Oktavio Paz. She’rlar. Xurshid Davron tarjimalari

04531 март — мексикалик шоир, Нобел мукофоти соҳиби Октавио Паз  таваллуд топган кун

   Жаҳон адабиётининг ёрқин вакили Октавио Паз (Oktavio Paz) испанча шеъриятни бадиий кашфиётлари билан бойитган, фикрларни жамлашга мойил, метафораларга бой, юксак рухиятли интеллектуал шоирдир. Бир муддат Мексиканинг Ҳиндистондаги элчиси сифатида ишлаган шоир Бобурийлар сулоласи тарихи билан қизиққан, бу қизиқиш унинг шеърларида ҳам акс этган.

ОКТАВИО ПАЗ
ШЕЪРЛАР
Хуршид Даврон таржималари
045

056Октавио Паз (испанчада: Oktavio Paz; русчада: Октавио Пас) (1914.31.3 — Мехико — 1998) — мексикалик шоир. Биринчи шеърий тўплами «Но пасаран» 1936—39 й.ларда Испанияда бўлган фуқаролар урушига бағишланган. «Инсон илдизи» (1937), «Сенинг равшан соянг остида» (1937), «Дунё чеккасида» (1942), «Мадҳия мағзи» (1954), «Қуёшнинг тоши» (1957), «Яхлит шамол» (1966) ва бошқа тўпламларида Октавио Паз миллий лирикани бадиий кашфиётлари биланн бойитган, фикрларни жамлашга мойил, метафораларга бой, юксак рухиятли интеллектуал шоир сифатида намоён бўлади. У қадимий Мексика ҳамда Осиё халқлари маданий меросига тез-тез мурожаат этади. «Ёлғизликнинг чалкаш йуллари» (1956) эссе-китобида мексикаликлар руҳиятини, Мексиканинг тарихий ўзига хосликларини тадқиқ этади. Октавио Пазнинг фикрича, шоирнинг ҳозирги жамиятдаги вазифаси инсон ва ташқи дунё бирлигини тиклашдир.
Октавио Паз Мексиканинг Ҳиндистондаги элчиси (1962—64), Гарвард ун-тининг фахрий доктори (1981). Санъат ва сиёсат соҳасидаги бир неча журналларга, жумладан, «Плурал» («Plural») журналига бошчилик килган.  Нобель мукофоти лауреати (1990).

045
ҲУМОЮН* МАҚБАРАСИ

080

Арилар тортишуви
Ё маймунлар баҳсидан
Пайдо бўлиб бирлашмиш
( Тошу ҳаво, қушлардан
Юксалган қирмиз олов
Сув узра муаллақ вақт)

Сассизлик обидаси

* Ҳумоюн — Бобур мирзонинг тўнғич ўғли

ИККИ ВУЖУД

Учрашади икки вужуд
Икки тўлқин мисоли
Уммондай чексиз тунда.

Учрашади икки вужуд
Илдизлардай чирмашиб.
Боғдай чайқалган тунда

Баъзан эса икки вужуд
Икки совуқ тош каби
Саҳродай унсиз тунда.

Баъзан эса икки вужуд
Бамисли икки ханжар
Совуқ чарақлар тунда.

Ва баъзида икки вужуд
Учар икки юлдуздай
Бўм-бўш осмонли тунда…

ҚИЗ

Эй қиз, шивирласанг “Дарахт” деб секин,
У юксала бошлайди осмонга қараб
Юксалгани сайин, унга  тикилиб,
Яшилланар бизнинг нигоҳларимиз.

Эй қиз, шивирласанг “Осмон” деб секин,
Шамол билан жанг бошлар булут,
Бу бепоён осмону фалак
Айланар тип-тиниқ жанг майдонига.

Эй қиз, шивирласанг “Сув” дея секин,
Қуриган булоқлар қайнай бошлайди,
Япроқлар чўмилар,тошлар чўмилар,
Биз эса булутга айланажакмиз.

Эй қиз, бир сўз демадинг, энди
Сап-сариқ долғали қуёш ёлида
Бизни узоқларга олиб кетажак
Ва олиб қайтажак, қўл тегизмасдан,
Яна ўша-ўша жойга кун ўртасида —
Яна ўзимизга олиб қайтажак.

ТОШ

Мен умримни туш кўрдим,
Узоқ-узоқ йўл юрдим.
Чор атрофга тўймасдан
Уфқ томонга бордим.

Аммо,тушим узилди,
Яна ўнгимда кўрдим
Харсангтошга михланган
Занжир билан турардим.

Бош эгиб турар эдим,
Қайғудан кўзим тиниб,
Занжирмас,тушлар билан
Қабртошга михланиб.

ЯШИЛ СИЁҲ БИЛАН

Яшил сиёҳ билан боғу роғлар,ўрмонларни чизаман,
ҳарфлар бўлиб шовуллаган япроқларни чизаман,
пайдо этаман сўз дарахтларини,
энг охири сўзларимдан ёндираман юлдузларни.

Сўзларим тўкилсин қордай оқ баданинг узра,
қорли далаларга тўкилган япроқлар бўронидай,
уйимни ўраган чирмовуқ каби
чирмасин қоғозларни сўзларим яшиллиги

Сўзларим тўкилсин қўлинг, бўйнинг, сийнангга,
киндигинг, денгиздек сокин пешонангга,
сўзларим тўкилсин қирмизи сочларингга,
чечак найчасини қимтиган тишларингга.

Баҳор япроқларга кўмган дарахтдек
безангин ям-яшил сўзларим билан,
безангин ям-яшил юлдузлар билан
ва кўзингда чароғон юлдузлар порлаб
юксакларга тикил, самога тикил
044

OKTAVIO PAZ
SHE’RLAR
Xurshid Davron tarjimalari
045

Oktavio Pas  Paz (1914.31.3 — Mexiko — 1998) — meksikalik shoir. Birinchi she’riy to’plami «No pasaran» 1936—39 y.larda Ispaniyada bo’lgan fuqarolar urushiga bag’ishlangan. «Inson ildizi» (1937), «Sening ravshan soyang ostida» (1937), «Dunyo chekkasida» (1942), «Madhiya mag’zi» (1954), «Quyoshning toshi» (1957), «Yaxlit shamol» (1966) va boshqa to’plamlarida Oktavio Paz milliy lirikani badiiy kashfiyotlari bilann boyitgan, fikrlarni jamlashga moyil, metaforalarga boy, yuksak ruxiyatli intellektual shoir sifatida namoyon bo’ladi. U qadimiy Meksika hamda Osiyo xalqlari madaniy merosiga tez-tez murojaat etadi. «Yolg’izlikning chalkash yullari» (1956) esse-kitobida meksikaliklar ruhiyatini, Meksikaning tarixiy o’ziga xosliklarini tadqiq etadi. Oktavio Pazning fikricha, shoirning hozirgi jamiyatdagi vazifasi inson va tashqi dunyo birligini tiklashdir.
Oktavio Paz Meksikaning Hindistondagi elchisi (1962—64), Garvard un-tining faxriy doktori (1981). San’at va siyosat sohasidagi bir necha jurnallarga, jumladan, «Plural» («Plural») jurnaliga boshchilik kilgan. Nobel` mukofoti laureati (1990).

045

HUMOYUN* MAQBARASI

Arilar tortishuvi
YO maymunlar bahsidan
Paydo bo’lib birlashmish
( Toshu havo, qushlardan
Yuksalgan qirmiz olov
Suv uzra muallaq vaqt)

Sassizlik obidasi

* Humoyun — Bobur mirzoning to’ng’ich o’g’li

IKKI VUJUD

045

Uchrashadi ikki vujud
Ikki to’lqin misoli
Ummonday cheksiz tunda.

Uchrashadi ikki vujud
Ildizlarday chirmashib.
Bog’day chayqalgan tunda

Va ba’zida ikki vujud
Ikki sovuq tosh kabi
Sahroday unsiz tunda.

Va ba’zida ikki vujud
Bamisli ikki xanjar
Sovuq charaqlar tunda.

Va ba’zida ikki vujud
Uchar ikki yulduzday
Bo’m-bo’sh osmonli tunda…

QIZ

Ey qiz, shivirlasang “Daraxt” deb sekin,
U yuksala boshlaydi osmonga qarab
Yuksalgani sayin, unga tikilib,
Yashillanar bizning nigohlarimiz.

Ey qiz, shivirlasang “Osmon” deb sekin,
Shamol bilan jang boshlar bulut,
Bu bepoyon osmonu falak
Aylanar tip-tiniq jang maydoniga.

Ey qiz, shivirlasang “Suv” deya sekin,
Qurigan buloqlar qaynay boshlaydi,
Yaproqlar cho’milar,toshlar cho’milar,
Biz esa bulutga aylanajakmiz.

Ey qiz, bir so’z demading, endi
Sap-sariq dolg’ali quyosh yolida
Bizni uzoqlarga olib ketajak
Va olib qaytajak, qo’l tegizmasdan,
Yana o’sha-o’sha joyga kun o’rtasida —
Yana o’zimizga olib qaytajak.

TOSH

Men umrimni tush ko’rdim,
Uzoq-uzoq yo’l yurdim.
Chor atrofga to’ymasdan
Ufq tomonga bordim.

Ammo,tushim uzildi,
Yana o’ngimda ko’rdim
Xarsangtoshga mixlangan
Zanjir bilan turardim.

Bosh egib turar edim,
Qayg’udan ko’zim tinib,
Zanjirmas,tushlar bilan
Qabrtoshga mixlanib.

YASHIL SIYOH BILAN

Yashil siyoh bilan bog’u rog’lar,o’rmonlarni chizaman,
harflar bo’lib shovullagan yaproqlarni chizaman,
paydo etaman so’z daraxtlarini,
eng oxiri so’zlarimdan yondiraman yulduzlarni.

So’zlarim to’kilsin qorday oq badaning uzra,
qorli dalalarga to’kilgan yaproqlar bo’roniday,
uyimni o’ragan chirmovuq kabi
chirmasin qog’ozlarni so’zlarim yashilligi

So’zlarim to’kilsin qo’ling, bo’yning, siynangga,
kindiging, dengizdek sokin peshonangga,
so’zlarim to’kilsin qirmizi sochlaringga,
chechak naychasini qimtigan tishlaringga.

Bahor yaproqlarga ko’mgan daraxtdek
bezangin yam-yashil so’zlarim bilan,
bezangin yam-yashil yulduzlar bilan
va ko’zingda charog’on yulduzlar porlab
yuksaklarga tikil, samoga tikil

044

(Tashriflar: umumiy 155, bugungi 1)

1 izoh

Izoh qoldiring