Asqar Mahkam 55 yoshda.

55
Асқар атайлаб ёр-дўстларини уйига чақириб туғилган кунини нишонлаганини шахсан мен эслай олмайман. Эҳтимол, тор доирада (оила аъзолари даврасида) таваллуд куни нишонлагандир.
Шу кунларда Асқар дўстимизнинг “Ҳақ” китобини қайта ўқиб чиқдим. Мутолаадан сўнг Рангонтовда макон қурган биродаримиз Саййид Неъматуллоҳ Иброҳим 1998 йил 10-12 июл кунлари қоғозга туширган дил сўзлари остига имзо чекиш учун шу мўъжаз мақолани ёздим.

121

Набижон Боқий
55 ЁШЛИ ИНСОН ИЗТИРОБЛАРИ

Нечун юракда тош, кўзларда ҳузун?
Нечун хўрланган инсонлар фарёди?
Нечун? Нечун ёлғоннинг умри узун?
Нечун? Тирилмасми ўтканлар ёди?

Рауф Парфи

      27 ноябр куни шоир Асқар Маҳкам 55 ёшга тўлади. Яқиндагина (2007 йили)  Хуршид Даврон ҳам 55 ёшга кирган эди; ўша сана муносабати билан Тўра Сулаймоннинг фарзандлари ва қадрдонлари атайлаб эллик бешта қирғовул отиб Дўрмонга йўқлаб келишганди. Қирғовул қовурдоқ эсга тушганда гоҳ Иброҳим Ҳаққул, гоҳ Эркин Аъзам бош чайқаб қўяди: “Хуршидхон шахсан қатнашмаса ҳам туғилган кунини зўр нишонлаганмиз!” дейишади. Дарҳақиқат, ўшанда шоҳона базм уюштирилган бўлса-да, Хуршид Давроннинг ўзи уйида иситмаси баланд, тоби қочиб ётгани учун келолмаган,аммо даврада айтилган бутун табрикларни қўлтелефони орқали эшитган эди. Мен ҳозир қирғовулхўрликни эмас, балки “юбиляр” қатнашмаса ҳам маросим ўтказиш мумкинлигини эслатяпман.

Асқар атайлаб ёр-дўстларини уйига чақириб туғилган кунини нишонлаганини шахсан мен эслай олмайман. Эҳтимол, тор доирада (оила аъзолари даврасида) таваллуд куни нишонлагандир.
Шу кунларда Асқар дўстимизнинг “Ҳақ” китобини қайта ўқиб чиқдим. Мутолаадан сўнг Рангонтовда макон қурган биродаримиз Саййид Неъматуллоҳ Иброҳим 1998 йил 10-12 июл кунлари қоғозга туширган дил сўзлари остига имзо чекиш учун шу мўъжаз мақолани ёздим. Неъматхон акадан иқтибос:
“Асқар Маҳкам ўз асарларида Инсонни бор мураккаблиги билан тасвирлайди. Юзаки тавсиф этиш унинг руҳиятига ётдир. Бошқача қилиб айтганда, у Инсонни нафрат билан севади, инкор билан эътироф этади, оғу билан даволашга, алам билан шодлантиришга интилади. Бу ҳаётни файласуф назари билан дарк этган (ёхуд сўфиёна кўнгил билан мушоҳада қилган), иймон рукнларини яхши англаб етган шоирнинг ботин-ботнида шаклланган талаблардир.
Инсон тийнатида иймон нури нақадар ботин бўлса, Асқар Маҳкам шеъриятидаги нур ҳам шу қадар мастурдир. Бу нурни илғамоқ учун китобхон бедордил ва теран нигоҳли бўлмоғи керак.
Шоирлик Асқар Маҳкам учун касб эмас, балки доимимй юрак дардидир. У ҳеч қачон шеърни шунчалик маҳорат кўрсатиш учун ёзмайди. Унинг барча битиклари бир мўмин-мусулмон Одамнинг изтиробларидир…
Бундай яшаш нақадар оғир…
У одамзот умрининг хушнуд лаҳзаларини васф этмади. Шусиз ҳам дунёда маддоҳ шоирлар бисёрлигини эрта англаб ижод қилди. У инсон ва ҳаёт хусронларини яшади, кўрди, ҳис этди ва бор бўйича қоғозга туширди…
Қирқ йил давомида бирор бор шоирлик даъвосини қилмаган, минбар ва мукофот талашмаган, таъна ва таъма нималигини билмаган ва бу қалб қирқ йиллик изтироблар, сангин андишалар, саҳроий садолар, дарвишона туйғулар туғёнида ўз қаъридан дурлар сочди…
Асқар Маҳкам ўз шеърини ҳикмат даражасига кўтара олган шоирлар тоифасига мансубдир.
“Ҳақ” китобидаги шеърлар руҳнинг сангин садоларидир. Бу садолар меҳрсизлик, диёнат ва хиёнат, бахт ва бахтсизлик, офият ва офат оралиғида яшаётган одамларни бир зум ҳушёр торттиради, ҳаёт ва ўлим, бандалик ва ғафлат, иймон ва инсон, суврат ва сийрат, мозий ва келажак ҳақида тафаккур қилишга ундайди.
Адабий танқидчилик Асқар Маҳкам шеърияти хусусида ўз фикрини айтиши керак. Бинобарин, “Таважжуҳ”га бир алломанинг таважжуҳи, “Тазарру”га соҳибназар бир орифнинг назари тушса, адолатли иш бўлур эди…”
Иқтибос тамом.

Шу ўринда бир воқеа ёдимга тушди. Асқар Тошкентнинг Қибрай туманида жойлашган ёзувчиларнинг Дўрмон ижод боғида “Авесто”ни таржима қилиб юрган кезлари (1999 йил) мен “Ҳақ” китобини оқсоқолимиз Саид Аҳмадга бердим. Орадан бир ҳафта ўтиб, Саид Аҳмад Республикамизнинг эски раҳбарига ҳушомад қилиб Саидшароф деб исм қўйган неварасидан мени чақиртирди. Боғ ҳовлисига кирсам, чой дамлаб кутиб ўтирган экан.
– Берган китобингни ўқиб чиқдим… Кечалари уйқум қочиб кетди… Шоир бунақа бўлар экан-ку! Оббо азамат-эй!.. Шу китобни сочларини ўстириб елкасига тушириб юрадиган анави йигит ёзганми?.. Ҳеч ишонгим келмайди… Мен бўлсам, фалончини шоир деб юрган эканман-а!.. – Саид Аҳмад менга чой қуйиб узатади. Индамай ўтириб бир пиёладан чой ичамиз. Сўнг у яна давом этади: -Мен бўлсам, пистончини ҳам шоир деб юрган эканман-а!
– Шу гапларингизни менга айтмасдан, кичикроқ мақола қилиб бирорта газетада эълон қилсангиз бўлмайдими? – дейман жўрттага.
– Ие, эсинг жойидами?! Агар “Ҳақ”ни ёки унинг авторини мақтаб мақола ёзсам, улар мени талаб ташлайди-ку! – деди Саид Аҳмаб лунжларини шишириб.
Шу заҳоти дик этиб ўрнимдан тураман-да:
– Ҳозир бориб Пистончига айтаман, Саид Аҳмад Сиздан Асқар Маҳкам зўр шоир экан деяпти, “Халқ сўзи” газетасига шу ҳақда мақола ёзиб ўтирибди дейман, – деб ҳовлидан чиқиб кетаман.
Ишларим бор эди. Шунақа деб чиқиб кетмасам кечгача олиб ўтираверарди.
– Биламан, сен чақимчи эмассан! – деб кулиб қолади Саид Аҳмад.
– Бор ҳақиқатни айтиш чақимчиликка кирмайди, огоҳлик ҳисобланади, – дейман тўхтаб орқамга бурилиб.
“Пистончи” ўша пайтларда ҳар бир ижодкордан йўқ жойдан битта айб топиб керакли идорага қўнғироқ қилиб, “юқори”ни ҳам безор қилган, “пастдагилар”нинг ҳам жонига теккан эди. “Пистончи”га қўйиб берилса, у ҳаммани оттириб юбориб, ўзи куйиб кетган уйнинг мўрисидек қаққайиб қолишни истарди…
Орадан яна уч-тўрт кун ўтгач, Асқарни бошлаб Саид Аҳмад домланинг боғ ҳовлисига кирдик. Домла яна чой дамлади.
– Ҳа, Набишка, Пистончи эски иштонини ечиб бермадими? – деб пичинг қилди.
– Йўқ, ечиб бермади. Чунки Пистончининг ўзи Изқуварнинг эски иштонини кийиб юрган экан, – дедим.
Кулишдик.
– Домла, Асқарга тунов куни айтган гапларингизни айтсам, худо ҳаққи, ишонмади! “Ўша Чол шеърни, шеъриятни тушунар эканми?!” деяпти.
Асқар кулиб юборади. Дарҳақиқат, у Саид Аҳмад ўша гапларни айтганига асло ишонмаган эди.
– Ўзинг ҳам роса қўшиб-чатган бўлсанг керак-да?! – дейди Саид Аҳмад.
– Тўғри, – дейди Асқар  гапга қўшилиб. – Набижон танқидни ҳам, мақтовни ҳам ошириб юборади.
– Лекин, Асқаржон, ростдан ҳам қоладиган китоб ёзибсиз! Кўз тегмасин! – деб алқайди Саид Аҳмад.
– Раҳмат, — дейди Асқар.
Хуллас, Неъматхон ака, ўша воқеани кейин мен Садриддин, Абдуғафурларга ҳам айтганман. Янглишмасам, улар мени ҳазиллашяпти деб ўйлайди. Шунчаки кулиб қўйишади, холос. Асқар ҳам гапни дарров ҳазилга буради.
Мен бўлсам, Неъмат ака, “Ҳақ”қа Сиз ёзган сўзбошини илгари эътиборсиз ўқиган эканман. Энди синчиклаб мутолаа қилдим ва муҳим ўринларига ич-ичимдан таҳсин ўқидим. Раҳмат Сизга, Неъмат ака!
Асқарнинг шеърлари, ростдан ҳам, Одамнинг изтироблари. Асқар жиддий йигит эди, миллатимизнинг номуси эди, ори эди. Унинг ижодий мероси ҳам миллатнинг ор-номуси бўлиб қолаверади.
Дарвоқе, Асқар дўстимизнинг туғилган куни муносабати билан Сирдарёдан (Айдаркўл томонлардан) эллик бешта қирғовул ёки тустовуқ отиб келтирилмайди. Агар мўйловимизни ҳазиломуз қимирлатиб қўйсак бас, Тўра Сулаймон билан ота-бола тутинган Асқаржоннинг хотираси ҳурмати учун Бойсун куёви Яшин овчи икки-уч кунда эллик бешта даррандани машина юкхонасида Тошкентга келтирган бўларди. Йўқ, биз узоқ давом этган мунозаралардан сўнг паррандаю даррандаларга амнистия эълон қилдик: улар эмин-эркин яшайверсин, фақат ҳар гал осмони фалакка парвоз этаётган чоғларида ўтган-кетган зотларни эслаб ўз тилларида чуғурлашиб дуо ўқиб қўйсалар кифоя. Шунда дўстимиз Асқар Маҳкамнинг покиза руҳи ҳам албатта шод бўлгай.
Шоир дўстимизни Аллоҳ раҳматига олган бўлсин! Омин.

Тошкент, Дўрмон
2013 йил 17 ноябр

(Tashriflar: umumiy 85, bugungi 1)

Izoh qoldiring