To’ra Sulaymon. Sensiz yolg’iz, g’arib bo’ldim…

004Атоқли ва ардоқли шоир Тўра Сулаймон таваллудига 80 йил тўлди.

Тўра Сулаймон. Сенсиз ёлғиз,ғариб бўлдим: Шеърлар,мақолалар,эсселар. Тошкент: Мовароуннаҳр, 2013 — 400 бет / To’ra Sulaymon. Sensiz yolg’iz,g’arib bo’ldim: She’rlar,maqolalar,esselar. Toshkent: Movarounnahr, 2013 — 400 bet

   Шеъри халқ қўшиғига айланган шоирнинг умри узун бўлади. Унинг умри ўзбекман деган миллат дунёда яшагани қадар етади. Аслида мана шу халқ қўшиғига айланган шеърлар туфайли ўзбекнинг умри ҳам дунё тургунча ва қора чодирда энг сўнгги юлдуз сўниши қадар давом этади.

МЕН БИЛГАН ВА БИЛМАГАН ТЎРА СУЛАЙМОН
Хуршид Даврон
045

003 Тўра Сулаймонни биламан деб юрган эканман. Билмас эканман. Оқин шоирнинг «Сенсиз ёлғиз, ғариб бўлдим…» сайланма китобини варақлар эканман, билмаслигимни чуқур англадим. Ҳамма қатори «Гўрўғли султон бир ён, Тўра Сулаймон бир ён» ни айтиб юраверган эканман.

Тўра Сулаймон билан юзма-юз илк китобларим чиққан 80-йилларда танишганман. Шоир кунлардан-бир кун мен ишлайдиган «Ёш гвардия» нашриётига келганида, атайлаб мени излаб топган, «Ҳа,Самарқанддай шаҳри азимдан ҳам шоир чиқар экан-ку!» дея мени бағрига босган эди. Ўша-ўша Тўра ака Тошкентга келганида мени суриштирадиган бўлди, гоҳ «Мавлоно Самарқандий» деб, «Соҳибқирон набираси» китобим нашр этилгандан кейин «Бобомнинг набираси» деб алқайдиган бўлди. Мен бўлсам ўзим билан-ўзим овора, ёнимдаги улкан чинорни, бепоён даштни, юксак Олқорни билиб-билмай юраверган эканман.

Тўра ака оламдан ўтгач, унинг менга бўлган меҳри фарзандларига ўтди. Оға шоирдан қолган ана шу улкан меҳр олдида қарздорман. «Сенсиз ёлғиз, ғариб бўлдим…» китобининг ҳар мисрасини, айниқса, «Эргаш Жуманбулбул ўғли эл кезади» туркумидаги ҳар бир нақлни ўқиганимда бу қарзнинг ортиб бораётганини сездим.

Тўра акадан олдин менга унинг мана бу шеъри етиб келган, юрагимга ўчмас бўлиб қуйилган эди:

Шамол шамолни тебратар.
Шамол булутни тебратар.
Булут ёмғирни тебратар.

Ёмғир майсани тебратар.
Майса бияни тебратар.
Бия қимизни тебратар.

Қимиз йигитни тебратар.
Йигит сулувни тебратар.
Сулув бешикни тебратар.

Бешик болани тебратар.
Бола дунёни тебратар.

Бу шеър эрта кўклам шамоли тебратган олис ва кимсасиз даштнинг кўкшин чечаклари шовуллашидай сеҳрли ва қадимий эди. Бу шеър Кошғарий бобо замонларидан, бепоён ва юксак Тагритоғ томонларидан келгандай эди. Бу сатрларни илк эшитганимда уларни ХХ асрнинг шоири ёзгани мутлақо хаёлимга ҳам келмаган, бу кўҳна қўшиқни соқолини шамол қўмитган қари, аммо кўзлари тийрак бахши тўқиган бўлса керак деб ўйлаган эдим.

Шеъри халқ қўшиғига айланган шоирнинг умри узун бўлади. Унинг умри ўзбекман деган миллат дунёда яшагани қадар етади. Аслида мана шу халқ қўшиғига айланган шеърлар туфайли ўзбекнинг умри ҳам дунё тургунча ва қора чодирда энг сўнгги юлдуз сўниши қадар давом этади.

Таниқли адабиётшунос олим Қозоқбой Йўлдошнинг китоб учун махсус ёзилган «Иккинчи умр манзаралари» мақоласи Тўра Сулаймондек бетакрор шоирнинг ижод оламини теран ва самимий очиб берганини алоҳида таъкидлаб ўтиш лозим. Олим мазкур мақолада тўғри қайд этганидек,»Тўра Сулаймон — бугунги одам ҳаёти ва олам ҳодисаю ҳолатларини кечанинг назари билан кўриб, шуурга тез етиб бориб, унда мустаҳкам ўрнашадиган азалий усулда ифодалай олгани билан эртанги кунга ёвуқ турадиган ижодкор. Зеро, шоир ижодининг йитмас қадимий қадриятлардан сувланган томирлари ўта чуқур кетган. Тўра Сулаймон асарларида кечанинг бағрида дунёга келган бугун эртанги кунни назорат қилади. Шу сабаб, уларда миллатнинг узилмас умр занжири, йитмас эзгу қадриятлари акс этади».

ТЎРА СУЛАЙМОН
КИТОБДАН ШЕЪРЛАР
07

045   ИЛТИЖО

Баҳор келса, бошланур боғда булбул хониши,
Саъва, қумри нағмаси, суралай товланиши.
Қирларда лола сайли, қишлоқларда йилбоши:
Тўхтагай табиатдан ҳаққушлар зорланиши
Баҳор, кетма менинг боғимдан.

Қилмиши қинғир зотга давр қайда, даврон қайда?
Ватангадо кимсага беминнат макон қайда?
Ёлғиз отга оламда ном қайда, нишон қайда?
Баҳор, сенсиз саҳрою тоғу тошга жон қайда?
Кетма, Баҳор, менинг боғимдан.

Ўлмасликка ишора – ўланга ошиқлигим.
Саодатга ишора – замонга ошиқлигим.
Теранликка ишора – уммонга ошиқлигим,
Гўзалликка ишора – бўстонга ошиқлигим.
Баҳор, кетма менинг боғимдан.

Бу кун қай бир ерда қиш, қайда хазон резгилик,
Қайларда ёз, қайда куз, қайда жондан безгилик.
Кўкламнинг ҳар нафаси умрга арзигулик
Боғсиз, боғбонсиз ерда не ҳам қилсин эзгулик…
Кетма, Баҳор, менинг боғимдан.

Гиёҳ билан қопланмиш кўҳна қабр бошлари,
Майсадаги шудринглар – кимларнинг кўзёшлари?
Бу ерда ётар отам ҳам узангидошлари
Ҳар баҳор эслар уни қавми-қариндошлари,
Баҳор, кетма менинг боғимдан.

Ёз бўйи қорга зорман, қишда баҳорга зорман,
Чаманда гул бўйига интиқман, интизорман,
Куз келмай хазон бўлган севги, гулдан безорман,
Баҳорсиз ҳам диёрсиз эл ичра беназарман.
Баҳор, кетма, менинг боғимдан.

УМР ЎТМОҚДАДИР ДАРЁ МИСОЛИ

Эсиз, болаликни қолдириб ортда,
Умр ўтмоқдадир дарё мисоли.
Қолдириб-қолдирмай из бу ҳаётда,
Умр ўтмоқдадир дарё мисоли.

Оппоқ тонгни улаб тийраи шомга,
Бирда шак келтириб сирли оламга,
Гоҳо таъзим қилиб бадкор, бадномга,
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Қай кезлар ушалмай орзу-армонлар,
Бирда ғолиб келиб тулкисимонлар,
Бирда бой берилиб бебаҳо онлар,
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Денгиздай мавж уриб, қирғоқдан тошиб,
Юрар йўлимиздан бирда адашиб,
Ким биландир зимдан мансаб талашиб
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Яратиб не сирлар, не мўъжизалар,
Қутлуғ кун кетидан кун ўтказилар.
Беҳуда ўтган дам – кўнгил эзилар…
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Ҳар тонгда тўрғайдан олдин уйғониб,
Чаманлар яратиш ишқида ёниб,
Бирда-чи: эътиқод, имондин тониб
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Эрта билан боғлиқ – не дамларимиз,
Билиб-билмай босган қадамларимиз,
Хайрли иш, алам, қарамларимиз
Умр ўтмоқдадир дарё мисоли.

Кексалик мўралаб эшик қоқмоқда,
Болалик қайтадан қайтарилмоқда…
Биздан эрта кунга нелар қолмоқда?
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Ўлмас созни ўйлаб дегинг келмайди,
Ўчмас издан сўйлаб дегинг келмайди,
Мангуликка бўйлаб дегинг келмайди
Умр ўтмоқдадир дарё мисоли…

ЎХШАР

Куйга куй уланур базм оқшоми,
Еру кўк хазонсиз фаслга ўхшар.
Базм оқшоми, бу – назм оқшоми,
Тўйхона баҳорий сайлга ўхшар.

Меҳнат, муҳаббатсиз кечган умрнинг,
Ёмғирсиз булутдай кўчган умрнинг,
Шам мисол бир ёниб ўчган умрнинг
Мазмуни эскирган нақлга ўхшар.

Ҳаққушга хатарсиз ошён муносиб,
Кўклам қушларига чаман муносиб.
Йигит-қизга аҳду паймон муносиб,
Бусиз кўнгил зилу замбилга ўхшар.

Куёвга вафоли қаллиқ ярашмиш,
Тиллари шакар ҳам болли ярашмиш.
На бахтки, юзлари холли ярашмиш
Келин гулга, куёв булбулга ўхшар.

Келин қайнонага эш бўлиб юрса,
Бўйқизлар ичинда пеш бўлиб юрса,
Таъби равшан вақти хуш бўлиб юрса,
Юрган ери райҳои, жамбилга ўхшар.

Келинчак бор уйнинг кўрки бўлакча,
Келиннинг куёвга эрки бўлакча.
Бошида укпари, бўрки бўлакча,
Сочлари саҳройи сумбулга ўхшар.

Манзил, муроди бир, аҳди бир бўлмиш,
Орзу-ўйлари бир, бахти бир бўлмиш,
Тақдир, талпиниши, тахти бир бўлмиш
Икки ёшнинг йўли бир хилга ўхшар.

Осмонидан ўлан аримас бу эл,
Юзга кирмай эли қаримас бу эл,
Теграсига қазо даримас бу эл
Олтин дарвозали Чамбилга ўхшар.

ТЕБРАТАР

Қадимги қимизчи чоллар қўшиғи

Шамол шамолни тебратар.
Шамол булутни тебратар.
Булут ёмғирни тебратар.
Ёмғир тупроқни тебратар.
Тупроқ майсани тебратар.
Майса бияни тебратар.
Бия қимизни тебратар.
Қимиз йигитни тебратар
Йигит сулувни тебратар.
Сулув бешикни тебратар.
Бешик болани тебратар.
Бола дунёни тебратар.

КЕЛАРМИСАН?

Кўзларим йўлларингда
зор, гирён, келармисан?
Дилдорсиз не ҳам қилсин
танда жон, келармисан?

Бу ташна лаб, ташна дил,
бу ошуфта кўнгилга
Жон ато қила билмиш
Зарафшон, келармисан?

Гулшаннинг қулф уриши
абри найсон биландир,
Сен билан боғ-роғларим
бехазон, келармисан?

Севиб, севилмаганлар
бебахт бир кимсалардир.
Сенингсиз бўлмас бағрим
фаровон, келармисан?

Ёр меҳри, диёр меҳри,
эл меҳри турган ерда
Не ҳожат менга тахти
Сулаймон, келармисан?

СОЗЧИ ҚЎШИҒИ

Олти ой эримас Оқтовнинг қори,
Кўкида чарх урар қарчиғай, сори.
Ўзига мос бўлса йигитнинг ёри,
Бахтидан шод бўлса онаизори.

Мақтовин келтирар сайроқ торим, ҳей.
Яхшилик бор ерда шай бўлган созсан,
Тунлари тўлишган ой бўлган созсан.
Ташна лаб дилларга сой бўлган созсан.

Не эзгу куйларга бой бўлган созсан,
Сайрасанг қолмагай нола, зорим, ҳей.
Жонимга пайваста боғ, бодомзорим,
Булбуллар маскани – гулу гулзорим.

Жаҳонда тенги кам озод диёрим.
Бу юртда бўлмагай нолаи зорим.
Ватанга армуғон дилда борим, ҳей.
Армоним йўқ дўсту ўртоқлар билан

Зап йигит-қиз, бахти барҳақлар билан.
Меҳнаткаш, йўллари порлоқлар билан –
Ғайрати дарёдай қайноқлар билан
Яшнагай шу улуғ лолазорим, ҳей.

МУҚАДДАС ҚЎШИҚ

Ассалом, она юрт, тонглар ўлкаси,
Таъриф-тавсифингнинг йўқ ниҳояси.
Сенга бағишланур муқаддас қўшиқ,
Бу – ўзбек элининг ўз мадҳияси.

Кўҳна ота юртим, қадим Туроним,
Ўз бешик, ўз тилим, шавкатим, шоним.
Етти иқлим ичра тенги топилмас –
Тупроқ, тоши олтин Ўзбекистоним.

То башар бор экан, бор экан қуёш,
Бирлашган элга ёв отолмагай тош.
Ёвқур йигитларинг, лочин қизларинг
Ғанимлар олдида эгмаганлар бош.

Дастурхони очиқ, хирмони баланд,
Самовий тоғлари номига монанд.
Оламга машҳур не зотлар Ватани,
Меҳринг қон-қардошлар меҳрига пайванд.

Сен – тошқин Жайҳуним, теран Сайҳуним,
Сен – менинг ўтмишим, сен – ёруғ куним.
Елкадош ўлкалар билан ҳамнафас,
Шонли Туркистоним – Ўзбекистоним.

Гулинг гулзор бўлсин, қирларинг ўрмон,
Дарёларинг денгиз, кўлларинг уммон.
Ҳудудинг дахлсиз, яловинг юксак,
Сен – Шарқнинг машъали, сен – доруломон.

ҚАЙТА КЕТМАС БЎЛИБ КЕЛДИНГМИ, БАҲОР

Еру самовотда Наврўз нафаси,
Боғу бўстонларда андалиб саси,
Бу нафас, бу саснинг йўқ муқояси.
Қайта кетмас бўлиб келдингми, баҳор?

Дастлаб тонг чоғинда кўргандим сени,
Сўнг Тангри тоғинда кўргандим сени,
Қизлар ёноғинда кўргандим сени.
Қайта кетмас бўлиб келдингми, баҳор?

Малак ҳолатинда кўргандим сени,
Қушлар қанотинда кўргандим сени,
Куйчи баётинда кўргандим сени.
Қайта кетмас бўлиб келдингми, баҳор?

Ҳали айтилмаган таърифинг қанча,
Сен то ўру қирни айланмагунча
Боғлар гулга кирмас, очилмас ғунча.
Қайта кетмас бўлиб келдингми, баҳор?

Қошлари ўсмалим, кўзи сурмалим,
Этак-этак гулли, бари бурмалим,
Сени дунёда ҳеч кима бермалим!
Қайта кетмас бўлиб келдингми, баҳор?

Сен қайта яралиш, ёшлик тимсоли,
Ҳаёт бахш этгувчи Масиҳ мисоли.
Сенсиз одамзоднинг не кечар ҳоли?
Қайта кетмас бўлиб келдингми, баҳор?

Тўрт фаслнинг танҳо маликаси сен,
Тугал гўзалликнинг ниҳояси сен,
Ошиқ-маъшуқларнинг таманноси сен!
Қайта кетмас бўлиб келдингми, баҳор?

Ер бирла осмоннинг тиллақоши сен,
Айтар қўшиғимнинг аввал-боши сен,
Олтин бешигимнинг сафардоши сен!
Қайта кетмас бўлиб келдингми, баҳор?

АРМОН
Эр йигит ўзи учун эмас, эли учун яшайди.
Мақол

Бобомнинг орзулари амалга ошмас бўлса,
Юрган йўлимда ўлан, қўшиқ қалашмас бўлса,
Қўшиқларим боғлардан, тоғлардан ошмас бўлса,
Эл-юрт бахтини куйлаш менга ярашмас бўлса,
Кўнглимда армон ётар
Тура билмас нор мисол.

Хешларимнинг бемаврид кўзларида ёш кўрсам,
Бир мард билан нопокнинг тақдирин туташ кўрсам,
Қайси бир бегуноҳни кенг йўлда адаш кўрсам,
Бир бетайин кимсанинг оёғида бош кўрсам…
Кўнглимда армон ётар
Терскайдаги қор мисол.

Аро йўлда қолгудай бўлса бирор йўлдошим,
Манзилга етмай туриб қоқилса қайғудошим,
Муҳтож бўлса кимгадир жон аямас қурдошим,
Бадкор деган ном олса бирон-бир ватандошим,
Кўнглимда армон ётар,
Улаб бўлмас тор мисол.

Гулзорни алаф босса, зоғ босса боғбон туриб,
Муаллақ қолса кимдир ер туриб, осмон туриб,
Гар газанда топтаса тупроқни посбон туриб,
Бир йўртоқ йўл бошласа қудратли карвон туриб,
Кўнглимда армон ётар
Аҳволи абгор мисол.

Айрилар бўлса магар кимда ким ошёнидан,
Муқаддас тош-тупроғи, серюлдуз осмонидан,
Карвон ўз сарбонидан, бола соябонидан,
Қумри ўз гулшанидан, қундуз Зарафшонидан,
Кўнглимда армон ётар
Бебахт, беназар мисол.

СОЗИМ

Сенинг тилакларинг бўлмас мустажоб,
Узилмас торларим, синмас созларим.
Нолам Биру Борга етса не ажаб,
Узилмас торларим, синмас созларим.

Сен айтгандай, эрмак, касб-кор эмас бу,
Кўплар ета билмас орзу-ҳавас бу.
Бобомлардан қолган ёлғиз мерос бу,
Узилмас торларим, синмас созларим.

То она табиат менга ёр экан,
Ҳар дами ғанимат, бетакрор экан,
Диёнат бор экан, ялтоқ хор экан,
Узилмас торларим, синмас созларим.

Бирнинг тақдири – бу туман тақдири,
Сарбонга боғлиқдир карвон тақдири,
Созчининг қўлида камон такдири,
Узилмас торларим, синмас созларим.

Тонг – талъат белгиси. Тун эса Танглик.
Ой – оқшом эркаси, қуёш – Мангулик
Бадномга бўлмаса Ерда юргулик,
Узилмас торларим, синмас созларим.

Хоҳи рози бўлгил, хоҳи норизо,
Хоҳи мотам тутиб, хоҳи оч аза,
Довруқлари бўлиб элга овоза,
Узилмас торларим, синмас созларим.

Сенга қолган куним, кунмас – қабоҳат.
Кошки сендан кутсам имдод, иноят!
Мени қўллай олур, қилур ҳимоят,
Узилмас торларим, синмас созларим!

ТАВАЛЛО
Онам Мукаррама уста Нурмат полвон қизининг  шарофати билан битилган машқим

Нелардандир кўнгил бўлиб ғаш,
Ҳам эгилиб бу эгилмас бош,
Кўзларимда қалқиб турса ёш,
Бу ҳолимга беролмай бардош
Муштипар бир Онам йиғлайдир,
Қолганлари ёлғон йиғлайдир.

Қайтар бўлсам қуруқ қўл овдан,
Қора қозон қолса қайновдан
Ҳам айрилиб ўлжа, уловдан,
Қарзга ботар бўлсам бировдан,
Таскин бериб Онам йиғлайдир,
Қолганлари ёлғон йиғлайдир.

Бирда ҳақдин, бирда ноҳақдин,
Жабр кўрсам бир бетавфиқдин.
Ортда турсам қалби қуроқдин,
Қадрим хароб бўлса тупроқдин.
Оҳлар уриб Онам йиғлайдир,
Қолганлари ёлғон йиғлайдир.

Оға-ини ўртасида гап…
Алҳол, келиб чиқмиш ихтилоф:
Бири иззат, бири мулк талаб.
– Бу оқ сутим, меҳримга хилоф, –
Дея шўрлик Онам йиғлайдир,
Қолганлари ёлғон йиғлайдир.

Синалмоқнинг гали келганда,
Ноҳақ мағлуб бўлсам майдонда,
Номим қолмас бўлса жаҳонда,
Ким дўст-душман билинар онда
Аҳволимга Онам йиғлайдир,
Қолганлари ёлғон йиғлайдир.

Ғаним бир ён, мен бир ён бўлсам,
У устивор, мен урён бўлсам,
Бу ҳам камдай ногирон бўлсам –
Оғоч отга ёнма-ён бўлсам,
Ой тутилиб, Онам йиғлайдир,
Қолганлари ёлғон йиғлайдир.

Бўлсам гумроҳ, бўлса гуноҳим,
Вужудимга солмасдин ваҳм,
Қабул айлаб тавалло-оҳим,
Дариғ тутмай меҳринг, илоҳим,
Йиғлатмагил мушфиқ Онамни,
Волидаи муҳтарамамни.

ҚАЙГА ҚЎЙДИЛАР?
Отам Сулаймон мулло Бойбек ўғлининг  ўлмас хотирасига

Азалдан бор нарса мерос деган гап,
Йиғиб, йиғинарлар топганин мақтаб.
Сўнгги кун бисотда борини атаб,
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

Қирқ қуббали жуган, зарли ёлпўшлар,
Ёқут, олмос мисол “топилмас” тошлар,
Ичи неларгадир тўла болишлар
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

Кўммада, қўрада неки бор – бари,
Боғу чорбоғлари, лўкчаю нори,
Боболардан қолмиш қўлдаги тори
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

Ақиқ мисол мудом беғубор софлик,
Хешларга садоқат, душманга дафлик,
Гўрўғли султондай бир сўз, бир гапли
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

Салкам бир таноб ер, қўш тут, қўш ҳўкиз,
Тилла қашов, олтин тўқмоғу мугуз,
Симоби пўстин ҳам қирғизи кигиз
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

Емай-ичмадилар эртани ўйлаб,
Ўлмай туриб ўлим тўшагин бўйлаб…
Борлиқ топганларин асраб-авайлаб
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

Дунёсиз дунёни бекор дедилар,
Йўқсиллар ҳар қачон хор-зор дедилар,
Эндиги бор савдо, бозор дедилар,
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

Тугамас хазина, кетмас бир давлат,
Етар-етмас кунда сабру қаноат,
Баланд мартабаю улкан саодат
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

Чўлпон гўзаллиги, тонг тиниқлиги,
Офтоб азаллиги, тоғ буюклиги,
Дониш синиқлиги, қўл югруклиги
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

Ҳали ушалмаган не орзу-ўйлар,
Ҳали чалинмаган сеҳрли куйлар,
Хазонсиз чаманлар, муаттар бўйлар
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

Нордай бир бардошлик, тоғдай сабот ҳам,
Фаровон ризқу-рўз, барқарор бахт ҳам,
Шу боқий умр, шу порлоқ ҳаёт ҳам
Отадан болага қолсин, дедилар,
Отамнинг ўзини қайга қўйдилар?

БИЗЛАР ТОМОНДА

“Ойдан-да гўзалдир, кундан-да гўзал” ,
Чўлпон деса Чўлпон – ундан-да гўзал.
Раъно исмли ҳамшира қизга

Сендай гул кўрмадим ҳеч бир чаманда,
Бир чаманмас, на Чин, на Хуросонда.
Таърифинг эшитиб ақлдан озмиш
Бир паҳлавон йигит бизлар томонда.

Бу қошлар, бу кўзлар, бу олма юзлар,
Бу иффат, бу ибо, бу ҳаё, нозлар.
Андоза оладир не сарвинозлар,
Сенга ишқи тушган қолмас омонда!

Кўринмасмиш кундуз кўзга сени деб,
Пайдо бўлди экан қай бир куни деб,
Қандай бахтли экан Қайс-Мажнуни деб,
Юлдузлар оҳ урар эрмиш осмонда.

Сени деб қанчалар ситам тортадир,
Шоирлар мадҳ этиб қалам тортадир,
Тун пардасин бирда Ой ҳам тортадир,
Бирда Шамс қолармиш лолу ҳайронда.

Не дилларга ғулу сола келдилар,
Не санамлар ортда қола келдилар.
Аямасдин ўчин ола келдилар,
Қасосим бор деб бир Т. Сулаймонда.

Сен ўсган бу бўстон, бу ошиённи,
Жаҳон кўчиб келган кавкабистонни,
Инс-жинс дорий билмас қутлуғ қўрғонни
Забт этолмас ҳатто соҳибқирон-да.

Шартларинг овоза бўлса Туронда,
Мағрибда, Машриқда, Мочин, Эронда,
Жарчилар десалар: “Майдон мардники,
Малика ҳамон ўз аҳд-қароринда!”

Майдонда шоҳлар ҳам бўлса шармисор,
Ғолиб бўлмоқ бўлса душвордин-душвор.
Ўзинг ёрлақа, деб, ё Парвардигор,
Қолган умрим кечсин доруломонда…

Алплар ҳам ноумид бўлсалар магар,
Устиворлик қилиб бирон-бир дигар,
Пояндоз тўшалса Ўш, Урганч қадар
Ғуломи бўлгаймиз биз ўша онда…

ҲИКМАТ

Сочга бир-бир оқ тушмоқдадир,
Бундан кўнгил ёришмоқдадир.
Қор бўларми пастқам тоғларда,
Бошим кўкка туташмоқдадир.

Улкан тоғда қор салтанати,
Теграсида сор салтанати.
Ойдин йўлга чиққан карвонсиз
Бўлармиди нор салтанати.

Чўнг чўққилар йил бўйи қорли,
Бағри мудом нурли, шунқорли,
Она ернинг сийнаси қорсиз,
Бўла билмас боғли, баҳорли.

Ҳикмат асли сочнинг оқлиги,
Эзгуликка эш, чанқоқлиги.
Шукронаким, қолган умрнинг
Тунмас, тонгга ёвуқроқлиги.

Қор тамоми қўнмишдир бошга,
Қарамасдан кўнгилга, ёшга.
Буюк тоғлар мисоли бошим
Яқин бўлар энди қуёшга…

ТОПОЛМАСМАН

Излай-излай ҳориб бўлдим, сенсиз ёлғиз, ғариб бўлдим,
Энди босган изларингни тўрт томондин тополмасман.
Толиқиб ҳам толиб бўлдим, қирққа кирмай қариб бўлдим,
Лайлу наҳор сени излаб ер-осмондин тополмасман.

Ажаб тақдир, ажаб қисмат бу бошда борга ўхшайдир.
Ойдин бўла келган йўлим узилган торга ўхшайдир,
Сенсиз қошим қабоғимда қурилган дорга ўхшайдир,
Сенингдек бир гуландомни Гулистондин тополмасман.

Баҳор ўтиб ёз ҳам келди, ҳамон сендин хабар йўқдир.
Бесоҳиб боғ-роғларимда қумри, саъва, самар йўқдир.
Гар хаёлот дарёсига ғарқ бўлсам бир канор йўқдир,
На-да саҳро, на-да сайҳон, Кўҳистондин тополмасман.

Ҳали баргрез куз олдинда, не шўриш, не иш олдинда,
Ҳеч ким имдод бера билмас қаҳри қаттиқ қиш олдинда.
Қарта-қарта қон ўрнида кўздин оқар ёш олдинда,
Ҳаргиз сени излаб Хўтон, Чин-Мочиндин тополмасман.

Хазон фасли етиб келмай жудолик бу бошга тушмиш.
Йиғламоқдин ўзга чорам йўқдир оғу ошга тушмиш,
Мусибат бир бошга эрмас ер-кўк, тоғу тошга тушмиш,
Энди сендек дилкушони Шом, Болқондин тополмасман.

ҚОЛМИШ
Амирқул Пўлканни эслаб

Жигарим, бунчалар шошмасанг эди,
Ўзансиз дарёдай тошмасанг эди,
Орага ўлимни қўшмасанг эди.
Кимда қолмиш кўклам,
Ёзларинг сени?

Баҳордай барқ уриб очилган чоқда,
Қолдириб кетдинг сен бизларни доғда.
Энди учрашгаймиз қайси бир боғда?..
Қайда қолмиш қутлуғ
Изларинг сени?

Сен билан қора ер тўярми эди?
Тўйиб, бу одатин қўярми эди?
Сенинг ҳам кўронинг тайёрми эди?
Келмай туриб тўйин
Кўзларинг сени?

Айтгил, бу чинингми, ҳазилингмидир?
Жудолик аталмиш ғазалингмидир?
Бу ғазал маконинг, манзилингмидир?
Кимга аён, айтгил,
Розларинг сени?

Ҳали куз келмасдан қишинг тушдими?
Хатарли қафасга қушинг тушдими?
Туйнуксиз кулбага ишинг тушдими?
Мўлмасмиди айтар
Сўзларинг сени?

Мунис шеъриятинг – иффатли қиздай,
Ҳали қўл тегмаган янги қўбиздай,
Қори, қирови йўқ баҳордай, ёздай,
Қайга учмиш суқсур,
Ғозларинг сени?

Орзуларинг фақат сўзингда қолмиш,
Изларинг далаю тузингда қолмиш,
Қолган борлиқ умринг назмингда қолмиш,
Қўлдан қўлга ўтгай
Созларинг сени.

КЎРДИМ

Кўрдим, кўрдим дунёни
Ҳамиша бир кам кўрдим.
Яхшини армон бирла
Ёмонни бекам кўрдим.

Бағри бутунларни бут,
Ёлғизни ғариб кўрдим.
Бирда нодон, ножинсни
Майдонда ғолиб кўрдим.

Ҳақларни мудом бирдай
Ялқовни ёрти кўрдим.
Кўнгли очиқ зотларни
Ҳотамдан ортиқ кўрдим.

Бирларни аро йўлда,
Бирни армонли кўрдим.
Бирда мунофиқларни
Давру давронли кўрдим.

Бирларни дунёпараст,
Бирни имонли кўрдим.
Нопокни шод, донони
Юраги қонли кўрдим.

Бирларни беэътиқод,
Бирларни риё кўрдим.
Бирларни ўз элига
Тамом маҳлиё кўрдим.

Бирда кўриб ўкиндим
Оёқни бош ўрнида.
Лаъл ўрнида сополни,
Гавҳарни тош ўрнида.
Воажаб, бирда кўрдим

Қулни хоқон ўрнида,
Бирда кўрдим лолани
Бир қатра қон ўрнида.
Бирда кўриб лол қолдим
Дарёни сой ўрнида.
Қуёш ўрнида юлдуз,
Юлдузни ой ўрнида.

ГУЛ БИР ЁН, ЧАМАН БИР ЁН
Синглим Коммунага

Чаман ичинда бир гул, гул бир ён, чаман бир ён.
Сарви, санобармидир? – Соч бир ён, суман бир ён.
Саҳар, субҳи содиқда мушк бир ён, мужгон бир ён.
Тун пардасин тортса гар
ой бир ён, осмон бир ён.

Ўсган боғига алқов, ўстирган боғбонига,
Хавфу хатардан сақлай келган соябонига,
Андалиб қўнар, зоғлар қўнолмас бўстонига.
Мақтовига мен бир ён,
борлиқ сухандон бир ён.

Ҳаким зоти бор ерда дард бир ён, дармон бир ён.
Ёринг жафокаш бўлса уй бир ён, зиндон бир ён.
Икки жон бир бўлмаса – шам бир ён, шамдон бир ён.
Айри бўлса йўллари
туғ бир ён, туғён бир ён.

Қўриқчиси бўлардим боғимда унар бўлса,
Кузим келмай баҳорим қайта бошланар бўлса,
Солномачиси бўлай магар у Қамар бўлса,
Қасам ичиб айтаман:
намак бир ён, нон бир ён.

Қумри, саъва ошиён айлар бир гулафшон бу.
Бир кокили Сир бўлса, ул бири Зарафшон бу.
Илоҳий санамлардан бир зурёд, бир нишон бу.
Керак бўлса магар жон,
жон бир ён, жаҳон бир ён.

Бу оламда Ой танҳо, муборак Қуёш танҳо,
Бўйқизларнинг ичинда бир шу эгма қош танҳо.
Унингдек ҳеч ким менга бўлмаса сирдош танҳо,
Гўрўғли султон бир ён,
Тўра Сулаймон бир ён.

ҚОЗОҚБОЙ ЙЎЛДОШНИНГ КИТОББГА ЁЗГАН СЎЗБОШИСИНИ
ВА КИТОБДАГИ  ШЕЪРЛАРДАН АЙРИМ НАМУНАЛАРНИ CALAMEO ДАСТУРИ ЁРДАМИДА МУТОЛАА ҚИЛИНГ.

090

(Tashriflar: umumiy 168, bugungi 1)

2 izoh

  1. Бундай шойирлар улмас Булар Узбек Халкининг юрагида хамиша яшайдилар Буларни Хурматини жойига куйиш бизнинг вазифамиз Оллох Рахматига олсин фарзандларига Сабр каноат берсин

Izoh qoldiring