«Yoshlik» jurnalining veb-sahifasi ish boshladi

045    Куни-кеча кўпчилигимизнинг севимли нашрига айланган «Ёшлик» журналининг веб-саҳифаси иш бошлади. Шу муносабат билан, энг аввало, янги маърифий сайтнинг Ўзбекистон Республикасининг Давлат тили тўғрисидаги Қонун қабул қилинган куннинг 26 йиллиги арафасида иш бошлаши она тилимиз равнақига умид туғдиради, деб уқтиргим келади. Бу  ўзбек ёшлари учун, уларнинг интернет тизимидаги фаол қисми учун ўзига хос байрамлик бўлди. Янги  саҳифа  ўзбек маданияти, адабиёти ва санъатини тарғиб қилаётган веб-соҳифалар сафи кенгайиб бораётганини исботловчи ёрқин далил ҳамдир. Қолаверса, бу ҳодиса ўзбекча интернет  оламидаги фойдасиз, олди-қочди, миллий-маънавий тараққиётимизга, ёш авлод дунёқарашларига фойдадан кўра кўпроқ зарар кўрсатаётган саҳифалар таъсирини камайтиришга хизмат қиладиган қадамларидан бири, деб ҳисоблайман.

Ёшларнинг интернет оламига, унинг имкониятларига бўлган қизиқиши беқиёс суръатда ошиб бораётганидан яхши хабардор киши сифатида журнал веб-саҳифасининг иш бошлаганидан мамнунман. Веб-саҳифа журнал ўқувчилари сонини ошишига хизмат қилишига ишонаман ва янги бош муҳаррир Нодир Жонузоқ раҳбарлигида таҳририят фаолияти кун сайин равнақ топишидан умидворман.

Хуршид ДАВРОН
Ўзбекистон халқ шоири

Журнал ҳақида

“Yoshlik” – ёшларнинг адабий-ижтимоий журнали. 1982 йилдан чоп этила бошланган.

Ўзбекистон ёшларининг маънавий дунёсини бойитиш, уларнинг онг-шуурини турли ёт ғоялардан асраш, ёш авлодни Ватанга муҳаббат руҳида тарбиялаш, энг сара адабий асарларни тарғиб қилиш, адабий ва ижтимоий ҳаётдаги энг долзарб масалаларга жамоатчилик диққатини қаратиш, ёш истеъдодларни кашф этиш ва ёшларнинг бадиий-эстетик дидини шакллантириш, ёш авлодни миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялашга ҳисса қўшиш журналнинг бош мақсадидир.

«ЁШЛИК» ЖУРНАЛИНИНГ ЯНГИ СОНИ МУНДАРИЖАСИ БИЛАН ТАНИШИНГ

09

«ЁШЛИК» ЖУРНАЛИ ВЕБ-САҲИФАCИДАН
088

“БИР ЁРИ ҒАМГУСОРИМ … ЙЎҚ ЭРДИ”

09

Журналимизнинг ушбу сонидан эътиборан “Мактубот” номли рукн ташкил этдик. Унда машҳур шахсларнинг маслакдошларига, яқинларига ёзган мактубларини эълон қилиш орқали уларнинг инсоний кечинмаларини, қалб манзараларини кўрсатишни ният қилдик. Илк мактубни адабиётимиз, маънавиятимиз офтоби – ҳазрат Алишер Навоийнинг “Муншаот” тўпламидан танладик. ҳусайн Бойқарога ёзилган ушбу мактубда ҳазратнинг машҳур девонларига қай тарзда тартиб берилгани, шунингдек, Навоийнинг ўша палладаги руҳий ҳолати акс этган…

Қуллуқ дуодин сўнгра арзадошт улким, бу фақирнинг паришон ашъори ва ошуфта абъётидин ҳарнеким тартиб либосиға кириб эрди ва ҳар қайсиға тадвин ойини берилиб эрди – барча ҳумоюн кутубхонаға етиб эрди ва андағи кутуб силкига кирар шарафин касб этиб эрди.

Бу ўтган икки йилким, бу банда бошиға ҳаводиси рўзгордин юз навъ бало ва ишқи забункуш бедодидин юз турлуқ ибтило юзланди. Оллимға ҳар шиддат келса, чун айтурға бир ёри ғамгусорим ва илайимга ҳар суубат етса, чун изҳор қилурға бир рафиқи соҳиб асрорим йўқ эрди, ул шиддату суубат мазмунидин бирор байт ё матлаъ хаёл қилур эрдим ва кўнглумни ул ғусса ва андуҳдин холи этар эрдим, бу оз вақтда кўп назм айтилғон эрмиш ва ҳар навъ шеър ва ғазал йиғилғон эрмиш. Буларни зоеъ қилмоқ бандаға номақдур эрди ва тартибиға ҳам ҳукм била маъмур.

Бу сабабдин бурунғи икки девон ашъори била сўнгра айтилғонларни била қўшуб, тартиб била тўрт айрилди, дағи тўрт от қилилди: туфулиятда воқеъ бўлғон ғариб маъниларға – “Ғаройиб ус-сиғар” ва йигитликда зоҳир бўлғон нодир таркибларға “Наводир уш-шабоб” ва умрнинг вадатида жилва қилғон бадиъвашларға – “Бадое ул-васат” ва умрнинг охириға яқин назмға кирган фойдаларға – “Фавоид ул-кибар” от қўюлди. Дағи мажмуиғаким махлут битилибтурур, чун табъ хазойинидин ҳосил бўлғон маоний эрди – “Хазойин ул-маоний” лақаб берилди, вожиб эрдиким, муборак назарға еткурулгай.

Ул сабабдин мафхарус-савоҳиб Мавлоно Соҳибни қуллуққа йиборилди ва ул мусваддани олий мажлисқа еткурсун дейилди. Бу густохлиққа афв умидидур ва ул густохлиқларға ислоҳ умиди, то тўрт табойин мухталиф инсон хилқатидаким, офаринишнинг хазойини маонийсидур – мувофиқ бўлғайлар. Рубъи маскунда ҳукмунгуз равон бўлсун ва рубъи маскун аҳлиға адлингиздин амну амон. Омин, ё Раббил оламин.

Р у б о и я:

Эй зуҳра келиб, мутриби базми тарабинг,
Биржисдин ортибон ҳаёву адабинг,
Олам элида хисраву хоқон лақабинг,
Одамға дегинча хон бин хон насабинг.

Р у б о и я:

Не чарх бисоти ишратафзойингча,
Не меҳр жамоли оламоройингча,
Не ой даври чатри фалак фарсойингча,
Не кўк авжи хоки кафи пойингча.

Муҳаммадхон Юсупов
ҚИСҚА ҲИКОЯЛАР

Муҳаммадхон Юсупов – 1995 йили Наманган туманида туғилган. 2014 йилда Иқтисодиёт коллежини тамомлаган. Машқлари матбуот нашрларида чоп этилган.

УМИД

“… Биз бошқа ҳеч қачон учрашмаймиз! Бошқа ҳеч қачон тўқнаш келмаймиз! Бошқа ҳеч қачон кўзларимиз кўзларимизга тушмайди…
Кўришгунча…”

ПАЙМОНА

Жонимга тегди бунақа яшаш! Доим бир ҳил!
Шуям ҳаётми?
Сабр косам тўлди!
Тезроқ қутулсайдим шуларнинг баридан…
Тезроқ туғилақолсайдим…

БЕМОР

– Менинг исмим Ҳумоюн. Доктор, биласизми, менинг кўзимга аслида йўқ нарсалар кўриняпти, йўқ одамлар менга рўбарў бўляпти. Улар билан гаплашмасликка уриняпман. Агар гаплашсам атрофдагилар мени жиннига чиқариб қўйишяпти… Мен ким ҳақиқий, ким сароб эканини ажрата олмаяпман. Ёрдам беринг!…

Ташқаридан ҳамширанинг овози эшитилди:
– Доктор, Ҳумоюн яна ўзига ўзига гапиришни бошлади…

СИМЁҒОЧДАГИ ЭЪЛОН

“Ойижонимни қидиряпман…
Ойим дунёдаги энг гўзал аёл!
Алоҳида белгилари: кўзим касал дердилар – ёшланиб кетаверади. Шу сабаб ухлашга ҳам қийналардилар. Кейин бир марта билакларидаги томирларини кесиб олгандилар, шунинг изи бор.
Ойимни кўрганлар уларни соғинганимни, қидираётганимни айтинглар. Дадам ҳам қидиряптилар. Ҳар куни топиб келдим дейдилар, лекин у бошқа ойи бўлади…
Ойижон, қайтинг! Энди ҳечам аравачамдан тушиб олмайман…”

СУНЪИЙ ОНГ

– Нечта тилни биласан?
– Учта
– IQ даражанг қанча?
– 116
– Адашмасам, ижод қилишга ҳам қодирсан, шундайми?
– Албатта.
– Ҳа, мен ўйлаганимдан анча мукаммалроқ экансан, одамзот…

ОПТИМИСТ

– Янги пойабзал сотиб олганимда доим битта қўшимча боғичга эга бўлишимни ўйлаб, қувонаман. Умуман кийилмайдиган иккинчи пой ҳақида эса ўйламасликка уринаман…

ЭРК

– Алло?
– Алло, қалайсан? Тўйга чиқасанми? Сенга қараб турибмиз-ку!
– Ие, оғайни, уйга меҳмон келиши керак. Мен…
– Эээ, меҳмон сени кўргани келармиди? Бўл, чиқақол!
– Дарсларим ҳам кўп…
– Ярим кунда нимани ҳам қойиллатиб ўрганардинг? Эртага етказиб оларсан?!
– Бошим ҳам оғрияпти…
– Ана, тўйга чиқсанг ёзилиб кетади. Бўл энди! Чиқасанми ўзи, йўқми?
– Истамайман!
– Шунақа демайсанми?! Бўпти, гаплашамиз…

ХАТО

– Бизнинг касбда хато қилишга ҳаққимиз йўқ. Аммо бошқа ҳамма касб хато қила-қила ўрганилади-ку, тўғрими? – куйиниб сўради сапёр.
– Тўғри, – деб жавоб берди жарроҳ…

МАҲАЛЛИЙ ДЎКОН

– Амаки, мана! Шу пулга қанча сигарета келади?
– Ҳмм, олти қути. Аммо мен ёш болаларга сигарета сотмайман.
– Мен сотиб олмоқчи эмасман. Дадам сигарета сўраб кирсалар, олти сафар йўқ деб айтинг! Илтимос…

РОБИЯ

– Эй, Худойим, яқинда туғиладиган укам ҳам қиз бўлишини хоҳлардим. Ўшанда биз бувижоним билан бирга яшардик…

ИЗҲОР

– Сиз нега мени севишингизни ҳеч айтмайсиз, дил изҳор қилмайсиз? Буни онда-сонда айтиб туриш шунчалик қийинми?
– Яхши, айтаман. Унда яна кўп нарсаларни айтиб юришимга тўғри келади: қуёш нур сочади, юлдузлар кечаси кўринади, қишдан сўнг баҳор келади…

ҲАВАС

– Биласизми, сизлар дунёдаги энг бахтли кишиларсиз! Одамлар нима дейишса ҳам, сиз ҳақингизда қандай ўйга боришса ҳам, эътибор берманг. Кўпчилик ўзларининг бўғизларигача етган муаммолари сизларда битта ҳам йўқ эканини кўролмаганлари сабаб буни тан олмайдилар. Лекин сиз менга ишонинг, чунки сизларга ҳатто менинг ҳам ҳавасим келади! Биз орзуларимиз ортида йилларни ўтказиб юборамиз. Сизларда эса орзу ва унинг рўёби – бир қадам. Нақадар бахтлисиз! Қанийди буни мен билаётганчалик билсангиз…
Майли, дори ичадиган вақтингиз бўлди. Фақат бу сафар тил тагига яширишлар бўлмасин!

НЕГА ЙИҒЛАЙСАН?

– Ахир, болам, бу қанақаси?! Тўрт мучанг соғ бўлса! Тенгдошларингдан ҳеч бир каминг йўқ… Емай едириб, киймай кийдирсак, топганимизни сеники десак… Шундоқ экан, яна нега йиғлайсан, етим қўзим?…

ҚАРЗ

– Дада, эсингиздами бундан тўрт ярим ой бурун – синглимникидаги тўй олдидан мендан 350 минг олган эдингиз?
– Ҳа-я, албатта, ҳозир…
– Йўқ-йўқ, бу нима қилганингиз? Уни талаб қилаётганим йўқ. Отага берилган пулни ҳам сўраларканми? Аммо бу нарса фарзанднинг гарданида қолиб кетмаслиги керак! Ўтган ойда сиздан қанча олгандим?
– Қайдам?… Эсимда йўқ…

Cобит Мадалиев
ҚАРСИЛЛАБ ЧОПАДИ ЧЎЛДА БИР СЎҚМОҚ
Рус тилидан Назар Шукур ўгирган

Таниқли шоир ва ёзувчи Собит Мадалиев 1949 йили Жамбул (бугунги Тараз) шаҳрида туғилган. Ҳарбий хизматдан кейин Тошкент давлат санъат институтида таҳсил олган. 1977 йилда Москвадаги Максим Горький номидаги адабиёт институтини тамомлаган. 10 дан ортиқ шеърий ва насрий китоблар муаллифи. Қуръони Карим оятларини шеърий таржима қилган. Тошкентда яшайди.

ГУЛЛАР

Ўзбеклар гулларсиз яшолмас зинҳор,
Қоқ ерни қўл билан ийдирар обдон.
Челакдан сув каби – тер тўкиб такрор
Улуғлар беўхшов ўзлигин ҳамон.

То нафас оларкан, бор экан жони,
Чарчоқлар баҳсига бўлмас ҳамнишин.
Ҳеч писанд этмагай қоқ саратонни,
Кутиб ҳам турмайди, келсин деб пешин.

Ўзбеклар гулларсиз яшолмас зинҳор,
Тарк этар оромбахш уйнинг қучоғин.
Майлига, уст-бошин чанг боссин такрор
Қақраган ерларга ошиқар тағин.

ЧЎЛДАГИ СЎҚМОҚ

Гоҳо парвоз этиб баланд барханга,
Пастликка отилар гоҳ ўқдай шундоқ.
Беланиб – шўр босган тўзону чангга
Ҳарсиллаб чопади чўлда бир сўқмоқ.

Унга заҳрин сочар шувоқу ёвшан,
Кўмиб ташламоқчи бўлар дайди қум.
Тунлари жарликка беркинар ёвдан,
Яъни, оч қашқирлар қилганда ҳужум.

Шарқ узра балқигач оқбадан саҳар,
Чиқа солиб туннинг қаъридан шу чоқ –
Қумларни тўзғитиб, нуратиб баттар
Вишиллаб,
Чийиллаб югурар сўқмоқ.

Сира ўхшамас у ҳолсиз йиртқичга…
Гар унга дуч келсанг иссиқдан толиб.
Йўловчи,
Қувончинг сиғмасин ичга
У бирор манзилга боради олиб.

Топгандай бўласан ўша чоҳ қудуқ,
Қудуқки, зилолга лиммо-лим, тўлиқ.

Қорни оч бўлса-да қумларга шўнғиб,
Барханлардан сакраб, гоҳ юриб вазмин.
Яккаш бир қабрга элтади сени
Қабр-чи нураган, кўримсиз… озғин…

Бу жойга дағалтус овул ҳам яқин,
Сени қарши олар итлар серзарда.
Ва… оби ҳаётни симирасан сен
Ним коса кўзингга ташийди парда.

Жонингни асраган сўқмоқдан қайта
Манзилга йўл солсанг, қаршилаб тонгни.
Руҳига ҳудудсиз таҳсинлар айта
Эслайсан,
Кўмилган шоҳид инсонни.

* * *

Шабнамлар сачрайди гуллар баргидан,
Соядаги гуллар сўқмоқда яёв.
Пойида – зах тупроқ ва муз қумлар шан,
Кафтида – шўх портлаш ва тутам олов.

Улар кам. Юракни сиққудайин кам.
Дунёнинг қўрқинчин тушунди ёки,
Осмонга тўзонлар кўтарилган дам?
Шунчаки яшашдан толиқди балки!

ҚУЁШ ХОТИРАСИ

Тур ўрнингдан, дўстим!
Саодатинг нурларини йиғ,
мард бўл, кураш бошла,
Қуёшга кўмаклаш!
М. Пришвин

Ҳайқириб бездирса электровоз,
Тингласак автолар юрак уришин.
Трамвайга урсак ўзни шу алфоз,
Қайга кечикмоққа шошяпмиз, тушун?…

Пойтахтда судралар қишлоқи одам,
Ёнингдан ўтмайди қуш каби учиб.
Кўзларин кенг очиб, чўнг биноларнинг
Кўҳна ҳайбатига қарагай чўчиб.

Ҳар битта ҳайкалга теккизади қўл,
Қўзғолон майдони оғдирар эсдан…
Қайгадир имиллаб оларкансан йўл
Серқатнов кўчадан ўтасан тездан.

Тормозлар чинқириб қувар ороминг,
Автолар ғийбати қилади безор.
Ўлимдан соғ қолган анов ҳайдовчи
Аямай
Асабин ғиштларин бузар.

Бехос қувиб ўтган машина томон
Тўртбурчак муштумин ўқталар, ана.
Уйда ҳам жиринглаб тинмас телефон,
Балконларга қочиб чиқамиз яна.

Ҳовлилар жамоли берар тасалло,
Кўкракдан ҳовурдай пуркалар ҳасрат.
Сертартиб гулзорлар шу фурсат аммо
Мажруҳ асабларни қолади асраб.

Оловга тап-таранг самовий шарнинг
Нурларин мириқиб кўрамиз ушлаб.
Унутиб борамиз шаддод шаҳарни
Шовқиндан вужуд ҳам боради бўшаб.

Руҳингга энгашиб қарайсан бирдан,
Қараган сингари қудуққа зийрак.
Қуёшнинг умрини ҳаётинг билан
Таққослаб қоласан…
Нақадар сийрак!

Сенинг руҳинг бўлган ул тирик қуёш
Қудуқнинг тубида йилтирар муздай.
Ороминг қайгадир олиб кетар бош,
Ва…
Бўм-бўш кунларинг кўксингда тўзгай.

* * *

Қайғу ҳам, қувонч ҳам юракда жойсиз,
Сенинг алаҳлашинг ёту ёввойи.
Заминни забт этмоқ – қандай мудҳиш сўз,
Бу хил хаёлларнинг бари ҳавойи.

Ундаги нарсалар буюртма эмас,
Шундай қил, юр бунда сен ҳушёр бўлиб.
Худойим, бу нечук ҳақоратдир, бас,
Бизсиз ҳам ер юзи турибди тўлиб!

Таржимон ҳақида:
Назар Шукур (1954–1985) қисқа ҳаёти чоғида ўзидан дилтортар, руҳий кечинмалар манзараларини ёрқин акс эттирувчи шеъру достонлар қолдирди. Шоирнинг жаҳон шеърияти билан яқиндан танишлиги, ўзи ёқтирган ва севган шоирлар шеърларини она тилимизга ўгирганида янада яққол кўринади. Жаҳоннинг йирик шоирлари Расул Ҳамзатов, Андрей Вознесенский, Имант Зиедонис, Юстинас Марцинкявичюс шеърлари таржимон маҳорати туфайли ўзбекона руҳда жаранглаган.
Шоирнинг таржимонлик санъатидан яхши хабардорлиги, у ўгирган шеърларда оҳанг ва фикр қуймалиги, мисраларнинг сиқиқлиги ҳамда аслига уйғунлиги, бу ўқувчида гўзал таассурот қолдиради.

Зоҳида Раҳмонова
ТУРКОНА ТИЛ ЖОЗИБАСИ

Зоҳида РАҲМОНОВА – 1969 йилда Сайхунобод туманида таваллуд топган. Тошкент Давлат педагогика университетини тамомлаган. Ҳозирда ТДТУ қошидаги Чилонзор академик лицейи ўқитувчиси.

XV асрнинг биринчи ярмида яшаб ижод этган туркигўй шоирлар адабиёт, санъат ва маданият ривожига катта ҳисса қўшганлар. Ғазал мулкининг султони, Ҳазрат Алишер Навоий ижодининг шаклланиши ва шундай буюк мавқега эришишида бу ижодкорларнинг катта ҳиссаси бор. Мана шу тойифага мансуб бўлган ижодкорлар сафида ўзининг туркона ғазаллари, содда услуби билан шуҳрат қозонган Мавлоно Атоий ҳам бор.

Атоий ҳам Лутфий, Дурбек, Ҳайдар Хоразмий, Саккокий, Гадоийлар сингари туркий халқлар маданиятини бойитди. Самимий шеърияти билан эл оғзига тушди. Ҳатто Алишер Навоий ҳам ўз тазкираларида Мавлоно Атоий номини алоҳида ҳурмат билан тилга олади. Шоирнинг ўз замонасида шуҳрат қозонган ғазалларидан мисоллар келтириб, уларнинг ютуқлари ва қусурларини санаб ўтади. Мисол учун, Навоийнинг Атоий ижодига мансуб “Ул санамким” деб бошланувчи ғазал ҳақида айтган “Қофиясида айбғинаси бор” деган таърифи адабиёт аҳли ўртасида машҳур бўлиб кетган.

Бироқ Мавлоно Атоий шеъриятининг тили ҳақиқий туркона тилдир. Шунинг учун ҳам ўз замонасида Атоий ғазаллари аҳли адаб даврасида ҳам, оддий халқ орасида ҳам кенг ёйилган. Навоий ҳазратлари ана шу манбаларга таянган ҳолда “Мавлоно Атоий туркигўй эрди”, деб ёзади. Шоир ўз ижодида халқ тилига, халқ ҳаётига яқин бўлган услублардан фойдаланган. Аксарият шоирлар форс тилида ижод этишни афзал билган бир даврда туркий тилнинг нуфузини оширишга, уни бойитишга хизмат қилган. Балки шу сабаб, Атоий шеърияти Навоийнинг назарига тушгандир. Зотан, Навоий “Мажолис ун нафоис” ҳамда “Муҳокаматул луғатайн” асарларида Атоий номини тилга олиб ўтади.

Атоий лирик меросининг умумий ҳажми 1718 байтни ташкил этади. Шоир бошқа салафларидан фарқли тарзда кичик ҳажмли, ихчам ғазаллар битган. Атоий девонида беш байтдан иборат бўлган 58 та ғазал мавжуд. Шоир девони анча мукаммал экани билан аҳамиятлидир.

Юзунгни, эй малоҳат хони, бир оч,
Тўя кўрсун сени бу мустаҳиқ оч.

Эътибор берган бўлсангиз, мазкур ғазал маъшуқага мурожаат билан бошланади. Атоий лирик қаҳрамон тилидан сўзлар экан, маъшуқани “малоҳат хони” деб атайди. Унга хитоб қилиб айтадики, “Эй малоҳат хони, келгин, менга юзунгни кўрсатгин. Мен ишқ балосига мустаҳиқ бўлганман, очман, сен ўз ҳусну жамолинг билан мени тўйдиргин,” демоқда. Бунда радиф вазифасини бажарган “оч” сўзи шоир томонидан икки маънода қўлланади. Бу мисолни кузата туриб, шоир туркий тилнинг бадиий имкониятларидан яхши хабардор бўлган, деган хулосага келиш мумкин.

Ихчам ва содда ғазаллар ижодининг асосий шакл кў¬ри¬нишларидан саналади. Айтиш мумкинки, Атоий бу борада анъаналарга эргашишни маъқул кўрган.

Нетай мен ғамзанг илкиндин, ки ҳар дам,
Тегар жонимға кўз кўнглимни олғоч.

Бу байтнинг мазмуни шундай: “Мен сенинг ғамзангдан, оташ нигоҳларингдан қаерга қочиб қутулай. Сен менга нигоҳ солганингда, ҳар лаҳзада жонимга кўз теккандай бўляпти”, дейди. Бу мисраларда ҳам “кўз тегиши” деган бирикма икки хил маънода қўлланган.

Чиндан ҳам Атоий шеърияти ниҳоятда ўзига хос. Шоир ижодида беназир бадиий санъатлар, тасвирий воситалар, нозик қочиримлар, ташбеҳларни кўрамиз. Мазмунининг бир қадар соддалиги, битта сўзнинг турли ўринларда бир нечта маънони ифодалаб келиши Атоий ижодининг етакчи хусусиятларидан биридир.

Тиларсанким, жаҳон ошуфта бўлғай,
Замоне сунбулингни гул уза соч.

Бу мисраларда шундай маъно кўзга ташланади: “Агар жаҳон халқи сенга шайдо бўлишини истасанг, сунбулингни гул узра сочиб юборгин”. Бу байтда Атоий аталмиш сўз санъаткори мумтоз шеъриятнинг бир неч¬та тасвирий воситаларидан, бадиий санъатларидан фойдаланган. Байтдаги “ошуфта” сўзи шайдолик ва маҳлиё бўлиш сингари маъноларни ифодалайди.

Атоий севгали оҳу кўзингни,
Ани сайд этмади ҳеч кўзи қиймоч.

Ғазалдаги лирик қаҳрамон, яъни шоир оҳу кўзлар ошиғи. Шунинг учун ҳам уни қийиқ кўзлар ўзига тортмайди. Шоир бундай кўзларга нисбатан мутлақо бепарво. Шеърнинг сўнгги хулосаси мана шундай. Бир қарашда бу ғазал ошиқ-маъшуқлик муносабатларига бағишланган оддий бир шеър каби таассурот қолдиради. Аммо бир ҳақиқат борки, мана шу кичик ғазал мисолида шоир ўзбек тилининг бадиий имкониятларини очиб бера олган.

Мана шуларга асосланган ҳолда айтиш мумкинки, Мавлоно Атоий шеърияти ўзбек мумтоз адабиёти ривожига, ғазал жанри тараққиётига катта улуш бўлиб қўшилган.

Ҳалима Аҳмедова
ЮРАКДАН ЮРАККАЧА

Ҳалима Аҳмедова – 1960 йилда Қизилтепа туманидаги Пўлоти қишлоғида туғилган. ТошДУнинг филология факультетини тамомлаган. “Тунги марваридгуллар”, “Эрк даричаси, “Тийрамоҳ”, “Умид сояси”, “Афсун”, “Шафақ ибодати”, “Нигоҳ қибласи”, “Ёсуман гулининг сояси” каби шеърий ва насрий тўпламлари нашр этилган.

Мен адабиётшунос ёхуд шеършунос ҳам эмасман. Аммо, ёш шоирлар ижодини мунтазам кузатиб бораман. Бирорта яхши шеърга кўзим тушса, тилла топган одамдек суюнаман. Уни барчага ўқиб бериб юраман. Ўзбек шеърияти йилдан-йилга янги шоирлар ҳисобига бойиб бораётганидан суюнаман.

Ёш шоирларнинг катта минбарларидан бири “Ёшлик” журнали ҳисобланади. Шунинг учун бўлса керак, аксарият ёш шоирлар ўз шеърларини мазкур журналга ишонишади.

Афсуски, бу шеърларнинг ҳаммаси ҳақида ҳам яхши фикр билдиришга ожизмиз. Аммо уларнинг орасида юрагимизни жиз эттирган мисралар ҳам учрайди. Сурхондарёлик ёш қаламкаш Барно Донаеванинг:

Шивирлайди телба ёмғирлар,
Ҳар оҳангда сенинг исмингни.
Қай мусаввир чизиб улгурган,
Юрагимга ўйиб расмингни,

– деган мисраларида кўнгилдаги дард жилмайиб турибди. Тўғри, унинг ташбеҳи янгилик эмас. Лекин унинг айтимида эрка дадиллик бор…

Яна бир шоирамиз, андижонлик Зулхумор Орифжонованинг ушбу сатрлари дилингизга ёруғ ҳислар солади:

Баҳор келиб тоғлар бағрида,
Пайдо бўлар оҳу излари.
Очилади қиру адирда,
Момоқаймоқ қуёш қизлари…

Менга “Момоқаймоқ қуёш қизлари” деган ўхшатиш жуда ёқди. Зулхумор табиат ҳақида кўп ёзар экан. Шу ўринда кичик эътирозимиз бор: табиатни кузатганда фақат юрак кўзи билан эмас, билимни ҳам ишга солиб назар ташламоқ лозим деб ўйлаймиз. Чунки табиатдаги баъзи жараёнлар шеърда акс этганда ўқувчини чалғитмаслиги лозим. Қизимиз шеърида: тоғлар бағрида баҳор келиши билан оҳу излари пайдо бўлади, деган фикрни ифодалаган. Ваҳоланки, оҳулар барча фаслда ҳам тоғларни макон тутишади…

Андижонлик ёш шоира Гўзалой Абдуллаеванинг шеърларида ҳам нимадир бордек. Унинг “Ватан” номли шеъри гарчи тугал бўлмаса-да, айрим мисралари ўқувчида умид уйғотади:

Боғларимда барг ёзса қувонч,
Бахтларимдан тўйиб зериксам…

Бу мисраларни ўқиб, ўқувчи қалбида бахту қувончдан ҳам зерикиб бўладими, деган улкан савол уйғонади. Ана шу саволнинг ўзида кўнгилнинг тафтиши бошланади. Бу яхши. Лекин Гўзалойнинг аксарият шеърларида туйғу, фикр изчил ривожланмаган. Шеър наинки юракда, балки бутун вужудда илдиз отгандагина шоирга айланиш мумкин. Шеър юракнинг нафасига тўлган сўздан яралади. Шундай экан, у нафас олиб туради. “Қолип”га тушган шеърда эса нафас бўлмайди. Нафассиз, ҳиссиз шеър қандай қилиб ўқувчининг қалбида янги ҳаёт бошлаши мумкин?!

Ёш шоиралар Донохон Жумаева, Зилола Хушвақтова, Дурдона Абдураимова, Дилафрўз Абдужалилова шеърларини қайта-қайта ўқиб, рости гап, уларнинг шеъри билан нима демоқчи эканлигини тушунмадик. Билганимиз шу бўлдики, улар ёзишни яхши кўришади, холос. Бироқ фақат ёзишнинг ўзи билан иш битмайди. Аввало ўқиш керак, жуда кўп ўқиш керак, назаримизда. Лекин зўр шоир бўлиш умидини ҳам йўқотмаслик лозим.

Сурхондарёлик яна бир ижодкор укамиз Нуриддин Рашидовнинг шеърларида ўзига хос оҳангли дард бор:

Тунларни улаб тонгга,
Юрагим тўлиб қонга,
Боролмай сен томонга,
Бедор соғинаяпман,

– дейди у шоир бўлмоқчи бўлган ошиқ юраги билан.

Афсуски, бу – эски, ҳаммани зериктирган, сарғайиб кетган туйғунинг сурати.

Кўнгил кўзларини каттароқ очиб қарасак, борлиқнинг қалбида туғён ураётган туйғулар қанчалар бепоён эканлигининг гувоҳи бўламиз. Кўнгилнинг кўзини очиш учун эса Навоийни, Бедилу Машраблар ғазалларини такрор-такрор ўқишимиз керак.

Жаҳонгирбек Норбўтаевнинг шеърларида изчил баёнчилик кўзга ташланади:

Агар оғир бўлса гуноҳим,
Бир бандангни ўзинг кечиргил.
Художоним, марҳамат кўрсат,
Кўксимдаги ғамни ўчиргин…

Жўн. Кундалик гаплар… Қашқадарёлик шоира Дилноза Муротованинг шеърлари одамда тиришиб-тирмашиб ёзилгандек таассурот уйғотади. Шеърларни бирин-кетин ўқийверасан, ўқийверасан, аммо дилингдаги бирор нуқта жиз этмайди. Яна ўша гап: баёнчилик. Тўғри, Дилноза Ватан, юрт, халқ ҳақида кўп ёзган. Бу мавзуларда ёзиш катта масъулият талаб қилади. Бу мавзуларда фақат дилдан, янада очиқроқ айтсак, жон ичидаги шаффоф соғинч билан ёзиш керак деб ўйлаймиз.

Боболарим севган улуғ мақсадлар,
Бугун олийгоҳда, даврада яшар.
Момоларим бағрида ўсган фарзандлар,
Эл-юрт хизматига одимлай бошлар…

Юқоридаги мисралар Дилнозанинг “Элим” номли шеъридан. Фикри ожизимизча, бу оддий хабардан бошқа нарса эмас.
Бугунги кун ўқувчиси озод фикрлар, юракни уйғотадиган янги туйғуларга ошно бўлсам, дейди. Уни бундай шеърлар билан алдаб бўлмайди.

Хурсаной Исматованинг ҳам бир неча шеърлари билан танишдик. У бир шеърида:

Сўзга сажда қилиб дил саройимда,
Хаёлан ҳаётда кезиб юрибман, – дейди.

Унинг шеърларида пишмаган, ғўр фикрлар жуда кўп. Худди шундай Муаттархон Тўйчиеванинг шеърларидаги фикрлар эски, туйғулар жуда жонсиз туюлди бизга.

Бу икки буюгим – Ватан ва Онам,
Иккисин жонимда жондай асрайман,
Уларга муносиб фарзанд бўлолсам,
Отамга раҳматлар олиб бергайман,

– дейди шоира бир шеърида. Шиддатли асрнинг шиддатли тафаккурига эга бўлган ўқувчига бу шеър нима бера олади, деб ўйлайсиз.

Салимахон Деҳқонованинг “Қуёш”, “Тоғ ва булут” масалини (ўзи масалмикин бу) ўқиб ҳеч нимани тушунмадик. Гўё заркокил қуёшнинг ишқи енгилтак булутга тушганмиш, аммо “қалби юз бир синиқ” бўлган тоғ эса қуёшга ошиқу шайдо бўлганмиш.

Балки муаллиф табиат манзараси орқали ҳаётий бирор воқеани акс эттирмоқчи бўлгандир. Лекин бу ўзини оқламаган…

Хуллас, гапнинг лўндасини айтадиган бўлсак, бугун халқимизга юраги гупириб турган шеърлар керак. Токи бундай шеърлар ҳар бир ўқувчини Ватанни, она тупроқни, ҳаётни, ҳақиқатни севишга ўргатсин. Юқорида номларини зикр этганимиз – ёш шоирлар биздан инжимасинлар. Унутманг, дорининг аччиғи тез шифо бўлади. Ва яна бир нарса: фақат юракдан чиққан шеъргина юракка етиб боради. Ана шу оддий ҳақиқатни тушунмаслик эса сўзга, қолаверса, адабиётга хиёнатдир.

021

    Kuni-kecha ko’pchiligimizning sevimli nashriga aylangan «Yoshlik» jurnalining veb-sahifasi ish boshladi. Shu munosabat bilan, eng avvalo, yangi ma’rifiy saytning O’zbekiston Respublikasining Davlat tili to’g’risidagi Qonun qabul qilingan kunning 26 yilligi arafasida ish boshlashi ona tilimiz ravnaqiga umid tug’diradi, deb uqtirgim keladi. Bu  o’zbek yoshlari uchun, ularning internet tizimidagi faol qismi uchun o’ziga xos bayramlik bo’ldi. Yangi sahifa  o’zbek madaniyati, adabiyoti va san’atini targ’ib qilayotgan veb-sohifalar safi kengayib borayotganini isbotlovchi yorqin dalil hamdir. Qolaversa, bu hodisa o’zbekcha internet  olamidagi foydasiz, oldi-qochdi, milliy-ma’naviy taraqqiyotimizga, yosh avlod dunyoqarashlariga foydadan ko’ra ko’proq zarar ko’rsatayotgan sahifalar ta’sirini kamaytirishga xizmat qiladigan qadamlaridan biri, deb hisoblayman.

Yoshlarning internet olamiga, uning imkoniyatlariga bo’lgan qiziqishi beqiyos sur’atda oshib borayotganidan yaxshi xabardor kishi sifatida jurnal veb-sаhifasining ish boshlaganidan mamnunman. Veb-sahifa jurnal o’quvchilari sonini oshishiga xizmat qilishiga ishonaman va yangi bosh muharrir Nodir Jonuzoq rahbarligida tahririyat faoliyati kun sayin ravnaq topishidan umidvorman.

Xurshid DAVRON
O’zbekiston xalq shoiri

Jurnal haqida

“Yoshlik” – yoshlarning adabiy-ijtimoiy jurnali. 1982 yildan chop etila boshlangan.

O’zbekiston yoshlarining ma’naviy dunyosini boyitish, ularning ong-shuurini turli yot g’oyalardan asrash, yosh avlodni Vatanga muhabbat ruhida tarbiyalash, eng sara adabiy asarlarni targ’ib qilish, adabiy va ijtimoiy hayotdagi eng dolzarb masalalarga jamoatchilik diqqatini qaratish, yosh iste’dodlarni kashf etish va yoshlarning badiiy-estetik didini shakllantirish, yosh avlodni milliy va umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalashga hissa qo’shish jurnalning bosh maqsadidir.

«YOSHLIK» JURNALINING YANGI SONI MUNDARIJASI BILAN TANISHING

09

«YOSHLIK» JURNALI VEB-SAHIFACIDAN
088

“BIR YORI G’AMGUSORIM … YO’Q ERDI”

09

Jurnalimizning ushbu sonidan e’tiboran “Maktubot” nomli rukn tashkil etdik. Unda mashhur shaxslarning maslakdoshlariga, yaqinlariga yozgan maktublarini e’lon qilish orqali ularning insoniy kechinmalarini, qalb manzaralarini ko’rsatishni niyat qildik. Ilk maktubni adabiyotimiz, ma’naviyatimiz oftobi – hazrat Alisher Navoiyning “Munshaot” to’plamidan tanladik. husayn Boyqaroga yozilgan ushbu maktubda hazratning mashhur devonlariga qay tarzda tartib berilgani, shuningdek, Navoiyning o’sha palladagi ruhiy holati aks etgan…

Qulluq duodin so’ngra arzadosht ulkim, bu faqirning parishon ash’ori va oshufta ab’yotidin harnekim tartib libosig’a kirib erdi va har qaysig’a tadvin oyini berilib erdi – barcha humoyun kutubxonag’a yetib erdi va andag’i kutub silkiga kirar sharafin kasb etib erdi.

Bu o’tgan ikki yilkim, bu banda boshig’a havodisi ro’zgordin yuz nav’ balo va ishqi zabunkush bedodidin yuz turluq ibtilo yuzlandi. Ollimg’a har shiddat kelsa, chun ayturg’a bir yori g’amgusorim va ilayimga har suubat yetsa, chun izhor qilurg’a bir rafiqi sohib asrorim yo’q erdi, ul shiddatu suubat mazmunidin biror bayt yo matla’ xayol qilur erdim va ko’nglumni ul g’ussa va anduhdin xoli etar erdim, bu oz vaqtda ko’p nazm aytilg’on ermish va har nav’ she’r va g’azal yig’ilg’on ermish. Bularni zoe’ qilmoq bandag’a nomaqdur erdi va tartibig’a ham hukm bila ma’mur.

Bu sababdin burung’i ikki devon ash’ori bila so’ngra aytilg’onlarni bila qo’shub, tartib bila to’rt ayrildi, dag’i to’rt ot qilildi: tufuliyatda voqe’ bo’lg’on g’arib ma’nilarg’a – “G’aroyib us-sig’ar” va yigitlikda zohir bo’lg’on nodir tarkiblarg’a “Navodir ush-shabob” va umrning vadatida jilva qilg’on badi’vashlarg’a – “Badoe ul-vasat” va umrning oxirig’a yaqin nazmg’a kirgan foydalarg’a – “Favoid ul-kibar” ot qo’yuldi. Dag’i majmuig’akim maxlut bitilibturur, chun tab’ xazoyinidin hosil bo’lg’on maoniy erdi – “Xazoyin ul-maoniy” laqab berildi, vojib erdikim, muborak nazarg’a yetkurulgay.

Ul sababdin mafxarus-savohib Mavlono Sohibni qulluqqa yiborildi va ul musvaddani oliy majlisqa yetkursun deyildi. Bu gustoxliqqa afv umididur va ul gustoxliqlarg’a isloh umidi, to to’rt taboyin muxtalif inson xilqatidakim, ofarinishning xazoyini maoniysidur – muvofiq bo’lg’aylar. Rub’i maskunda hukmunguz ravon bo’lsun va rub’i maskun ahlig’a adlingizdin amnu amon. Omin, yo Rabbil olamin.

R u b o i ya:

Ey zuhra kelib, mutribi bazmi tarabing,
Birjisdin ortibon hayovu adabing,
Olam elida xisravu xoqon laqabing,
Odamg’a degincha xon bin xon nasabing.

R u b o i ya:

Ne charx bisoti ishratafzoyingcha,
Ne mehr jamoli olamoroyingcha,
Ne oy davri chatri falak farsoyingcha,
Ne ko’k avji xoki kafi poyingcha.

Muhammadxon Yusupov
QISQA HIKOYALAR

Muhammadxon Yusupov – 1995 yili Namangan tumanida tug’ilgan. 2014 yilda Iqtisodiyot kollejini tamomlagan.
Mashqlari matbuot nashrlarida chop etilgan.

UMID

“… Biz boshqa hech qachon uchrashmaymiz! Boshqa hech qachon to’qnash kelmaymiz! Boshqa hech qachon ko’zlarimiz ko’zlarimizga tushmaydi…
Ko’rishguncha…”

PAYMONA

Jonimga tegdi bunaqa yashash! Doim bir hil!
Shuyam hayotmi?
Sabr kosam to’ldi!
Tezroq qutulsaydim shularning baridan…
Tezroq tug’ilaqolsaydim…

BEMOR

– Mening ismim Humoyun. Doktor, bilasizmi, mening ko’zimga aslida yo’q narsalar ko’rinyapti, yo’q odamlar menga ro’baro’ bo’lyapti. Ular bilan gaplashmaslikka urinyapman. Agar gaplashsam
atrofdagilar meni jinniga chiqarib qo’yishyapti… Men kim haqiqiy, kim sarob ekanini ajrata olmayapman. Yordam bering!…

Tashqaridan hamshiraning ovozi eshitildi:
– Doktor, Humoyun yana o’ziga o’ziga gapirishni boshladi…

SIMYOG’OCHDAGI E’LON

“Oyijonimni qidiryapman…
Oyim dunyodagi eng go’zal ayol!
Alohida belgilari: ko’zim kasal derdilar – yoshlanib ketaveradi. Shu sabab uxlashga ham qiynalardilar. Keyin bir marta bilaklaridagi tomirlarini kesib olgandilar, shuning izi bor.
Oyimni ko’rganlar ularni sog’inganimni, qidirayotganimni aytinglar. Dadam ham qidiryaptilar. Har kuni topib keldim deydilar, lekin u boshqa oyi bo’ladi…
Oyijon, qayting! Endi hecham aravachamdan tushib olmayman…”

SUN’IY ONG

– Nechta tilni bilasan?
– Uchta
– IQ darajang qancha?
– 116
– Adashmasam, ijod qilishga ham qodirsan, shundaymi?
– Albatta.
– Ha, men o’ylaganimdan ancha mukammalroq ekansan, odamzot…

OPTIMIST

– Yangi poyabzal sotib olganimda doim bitta qo’shimcha bog’ichga ega bo’lishimni o’ylab, quvonaman. Umuman kiyilmaydigan ikkinchi poy haqida esa o’ylamaslikka urinaman…

ERK

– Allo?
– Allo, qalaysan? To’yga chiqasanmi? Senga qarab turibmiz-ku!
– Ie, og’ayni, uyga mehmon kelishi kerak. Men…
– Eee, mehmon seni ko’rgani kelarmidi? Bo’l, chiqaqol!
– Darslarim ham ko’p…
– Yarim kunda nimani ham qoyillatib o’rganarding? Ertaga yetkazib olarsan?!
– Boshim ham og’riyapti…
– Ana, to’yga chiqsang yozilib ketadi. Bo’l endi! Chiqasanmi o’zi, yo’qmi?
– Istamayman!
– Shunaqa demaysanmi?! Bo’pti, gaplashamiz…

XATO

– Bizning kasbda xato qilishga haqqimiz yo’q. Ammo boshqa hamma kasb xato qila-qila o’rganiladi-ku, to’g’rimi? – kuyinib so’radi sapyor.
– To’g’ri, – deb javob berdi jarroh…

MAHALLIY DO’KON

– Amaki, mana! Shu pulga qancha sigareta keladi?
– Hmm, olti quti. Ammo men yosh bolalarga sigareta sotmayman.
– Men sotib olmoqchi emasman. Dadam sigareta so’rab kirsalar, olti safar yo’q deb ayting! Iltimos…

ROBIYA

– Ey, Xudoyim, yaqinda tug’iladigan ukam ham qiz bo’lishini xohlardim. O’shanda biz buvijonim bilan birga yashardik…

IZHOR

– Siz nega meni sevishingizni hech aytmaysiz, dil izhor qilmaysiz? Buni onda-sonda aytib turish shunchalik qiyinmi?
– Yaxshi, aytaman. Unda yana ko’p narsalarni aytib yurishimga to’g’ri keladi: quyosh nur sochadi, yulduzlar kechasi ko’rinadi, qishdan so’ng bahor keladi…

HAVAS

– Bilasizmi, sizlar dunyodagi eng baxtli kishilarsiz! Odamlar nima deyishsa ham, siz haqingizda qanday o’yga borishsa ham, e’tibor bermang. Ko’pchilik o’zlarining bo’g’izlarigacha yetgan muammolari sizlarda bitta ham yo’q ekanini ko’rolmaganlari sabab buni tan olmaydilar. Lekin siz menga ishoning, chunki sizlarga hatto mening ham havasim keladi! Biz orzularimiz ortida yillarni o’tkazib yuboramiz. Sizlarda esa orzu va uning
ro’yobi – bir qadam. Naqadar baxtlisiz! Qaniydi buni men bilayotganchalik bilsangiz…

Mayli, dori ichadigan vaqtingiz bo’ldi. Faqat bu safar til tagiga yashirishlar bo’lmasin!

NEGA YIG’LAYSAN?

– Axir, bolam, bu qanaqasi?! To’rt muchang sog’ bo’lsa! Tengdoshlaringdan hech bir kaming yo’q… Yemay yedirib, kiymay kiydirsak, topganimizni seniki desak… Shundoq ekan, yana nega yig’laysan, yetim qo’zim?…

QARZ

– Dada, esingizdami bundan to’rt yarim oy burun – singlimnikidagi to’y oldidan mendan 350 ming olgan edingiz?
– Ha-ya, albatta, hozir…
– Yo’q-yo’q, bu nima qilganingiz? Uni talab qilayotganim yo’q. Otaga berilgan pulni ham so’ralarkanmi? Ammo bu narsa farzandning gardanida qolib ketmasligi kerak! O’tgan oyda sizdan qancha olgandim?
– Qaydam?… Esimda yo’q…

Cobit Madaliev
QARSILLAB CHOPADI CHO’LDA BIR SO’QMOQ
Rus tilidan Nazar Shukur o’girgan

Taniqli shoir va yozuvchi Sоbit Madaliev 1949 yili Jambul (bugungi Taraz) shahrida tug’ilgan. Harbiy xizmatdan keyin Toshkent davlat san’at institutida tahsil olgan. 1977 yilda Moskvadagi Maksim Gor`kiy nomidagi adabiyot institutini tamomlagan. 10 dan ortiq she’riy va nasriy kitoblar muallifi. Qur’oni Karim oyatlarini she’riy tarjima qilgan. Toshkentda yashaydi.

GULLAR

O’zbeklar gullarsiz yasholmas zinhor,
Qoq yerni qo’l bilan iydirar obdon.
Chelakdan suv kabi – ter to’kib takror
Ulug’lar beo’xshov o’zligin hamon.

To nafas olarkan, bor ekan joni,
Charchoqlar bahsiga bo’lmas hamnishin.
Hech pisand etmagay qoq saratonni,
Kutib ham turmaydi, kelsin deb peshin.

O’zbeklar gullarsiz yasholmas zinhor,
Tark etar orombaxsh uyning quchog’in.
Mayliga, ust-boshin chang bossin takror
Qaqragan yerlarga oshiqar tag’in.

CHO’LDAGI SO’QMOQ

Goho parvoz etib baland barxanga,
Pastlikka otilar goh o’qday shundoq.
Belanib – sho’r bosgan to’zonu changga
Harsillab chopadi cho’lda bir so’qmoq.

Unga zahrin sochar shuvoqu yovshan,
Ko’mib tashlamoqchi bo’lar daydi qum.
Tunlari jarlikka berkinar yovdan,
Ya’ni, och qashqirlar qilganda hujum.

Sharq uzra balqigach oqbadan sahar,
Chiqa solib tunning qa’ridan shu choq –
Qumlarni to’zg’itib, nuratib battar
Vishillab,
Chiyillab yugurar so’qmoq.

Sira o’xshamas u holsiz yirtqichga…
Gar unga duch kelsang issiqdan tolib.
Yo’lovchi,
Quvonching sig’masin ichga
U biror manzilga boradi olib.

Topganday bo’lasan o’sha choh quduq,
Quduqki, zilolga limmo-lim, to’liq.

Qorni och bo’lsa-da qumlarga sho’ng’ib,
Barxanlardan sakrab, goh yurib vazmin.
Yakkash bir qabrga eltadi seni
Qabr-chi nuragan, ko’rimsiz… ozg’in…

Bu joyga dag’altus ovul ham yaqin,
Seni qarshi olar itlar serzarda.
Va… obi hayotni simirasan sen
Nim kosa ko’zingga tashiydi parda.

Joningni asragan so’qmoqdan qayta
Manzilga yo’l solsang, qarshilab tongni.
Ruhiga hududsiz tahsinlar ayta
Eslaysan,
Ko’milgan shohid insonni.

* * *

Shabnamlar sachraydi gullar bargidan,
Soyadagi gullar so’qmoqda yayov.
Poyida – zax tuproq va muz qumlar shan,
Kaftida – sho’x portlash va tutam olov.

Ular kam. Yurakni siqqudayin kam.
Dunyoning qo’rqinchin tushundi yoki,
Osmonga to’zonlar ko’tarilgan dam?
Shunchaki yashashdan toliqdi balki!

QUYOSH XOTIRASI

Tur o’rningdan, do’stim!
Saodating nurlarini yig’,
mard bo’l, kurash boshla,
Quyoshga ko’maklash!
M. Prishvin

Hayqirib bezdirsa elektrovoz,
Tinglasak avtolar yurak urishin.
Tramvayga ursak o’zni shu alfoz,
Qayga kechikmoqqa shoshyapmiz, tushun?…

Poytaxtda sudralar qishloqi odam,
Yoningdan o’tmaydi qush kabi uchib.
Ko’zlarin keng ochib, cho’ng binolarning
Ko’hna haybatiga qaragay cho’chib.

Har bitta haykalga tekkizadi qo’l,
Qo’zg’olon maydoni og’dirar esdan…
Qaygadir imillab olarkansan yo’l
Serqatnov ko’chadan o’tasan tezdan.

Tormozlar chinqirib quvar oroming,
Avtolar g’iybati qiladi bezor.
O’limdan sog’ qolgan anov haydovchi
Ayamay
Asabin g’ishtlarin buzar.

Bexos quvib o’tgan mashina tomon
To’rtburchak mushtumin o’qtalar, ana.
Uyda ham jiringlab tinmas telefon,
Balkonlarga qochib chiqamiz yana.

Hovlilar jamoli berar tasallo,
Ko’krakdan hovurday purkalar hasrat.
Sertartib gulzorlar shu fursat ammo
Majruh asablarni qoladi asrab.

Olovga tap-tarang samoviy sharning
Nurlarin miriqib ko’ramiz ushlab.
Unutib boramiz shaddod shaharni
Shovqindan vujud ham boradi bo’shab.

Ruhingga engashib qaraysan birdan,
Qaragan singari quduqqa ziyrak.
Quyoshning umrini hayoting bilan
Taqqoslab qolasan…
Naqadar siyrak!

Sening ruhing bo’lgan ul tirik quyosh
Quduqning tubida yiltirar muzday.
Oroming qaygadir olib ketar bosh,
Va…
Bo’m-bo’sh kunlaring ko’ksingda to’zgay.

* * *

Qayg’u ham, quvonch ham yurakda joysiz,
Sening alahlashing yotu yovvoyi.
Zaminni zabt etmoq – qanday mudhish so’z,
Bu xil xayollarning bari havoyi.

Undagi narsalar buyurtma emas,
Shunday qil, yur bunda sen hushyor bo’lib.
Xudoyim, bu nechuk haqoratdir, bas,
Bizsiz ham yer yuzi turibdi to’lib!

Tarjimon haqida:
Nazar Shukur (1954–1985) qisqa hayoti chog’ida o’zidan diltortar, ruhiy kechinmalar manzaralarini yorqin aks ettiruvchi she’ru dostonlar qoldirdi. Shoirning jahon she’riyati bilan yaqindan tanishligi, o’zi yoqtirgan va sevgan shoirlar she’rlarini ona tilimizga o’girganida yanada yaqqol ko’rinadi. Jahonning yirik shoirlari Rasul Hamzatov, Andrey Voznesenskiy, Imant Ziedonis, Yustinas Martsinkyavichyus she’rlari tarjimon mahorati tufayli o’zbekona ruhda jaranglagan.
Shoirning tarjimonlik san’atidan yaxshi xabardorligi, u o’girgan she’rlarda ohang va fikr quymaligi, misralarning siqiqligi hamda asliga uyg’unligi, bu o’quvchida go’zal taassurot qoldiradi.

Zohida Rahmonova
TURKONA TIL JOZIBASI

Zohida RAHMONOVA – 1969 yilda Sayxunobod tumanida tavallud topgan. Toshkent Davlat pedagogika universitetini tamomlagan. Hozirda TDTU qoshidagi Chilonzor akademik litseyi o’qituvchisi.

XV asrning birinchi yarmida yashab ijod etgan turkigo’y shoirlar adabiyot, san’at va madaniyat rivojiga katta hissa qo’shganlar. G’azal mulkining sultoni, Hazrat Alisher Navoiy ijodining shakllanishi va shunday buyuk mavqega erishishida bu ijodkorlarning katta hissasi bor. Mana shu toyifaga mansub bo’lgan ijodkorlar safida o’zining turkona g’azallari, sodda uslubi bilan shuhrat qozongan Mavlono Atoiy ham bor.

Atoiy ham Lutfiy, Durbek, Haydar Xorazmiy, Sakkokiy, Gadoiylar singari turkiy xalqlar madaniyatini boyitdi. Samimiy she’riyati bilan el og’ziga tushdi. Hatto Alisher Navoiy ham o’z tazkiralarida Mavlono Atoiy nomini alohida hurmat bilan tilga oladi. Shoirning o’z zamonasida shuhrat qozongan g’azallaridan misollar keltirib, ularning yutuqlari va qusurlarini sanab o’tadi. Misol uchun, Navoiyning Atoiy ijodiga mansub “Ul sanamkim” deb boshlanuvchi g’azal haqida aytgan “Qofiyasida aybg’inasi bor” degan ta’rifi adabiyot ahli o’rtasida mashhur bo’lib ketgan.

Biroq Mavlono Atoiy she’riyatining tili haqiqiy turkona tildir. Shuning uchun ham o’z zamonasida Atoiy g’azallari ahli adab davrasida ham, oddiy xalq orasida ham keng yoyilgan. Navoiy hazratlari ana shu manbalarga tayangan holda “Mavlono Atoiy turkigo’y erdi”, deb yozadi. Shoir o’z ijodida xalq tiliga, xalq hayotiga yaqin bo’lgan uslublardan foydalangan. Aksariyat shoirlar fors tilida ijod etishni afzal bilgan bir davrda turkiy tilning nufuzini oshirishga, uni boyitishga xizmat qilgan. Balki shu sabab, Atoiy she’riyati Navoiyning nazariga tushgandir. Zotan, Navoiy “Majolis un nafois” hamda “Muhokamatul lug’atayn” asarlarida Atoiy nomini tilga olib o’tadi.

Atoiy lirik merosining umumiy hajmi 1718 baytni tashkil etadi. Shoir boshqa salaflaridan farqli tarzda kichik hajmli, ixcham g’azallar bitgan. Atoiy devonida besh baytdan iborat bo’lgan 58 ta g’azal mavjud. Shoir devoni ancha mukammal ekani bilan ahamiyatlidir.

Yuzungni, ey malohat xoni, bir och,
To’ya ko’rsun seni bu mustahiq och.

E’tibor bergan bo’lsangiz, mazkur g’azal ma’shuqaga murojaat bilan boshlanadi. Atoiy lirik qahramon tilidan so’zlar ekan, ma’shuqani “malohat xoni” deb ataydi. Unga xitob qilib aytadiki, “Ey malohat xoni, kelgin, menga yuzungni ko’rsatgin. Men ishq balosiga mustahiq bo’lganman, ochman, sen o’z husnu jamoling bilan meni to’ydirgin,” demoqda. Bunda radif vazifasini bajargan “och” so’zi shoir tomonidan ikki ma’noda qo’llanadi. Bu misolni kuzata turib, shoir turkiy tilning badiiy imkoniyatlaridan yaxshi xabardor bo’lgan, degan xulosaga kelish mumkin.

Ixcham va sodda g’azallar ijodining asosiy shakl ko’¬ri¬nishlaridan sanaladi. Aytish mumkinki, Atoiy bu borada an’analarga ergashishni ma’qul ko’rgan.

Netay men g’amzang ilkindin, ki har dam,
Tegar jonimg’a ko’z ko’nglimni olg’och.

Bu baytning mazmuni shunday: “Men sening g’amzangdan, otash nigohlaringdan qaerga qochib qutulay. Sen menga nigoh solganingda, har lahzada jonimga ko’z tekkanday bo’lyapti”, deydi. Bu misralarda ham “ko’z tegishi” degan birikma ikki xil ma’noda qo’llangan.

Chindan ham Atoiy she’riyati nihoyatda o’ziga xos. Shoir ijodida benazir badiiy san’atlar, tasviriy vositalar, nozik qochirimlar, tashbehlarni ko’ramiz. Mazmunining bir qadar soddaligi, bitta so’zning turli o’rinlarda bir nechta ma’noni ifodalab kelishi Atoiy ijodining yetakchi xususiyatlaridan biridir.

Tilarsankim, jahon oshufta bo’lg’ay,
Zamone sunbulingni gul uza soch.

Bu misralarda shunday ma’no ko’zga tashlanadi: “Agar jahon xalqi senga shaydo bo’lishini istasang, sunbulingni gul uzra sochib yuborgin”. Bu baytda Atoiy atalmish so’z san’atkori mumtoz she’riyatning bir nech¬ta tasviriy vositalaridan, badiiy san’atlaridan foydalangan. Baytdagi “oshufta” so’zi shaydolik va mahliyo bo’lish singari ma’nolarni ifodalaydi.

Atoiy sevgali ohu ko’zingni,
Ani sayd etmadi hech ko’zi qiymoch.

G’azaldagi lirik qahramon, ya’ni shoir ohu ko’zlar oshig’i. Shuning uchun ham uni qiyiq ko’zlar o’ziga tortmaydi. Shoir bunday ko’zlarga nisbatan mutlaqo beparvo. She’rning so’nggi xulosasi mana shunday. Bir qarashda bu g’azal oshiq-ma’shuqlik munosabatlariga bag’ishlangan oddiy bir she’r kabi taassurot qoldiradi. Ammo bir haqiqat borki, mana shu kichik g’azal misolida shoir o’zbek tilining badiiy imkoniyatlarini ochib bera olgan.

Mana shularga asoslangan holda aytish mumkinki, Mavlono Atoiy she’riyati o’zbek mumtoz adabiyoti rivojiga, g’azal janri taraqqiyotiga katta ulush bo’lib qo’shilgan.

Halima Ahmedova
YURAKDAN YURAKKACHA

Halima Ahmedova – 1960 yilda Qiziltepa tumanidagi Po’loti qishlog’ida tug’ilgan. ToshDUning filologiya fakul`tetini tamomlagan. “Tungi marvaridgullar”, “Erk darichasi, “Tiyramoh”, “Umid soyasi”, “Afsun”, “Shafaq ibodati”, “Nigoh qiblasi”, “Yosuman gulining soyasi” kabi she’riy va nasriy to’plamlari nashr etilgan.

Men adabiyotshunos yoxud she’rshunos ham emasman. Ammo, yosh shoirlar ijodini muntazam kuzatib boraman. Birorta yaxshi she’rga ko’zim tushsa, tilla topgan odamdek suyunaman. Uni barchaga o’qib berib yuraman. O’zbek she’riyati yildan-yilga yangi shoirlar hisobiga boyib borayotganidan suyunaman.

Yosh shoirlarning katta minbarlaridan biri “Yoshlik” jurnali hisoblanadi. Shuning uchun bo’lsa kerak, aksariyat yosh shoirlar o’z she’rlarini mazkur jurnalga ishonishadi.

Afsuski, bu she’rlarning hammasi haqida ham yaxshi fikr bildirishga ojizmiz. Ammo ularning orasida yuragimizni jiz ettirgan misralar ham uchraydi. Surxondaryolik yosh qalamkash Barno Donaevaning:

Shivirlaydi telba yomg’irlar,
Har ohangda sening ismingni.
Qay musavvir chizib ulgurgan,
Yuragimga o’yib rasmingni,

– degan misralarida ko’ngildagi dard jilmayib turibdi. To’g’ri, uning tashbehi yangilik emas. Lekin uning aytimida erka dadillik bor…

Yana bir shoiramiz, andijonlik Zulxumor Orifjonovaning ushbu satrlari dilingizga yorug’ hislar soladi:

Bahor kelib tog’lar bag’rida,
Paydo bo’lar ohu izlari.
Ochiladi qiru adirda,
Momoqaymoq quyosh qizlari…

Menga “Momoqaymoq quyosh qizlari” degan o’xshatish juda yoqdi. Zulxumor tabiat haqida ko’p yozar ekan. Shu o’rinda kichik e’tirozimiz bor: tabiatni kuzatganda faqat yurak ko’zi bilan emas, bilimni ham ishga solib nazar tashlamoq lozim deb o’ylaymiz. Chunki tabiatdagi ba’zi jarayonlar she’rda aks etganda o’quvchini chalg’itmasligi lozim. Qizimiz she’rida: tog’lar bag’rida bahor kelishi bilan ohu izlari paydo bo’ladi, degan fikrni ifodalagan. Vaholanki, ohular barcha faslda ham tog’larni makon tutishadi…

Andijonlik yosh shoira Go’zaloy Abdullaevaning she’rlarida ham nimadir bordek. Uning “Vatan” nomli she’ri garchi tugal bo’lmasa-da, ayrim misralari o’quvchida umid uyg’otadi:

Bog’larimda barg yozsa quvonch,
Baxtlarimdan to’yib zeriksam…

Bu misralarni o’qib, o’quvchi qalbida baxtu quvonchdan ham zerikib bo’ladimi, degan ulkan savol uyg’onadi. Ana shu savolning o’zida ko’ngilning taftishi boshlanadi. Bu yaxshi. Lekin Go’zaloyning aksariyat she’rlarida tuyg’u, fikr izchil rivojlanmagan. She’r nainki yurakda, balki butun vujudda ildiz otgandagina shoirga aylanish mumkin. She’r yurakning nafasiga to’lgan so’zdan yaraladi. Shunday ekan, u nafas olib turadi.
“Qolip”ga tushgan she’rda esa nafas bo’lmaydi. Nafassiz, hissiz she’r qanday qilib o’quvchining qalbida yangi hayot boshlashi mumkin?!

Yosh shoiralar Donoxon Jumaeva, Zilola Xushvaqtova, Durdona Abduraimova, Dilafro’z Abdujalilova she’rlarini qayta-qayta o’qib, rosti gap, ularning she’ri bilan nima demoqchi ekanligini tushunmadik. Bilganimiz shu bo’ldiki, ular yozishni yaxshi ko’rishadi, xolos. Biroq faqat yozishning o’zi bilan ish bitmaydi. Avvalo o’qish kerak, juda ko’p o’qish kerak, nazarimizda. Lekin zo’r shoir bo’lish umidini ham yo’qotmaslik lozim.

Surxondaryolik yana bir ijodkor ukamiz Nuriddin Rashidovning she’rlarida o’ziga xos ohangli dard bor:

Tunlarni ulab tongga,
Yuragim to’lib qonga,
Borolmay sen tomonga,
Bedor sog’inayapman,

– deydi u shoir bo’lmoqchi bo’lgan oshiq yuragi bilan.

Afsuski, bu – eski, hammani zeriktirgan, sarg’ayib ketgan tuyg’uning surati.

Ko’ngil ko’zlarini kattaroq ochib qarasak, borliqning qalbida tug’yon urayotgan tuyg’ular qanchalar bepoyon ekanligining guvohi bo’lamiz. Ko’ngilning ko’zini ochish uchun esa Navoiyni, Bedilu Mashrablar g’azallarini takror-takror o’qishimiz kerak.

Jahongirbek Norbo’taevning she’rlarida izchil bayonchilik ko’zga tashlanadi:

Agar og’ir bo’lsa gunohim,
Bir bandangni o’zing kechirgil.
Xudojonim, marhamat ko’rsat,
Ko’ksimdagi g’amni o’chirgin…

Jo’n. Kundalik gaplar… Qashqadaryolik shoira Dilnoza Murotovaning she’rlari odamda tirishib-tirmashib yozilgandek taassurot uyg’otadi. She’rlarni birin-ketin o’qiyverasan, o’qiyverasan, ammo dilingdagi biror nuqta jiz etmaydi. Yana o’sha gap: bayonchilik. To’g’ri, Dilnoza Vatan, yurt, xalq haqida ko’p yozgan. Bu mavzularda yozish katta mas’uliyat talab qiladi. Bu mavzularda faqat dildan, yanada ochiqroq aytsak, jon ichidagi shaffof sog’inch bilan yozish kerak deb o’ylaymiz.

Bobolarim sevgan ulug’ maqsadlar,
Bugun oliygohda, davrada yashar.
Momolarim bag’rida o’sgan farzandlar,
El-yurt xizmatiga odimlay boshlar…

Yuqoridagi misralar Dilnozaning “Elim” nomli she’ridan. Fikri ojizimizcha, bu oddiy xabardan boshqa narsa emas.
Bugungi kun o’quvchisi ozod fikrlar, yurakni uyg’otadigan yangi tuyg’ularga oshno bo’lsam, deydi. Uni bunday she’rlar bilan aldab bo’lmaydi.

Xursanoy Ismatovaning ham bir necha she’rlari bilan tanishdik. U bir she’rida:

So’zga sajda qilib dil saroyimda,
Xayolan hayotda kezib yuribman, – deydi.

Uning she’rlarida pishmagan, g’o’r fikrlar juda ko’p. Xuddi shunday Muattarxon To’ychievaning she’rlaridagi fikrlar eski, tuyg’ular juda jonsiz tuyuldi bizga.

Bu ikki buyugim – Vatan va Onam,
Ikkisin jonimda jonday asrayman,
Ularga munosib farzand bo’lolsam,
Otamga rahmatlar olib bergayman,

– deydi shoira bir she’rida. Shiddatli asrning shiddatli tafakkuriga ega bo’lgan o’quvchiga bu she’r nima bera oladi, deb o’ylaysiz.

Salimaxon Dehqonovaning “Quyosh”, “Tog’ va bulut” masalini (o’zi masalmikin bu) o’qib hech nimani tushunmadik. Go’yo zarkokil quyoshning ishqi yengiltak bulutga tushganmish, ammo “qalbi yuz bir  siniq” bo’lgan tog’ esa quyoshga oshiqu shaydo bo’lganmish.

Balki muallif tabiat manzarasi orqali hayotiy biror voqeani aks ettirmoqchi bo’lgandir. Lekin bu o’zini oqlamagan…

Xullas, gapning lo’ndasini aytadigan bo’lsak, bugun xalqimizga yuragi gupirib turgan she’rlar kerak. Toki bunday she’rlar har bir o’quvchini Vatanni, ona tuproqni, hayotni, haqiqatni sevishga o’rgatsin. Yuqorida nomlarini zikr etganimiz – yosh shoirlar bizdan injimasinlar. Unutmang, dorining achchig’i tez shifo bo’ladi. Va yana bir narsa: faqat yurakdan chiqqan she’rgina yurakka yetib boradi. Ana shu oddiy haqiqatni tushunmaslik esa so’zga, qolaversa, adabiyotga xiyonatdir.

021

(Tashriflar: umumiy 210, bugungi 1)

Izoh qoldiring