Ассалому-алайкум Хуршид ака. Миямда бир фикр чарх уриб туради. Кеча ё бугун эмас, ҳатто келгусида ҳам бу сайт хизматлари тарих зарварақларида абадий қолгусидир. Шу боис, кечмишларимни сайт билан боғлаб тургим келади…

РАЖАБ ХОЛБЕК
ХУРШИД ДАВРОН ВА УНИНГ КУТУБХОНАСИ ҲАҚИДА

Борлиқ айланади — мен борман.
Гуллар очилади — мен борман.
Қушлар сайрар – мен борман
Сувлар оқаверар — мен борман
Одамлар сўйлашар – мен борман.

Борлигимни сезиб турсам-да,ҳайратларим саволларга қориштирсам-да,баъзида ўз-ўзимдан бир жимликка чўкиб қолавераман.Бу жимликлар мени олис-олисларга олиб кетаверади.Саволлар бир нуқтада йиғилиб, кўзларимга, юрагимга ботаверади.Жимликлар йиғилиб сукунатга айланаверади.Сукунат ўз дардларини, ўз кечмишларини айтаверади.Борлик ва йўқлик остонасида ўзимни қанчалик хокисор тутмай, менинг ҳам дунёга нималардир айтгим келади.

Сўз айтиш эса, шунчаки гап эмас.
Жиддийроқ ўйлаб қарасанг эрмак ҳам эмас.

Қанчадан-қанча қутлуғ нарсалар авлодлардан- авлодларга фақат китоблар орқали етиб келганлигини яхши биламиз.Китоблар эса, бугунимиз, эртамиз ва келажагимиздир.Ота-буваларимиз томонида яратилган қанчадан-қанча шоҳ асарлар бугун бизга етиб келмаганлиги боис, биз бугун Европадан ўрганганларимизнинг этагидан тутиб, ўзимизни алдаб юришга мажбур бўлмоқдамиз.қанчадан-қанча гиёҳлар ён-атрофимизда ўсиб ётгани билан уларнинг нималарга даво эканлигини кўпчилигимиз билмаймиз.

Ҳолбуки, бу гиёҳлар ва уларнинг даволари тўғрисида ота-буваларимиз тушунарли ва ишончли кўрсатмалар бериб ўтганлар.

Бизнинг қарашларимиз эса, йўқотишнинг оддий усулларидан биридир.

2026 йилда 70 ёшни қораладим.Йиллар ўтди, қанча сувлар оқиб кетди.Энди бу ёшни қарилик десамми ё бир қадар эпақага келиш десамми ё бошқа нарсага йўғирсамми, бу саволлар қаршисида ўзим ҳам жимликларга толгандек бўламан.

Мен ўзим ўйлаганларимнинг ёки орзуларимнинг ярмига эмас, тўртдан бирига ҳам эришолмаганимни ҳисобга олсам, бу ёш қанчалар қайғули, қанчалар изтиробли бўлса ҳам бу бор гап.Албатта, бунга ҳеч ким эмас балки ўзим айбдорлигимни тан оламан.Бундай пайтлар ўзимни кечиришим бироз қийинроқ кечади.Ўйласам хатоларим тизилиб келаверади.Лекин начора.Умр деганлари ўтиб кетди.Бугун дийдиё қилганим билан ҳеч нарсани қайтадан бошлаб ёки ўзгартириб бўлмайди.Чин, бу вақт оралиғида мен қанчалар китоблар ўқидим, қанчалар китоблардан воз кечдим, қанчалар китоблардан ярим –ёрти ўқиб сакраб кетдим.Бу энди менинг руҳиятимга боғлиқ ишлар.Кейинги пайтларда,Хуршид Даврон кутубхонаси сайти мени улкан бир кутубхона билан таъминлаб келаяпти десам муболаға бўлмайди.2007 йилдан 2026 йилгача бу кутубхонада қанчадан-қанча ижодиётлар жойлаштирилганини ҳисоблай оласизми? Бу китобларни ўқиш ва мулоҳаза қилиш ҳамманинг ҳам қаршисида турган вазифа эмас. Лекин ҳар бир шахс, ҳар бир ижодкор бу сайтдан баҳра олишини жуда-жуда истар эдим.Мен мана шу кутубхонада йиллар ва адабиёт ўзгараётганини, адабиёт ёшараётганини чуқур ҳис этдим.Ва баъзи ўринларда ўзим ёзганларимдан шафқатсизларча воз кечдим.Кутубхонадан ўқиб ўрганганларим мени шунга мажбур этди.Бу борада мен Ўзбекистон халқ шоири Хуршид Даврондан жуда миннатдорман.Шу куч, шу истак, шу хоҳиш Хуршид Давронни умрининг сўнгигача тарк этмаслигини яратгандан сўраб қоламан.

Менинг озгина шоирлигим бор.Бироқ тан олиб айтишим лозимки, иқтидорим бугунги талаб даражасида эмас.Табиатан берилганича нималардир ёзиб тураман.Лекин шу ҳолимда ҳам анча-мунча шеърга,ундай-бундай асарга мағлуб эмасман.Ўзимга ёқмаган шеъриятни тан олгим келмайди.Ўзимча, бир ўқишга ярайди деб қўяман, холос.Лекин ўша “бир ўқишга арзийдиган шеър” ёки асар ҳам кимнингдир машаққатли меҳнати, кимнингдир кўнгил рози эканлигини ҳисобга олсак, бу шеърларга ҳам паст назар билан қараб бўлмайди.Бу балки менинг қусуримдир, балки ҳавойи ғуруримдир.Бу борада ҳам мен Хуршид Даврон кутубхонасидан кўп нарсалар ўргандим десам муболаға бўлмайди.Хўш, нима учун мен шеърлар ёзиб ижод қилиб тураман.Бунинг сабаби кўп эмас.Худо берган тафаккурни ишлатмаслик, тасаввуримда яратганга нисбатан исёндек ёки ўз-ўзимга қарши боришдек туйилади.Тафаккурни ишлатмаслик ва бу борада нималардир қолдирмаслик ўз-ўзингга хиёнат ёки қотилликдай бир гап.Хиёнат ва ўзимга-ўзим қотиллик қилмаслик илинжида у ёки бу нарсалар қоралаб тураман.Ёзганларим кўнглингизга бориб етмаса ёки кўнглингизни жизиллатмаса бу менинг айбим, менинг гуноҳим.Кўнглимдан кечганини кучим етганча қоралаганман.Бунинг учун мен бошқалардан узр сўрайман.Албатта, Хуршид Даврон томонидан битилган шеърлар, тарихий мажмуалар ёки мақолалар бир томон бўлса,сайтнинг йўлга қўйилиши унинг улкан ютуғидир дегим келади.

Шу сайт орқали Хуршид Даврон ўзбек ижодкорларини, хусусан ёшлар ва вилоятларда яшаб ижод қилаётганларни тарғиб қилиб, ижодларидан намуналарни халққа етказиб келмоқда.

Хуршид Даврон ХХ аср ўзбек шеъриятининг забардаст шоирларидан бири.Ундан кўп нарса ўрганиш мумкин.Бугунги ёшлар ўрганиб келаяптилар ҳам.Сайтда менинг кўзим тушган Рафиқ Ўзтурк, Мирзоҳид Музаффар, Гўзал Рўзиева, Жонтемир, Исломбек Мирзақулов,Муслимбек Мусаллам, Нозима Ҳабибуллаева, Шаҳриёр Шавкат ва бошқалар Хуршид Давронни устоз деб унга эргашганликлари ҳам бунинг яққол мисолидир.

Мен журналистика факультетида ўқимаганман.Шу боисдан журналистика соҳасида билимим ҳаминқадар бўлиши мумкин.Чунки журналистика факултетида ўқилган маърузалардан йироқроқ турганман. Лекин Хуршид Даврон кутубхонаси сайти орқали Талъат Солиҳов, Иброҳим Ҳаққул каби фан дарғалари таълимотидан қисман бўлса-да, баҳраманд бўлиб, нималардир ўрганишга интилдим. Бу борада ўз олган билимлари билан “Хуршид Даврон кутубхонаси” сайтида ўртоқлашган ёзувчи, филология фанлари номзоди Улуғбек Ҳамдамга ҳам ўз ташаккуримни айтсам арзийди.

Шунингдек, “Хуршид Даврон кутубхонаси”сайти билан танишиш асносида жаҳон ва япон шеърияти билан қандай ошноланганлигимни ҳам сезмай қолганман.Бу ошноланиш менинг ҳар бир сўзга нисбатан жиддийроқ муносабат билдиришимни белгилаб ва кўрсатиб туради,- десам муболаға бўлмайди..

Менинг фикрларимни ким қандай қабул қилади.Албатта, бу ҳар кимнинг ўз иши.Мен эса дилда борини қоғозга тўкишга ҳаракат қилдим.

Сурхондарё.
2026 йил март.

Assalomu-alaykum Xurshid aka. Miyamda bir fikr charx urib turadi. Kecha yo bugun emas, hatto kelgusida ham bu sayt xizmatlari tarix zarvaraqlarida abadiy qolgusidir. Shu bois, kechmishlarimni sayt bilan bogʻlab turgim keladi…

RAJAB XOLBEK
XURSHID DAVRON VA UNING KUTUBXONASI HAQIDA

Borliq aylanadi — men borman.
Gullar ochiladi — men borman.
Qushlar sayrar – men borman
Suvlar oqaverar — men borman
Odamlar soʻylashar – men borman.

Borligimni sezib tursam-da,hayratlarim savollarga qorishtirsam-da,ba’zida oʻz-oʻzimdan bir jimlikka choʻkib qolaveraman.Bu jimliklar meni olis-olislarga olib ketaveradi.Savollar bir nuqtada yigʻilib, koʻzlarimga, yuragimga botaveradi.Jimliklar yigʻilib sukunatga aylanaveradi.Sukunat oʻz dardlarini, oʻz kechmishlarini aytaveradi.Borlik va yoʻqlik ostonasida oʻzimni qanchalik xokisor tutmay, mening ham dunyoga nimalardir aytgim keladi.

Soʻz aytish esa, shunchaki gap emas.
Jiddiyroq oʻylab qarasang ermak ham emas.

Qanchadan-qancha qutlugʻ narsalar avlodlardan- avlodlarga faqat kitoblar orqali yetib kelganligini yaxshi bilamiz.Kitoblar esa, bugunimiz, ertamiz va kelajagimizdir.Ota-buvalarimiz tomonida yaratilgan qanchadan-qancha shoh asarlar bugun bizga yetib kelmaganligi bois, biz bugun Yevropadan oʻrganganlarimizning etagidan tutib, oʻzimizni aldab yurishga majbur boʻlmoqdamiz.qanchadan-qancha giyohlar yon-atrofimizda oʻsib yotgani bilan ularning nimalarga davo ekanligini koʻpchiligimiz bilmaymiz.

Holbuki, bu giyohlar va ularning davolari toʻgʻrisida ota-buvalarimiz tushunarli va ishonchli koʻrsatmalar berib oʻtganlar.

Bizning qarashlarimiz esa, yoʻqotishning oddiy usullaridan biridir.

2026 yilda 70 yoshni qoraladim.Yillar oʻtdi, qancha suvlar oqib ketdi.Endi bu yoshni qarilik desammi yo bir qadar epaqaga kelish desammi yo boshqa narsaga yoʻgʻirsammi, bu savollar qarshisida oʻzim ham jimliklarga tolgandek boʻlaman.

Men oʻzim oʻylaganlarimning yoki orzularimning yarmiga emas, toʻrtdan biriga ham erisholmaganimni hisobga olsam, bu yosh qanchalar qaygʻuli, qanchalar iztirobli boʻlsa ham bu bor gap.Albatta, bunga hech kim emas balki oʻzim aybdorligimni tan olaman.Bunday paytlar oʻzimni kechirishim biroz qiyinroq kechadi.Oʻylasam xatolarim tizilib kelaveradi.Lekin nachora.Umr deganlari oʻtib ketdi.Bugun diydiyo qilganim bilan hech narsani qaytadan boshlab yoki oʻzgartirib boʻlmaydi.Chin, bu vaqt oraligʻida men qanchalar kitoblar oʻqidim, qanchalar kitoblardan voz kechdim, qanchalar kitoblardan yarim –yorti oʻqib sakrab ketdim.Bu endi mening ruhiyatimga bogʻliq ishlar.Keyingi paytlarda,Xurshid Davron kutubxonasi sayti meni ulkan bir kutubxona bilan ta’minlab kelayapti desam mubolagʻa boʻlmaydi.2007 yildan 2026 yilgacha bu kutubxonada qanchadan-qancha ijodiyotlar joylashtirilganini hisoblay olasizmi? Bu kitoblarni oʻqish va mulohaza qilish hammaning ham qarshisida turgan vazifa emas. Lekin har bir shaxs, har bir ijodkor bu saytdan bahra olishini juda-juda istar edim.Men mana shu kutubxonada yillar va adabiyot oʻzgarayotganini, adabiyot yosharayotganini chuqur his etdim.Va ba’zi oʻrinlarda oʻzim yozganlarimdan shafqatsizlarcha voz kechdim.Kutubxonadan oʻqib oʻrganganlarim meni shunga majbur etdi.Bu borada men Oʻzbekiston xalq shoiri Xurshid Davrondan juda minnatdorman.Shu kuch, shu istak, shu xohish Xurshid Davronni umrining soʻngigacha tark etmasligini yaratgandan soʻrab qolaman.

Mening ozgina shoirligim bor.Biroq tan olib aytishim lozimki, iqtidorim bugungi talab darajasida emas.Tabiatan berilganicha nimalardir yozib turaman.Lekin shu holimda ham ancha-muncha she’rga,unday-bunday asarga magʻlub emasman.Oʻzimga yoqmagan she’riyatni tan olgim kelmaydi.Oʻzimcha, bir oʻqishga yaraydi deb qoʻyaman, xolos.Lekin oʻsha “bir oʻqishga arziydigan she’r” yoki asar ham kimningdir mashaqqatli mehnati, kimningdir koʻngil rozi ekanligini hisobga olsak, bu she’rlarga ham past nazar bilan qarab boʻlmaydi.Bu balki mening qusurimdir, balki havoyi gʻururimdir.Bu borada ham men Xurshid Davron kutubxonasidan koʻp narsalar oʻrgandim desam mubolagʻa boʻlmaydi.Xoʻsh, nima uchun men she’rlar yozib ijod qilib turaman.Buning sababi koʻp emas.Xudo bergan tafakkurni ishlatmaslik, tasavvurimda yaratganga nisbatan isyondek yoki oʻz-oʻzimga qarshi borishdek tuyiladi.Tafakkurni ishlatmaslik va bu borada nimalardir qoldirmaslik oʻz-oʻzingga xiyonat yoki qotillikday bir gap.Xiyonat va oʻzimga-oʻzim qotillik qilmaslik ilinjida u yoki bu narsalar qoralab turaman.Yozganlarim koʻnglingizga borib yetmasa yoki koʻnglingizni jizillatmasa bu mening aybim, mening gunohim.Koʻnglimdan kechganini kuchim yetgancha qoralaganman.Buning uchun men boshqalardan uzr soʻrayman.Albatta, Xurshid Davron tomonidan bitilgan she’rlar, tarixiy majmualar yoki maqolalar bir tomon boʻlsa,saytning yoʻlga qoʻyilishi uning ulkan yutugʻidir degim keladi.

Shu sayt orqali Xurshid Davron oʻzbek ijodkorlarini, xususan yoshlar va viloyatlarda yashab ijod qilayotganlarni targʻib qilib, ijodlaridan namunalarni xalqqa yetkazib kelmoqda.

Xurshid Davron XX asr oʻzbek she’riyatining zabardast shoirlaridan biri.Undan koʻp narsa oʻrganish mumkin.Bugungi yoshlar oʻrganib kelayaptilar ham.Saytda mening koʻzim tushgan Rafiq Oʻzturk, Mirzohid Muzaffar, Goʻzal Roʻzieva, Jontemir, Islombek Mirzaqulov,Muslimbek Musallam, Nozima Habibullaeva, Shahriyor Shavkat va boshqalar Xurshid Davronni ustoz deb unga ergashganliklari ham buning yaqqol misolidir.

Men jurnalistika fakultetida oʻqimaganman.Shu boisdan jurnalistika sohasida bilimim haminqadar boʻlishi mumkin.Chunki jurnalistika fakultetida oʻqilgan ma’ruzalardan yiroqroq turganman. Lekin Xurshid Davron kutubxonasi sayti orqali Tal’at Solihov, Ibrohim Haqqul kabi fan dargʻalari ta’limotidan qisman boʻlsa-da, bahramand boʻlib, nimalardir oʻrganishga intildim. Bu borada oʻz olgan bilimlari bilan “Xurshid Davron kutubxonasi” saytida oʻrtoqlashgan yozuvchi, filologiya fanlari nomzodi Ulugʻbek Hamdamga ham oʻz tashakkurimni aytsam arziydi.

Shuningdek, “Xurshid Davron kutubxonasi”sayti bilan tanishish asnosida jahon va yapon she’riyati bilan qanday oshnolanganligimni ham sezmay qolganman.Bu oshnolanish mening har bir soʻzga nisbatan jiddiyroq munosabat bildirishimni belgilab va koʻrsatib turadi,- desam mubolagʻa boʻlmaydi..

Mening fikrlarimni kim qanday qabul qiladi.Albatta, bu har kimning oʻz ishi.Men esa dilda borini qogʻozga toʻkishga harakat qildim.

Surxondaryo.
2026 yil mart.