҳам ўқиган. Самимий, жўяли маслаҳатлар берган…

Бир сафар Саид Аҳмад ака билан Водилга бордик. Устоз ўзининг “теша тегмаган” хушчақчақ гурунги билан даврани обод қилиб ўтирди. Иттифоқо бир киши Саида опанинг ҳаётдан эрта кетгани ҳақида ўкиниб гапириб қолди. Саид Аҳмад ака индамай ўрнидан турди-да, сигаретининг учини эзғилаган куйи нари кетди. Анчагача устоздан дарак бўлмагач, кўнглимга ғулғула тушди. Излаб борсам, сой бўйидаги каттакон харсангтош устида сигарет чекиб ўтирган экан.

Сувнинг шовуллашидан келганимни эшитмадими, қайрилиб қарамади. Яқин бориб қарасам, ботиб кетаётган қуёшга тикилиб ўтирибди. Икки кўзи жиққа ёш! Қўрқиб кетдим. “Унақа қилманг, устоз” деб елкасига кафтимни қўйган эдим, чуқур хўрсинди. “Болам, бу дунёга нуқул азоб чекиш учун келган эканман”,- деди-да юзини кафти билан тўсиб олди…

Шу кеча бошига тушган савдоларни бирма-бир айтиб берди. Умрининг энг бахтли онлари ҳам бахтсизлик билан қоришиб кетганини айтди. Саида опага уйланган куни Тошкентда тўй бўлган, Андижонда — аза! Ўша оқшом Саида опанинг укаси тўсатдан вафот этиб қолган… Ёш келин-куёв бир-бирининг дийдорига тўймай туриб, 1950 йил баҳорида кўчада кетаётган ёш ёзувчини икки сўхтаси совуқ икки қўлидан ушлаб, машинага тиққан-у, “ҳе йўқ — бе йўқ” “халқ душманисан”, деб ўн бир ой “одиночка”га ўтқазиб қўйган. Гуноҳи нималигини билмаган одамнинг, айниқса кўнгли қоғоздек оппоқ ижодкорнинг салкам бир йил қоронғу камерада бир ўзи ўтиришини тасаввур қилинг! Буниси ҳам майли. Ёзувчи Саид Аҳмад қамалгач шоира Саида Зуннуновани ҳам сиқувга оладилар. Ёзувчилар уюшмасида мажлис қилиб, “Ёки “Эрим халқ душмани – ундан воз кечаман”- деб тилхат ёзиб берасан, ёки ёзувчилар сафидан ўчириласан” — деб шарт қўядилар.

Ўша машъум йилларда эрининг “халқ душмани” эканини тасдиқлаб, газетага ёзиб чиққанлар ҳам, эрини қаматиб юборганлар билан “апоқ-чапоқ” бўлиб кетган хотинлар ҳам бўлган… Балки шоирани ўртага олиб “талаган” ҳамкасблар Саида Зуннуновадан ҳам шуни кутгандир. Аммо Саида опа бошқача йўл тутган:
— Майли, эримни “халқ душмани” дейишим мумкин. Аммо менингҳам битта шартим бор. Мени эрим билан юзлаштиринглар! Эрим ўз оғзи билан “Ҳа, мен халқ душманиман”.-деса, ўшанда ишонаман!
Шоирани ҳақорат қиладилар. Ёзувчилар уюшмасидан ҳайдайдилар. Асарларинибосишни таъқиқлаб қўядилар… Ёш келинчак билан қайнона амалда оч қолади… Шунда Саида опа келинлик бисоти – тилла тақинчоқларини сотиб, машинка харид қилади. Қозоқ адиби Мухтор Авезовнинг Давлат нашриётида чиқаётган “Абай” романи таржимасини машинкадан чиқарадива меҳнати эвазига ҳақ олиш учун нашриётга боради.

Ўша йиллари нашриётда Касабов деган машҳур бухгалтер ишлаган экан. Унинг лақаби “Қассобов” бўлган. Сабаби – қалам ҳақи олишга келган одам борки, “Қассобов”га “чўтал” тўлашга мажбур бўлган. Ҳатто Ойбек, Ғафур Ғулом каби алломалар ҳам “Қассобов”га ширинкома беришган…

Шундай қилиб Саида Зуннунова ҳам “машинисткалик” қилиб топган пулини олиш учун нашриётга боради. Ўзига тегишли бўлган ҳақни олгач, “Қассобов”га “улуш” ташлаб чиқиб кетади. Шунда бухгалтер унинг орқасидан югуриб чиқади. Йўлак бошида унга етиб олиб, шундай дейди:
— Қизим, келиб-келиб сендан пул оламанми? Ма, ўзингга ишлат! Сен қизим, хафа бўлма. Худо хоҳласа, эринг қутулиб келади. Бу кунлар унутилиб кетади!

Хўрликлар кўравериб, ҳақоратлар эшитавериб, юраги тш қотиб кетган, бутун иродасини муштига тугиб, ҳеч кимнинг олдида бир томчи ёш тўкмасликка қасам ичган Саида опа, қўни-қўшнилар у ёқда турсин, унча-мунча қариндошлар ҳам “халқ душмани”нинг хотинидан юз ўгирган бир пайтда етти ёт бегона одамдан бу гапни эшитиб, дод солиб йиғлаб юборади!

Агар мен ҳайкалтарош бўлсам, Саида Зуннунованинг бошини силаб турган Касабов ҳайкалини яратардим! (Ўзбекистон халқ ёзувчиси Ўткир Ҳошимов хотираларидан)

Саида Зуннунова
ШЕЪРЛАР
09

887Талантли шоира, жозибали насрий асарлар муаллифи Саида Зуннунова 1926 йилнинг 15 феврали Андижон шаҳрида хизматчи оиласида дунёга келди. Отадан эрта етим қолган Саида 1941-1943 йиллар Андижон ўқитувчилар институтида таҳсил олади. У Андижон мактабларида муаллима, газета муҳарририятларида адабий ходим бўлиб ишлаган. Илк  шеъри 1935 йили «Пахта фронти» газетасида босилган.
Кейинчалик  Ўрта Осиё Давлат университети (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети)нинг филология факултетида  таҳсил олди. Ўқишни тамомлаб, “Гулхан” , «Ўзбекистон маданияти» нашрлари ва Бадиий адабиёт нашриётида, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида  хизмат қилади.
Шоиранинг  «Қизингиз ёзди» (1948), «Янги шеърлар» (1950), «Гуллар водийси» (1954), «Қизларжон», «Бир йил ўйлари» (1967) шеърий тўпламлари китобхонларга тақдим этилди.
Насрда ҳам сермаҳсул ижод этган адибанинг «Гулбаҳор» (1956) ҳикоялар тўплами муҳаббат, оила, эскилик қолдиқларига қарши кураш мавзуларини акс эттирса, «Гулхан» (1958) қиссасининг асосий қаҳрамони аёллар бўлиб, уларнинг йигирманчи йиллардаги кураши ўзига хос бадиий бўёқларда ифодаланган. «Олов» (1962), «Одамлар орасида», «Кўчалар чароғон» (1965), «Бўйларингдан ўргилай» (1972), «Директор» каби асарларининг қаҳрамонларп ҳам аёллардир.
Қўшқанотли ижодкор адиб Саид Аҳмаднинг турмуш ҳамроҳи, севимли рафиқаси эди.  Ижодкор айни камолот ёшида 1977 йил 51 ёшида оғир хасталикдан бевақт вафот топди. Унинг ҳассос назми, самимий насри ўзбек китобхонларининг маънавий мулкига айланиб қолди.

09

* * *

Йўқламаган ҳар кунинг йилча бўлурми, ҳай-ҳай,
Шунчалик шафқат билмас дилча бўлурми, ҳай-ҳай.

Хуш суратинг бир нафас тарк этмас хаёлимни,
Кўз шаҳло-ю, қош эса нилча бўлурми, ҳай-ҳай.

Ҳар сўзда юз андиша қилғум донолиғингдан,
Кўнглингнинг нозиклиги қилча бўлурми, ҳай-ҳай.

Гоҳ ханжар, гоҳ асалдек сўзларингдан доғдамен,
Жон олиб, жон бергувчи тилча бўлурми, ҳай-ҳай.

Васлингнинг умидида дунёдан ўтиб боргум,
Қаноатда Саида филча бўлурми, ҳай-ҳай.

* * *

Гуллар юзида ханда — бу боғдан ёр ўтдими,
Одатин қилмай канда, яна бедор ўтдими?

Еллар нечун сарсари, кетолмайдилар нари,
Кўнглимнинг моҳ пайкари кўзи хуммор ўтдими?

Райҳонга рашк қилиб гул, бағри қон бўпти буткул,
Яна райҳон ҳидлаб ул, бундан такрор ўтдими?

Ҳар нарсада нур, виқор, ҳатто тупроқ бахтиёр,
Бир-бир босиб беозор, ул беозор ўтдими?

Дилда такрорлаб отин, тилаб умру давлатин,
Сояси бўлиб тағин Саида зор ўтдими?

* * *

Яланғоч новдалар мудрайди карахт,
Қорними кутади тамшаниб кўкка?
Чайир панжаларин ёзиб ҳар дарахт,
Бедор қариядек ухлайди тикка.

Дув тўкиб олтинранг япроқларини
Кимхоб паяндоздек йўлларга тўшаб,
Нисор қилиб бутун жон-жаҳонини
Кучдан қолган мунис онага ўхшар.

Баъзан табиатнинг сеҳри-ла оқиб,
Олис – олисларга ташлайсан нигоҳ.
Ранглар жилваланар қалбингни ёқиб,
Ранглар жилваланиб ёнади ногоҳ.

Гўзаллик сирини яширгансимон
Тоғлар парда тутиб ҳарир тумандан,
Ажиб кўринади ҳаво, сув, осмон,
Ажиб кўринади ўша томонда.

Шунақа чиройли кўринар йироқ,
Шошилма, азизим, бунча энтикма.
Аввал оёғингнинг остига бир боқ,
Бирон гулни янчиб ўтмадингмикан?

* * *

Ёмғир савалайди, аммо, шошмайман,
Томчи қуйилади киприкларимдан.
Сув тошиб оқади кўприклардан,
Ёмғир савалайди, аммо, шошмайман.

Табиат ювмоқда дов-дарахтларни,
Олам ғуборсиздек кўзимга шу дам.
Бир енгил руҳ билан ташлайман қадам,
Табиат ювмоқда дов-дарахтларни.

Атрофда барқ урар тиниқлик, тинчлик,
Ҳавода сузади бинафша ҳиди.
Ишқилиб, бузмасин порохнинг дуди,
Атрофда барқ урар тиниқлик, тинчлик.

Ёмғир савалайди, аммо, шошмайман,
Томчи қуйилади киприкларимдан.
Сув тошиб оқади кўприклардан,
Ёмғир савалайди, аммо, шошмайман.

* * *

Қуюқ киприкларга қўнгандек уйқу,
Шаҳар ичра секин тун чўкди вазмин.
Энди чироқлардан тўкилган ёғду
Маъюс сийпалайди йўловчи изин.

Яна Зуҳро чиқди кошонасига,
Кўзида қотган ёш, лабида кулгу.
Тож қилиб тақсам дер биров бошига,
Бировга бир чақа ўтмас, қалбаки.

Тунни тонг қувлади, юлдузни қуёш,
Шабнам ҳам оҳиста ўчди бир ёниб.
Гуллар сергакланиб кўтардилар бош,
Мусича патини тарар қувониб,

Бу сўлим сабоҳда нелар кечдийкин,
Ўйлайман, ҳайратда термиламан жим.
Нечта юлдуз ёниб, нечта ўчдийкин,
Ўйламаган маъқул, маъқулдир балким?!

* * *

Ер узра қўнди оқшом,
Ой шуъласи бир майин.
Кел, оппоғим, кел, эркам,
Мен сени аллалайин.

Дудоғинг гулдан хушбўй,
Юзларинг ундан хушрўй.
Кел, оппоғим, бағримга
Жажжи бошгинангни қўй.

Товуқ ухлар қўноқда,
Шамол тинган бутоқда.
Ўт-ўланлар жимгина
Ором олар ўтлоқда.

Юлдуз чарақлаяпти,
Ой ҳам ярақлаяпти.
Қизча ухладими, деб,
Мендан сўроқлаяпти?

Ер узра қўнди оқшом,
Ой шуъласи бир майин.
Кел, оппоғим, кел, эркам,
Мен сени аллалайин.

* * *

Нечоғлик маъсумдир гўдак чеҳраси,
Ҳали гард юқмаган покиза кўнгил.
Хўмрайсанг қўрқади, кулади кулсанг,
Офтоб ва шабнамда ювилган бир гул.

У шундоқ туғилди, мурғак дилида
На гина-кудурат, на ёвуз армон.
Улғайгач, ким бўлур юрту элида
Яхшилик йўлида бўларму дармон?!

Ҳозир у қийқириб кўнгил хушлайди,
Суюкли, ардоқли ҳозир нечоғлик.
Ким уни кузатар, ким қаршилайди,
Бундан кейингиси шуларга боғлиқ.

* * *

Ҳасад нималигин билмайман ҳануз,
Ҳаёт бундан сўнг ҳам сийласин шундай.
Билмаганим учун қилмайман, афсус,
Назаримда, ул ҳис зимистон тундай.

Аммо, севдим жонни узиб бергундек,
Ипаклардан хаёлий тахтлар тўқидим.
Қалбим тиниқ сувда титраган нурдек
Гуллар япроғидан қўшиқ ўқидим.

Ёмон кўрдим яна, жиркандим ҳатто,
Вужудим қақшатди баъзида ғазаб.
Аммо, кўролмаслик… Менинг наздимда,
Ҳамма азоблардан оғирроқ азоб.

Сенингсиз ўтганда йиллардек ҳар дам,
Олам туюлганда бўм-бўш қутидай,
Меҳнат оғушидан изладим ором,
Худбинликдан шундай олисда ўтдим,

Шундан, кўнглим доим осойишта, тинч,
Бахтимнинг тожидир ёруғ ўйларим.
Шундан, кемирмайди дилимни ўкинч,
Шундан, фақат шундан равон йўлларим.

* * *

Қадрласанг инсонлигингни,
Вафо қилсанг ўзингга ўзинг,
Фақат-фақат шунда мен билан
Тўгри келур тақдир — юлдузинг.

ЧЎЛИ ИРОҚ

Тарихни сўзлама менга, эй одам,
Битта чалиб бергин «Чўли ироқ»ни.
Битта чалиб бергин, токи яна ҳам
Яхшироқ ажратай қорани, оқни.

Бу куй асрларнинг баридан тортиб
Чўлларда толиққан ҳоргин карвондай
Минг хил тақдирларни устига ортиб,
Қалбимдан жимирлаб ўтади қондай.

Тарихнинг энг олис қатламларида
Армонда ухлаган орзу-аламлар.
Дунё манглайига ажин туширган,
Дардни, қариликни яратган ғамлар.

Саҳро чечагининг аянч кулгуси,
Ёмғирдан жон кирган тупроқнинг иси,
Ҳаммаси ўтади қалбимни ўйиб.
Туя бўйнидаги қўнғироқларнинг
Ташналик эслатган жаранги бўлиб
Ҳаммаси ўтади қалбимни ўйиб.

Тарихни сўзлама менга, эй одам,
Битта чалиб бергин «Чўли ироқ»ни.
Битта чалиб бергин, токи яна ҳам
Яхшироқ ажратай корани, оқни.

Ҳаддидан ошганга уни чалиб бер,
Дўстлар дийдорини ғанимат билмай,
Саробга шошганга уни чалиб бер!
Чалиб бер, чалиб бер, андиша қилмай.
Ўтмишни сўзлама, ўгит керакмас,
Шу куйни бир марта чалиб берсанг бас.

* * *

Анҳор лабида жуфт-жуфт соялар,
Жилмайиб ўтаман кўз қирин ташлаб.
Гоҳ хаёл қурмагур олиб кетади,
Баҳона топгандай ёшликка бошлаб.

Йўқ-йўқ, мен турмадим ойдин тунларда,
Сувлар ёқасида ишқ ўтида маст.
Мен бундай дамларни йўлга термулиб,
Интизор ўтказдим ҳар он, ҳар нафас.

Ёшлигим, умримни, ҳаловатимни
Мардона топшириб вафо қўлига,
Ойларни, йилларни минутлаб санаб,
Туну кун қарадим ёрнинг йўлига.

Ҳали бегонайдик ажралишганда,
Кўришдик жуда ҳам қадрдон, иноқ.
Юлиб олса ҳамки ҳижрон ёр васлин,
Қилиб кетган экан унга яқинроқ.

* * *

Шеър ўқигим келар,
Қуйма сатрлардан
Юрагимга тушса жимгина ларза.
Мени бошлаб кетса ажиб туйғулар
Яшиллик югурган қир, адирларга,
Яланг оёғимни силаса майса.

Шеър ўқигим келар,
Чарчоқ ҳисларга
Сўлим ва мусаффо ҳаво пуркаса.
Қалбдаги бўшлиқни тўлдириб.
Оламни муаттар исларга,
Яна чаманларга буркаса.

Шеър ўқигим келар,
Нотинчликка чанқоқ,
Қанотли ўйларга ташна юрагим.
Сергак этса оҳанглар, куйлар,
Ўтказдириб тунларни уйғоқ,
Ташна лабга ўхшар юрагим.
Шеър ўқигим келар…

* * *
Майса ниш урибди ариқ бўйида,
Биринчи севгидек бирам беғубор.
Қуёшга талпинган қиёқларида
Биринчи севгининг соддалиги бор.

Кўрмаган саратон офтобини еб,
Кузнинг тўзонларин мутлақо билмас.
Булут кўз ёшидан талтайиб, ишқ деб,
Баҳор елларига кўз тутади маст.

Майса ниш урибди ариқ бўйида,
Биринчи севгидек бирам беғубор…

 

1889

15 fevral — Taniqli shoira Saida Zunnunova tavalludining 90 yilligi

Saida Zunnunova go’zal va dardli she’rlar yozgan shoira edi. Saida Zunnunova teran mantiqli hikoyalar yozgan adiba edi. Saida Zunnunova – vafodor ayol, po’lat irodali inson edi…

Ustozim Said Ahmad akaning xonadonida ko’p bo’lganman. Saida opaningdasturxonidan tuz ichganman. Bir qancha asarlarim qo’lyozmasini Said Ahmad aka bilan birga saida opa ham o’qigan. Samimiy, jo’yali maslahatlar bergan…

Bir safar Said Ahmad aka bilan Vodilga bordik. Ustoz o’zining “tesha tegmagan” xushchaqchaq gurungi bilan davrani obod qilib o’tirdi. Ittifoqo bir kishi Saida opaning hayotdan erta ketgani haqida o’kinib gapirib qoldi. Said Ahmad aka indamay o’rnidan turdi-da, sigaretining uchini ezg’ilagan kuyi nari ketdi. Anchagacha ustozdan darak bo’lmagach, ko’nglimga g’ulg’ula tushdi. Izlab borsam, soy bo’yidagi kattakon xarsangtosh ustida sigaret chekib o’tirgan ekan.

099Suvning shovullashidan kelganimni eshitmadimi, qayrilib qaramadi. Yaqin borib qarasam, botib ketayotgan quyoshga tikilib o’tiribdi. Ikki ko’zi jiqqa yosh! Qo’rqib ketdim. “Unaqa qilmang, ustoz” deb yelkasiga kaftimni qo’ygan edim, chuqur xo’rsindi. “Bolam, bu dunyoga nuqul azob chekish uchun kelgan ekanman”,- dedi-da yuzini kafti bilan to’sib oldi…

Shu kecha boshiga tushgan savdolarni birma-bir aytib berdi. Umrining eng baxtli onlari ham baxtsizlik bilan qorishib ketganini aytdi. Saida opaga uylangan kuni Toshkentda to’y bo’lgan, Andijonda — aza! O’sha oqshom Saida opaning ukasi to’satdan vafot etib qolgan… Yosh kelin-kuyov bir-birining diydoriga to’ymay turib, 1950 yil bahorida ko’chada ketayotgan yosh yozuvchini ikki so’xtasi sovuq ikki qo’lidan ushlab, mashinaga tiqqan-u, “he yo’q — be yo’q” “xalq dushmanisan”, deb o’n bir oy “odinochka”ga o’tqazib qo’ygan. Gunohi nimaligini bilmagan odamning, ayniqsa ko’ngli qog’ozdek oppoq ijodkorning salkam bir yil qorong’u kamerada bir o’zi o’tirishini tasavvur qiling! Bunisi ham mayli. Yozuvchi Said Ahmad qamalgach shoira Saida Zunnunovani ham siquvga oladilar. Yozuvchilar uyushmasida majlis qilib, “Yoki “Erim xalq dushmani – undan voz kechaman”- deb tilxat yozib berasan, yoki yozuvchilar safidan o’chirilasan” — deb shart qo’yadilar.

O’sha mash’um yillarda erining “xalq dushmani” ekanini tasdiqlab, gazetaga yozib chiqqanlar ham, erini qamatib yuborganlar bilan “apoq-chapoq” bo’lib ketgan xotinlar ham bo’lgan… Balki shoirani o’rtaga olib “talagan” hamkasblar Saida Zunnunovadan ham shuni kutgandir. Ammo Saida opa boshqacha yo’l tutgan:
— Mayli, erimni “xalq dushmani” deyishim mumkin. Ammo meningham bitta shartim bor. Meni erim bilan yuzlashtiringlar! Erim o’z og’zi bilan “Ha, men xalq dushmaniman”.-desa, o’shanda ishonaman!
Shoirani haqorat qiladilar. Yozuvchilar uyushmasidan haydaydilar. Asarlarinibosishni ta’qiqlab qo’yadilar… Yosh kelinchak bilan qaynona amalda och qoladi… Shunda Saida opa kelinlik bisoti – tilla taqinchoqlarini sotib, mashinka xarid qiladi. Qozoq adibi Muxtor Avezovning Davlat nashriyotida chiqayotgan “Abay” romani tarjimasini mashinkadan chiqaradiva mehnati evaziga haq olish uchun nashriyotga boradi.

O’sha yillari nashriyotda Kasabov degan mashhur buxgalter ishlagan ekan. Uning laqabi “Qassobov” bo’lgan. Sababi – qalam haqi olishga kelgan odam borki, “Qassobov”ga “cho’tal” to’lashga majbur bo’lgan. Hatto Oybek, G’afur G’ulom kabi allomalar ham “Qassobov”ga shirinkoma berishgan…

Shunday qilib Saida Zunnunova ham “mashinistkalik” qilib topgan pulini olish uchun nashriyotga boradi. O’ziga tegishli bo’lgan haqni olgach, “Qassobov”ga “ulush” tashlab chiqib ketadi. Shunda buxgalter uning orqasidan yugurib chiqadi. Yo’lak boshida unga yetib olib, shunday deydi:
— Qizim, kelib-kelib sendan pul olamanmi? Ma, o’zingga ishlat! Sen qizim, xafa bo’lma. Xudo xohlasa, ering qutulib keladi. Bu kunlar unutilib ketadi!

Xo’rliklar ko’raverib, haqoratlar eshitaverib, yuragi tsh qotib ketgan, butun irodasini mushtiga tugib, hech kimning oldida bir tomchi yosh to’kmaslikka qasam ichgan Saida opa, qo’ni-qo’shnilar u yoqda tursin, uncha-muncha qarindoshlar ham “xalq dushmani”ning xotinidan yuz o’girgan bir paytda yetti yot begona odamdan bu gapni eshitib, dod solib yig’lab yuboradi!

Agar men haykaltarosh bo’lsam, Saida Zunnunovaning boshini silab turgan Kasabov haykalini yaratardim! (O’zbekiston xalq yozuvchisi O’tkir Hoshimov xotiralaridan)

Saida Zunnunova
SHE’RLAR
09

887Talantli shoira, jozibali nasriy asarlar muallifi Saida Zunnunova 1926 yilning 15 fevrali Andijon shahrida xizmatchi oilasida dunyoga keldi. Otadan erta yetim qolgan Saida 1941-1943 yillar Andijon o’qituvchilar institutida tahsil oladi. U Andijon maktablarida muallima, gazeta muharririyatlarida adabiy xodim bo’lib ishlagan. Ilk she’ri 1935 yili «Paxta fronti» gazetasida bosilgan.
Keyinchalik O’rta Osiyo Davlat universiteti (hozirgi O’zbekiston Milliy universiteti)ning filologiya fakultetida tahsil oldi. O’qishni tamomlab, “Gulxan” , «O’zbekiston madaniyati» nashrlari va Badiiy adabiyot nashriyotida, O’zbekiston Yozuvchilar uyushmasida xizmat qiladi.
Shoiraning «Qizingiz yozdi» (1948), «Yangi she’rlar» (1950), «Gullar vodiysi» (1954), «Qizlarjon», «Bir yil o’ylari» (1967) she’riy to’plamlari kitobxonlarga taqdim etildi.
Nasrda ham sermahsul ijod etgan adibaning «Gulbahor» (1956) hikoyalar to’plami muhabbat, oila, eskilik qoldiqlariga qarshi kurash mavzularini aks ettirsa, «Gulxan» (1958) qissasining asosiy qahramoni ayollar bo’lib, ularning yigirmanchi yillardagi kurashi o’ziga xos badiiy bo’yoqlarda ifodalangan. «Olov» (1962), «Odamlar orasida», «Ko’chalar charog’on» (1965), «Bo’ylaringdan o’rgilay» (1972), «Direktor» kabi asarlarining qahramonlarp ham ayollardir.
Qo’shqanotli ijodkor adib Said Ahmadning turmush hamrohi, sevimli rafiqasi edi. Ijodkor ayni kamolot yoshida 1977 yil 51 yoshida og’ir xastalikdan bevaqt vafot topdi. Uning hassos nazmi, samimiy nasri o’zbek kitobxonlarining ma’naviy mulkiga aylanib qoldi.

09

* * *

Yo’qlamagan har kuning yilcha bo’lurmi, hay-hay,
Shunchalik shafqat bilmas dilcha bo’lurmi, hay-hay.

Xush surating bir nafas tark etmas xayolimni,
Ko’z shahlo-yu, qosh esa nilcha bo’lurmi, hay-hay.

Har so’zda yuz andisha qilg’um donolig’ingdan,
Ko’nglingning nozikligi qilcha bo’lurmi, hay-hay.

Goh xanjar, goh asaldek so’zlaringdan dog’damen,
Jon olib, jon berguvchi tilcha bo’lurmi, hay-hay.

Vaslingning umidida dunyodan o’tib borgum,
Qanoatda Saida filcha bo’lurmi, hay-hay.

* * *

Gullar yuzida xanda — bu bog’dan yor o’tdimi,
Odatin qilmay kanda, yana bedor o’tdimi?

Yellar nechun sarsari, ketolmaydilar nari,
Ko’nglimning moh paykari ko’zi xummor o’tdimi?

Rayhonga rashk qilib gul, bag’ri qon bo’pti butkul,
Yana rayhon hidlab ul, bundan takror o’tdimi?

Har narsada nur, viqor, hatto tuproq baxtiyor,
Bir-bir bosib beozor, ul beozor o’tdimi?

Dilda takrorlab otin, tilab umru davlatin,
Soyasi bo’lib tag’in Saida zor o’tdimi?

* * *

Yalang’och novdalar mudraydi karaxt,
Qornimi kutadi tamshanib ko’kka?
Chayir panjalarin yozib har daraxt,
Bedor qariyadek uxlaydi tikka.

Duv to’kib oltinrang yaproqlarini
Kimxob payandozdek yo’llarga to’shab,
Nisor qilib butun jon-jahonini
Kuchdan qolgan munis onaga o’xshar.

Ba’zan tabiatning sehri-la oqib,
Olis – olislarga tashlaysan nigoh.
Ranglar jilvalanar qalbingni yoqib,
Ranglar jilvalanib yonadi nogoh.

Go’zallik sirini yashirgansimon
Tog’lar parda tutib harir tumandan,
Ajib ko’rinadi havo, suv, osmon,
Ajib ko’rinadi o’sha tomonda.

Shunaqa chiroyli ko’rinar yiroq,
Shoshilma, azizim, buncha entikma.
Avval oyog’ingning ostiga bir boq,
Biron gulni yanchib o’tmadingmikan?

* * *

Yomg’ir savalaydi, ammo, shoshmayman,
Tomchi quyiladi kipriklarimdan.
Suv toshib oqadi ko’priklardan,
Yomg’ir savalaydi, ammo, shoshmayman.

Tabiat yuvmoqda dov-daraxtlarni,
Olam g’uborsizdek ko’zimga shu dam.
Bir yengil ruh bilan tashlayman qadam,
Tabiat yuvmoqda dov-daraxtlarni.

Atrofda barq urar tiniqlik, tinchlik,
Havoda suzadi binafsha hidi.
Ishqilib, buzmasin poroxning dudi,
Atrofda barq urar tiniqlik, tinchlik.

Yomg’ir savalaydi, ammo, shoshmayman,
Tomchi quyiladi kipriklarimdan.
Suv toshib oqadi ko’priklardan,
Yomg’ir savalaydi, ammo, shoshmayman.

* * *

Quyuq kipriklarga qo’ngandek uyqu,
Shahar ichra sekin tun cho’kdi vazmin.
Endi chiroqlardan to’kilgan yog’du
Ma’yus siypalaydi yo’lovchi izin.

Yana Zuhro chiqdi koshonasiga,
Ko’zida qotgan yosh, labida kulgu.
Toj qilib taqsam der birov boshiga,
Birovga bir chaqa o’tmas, qalbaki.

Tunni tong quvladi, yulduzni quyosh,
Shabnam ham ohista o’chdi bir yonib.
Gullar sergaklanib ko’tardilar bosh,
Musicha patini tarar quvonib,

Bu so’lim sabohda nelar kechdiykin,
O’ylayman, hayratda termilaman jim.
Nechta yulduz yonib, nechta o’chdiykin,
O’ylamagan ma’qul, ma’quldir balkim?!

* * *

Yer uzra qo’ndi oqshom,
Oy shu’lasi bir mayin.
Kel, oppog’im, kel, erkam,
Men seni allalayin.

Dudog’ing guldan xushbo’y,
Yuzlaring undan xushro’y.
Kel, oppog’im, bag’rimga
Jajji boshginangni qo’y.

Tovuq uxlar qo’noqda,
Shamol tingan butoqda.
O’t-o’lanlar jimgina
Orom olar o’tloqda.

Yulduz charaqlayapti,
Oy ham yaraqlayapti.
Qizcha uxladimi, deb,
Mendan so’roqlayapti?

Yer uzra qo’ndi oqshom,
Oy shu’lasi bir mayin.
Kel, oppog’im, kel, erkam,
Men seni allalayin.

* * *

Nechog’lik ma’sumdir go’dak chehrasi,
Hali gard yuqmagan pokiza ko’ngil.
Xo’mraysang qo’rqadi, kuladi kulsang,
Oftob va shabnamda yuvilgan bir gul.

U shundoq tug’ildi, murg’ak dilida
Na gina-kudurat, na yovuz armon.
Ulg’aygach, kim bo’lur yurtu elida
Yaxshilik yo’lida bo’larmu darmon?!

Hozir u qiyqirib ko’ngil xushlaydi,
Suyukli, ardoqli hozir nechog’lik.
Kim uni kuzatar, kim qarshilaydi,
Bundan keyingisi shularga bog’liq.

* * *

Hasad nimaligin bilmayman hanuz,
Hayot bundan so’ng ham siylasin shunday.
Bilmaganim uchun qilmayman, afsus,
Nazarimda, ul his zimiston tunday.

Ammo, sevdim jonni uzib bergundek,
Ipaklardan xayoliy taxtlar to’qidim.
Qalbim tiniq suvda titragan nurdek
Gullar yaprog’idan qo’shiq o’qidim.

Yomon ko’rdim yana, jirkandim hatto,
Vujudim qaqshatdi ba’zida g’azab.
Ammo, ko’rolmaslik… Mening nazdimda,
Hamma azoblardan og’irroq azob.

Seningsiz o’tganda yillardek har dam,
Olam tuyulganda bo’m-bo’sh qutiday,
Mehnat og’ushidan izladim orom,
Xudbinlikdan shunday olisda o’tdim,

Shundan, ko’nglim doim osoyishta, tinch,
Baxtimning tojidir yorug’ o’ylarim.
Shundan, kemirmaydi dilimni o’kinch,
Shundan, faqat shundan ravon yo’llarim.

* * *

Qadrlasang insonligingni,
Vafo qilsang o’zingga o’zing,
Faqat-faqat shunda men bilan
To’gri kelur taqdir — yulduzing.

CHO’LI IROQ

Tarixni so’zlama menga, ey odam,
Bitta chalib bergin «Cho’li iroq»ni.
Bitta chalib bergin, toki yana ham
Yaxshiroq ajratay qorani, oqni.

Bu kuy asrlarning baridan tortib
Cho’llarda toliqqan horgin karvonday
Ming xil taqdirlarni ustiga ortib,
Qalbimdan jimirlab o’tadi qonday.

Tarixning eng olis qatlamlarida
Armonda uxlagan orzu-alamlar.
Dunyo manglayiga ajin tushirgan,
Dardni, qarilikni yaratgan g’amlar.

Sahro chechagining ayanch kulgusi,
Yomg’irdan jon kirgan tuproqning isi,
Hammasi o’tadi qalbimni o’yib.
Tuya bo’ynidagi qo’ng’iroqlarning
Tashnalik eslatgan jarangi bo’lib
Hammasi o’tadi qalbimni o’yib.

Tarixni so’zlama menga, ey odam,
Bitta chalib bergin «Cho’li iroq»ni.
Bitta chalib bergin, toki yana ham
Yaxshiroq ajratay korani, oqni.

Haddidan oshganga uni chalib ber,
Do’stlar diydorini g’animat bilmay,
Sarobga shoshganga uni chalib ber!
Chalib ber, chalib ber, andisha qilmay.
O’tmishni so’zlama, o’git kerakmas,
Shu kuyni bir marta chalib bersang bas.

* * *

Anhor labida juft-juft soyalar,
Jilmayib o’taman ko’z qirin tashlab.
Goh xayol qurmagur olib ketadi,
Bahona topganday yoshlikka boshlab.

Yo’q-yo’q, men turmadim oydin tunlarda,
Suvlar yoqasida ishq o’tida mast.
Men bunday damlarni yo’lga termulib,
Intizor o’tkazdim har on, har nafas.

Yoshligim, umrimni, halovatimni
Mardona topshirib vafo qo’liga,
Oylarni, yillarni minutlab sanab,
Tunu kun qaradim yorning yo’liga.

Hali begonaydik ajralishganda,
Ko’rishdik juda ham qadrdon, inoq.
Yulib olsa hamki hijron yor vaslin,
Qilib ketgan ekan unga yaqinroq.

* * *

She’r o’qigim kelar,
Quyma satrlardan
Yuragimga tushsa jimgina larza.
Meni boshlab ketsa ajib tuyg’ular
Yashillik yugurgan qir, adirlarga,
Yalang oyog’imni silasa maysa.

She’r o’qigim kelar,
Charchoq hislarga
So’lim va musaffo havo purkasa.
Qalbdagi bo’shliqni to’ldirib.
Olamni muattar islarga,
Yana chamanlarga burkasa.

She’r o’qigim kelar,
Notinchlikka chanqoq,
Qanotli o’ylarga tashna yuragim.
Sergak etsa ohanglar, kuylar,
O’tkazdirib tunlarni uyg’oq,
Tashna labga o’xshar yuragim.
She’r o’qigim kelar…

* * *

Maysa nish uribdi ariq bo’yida,
Birinchi sevgidek biram beg’ubor.
Quyoshga talpingan qiyoqlarida
Birinchi sevgining soddaligi bor.

Ko’rmagan saraton oftobini yeb,
Kuzning to’zonlarin mutlaqo bilmas.
Bulut ko’z yoshidan taltayib, ishq deb,
Bahor yellariga ko’z tutadi mast.

Maysa nish uribdi ariq bo’yida,
Birinchi sevgidek biram beg’ubor…

045

(Tashriflar: umumiy 2 741, bugungi 1)

Izoh qoldiring