Xurshid Davron. Ming bir rivoyat. Ikkinchi qism.

1001

Олдин ҳам ёзганимдек, қарайиб 15 йилдан зиёд вақт давомида саноқсиз асарларда акс этган Шарқ ҳикматларига асосланган «Минг бир ривоят» телелойиҳасини тайёрлаб келдим.Лойиҳа асосида тайёрланган видеолавҳалар дастлаб «Ёшлар» телеканалида бошланиб , кейинчалик «Ўзбекистон» телеканалида намойиш этилди. Мазкур лойиҳа мен муаллифлик қилган кўплаб телелойиҳалар ( «ТВ-тест», «Олтин мерос», «Ҳаёт манзаралари», «Туркий гулистон ёхуд ахлоқ» ва ҳ.к.) ичида ўзимга маъқул бўлгани, десам адашмайман. Рамазони шариф давомида ушбу лойиҳадан айрим намуналарни сизга тақдим этиб боришни давом этаман, деб Хуршид Даврон.

022

022

МИНГ БИР РИВОЯТ
Хуршид Даврон Шарқ халқлари ҳикматлари, Ислом фалсафаси намуналари асосида тайёрлаган

006

Кунлардан бир кун пири комил ҳузурига шогирди – илми толибни чақириб,насиҳат қилди:
— Бўтам,сен ҳали бамисоли навниҳолсан.Сал шамолда эгиласан,сал совуқда дилдирайсан. Унутмагинким,бу дунёда сени кучли ва доно этгувчи дўстларингдир.  Дўстсиз ўтган умр бамисли саҳродан ўтган йўлдир,дўстлар билан ўтган умр боғу бўстон оралаб ўтган йўл каби гўзалдир.

Шогирд сўради:
— Дўст хусусида насиҳат қилсангиз.

Устоз айтди:
— Доноларнинг айтишича,дўст уч хил бўлади.Биринчиси,»жони дўст» бўлиб,бундай дўст ҳақиқий ҳисобланади ва ўз дўсти учун жонини ҳам аямайди.

Иккинчиси, «тил дўст» бўлиб, у тилдагина дўстлик изҳор қилади,аммо бошга бирор кулфат тушса,ўзини олиб қочади.
Учинчиси,»нон дўсти» бўлиб,бундай дўст еб-ичиш – дастурхон учунгина дўст бўлади.Мол-дунёнг тугагандан кейин эса қорасини кўрсатмайди.

Шогирд сўзларини жон қулоғи билан тинглаб ўтирганидан мамнун бўлган устоз насиҳатини давом этти:
— Асл дўст шундайки,суҳбатингни малол олмайди,узоқда юрсанг унутмайди,бойлик ва камбағалликда ўзгармайди, ҳожатинг бўлса амалга ошириш учун жон-жаҳди билан киришади,яхшилигини пеш қилмайди,бирор ҳожати бўлса сендан яширмайди,сенга қанча кўп яхшилик қилса,уни шунча кам деб ҳисоблайди,сендан озгина яхшилик кўрса,уни кўп дейди,барча ишда ўзини сенга ҳамнафас деб ҳис қилади.

Устоз яна айтди:
— Унутма,бўтам,дўстлик ипи жуда нозикдир.Ҳар икки томон бу ипни узилмаслиги учун қайғурмоги керак. Бир номақбулл иш учун орага араз тушса,бу араз кучаймасдан узр сўраш йўлини тутмоқ керакки,эскимаган араз тезда йўқ бўлади. Араз эскигач,гарчи у енгил бўлса ҳам,меҳру муҳаббат тикланиши қийинлашади,тикланганда ҳам аввалгидек бўлмайди.

Машойихлар бу хусусда шундай насиҳат қилганлар:

Араз қилма,дўстингга тезроқ қўл узат,
Араз – ўт, дўстлигинг мисли парвона,
Ўтда ёнмай туриб,хатони тузат,
Бўлмаса ўзгаси юз берар яна!

011

Кунлардан бир кун пири комил ҳузурига шогирди – илми толибни чақириб,насиҳат қилди:
— Эй бўтам,қайси фан ёки ҳунар бўлмасин,то уни мукаммал эгалламагунингча ҳаракатингни тўхтатма.Бир илм иккинчи илмни эгаллашга ёрдам беради.Бир ҳунарни эгаллашга ақлинг йўл бердими,уни охиригача эгалламай туриб,чала ташлаб кетма!

Шогирд айтди:
— Илму ҳунар йўли машаққатли экан,устоз.

Устоз айтди:
— Ҳа,бўтам илму ҳунар йўли машаққатлидур. Аммо билиб қўйгинким,агар инсон илм нури билан,ҳунар чароғи билан ўз йўлини ёритмаса,зулмат ва нодонлик кўчасида қолади.Киши қалбининг нури илм ва маърифат билан бақувват бўлади. Асл инсоннинг қадри аввалан илм билан,сониян ҳунар билан ҳосил бўлади.

Шогирд айтди:
— Ахир,баъзи мен билган айрим кишилар илму ҳунар йўлига кирмасдан ҳам яхши яшамоқдалар-ку,устоз? Дастурхонлари нозу неъматга тўла,хонадонларида доим меҳмон,ўйин-кулгу.

Устоз айтди:
— Бўтам, инсоннинг мақсади, наҳот, фақат еб-ичиш бўлса, меҳмоннавозлигу ўйин-кулгу бўлса. Агар шундай бўлганида эди,уни инсон эмас,ҳайвон деб деб атардилар.Агар у илм истамаса, тафаккур қилмаса,унинг ҳайвондан нима фарқи қолади. Бундайлар нодон кишилардир.

Шуни унутмагинким,бўтам,дунёда қандай ёвузлик содир бўлган бўлса,уларнинг ҳаммаси нодонлик орқали келиб чиқади. Энг зўр ҳалокат нодонлик,инсонийликни битирувчи ҳам нодонликдур.

Минг бир машаққат билан эгаллаган билиминг сенинг битмас-туганмас хазинангдир. Ҳазрат Абу Райҳон Беруний бу хусусда шундай ҳикмат айтмишлар: «Билиминг шундайки,у яланғоч бўлганингда ҳам ўзинг билан қолади,уни ҳаммомга кирганингда сув ҳам йўқота олмайди».

Билиб қўйгинким,сен айтган кишиларнинг дастурхонидаги нозу неъмати,ўйин-кулгуси муваққатдир,вақтинчадир. Фақат илм битмас-туганмас хазинадир,фақат ҳунар қўлдан кетмас бойликдур.

Ҳазрат Низомий Ганжавий насиҳат қилгонларидек:

Илмдин кучлироқ нур йўқ жаҳонда,
Ҳунардин аълороқ дур йўқ жаҳонда,
Илму ҳунари йўқ кимса нодондур,
Илму ҳунар мисли балогардондур!

011

Кунлардан бир кун,пири комил ўқиб турган китобидан бошини кўтариб,шогирдига деди:
— Мен ўқиб турғон бу китоб Ҳазрати Жориллоҳ — Абул Қосим Маҳмуд аз-Замахшарийнинг «Навобиғ ул-калим», яъни «Нозик иборалар» китобидур,бўтам. Бул китобни Ҳазрати Соҳибқирон Амир Темур ҳузурларида кўп ўқиганлар деб эшитганман.

Шогирд айтди:
— Устоз,бул муътабар китоб неъматларидан мени ҳам баҳраманд қилинг.

Устоз айтди:
— Сўз очишдан мақсадим ҳам шу,бўтам. Ҳазрати аз-Замахшарий ҳам бу нурафшон битикларида шуни насиҳат қилиб, айтадиларким:
«Илмли бўл,ёки илмга таяниб иш тутадиган бўл,лоақал илмни тинглаб эшитадиган бўл,бироқ тўртинчиси бўлма,чунки касодга учраб ҳалок бўласан!»

Яна Ҳазрати Жориллоҳ шундай насиҳат қиладилар:
«Эзгулик,хайрли ишларга астойдил кириш, уларни пайсалга солиб,кейин қиларман деган ўйлардан воз кеч, шайтон йўлдан урадиган шошма-шошарлик билан эмас,тафаккур ва идрок била ниш тут».

011

Ривоят қиладиларки,бир куни илми толиб устози пири комилдан сўради:
— Устоз,ижозат берсангиз,сиздан уч саволга жавоб олмоқчи эдим.

Пири комил ижозат дегандек бошини силкигач,илми толиб айтди:
— Устоз, ахлоқ нима?

Устоз жавоб берди:
— Ахлоқ инсонларни яхшиликка чақиргувчи,ёмонликдан қайтаргувчи бир илмдур.Яхши хулқларнинг яхшилигини,ёмон хулқларнинг ёмонлигини далил ва мисоллар ила баён қиладургон китобни ҳам ахлоқ дейдилар.

Ахлоқ илмини ўқуб,билиб амал қилган кишилар ўзининг ким эканини,ер юзида нима иш қилмак учун юрганини билур. Инсон агар ўзидан хабардор бўлмаса,илму ҳунарни,яхши амалларни, яхши кишиларни, яхши орзу-ниятларнинг қадрини,қимматини билмас. Ўз айбини билган,билгач,уларни тузатмакка саъй ва ҳаракат қилган киши чин баҳодир ва жасур кишидур.

Илми толиб яна сўради:
— Устоз, хулқ нимадур?

Устоз жавоб берди:
— Бўтам,бу саволингга жавоб беришдан олдин хулқ эгаси бўлмиш инсон ҳақида гапирай. Инсон инсон икки нарсадан мураккабдур,яъни икки нарсадан иборатдур.Бири жасад,иккинчиси нафсдур.Жасад кўз ила бор нарсаларни кўради холос. Аммо нафс идрок ила яхшини ёмондан,оқни қорадан айира олади. Мана шу кўзга кўринмайдургон,ақл ила ўлчанадурғон нарса хулқ деб аталур.Агар бир киши ёшликдан нафси бузилиб, тарбиясиз, ахлоқсиз бўлуб ўсдими,тамом,бундай кишилардан яхшилик кутмак ердан туриб юлдузларга қўл узатмак каби бефойдадур.

Илми толиб яна сўради:
— Устоз,яхши хулқ билан ёмон хулқ ҳақида гапирсангиз.

Пири комил айтди:
— Донишманд боболаримиз кишилардаги хулқларни иккига бўлмишлар: Агар нафси тарбият топиб,яхши ишларни қилурга одат қилса, уни «Яхши хулқ», ёмонлиқ йўлига кириб, нафси бузилиб,тарбиясиз,ахлоқсиз бўлса, бундай кишини «Ёмон хулқ» эгаси дейдилар.

Унутмагинким,бўтам,инсондаги нафсу қобилиятни камолга етказмак тарбия,фақат тарбия билан бўлади. Алалхусус,боболаримиз бекорга айтмаган: «Қуш уясида кўрганини қиладур».

Яна бу хусусда мавлоно Абдулла Авлоний шундай ҳикмат айтмишлар:

Худонинг раҳмати,файзи ҳама инсонга яксардур,
Ва лекин тарбият бирла етушмак шарти акбардур.

Туғиб ташлов била бўлмас бола,бўлғай бало сизга,
Вужуди тарбият топса,бўлур ул раҳнамо сизга.

Темирчининг боласи тарбият топса,бўлур олим,
Бузулса хулқи, Луқмон ўғли бўлса,бўлгуси золим.

011

Донишманд боболардан қолган ривоят бу. Кунлардан бир кун, шогирд устозидан сўради- ким:
— Ҳақиқий олим нимага ўхшайди?»

Пири комил жавоб берди:
— Ўзи ҳақида ўйламай.фақат элга билим бериш ҳақида ўйлаган олим киши худди шамга ўхшайди,у ўзини ёндиради ва одамларни зиёли қилади.

Ҳақиқий олим шундай кишики,унинг сўзи,ўйи,фикри ва иши бир хил бўлади.

Толиби илм яна сўради:
— Яна қандай билимли одамни олим деб айтиш мумкинми?

Устоз жавоб бердики:
— Билимли инсон қачонки ўзининг барча ҳис-эҳтиросларининг устидан ҳоким бўлолса, шундагина уни олим дейиш мумкин.

Толиби илм яна сўради:
— Олимнинг ёмонлиги нима?

Устоз жавоб берди:
— Олимнинг ёмонлиги синган кемага ўхшайди.Чунки кема синса,ҳам ўзи чўкади,ҳам ҳам ўзгаларни ҳалок қилади.

Толиби илм яна сўради:
— Олим билан жоҳилнинг фарқи борми?

Пири комил жавоб берди:
— Олим кўр бўлса ҳам дунёни кўради,жоҳил соғ бўлса ҳам узоқни кўрмайди.

011

Ривоят қиладиларки,бир куни устоз шогирдига насиҳат қилди:
— Эй,ўғил,касбу ҳунар ўрганишдан ор қилма,меҳнат қилишни ўрган. Юрт ва элнинг ривожи ҳам ҳунарга боғлиқ.

Шогирди сўради:
— Ҳунарнинг афзаллиги нимада?

Устози жавоб қилди:
— Куни келиб дунё тасодифлари туфайли молу мулкингдан ажралсанг ҳам,ҳунардан ҳеч қачон ажралмайсан.Ҳунар йўқолган молу мулкингни қайтаргувчи мададкорингдир.

Шогирд яна сўради:
— Ҳунарсиз киши нимага ўхшайди?

Устози жавоб бердики:
-Ҳунарсиз киши бамисоли қанотсиз қушдир.Унутмагил, бўтам, бу хусусда донишманд Хуррамий шундай насиҳат қилган:

Олтининг харж билан охир бўлар кам,
Ҳунар шундай ганжки,камаймас ҳеч дам!
Уларнинг фарқини айтсам агарда,
Ҳунар чашма эрур,олтин-чи шабнам!»

011

Oldin ham yozganimdek, qarayib 15 yildan ziyod vaqt davomida sanoqsiz asarlarda aks etgan Sharq hikmatlariga asoslangan «Ming bir rivoyat» teleloyihasini tayyorlab keldim.Loyiha asosida tayyorlangan videolavhalar dastlab «Yoshlar» telekanalida boshlanib , keyinchalik «O’zbekiston» telekanalida namoyish etildi. Mazkur loyiha men mualliflik qilgan ko’plab teleloyihalar ( «TV-test», «Oltin meros», «Hayot manzaralari», «Turkiy guliston yoxud axloq» va h.k.) ichida o’zimga ma’qul bo’lgani, desam adashmayman. Ramazoni sharif davomida ushbu loyihadan ayrim namunalarni sizga taqdim etib borishni davom etaman, deb Xurshid Davron.

04

MING BIR RIVOYAT
Xurshid Davron Sharq xalqlari hikmatlari, Islom falsafasi namunalari asosida tayyorlagan

04

006

Kunlardan bir kun piri komil huzuriga shogirdi – ilmi tolibni chaqirib,nasihat qildi:
— Bo’tam,sen hali bamisoli navniholsan.Sal shamolda egilasan,sal sovuqda dildiraysan. Unutmaginkim,bu dunyoda seni kuchli va dono etguvchi do’stlaringdir. Do’stsiz o’tgan umr bamisli sahrodan o’tgan yo’ldir,do’stlar bilan o’tgan umr bog’u bo’ston oralab o’tgan yo’l kabi go’zaldir.

Shogird so’radi:
— Do’st xususida nasihat qilsangiz.

Ustoz aytdi:
— Donolarning aytishicha,do’st uch xil bo’ladi.Birinchisi,»joni do’st» bo’lib,bunday do’st haqiqiy hisoblanadi va o’z do’sti uchun jonini ham ayamaydi.

Ikkinchisi, «til do’st» bo’lib, u tildagina do’stlik izhor qiladi,ammo boshga biror kulfat tushsa,o’zini olib qochadi.
Uchinchisi,»non do’sti» bo’lib,bunday do’st yeb-ichish – dasturxon uchungina do’st bo’ladi.Mol-dunyong tugagandan keyin esa qorasini ko’rsatmaydi.

Shogird so’zlarini jon qulog’i bilan tinglab o’tirganidan mamnun bo’lgan ustoz nasihatini davom etti:
— Asl do’st shundayki,suhbatingni malol olmaydi,uzoqda yursang unutmaydi,boylik va kambag’allikda o’zgarmaydi, hojating bo’lsa amalga oshirish uchun jon-jahdi bilan kirishadi,yaxshiligini pesh qilmaydi,biror hojati bo’lsa sendan yashirmaydi,senga qancha ko’p yaxshilik qilsa,uni shuncha kam deb hisoblaydi,sendan ozgina yaxshilik ko’rsa,uni ko’p deydi,barcha ishda o’zini senga hamnafas deb his qiladi.

Ustoz yana aytdi:
— Unutma,bo’tam,do’stlik ipi juda nozikdir.Har ikki tomon bu ipni uzilmasligi uchun qayg’urmogi kerak. Bir nomaqbull ish uchun oraga araz tushsa,bu araz kuchaymasdan uzr so’rash yo’lini tutmoq kerakki,eskimagan araz tezda yo’q bo’ladi. Araz eskigach,garchi u yengil bo’lsa ham,mehru muhabbat tiklanishi qiyinlashadi,tiklanganda ham avvalgidek bo’lmaydi.

Mashoyixlar bu xususda shunday nasihat qilganlar:

Araz qilma,do’stingga tezroq qo’l uzat,
Araz – o’t, do’stliging misli parvona,
O’tda yonmay turib,xatoni tuzat,
Bo’lmasa o’zgasi yuz berar yana!

011

Kunlardan bir kun piri komil huzuriga shogirdi – ilmi tolibni chaqirib,nasihat qildi:
— Ey bo’tam,qaysi fan yoki hunar bo’lmasin,to uni mukammal egallamaguningcha harakatingni to’xtatma.Bir ilm ikkinchi ilmni egallashga yordam beradi.Bir hunarni egallashga aqling yo’l berdimi,uni oxirigacha egallamay turib,chala tashlab ketma!

Shogird aytdi:
— Ilmu hunar yo’li mashaqqatli ekan,ustoz.

Ustoz aytdi:
— Ha,bo’tam ilmu hunar yo’li mashaqqatlidur. Ammo bilib qo’yginkim,agar inson ilm nuri bilan,hunar charog’i bilan o’z yo’lini yoritmasa,zulmat va nodonlik ko’chasida qoladi.Kishi qalbining nuri ilm va ma’rifat bilan baquvvat bo’ladi. Asl insonning qadri avvalan ilm bilan,soniyan hunar bilan hosil bo’ladi.

Shogird aytdi:
— Axir,ba’zi men bilgan ayrim kishilar ilmu hunar yo’liga kirmasdan ham yaxshi yashamoqdalar-ku,ustoz? Dasturxonlari nozu ne’matga to’la,xonadonlarida doim mehmon,o’yin-kulgu.

Ustoz aytdi:
— Bo’tam, insonning maqsadi, nahot, faqat yeb-ichish bo’lsa, mehmonnavozligu o’yin-kulgu bo’lsa. Agar shunday bo’lganida edi,uni inson emas,hayvon deb deb atardilar.Agar u ilm istamasa, tafakkur qilmasa,uning hayvondan nima farqi qoladi. Bundaylar nodon kishilardir.

Shuni unutmaginkim,bo’tam,dunyoda qanday yovuzlik sodir bo’lgan bo’lsa,ularning hammasi nodonlik orqali kelib chiqadi. Eng zo’r halokat nodonlik,insoniylikni bitiruvchi ham nodonlikdur.

Ming bir mashaqqat bilan egallagan biliming sening bitmas-tuganmas xazinangdir. Hazrat Abu Rayhon Beruniy bu xususda shunday hikmat aytmishlar: «Biliming shundayki,u yalang’och bo’lganingda ham o’zing bilan qoladi,uni hammomga kirganingda suv ham yo’qota olmaydi».

Bilib qo’yginkim,sen aytgan kishilarning dasturxonidagi nozu ne’mati,o’yin-kulgusi muvaqqatdir,vaqtinchadir. Faqat ilm bitmas-tuganmas xazinadir,faqat hunar qo’ldan ketmas boylikdur.

Hazrat Nizomiy Ganjaviy nasihat qilgonlaridek:

Ilmdin kuchliroq nur yo’q jahonda,
Hunardin a’loroq dur yo’q jahonda,
Ilmu hunari yo’q kimsa nodondur,
Ilmu hunar misli balogardondur!

011

Kunlardan bir kun,piri komil o’qib turgan kitobidan boshini ko’tarib,shogirdiga dedi:
— Men o’qib turg’on bu kitob Hazrati Jorilloh — Abul Qosim Mahmud az-Zamaxshariyning «Navobig’ ul-kalim», ya’ni «Nozik iboralar» kitobidur,bo’tam. Bul kitobni Hazrati Sohibqiron Amir Temur huzurlarida ko’p o’qiganlar deb eshitganman.

Shogird aytdi:
— Ustoz,bul mu’tabar kitob ne’matlaridan meni ham bahramand qiling.

Ustoz aytdi:
— So’z ochishdan maqsadim ham shu,bo’tam. Hazrati az-Zamaxshariy ham bu nurafshon bitiklarida shuni nasihat qilib, aytadilarkim:
«Ilmli bo’l,yoki ilmga tayanib ish tutadigan bo’l,loaqal ilmni tinglab eshitadigan bo’l,biroq to’rtinchisi bo’lma,chunki kasodga uchrab halok bo’lasan!»

Yana Hazrati Jorilloh shunday nasihat qiladilar:
«Ezgulik,xayrli ishlarga astoydil kirish, ularni paysalga solib,keyin qilarman degan o’ylardan voz kech, shayton yo’ldan uradigan shoshma-shosharlik bilan emas,tafakkur va idrok bila nish tut».

011

Rivoyat qiladilarki,bir kuni ilmi tolib ustozi piri komildan so’radi:
— Ustoz,ijozat bersangiz,sizdan uch savolga javob olmoqchi edim.

Piri komil ijozat degandek boshini silkigach,ilmi tolib aytdi:
— Ustoz, axloq nima?

Ustoz javob berdi:
— Axloq insonlarni yaxshilikka chaqirguvchi,yomonlikdan qaytarguvchi bir ilmdur.Yaxshi xulqlarning yaxshiligini,yomon xulqlarning yomonligini dalil va misollar ila bayon qiladurgon kitobni ham axloq deydilar.

Axloq ilmini o’qub,bilib amal qilgan kishilar o’zining kim ekanini,yer yuzida nima ish qilmak uchun yurganini bilur. Inson agar o’zidan xabardor bo’lmasa,ilmu hunarni,yaxshi amallarni, yaxshi kishilarni, yaxshi orzu-niyatlarning qadrini,qimmatini bilmas. O’z aybini bilgan,bilgach,ularni tuzatmakka sa’y va harakat qilgan kishi chin bahodir va jasur kishidur.

Ilmi tolib yana so’radi:
— Ustoz, xulq nimadur?

Ustoz javob berdi:
— Bo’tam,bu savolingga javob berishdan oldin xulq egasi bo’lmish inson haqida gapiray. Inson inson ikki narsadan murakkabdur,ya’ni ikki narsadan iboratdur.Biri jasad,ikkinchisi nafsdur.Jasad ko’z ila bor narsalarni ko’radi xolos. Ammo nafs idrok ila yaxshini yomondan,oqni qoradan ayira oladi. Mana shu ko’zga ko’rinmaydurgon,aql ila o’lchanadurg’on narsa xulq deb atalur.Agar bir kishi yoshlikdan nafsi buzilib, tarbiyasiz, axloqsiz bo’lub o’sdimi,tamom,bunday kishilardan yaxshilik kutmak yerdan turib yulduzlarga qo’l uzatmak kabi befoydadur.

Ilmi tolib yana so’radi:
— Ustoz,yaxshi xulq bilan yomon xulq haqida gapirsangiz.

Piri komil aytdi:
— Donishmand bobolarimiz kishilardagi xulqlarni ikkiga bo’lmishlar: Agar nafsi tarbiyat topib,yaxshi ishlarni qilurga odat qilsa, uni «Yaxshi xulq», yomonliq yo’liga kirib, nafsi buzilib,tarbiyasiz,axloqsiz bo’lsa, bunday kishini «Yomon xulq» egasi deydilar.

Unutmaginkim,bo’tam,insondagi nafsu qobiliyatni kamolga yetkazmak tarbiya,faqat tarbiya bilan bo’ladi. Alalxusus,bobolarimiz bekorga aytmagan: «Qush uyasida ko’rganini qiladur».

Yana bu xususda mavlono Abdulla Avloniy shunday hikmat aytmishlar:

Xudoning rahmati,fayzi hama insonga yaksardur,
Va lekin tarbiyat birla yetushmak sharti akbardur.

Tug’ib tashlov bila bo’lmas bola,bo’lg’ay balo sizga,
Vujudi tarbiyat topsa,bo’lur ul rahnamo sizga.

Temirchining bolasi tarbiyat topsa,bo’lur olim,
Buzulsa xulqi, Luqmon o’g’li bo’lsa,bo’lgusi zolim.

011

Donishmand bobolardan qolgan rivoyat bu. Kunlardan bir kun, shogird ustozidan so’radi- kim:
— Haqiqiy olim nimaga o’xshaydi?»

Piri komil javob berdi:
— O’zi haqida o’ylamay.faqat elga bilim berish haqida o’ylagan olim kishi xuddi shamga o’xshaydi,u o’zini yondiradi va odamlarni ziyoli qiladi.

Haqiqiy olim shunday kishiki,uning so’zi,o’yi,fikri va ishi bir xil bo’ladi.

Tolibi ilm yana so’radi:
— Yana qanday bilimli odamni olim deb aytish mumkinmi?

Ustoz javob berdiki:
— Bilimli inson qachonki o’zining barcha his-ehtiroslarining ustidan hokim bo’lolsa, shundagina uni olim deyish mumkin.

Tolibi ilm yana so’radi:
— Olimning yomonligi nima?

Ustoz javob berdi:
— Olimning yomonligi singan kemaga o’xshaydi.Chunki kema sinsa,ham o’zi cho’kadi,ham ham o’zgalarni halok qiladi.

Tolibi ilm yana so’radi:
— Olim bilan johilning farqi bormi?

Piri komil javob berdi:
— Olim ko’r bo’lsa ham dunyoni ko’radi,johil sog’ bo’lsa ham uzoqni ko’rmaydi.

011

Rivoyat qiladilarki,bir kuni ustoz shogirdiga nasihat qildi:
— Ey,o’g’il,kasbu hunar o’rganishdan or qilma,mehnat qilishni o’rgan. Yurt va elning rivoji ham hunarga bog’liq.

Shogirdi so’radi:
— Hunarning afzalligi nimada?

Ustozi javob qildi:
— Kuni kelib dunyo tasodiflari tufayli molu mulkingdan ajralsang ham,hunardan hech qachon ajralmaysan.Hunar yo’qolgan molu mulkingni qaytarguvchi madadkoringdir.

Shogird yana so’radi:
— Hunarsiz kishi nimaga o’xshaydi?

Ustozi javob berdiki:
-Hunarsiz kishi bamisoli qanotsiz qushdir.Unutmagil, bo’tam, bu xususda donishmand Xurramiy shunday nasihat qilgan:

Oltining xarj bilan oxir bo’lar kam,
Hunar shunday ganjki,kamaymas hech dam!
Ularning farqini aytsam agarda,
Hunar chashma erur,oltin-chi shabnam!»

004

(Tashriflar: umumiy 117, bugungi 1)

Izoh qoldiring