Ёғоч деворлардаги тирқишлардан кираётган қуёш нурлари омборхона биноси ичини ғира-шира ёритиб турарди. Қўлига юққан оқиш ёғоч чангини ишқалаб ювиб ташлаш учун пайраҳага эгилар экан, у ўзини жиноятчи деб ҳис қилди…

Хидэо Такубо
ЁҒОЧ ТЎЙ

Хидэо Такубо (японча:田久 保英夫 Takubo Hideo, 25.01, 1928 — 14.04, 2001) — япон ёзувчиси. Кейо университетида француз адабиёти мутахассислиги бўйича таҳсил олган. 1969 йили Акутагава номидаги ва бошқа бир қатор адабиёт соҳасидаги мукофотлар билан тақдирланган. Мазкур ҳикоя адибнинг ўзбек тилида таржима қилинган биринчи асаридир.

Ёғоч деворлардаги тирқишлардан кираётган қуёш нурлари омборхона биноси ичини ғира-шира ёритиб турарди. Қўлига юққан оқиш ёғоч чангини ишқалаб ювиб ташлаш учун пайраҳага эгилар экан, у ўзини жиноятчи деб ҳис қилди.
Сирасини айтганда, ишқалаб ювадиган ҳеч нарса йўқ эди. Шунчаки, эҳтимол зич ёпилган эшик ортидаги нимқоронғиликда унинг жисмоний меҳнатга ўрганмаган қўллари оппоқ бўлиб кўриниб кетгандир.
У оёқ остида думалаб ётган тарашаларни териб олди-да, уларни қоғоз қутига жойлади. Қути қопқоғига рандани қўйиб, ҳаммасини эшик тагига олиб борди. Сарв ёғочининг ҳиди анқирди: эшикни ҳозиргина келтирилган янги ғўлалар тўсиб қўйганди.
Эшикни очиш учун у қутини ерга қўйди ва шу паллада олис Болалик давридаги ҳид – Накагава дарёси тўғони ёнидаги гулхан ҳиди ёдига тушди. Ўшанда ҳам нимқоронғилик эди, фақат бу эркинликдаги, тонг чоғи дарё бўйидаги ҳаво бўлганди. Ўша кезлар у етти ёш бўлиб, отаси билан дарёга фарель овлаш учун борганди. Осмон кўм-кўк, энди тонг отиб келаётганди, ҳали юлдузлар кўриниб турарди. Тоғдан шамол эсиб, дарё мавжланарди.
“Ағрайма, – деди отаси, узун таёқни қўлига олар экан. – Қайиқ балиқдай сакрайди” . Ҳақиқатан ҳам, олдинда, оқим йўлининг пастроғида сув узра ё балиқлар, ёки кўпикли тўлқин оқаришиб кўринар ва қайиқ ана-мана бўшлиқ сари сузиб кетадигандек туюлиб кетарди…
Эшикни очиб қуёшли ҳовлига чиқаркан, у беихтиёр ачимсиқ ҳаводан қутулиш учун чуқур нафас олди ва ўшанда дарёда тоза ҳаводан тўйиб-тўйиб нафас олганини ҳис этди.
У кенг ҳовлида қатор тизилиб турган омборхоналар ёнидан юриб ўтди ва фирманинг автобекатида пайдо бўлди. Ҳар икки тарафидан тоштахталар ётқизилган, дарвозадан идорага олиб борадиган йўлакка етти-саккиз автобус бемалол сиғарди, аммо ҳозир фирманинг барча машинаси, ҳатто юкчи машиналар ҳам йўлда эди ва у ерда фақат унинг хусусий сариқ “седан”ию мижозларнинг икки машинаси турарди.
У картон қутини машинасининг орқа ўриндиғига қўйди. Кейин идорага йўл олди. Ўрмон маҳсулотлари савдоси билан шуғулланадиган фирма номи битилган зарҳал ҳарфлар ялтираб турган автоматик эшик ланг очиқ эди. У касса тўсини ортидаги икки нафар ёш-ёш югурдак қиздан  бошқа ҳеч ким йўқлигига амин бўлди. Ходимлар йўқ эди: на Сомия, на Сэкигава. Йигирматача столи бўлган ҳайҳотдай хона ҳувиллаб ётарди – ҳам бошқарув, ҳам ишлаб чиқариш ходимлари ҳар қаёққа тарқаб кетганди. Ўтиш йўлининг нариги томонида, унча тиниқ бўлмаган акрил девори ортида яна иккита қабулхона бор эди. Улардан бирида Сэкигаванинг мижоз билан  гаплашаётгани қулоққа чалинарди.
– Сомия-сан қани? – сўради у бериги томонда ўтирган қиздан.
– Аёлини кутиб олгани машинасида кетувди, – жавоб берди қиз.
–  Ҳа-а, – бош ирғади мижоз ва ўтиш йўлидан хона тўрига қараб юрди. Сомиянинг лавозими пастроқ бўлса-да, ёши каттароқ эди, шунинг учун ҳам уни ҳурматлаб “Сомия-сан” дерди. Бугун уникига таклиф этилган фирманинг барча ходимлари кетиб бўлган бўлиши керак: тараддудланиш, хотинларини олиб келишлари керак. Мижозлар билан ишни битириб олгач, Сэкигава ҳам, албатта, бу ерда қолмайди.
Ўтиш йўлининг охиридаги эшик иккинчи қаватдаги ишчи хоналарга олиб чиқувчи зинага очиларди, аммо, бундан ташқари, бу ерда махфий йўл ҳам бор эди. Усти ёпиқ бетон ўтиш йўли уни тураржойнинг даҳлизи билан уларди. Ҳар гал махфий йўлдан  фойдаланганда, у  бир нарсани ўйларди: унинг фирмага келишидан олдин бу йўлдан кўп йиллар идорага ва идорадан бу ёққа унинг қайнотаси Нобутакэ юрган. Бу чинданам ғалати эмасми-а?
Умуман фирма бошлиғи ишхонасига яқин жойдан истиқоматгоҳ олишининг ҳеч таажжубланарли ери йўқ, – бунақа ихчам компанияларда бу одатий ҳол бўлиб қолган. Лекин у бурун нуфузли савдо фирмасида хизмат қилган. Шу боисдан ҳам дастлабки вақтларда ишдан кейин уйга қайтар экан, бир неча бор бошқа эшикка қараб юриб кетарди.
Даҳлизнинг парти кетиб, шарти қолган оғир эшиги орти ташландиқ жойдек файзсиз эди. Тўғри, қорашағалли бетондан қилинган полда хотини Кэйконинг эшик олдида ечиб қолдирган жигарранг туфлиси ётарди, бироқ эшикчаси очиқ пойафзал шкафчаси токчалари бўм-бўш бўларди. Йўлакдан кетаверишда, эшиклари ланг очиқ меҳмонхона бўлмасида битта шкаф қолган, дивандан ном-нишон йўқ, фақат гиламда жиҳоз оёқчаларининг ботиқ излари маъносиз акс этиб турарди, холос. Диванни улар бошқа мебелларга қўшиб янги хонадонга олиб кетишганди, чиқиндилардан қилинган жавон эса бу ерда қайнота-қайнонаси яшаган пайтларга тааллуқли эди. Улар Кэйко билан турмуш қурганди. Хотинининг ота-онаси денгиз бўйидан ажратиб олинган ерлардан биридаги кўпқаватли уйлардан бирига кўчиб ўтганди, бу ер унча узоқ бўлмай, машинада ўн дақиқа ҳам юрилмасди. Бироқ ярим йил аввал ота-онага қўшни бир хонадон тасодифан бўшаб қолди; хотинининг онаси Ясуэ уни сотиб олди, тартибга солди ва тўйларининг беш йиллигига атаб қизи ва куёвига совға қилди. Мана шу бошпанадан Ясуэ ўз билгича фойдаланишни ният қилиб юрарди.
У ётоқ бўлмага кирди. Кэйко янги хонадонга олиб ўтолмай қолган чоққина стулчада ўтирар ва телефонда гаплашарди. Афтидан у эндигина кийимларини алмаштириб олганди: ечган пуштиранг кечлик кўйлаги, камар ва уй кийимлари оёғи остида ётарди, Кэйконинг ўзи эса оёғини оёғи устига қўйганча ёлғиз сарғиш ичкўйлагида ўтирарди.
– Бу ойим, – босиқ оҳангда деди Кэйко, гўшакни кафти билан беркитиб. Мени эртароқ келгин деганди, бўлмаса ҳаммасини тайёрлашга улгурмас эканмиз. – Кейин яна гўшакка гапира кетди: – Ҳа, оркестрли Болалар билан  гаплашдик, уларга эртароқ келинглар деб айтдик, лекин яна бир марта текшираман. Ха, тушунарли…
Кэйко гўшакни қўйди-да, норозиларча, масхараомуз деди:
– Ҳар доим шунақа: олдинроқ тайёр бўлиб туринглар деб минг марта айтасан, охирида эса албатта улгурмаймиз. – У яна рақам терди ва оркестрли Болалар билан гаплаша бошлади.
Бугун кечқурун ота-оналар уларнинг Кэйко билан тўйларига атаб кечки зиёфат уюштиришганди. Бундай қараганда, “ота-она” дейиш жудаям тўғри эмасди: фикр ҳам, ижро ҳам мутлақо қайнона зиммасида эди. Буни шундай тушуниш керак эдики, дадажон Нобутакэ у, яъни куёв  бўлмиш, унинг уйига меросхўр сифатида кирганининг  бешйиллигини тантанали суръатда нишонланмоқда эди. Анъана бўйича, тўйнинг беш йиллик юбилейини “ёғоч тўй” деб аташ таомилда бўлган; бу гал тўй номида яна оилавий корхонага ишора ҳам бор эди. Оиладагилар айтганидек, иш давом этаяпти. Тўғри, куёв бу санани Кэйко иккалови нишонлашмоқчи эди, аммо бунга янги уйга кўчиб кириш тантанаси қўшилди-ю, бари чиппакка чиқди. У фақат ҳаммасини камтарона, ортиқча дабдабаю шов-шувларсиз ўтказишни илтимос қила олди.
Бироқ  бу ёқда Ясуэ енг шимари ишга киришди-ю, у ёқдан ҳам кенг режалар, ҳам меҳмонларни кўп-кўп таклиф қилиш зарурати пайдо бўлди. У қайнонасини қайтармоқчи ҳам бўлди, лекин қаёқда дейсиз! Ўрмон савдоси маҳаллий уюшмаси раҳбарияти ҳам, эски улгуржичи  дўстлар ҳам, турли-туман инсофли танишлар ҳам, бунинг устига хотинлари ҳам қўшилиб – ўндан ортиқ оила бўлиб кетди. Бир вақт яна Кэйко ҳам орага суқулди ва оркестрли ошноларимни чақираман деб туриб олди – ҳолбуки  ўзи ҳали фортепьяно чалишни ўрганарди. Бундан онаси суюниб кетди: магнитофонга қараганда бу яхши-да, қувноқроқ бўлади.
– Сен ҳам дарров кийимларингни алмаштира қол, – деди унга Кэйко телефон суҳбатини тугатиб, камарни олгани энгашаркан.
У ёқда кийим алмаштиришга улгурмаслигидан хавотирланиб, улар барча зарурий нарсаларни шу ернинг ўзида тайёрлаб олишди. Тантана норасмий, ортиқча ҳашамларсиз бўлиб, урфдаги пиджак билан чегараланса бўлаверарди. Жавондан либосни оларкан, у эгилиб, пардоз-андоз билан овора хотинига қараб қўйди. Елкасига тушган тўлқин-тўлқин сочи ва узун оёқлари туфайли ўзининг йигирма саккиз ёшидан анча ёш кўринарди. Кўзлари отасининг кўзлари, бодом қовоқли, бурни ҳам унчалик бежирим эмасди, аммо юзи ва аъзойи бадани офтобда пишгандек ёқутдай товланиб турарди.
Университетни тугатганидан кейинги учинчи йилда у Кэйкони инглиз тили кечки ўқишларида биринчи марта кўрганида бу ойдек жамол ва сарвдай қадди- қомат уни ўзига асир қилганди. Улар бир-бирларини ёқтириб қолишди, учраша бошладилар ва кўп ўтмай турмуш қуриш ҳақида гап ҳам очила қолди; аммо Кэйко яккаю ягона қиз бўлиб, ота-онаси уни бир шарт билан турмушга чиқармоқчи бўлаётганди, шарт эса шу эдики, бўлажак ишга меросхўр бўлсин. Йигит оилада учинчи ўғил бўлиб, қариндошчилик мажбуриятлари унга ўз оилавий рўйхатидан ўчиб, хотинининг хонадонига кириш (ичкуёв бўлиш)ни тақиқламаганди, аммо савдо компаниясидаги жой унга ажойиб истиқболни ваъда қилган эдики, буни йўқотиш ачинарли бўларди, албатта. У кекса отаси билан маслаҳатлашгани ватанига кетди. “Нима ҳам дердим, – деди чол минғирлаб, – олиснинг буғдойидан яқиннинг сомони афзал”. Шундан сўнг йигит  тўйга шартта розилик берди.
Бироқ тўйдан кейин Кэйконинг ўзига етгунча манманлиги ва бунинг устига ота-онаси уни роса эрка қилиб ўсдиргани маълум бўлди. Шу боис эрига ҳам, яқин дўстларига ҳам келин алайно ошкора эҳтиёткорлик билан муомала қиларди. Айнан Кэйко туфайли улар ҳалигача бола кўришгани йўқ:  келин тўлишиб кетишни ёқтирмасди. Аммо қайнота ва қайнона куёвни ўтирса ўпоқ, турса сўпоқ деб камситар эди. Гоҳо туриб-туриб йигитнинг хотинидан жиғибийрони чиқиб кетарди. Келиндаги чатоқ феъл эса истаган одамни қонини қайнатиб юборарди. Аммо айни вақтда у хотинига тобора кўпроқ мойил бўлиб борарди – нега, буни ўзи ҳам билмасди. Балки турмушга чиқиб, келинда ғайриоддий ҳис уйғонгандир.  Балки келин рўзғор юмушларида чинакам аёлларга хос тарзда инжиққинадир: узоқ дангасалик қилади-қилади-да, бирдан ғайратга кириб, уйдаги ҳамма ишни қойилмақом қилиб тиндиради…
Кэйко кечлик кўйлагини кия бошлаганида ичкўйлаги ўмизидан жажжигина оппоқ сийналари кўриниб кетди; йигит қўлини чўзиб, кўкрагидан секин чимчилаб олди.
Кэйко унга ҳайрат билан қаради-да, бурунчасини жийирди ва кулиб юборди.
Йигит кийинди ва хотини тилла сирғаси ва маржонини таққунча у ётоқ бўлмасидан биринчи бўлиб чиқиб келди. Даҳлиздан кейин у усти ёпиқ ўтиш йўлидан бормади, балки ҳовлига чиқди-да, ундан бекатга йўл олди. Машинага ўтирди-да, у қулайроқ чиқиб олиш учун рулни шошмайгина айлантирди. Шу аснода Кэйко ҳам  етиб келди ва олдинги ўриндиққа жойлашди.
Машина анҳор ёқалаб ғизиллаб кетди. Қирғоқ бўйлаб худди ўшандай ўрмон савдоси корхоналари чўзилиб кетганди. Анҳор анчадан кейин катта ўрмон омборхонасидан чиқар, кейин эса Токио қўлтиғига бориб қуйиларди.
Бетон шоҳроҳи тўғрибурчак остида тор анҳорни кесиб ўтарди, улар чапга бурилишди ва фирмадан уч километрча наридаги ўт-ўлан босиб кетган бандаргоҳга  қараб кетишди.
Баҳор қуёшининг майин нури сезилмасдан камая бошлади ва ўрнини қуюқ шом қоронғилигига бўшатиб берди. Бандаргоҳда контейнерлар омборининг сим қўралари хира йилтиллар ва кечки шафақдан музлаткич хоналарнинг пўлат эшиклари ялтираб кўринарди.
Шу кенг шоҳроҳ чеккасида улар янги хонадон олган ўн беш қаватли уй қад кўтариб турарди.
Уйга ғишт рангидаги кошин билан оро берилган, балкон тўсинлари, деразалар – ҳашамдор ғарб услубида. Бино эшиги, вестибюль ҳам, лифт ҳам шу руҳда. У тўққизинчи қаватдаги хонадонига икки марта чиқиб келди – биринчи марта улар юкларни ташиётганда чиққанди. Ҳа, албатта, деди у, ўзига-ўзи, булар ҳаммаси Ясуэ айтган даражада арзийдиган нарсалар.
Бироқ кўнглининг тубида у хонадон ёқмаётганини ҳис этиб турарди. У қишлоқда Накагава дарёси бўйида яшаган, бутун талабалик даври ва хизматининг дастлабки йилларида муҳтожликда кун кечирган  ва фақат ўзига ишонган, мана бу яп-янги, артиб қўйилгандай уйда эса энди оёғини қаёққа босишни ҳам билмасди. Биринчи галда у шубҳалангандек ҳам бўлган эди: хонадон аъло даражада экан, балки идорадаги каталакдан кўра ростданам бу яхшидир? Бироқ қайнота ва қайнона шундоқ девор ортида яшайди, ва таъмир вақтида Ясуэ уларникига, қулф-калитли бўлса ҳам, кириб-чиқиб туриш учун эшик қуриб беришларини буюрганини кўрганда унинг бутунлай ҳафсаласи пир бўлди.
– Хайрият-е! Намунча ҳаялламасаларинг? – Янги бошпанада уларни чоғроқ кийимхонадан югуриб чиққан она қарши олди.
Камбар меҳмонхона бўлмаси бўсағасида ҳали қирққа ҳам кирмаган ёш бошқарувчи  Нисина  кўринди,  у иккала нотаниш эркакка кўрсатмалар берарди – афтидан ишчилар бўлса керак. Улар ёнида дароз Нобутакэ эрта келган меҳмонлар билан гап сотиб ўтирарди.
– Ҳечам кеч эмас. Нега ваҳима қиласиз, ойи? – жавобан деди Кэйко. – Созлар қаерда бўлишини келишиб олдиларингми? – Шундай дея иккала қўли билан кечлик кўйлагининг узун этагини сал кўтарганча йўлакдан меҳмонхона бўлмаси томон шитоб билан юриб кетди.
– Ўтин олиб келдингми? – сўради Ясуэ куёвидан унга яқинроқ келиб.
–  Олиб келдим. – У машина орқа ўриндиғидан олиб келган картон қутини яна кўтарди-да, кошинланган ерга қўйди.
– Анави кийимхонада Нисина олиб келган шойи бор, ўшани ўра, – деди Ясуэ, киприк қоқиш ўрнига кўзларини хиёл юмиб. Унинг узун қора кўйлагидан хушбўй гиёҳларнинг аччиқ-ширин аралаш ҳиди анқирди.
Ясуэ ўртадан сал баланд бўйли аёл бўлиб, эрининг ёнида ҳам, унинг ёнида ҳам дурустгина кўринарди. Нима бўлганда ҳам у ўзининг син-сийратига кўпроқ эътибор берар ва семириб кетмаслик учун қўлидан келганини қилар эди; оз бўлса-да, у муддаосига эришаётганди. Узоқдан унинг қадди-қомати, катта-катта кўзлари, дўрдоқнамо лабларини кўрган одам бу аёлни қирқ етти ёшни уриб қўйган деб ҳеч ўйламасди;  аёлга нари борса ўттиз беш ёш бериш мумкин эди. Қалин қилиб сурилган упа-эликдан юзларидаги доғлар кўзга ташланиб турарди. Аммо ҳозир, яқиндан туриб қараганда, семизликдан қовоқ ва бақбақалари қанчалик осилиб тушгани, кўзлари атрофидаги ажинлар чуқурлашгани яққол кўринарди.
Бироқ Ясуэ билан танишиб, у шу нарсани англаб етдики, ҳатто доғ ва ажинлар ҳам жозибадор кўриниши мумкин экан. Нима учунлигини айтиш қийин. Эҳтимол бу аёлда қандайдир сирли руҳий қудрат бордир. Балки ўзига бўлган ишончидан шундайдир, яъни шу ишонч туфайли у, вилоят банк бошқарувчиси муовинининг қизи дадажон  Нобутэкнинг эътиборини қозонган ва ҳалигача эри ва фирманинг суянган тоғи бўлиб қолган.
Ясуэ буюрганидек, у қутини кийимхонага олиб борди ва Нисина олиб келган шойини қидира бошлади, аммо қоп-қоронғи мўъжаз хонага меҳмонларнинг уст кийимлари илиб ташланган, буюмлар ва совғалар қалашиб ётар эди-ю, аммо шойидан ном-нишон йўқ эди.
У меҳмонхона бўлимага қараб кетди – уни қаерга қўйган бўлса, Нисинанинг ўзи топсин.  Деворларига оқ мато қопланган ва ерига кулранг-кўкиштоб гилам тўшалган кенгбар хона ланг очилган икки тавақали эшик туфайли ота-онасининг ётоғи билан уйғунлашиб кетганди – жой дегани бемалол эди. Ҳамма жойга дид билан стол-стуллар териб қўйилган, столларда газаклар ва шаробу шарбатлар солинган графинлар дастурхонга кўрк бағишлаб  турарди. Таомлар тайёрлашни француз ресторани ўз зиммасига олганди, унинг доимий мижозлардан бири эса Ясуэнинг ўзи эди. Ошпаз ва ёрдамчилар ўша ёқдан таклиф қилинганди. Эшиклардан оппоқ либосдаги официант дам-бадам кўзга ташланарди.
Белгиланган вақтга яқин қолган бўлиб, меҳмонлар кўпайиб борарди. Ясуэ уларни даҳлизда қарши олаётганди. Ўзларининг баҳайбат чолғулари билан оркестрли Болалар ҳам келди. Кэйко уларни иложи борича роялга яқин қилиб жойлаштириш учун куйиб-пишарди. Кэйко унча яхши машшоқ эмасди, аммо уни кўпроқ чолғу ва унинг соз-носозлиги ташвишга солаётганди, шу боисдан битта бурчакни тамомила америка роялининг ўзи эгаллаб олганди. Рояль олдига чорси стол қўйилган ва унга оқ дастурхон тўшалганди, унда мандарин кўринишидаги гербли катта шаклдор торт турарди.
Бироқ ҳамон Нисина қорасини кўрсатай демасди. Бирдан кимдир орқадан унинг қўлидан қоқиб қўйди.
– Қалай? Оқшом чакки эмас-а?
Бу қайнотаси Нобутакэ эди. У тепса-тебранмас бўлиб, оромкурсилардан энг йиригида талтайиб  ўтириб олганча чекар эди.
Унинг одатдаги гап сотиш тарзи шунақа. Ўзи-ку қўлини совуқ сувга урмасди, аммо ўзини шундай тутардики, гўё ҳаммаси унинг орқасидан бўлаётгандай. Бунга аввало ўзи қаттиқ ишонар ва буни ҳақиқат деб биларди. Фирмада қандай бўлса, оилада ҳам шундай. Фирмада Нобутакэ энди фақат ишнинг ҳуқуқий жиҳатларига масъул эди, бироқ ҳамма ишни  муовин вазифасидаги Ясуэ бажарарди, охирги пайтларда у муовинликни қисман адо этарди, холос. Аммо Ясуэ буни ҳеч қачон юзига солмас ва эрини ҳар доим ҳурматини жойига қўяр эди. Нобутакэ ҳам  ўз ўрнида буни билмаганга олиб, ишнинг  шундай боришига йўл қўйиб берар, ташқаридагилар у нима деса, шунга ишонар эди. Ҳатто туриб-туриб унинг ўзи ҳам бирдан хаёлга чўмиб қоларди; борди-ю, Нобутакэ ўзини ҳеч нимага қодир эмасдай қилиб кўрсатаётган, у ва Ясуэ унинг чизган чизиғидан чиқмай келаётган бўлса-чи? Бошқалар гоҳ-гоҳ ғайриоддий ҳолларни кўрганда ҳам бунга кунда эътибор бермай, тезда унутиб юборарди.
– Жуда ичким келаяпти, тўғриси. Олсак бўлар энди? – тоқатсизланганидан кучанган оҳангда деди Нобутакэ.
– Ҳозир олиб келаман. – У столдан официант узатган қадаҳлардан бирини олди-да, уни қайнотасига узатди.
Нобутакэнинг шаробни қандай қилиб касалманд рангли лаблари билан симириб ичаётганига қараб туриб у, бу чеҳра унинг батамом кучдан қолганлигини шундоқ айтиб турибди, деб ўйлади, ҳолбуки қайнотаси ҳали олтмишга ҳам кирмаганди. Кулранг қуруқ терисини ажин босиб, қовоқлари шишиб кетганди ва фақат қора кўзларида оз-моз учқун йилтилларди холос. Юзида ҳеч бир маъно кўринмасди; ундан кўра текис қилиб таралган сийрак сочлару қимматбаҳо кўйлак ва қулинг ўргилсин костюм эътиборни тортарди.
Бир куни Ясуэ унинг қулоғига эрининг ўтмиши ҳақида унга баъзи нарсаларни шипшитганини  эслаб қолди. Бир гал ишлаб ўтириб улар ёлғиз  қолишганда Ясуэ: “Барибир  эртами, кечми фирма сенга мерос бўлиб қолади, мана мени айтди дерсан”, деганди.  Маълум бўлишича, ўттиздан сал ошганда отаси ўлимидан кейин ишларнинг эгаси бўлгач, Нобутакэ мана мен деган мустабидга айланди. У кўп ишларди, аммо тинмай бузуқ йўлга юрарди.  Ясуэ яхши обрўйга эга сармоядор оиласида туғилиб ўсганди ва ҳеч қачон бундай нарсаларга дуч келмаганди. У қўрқарди, қийналарди, фирма хизматкорлари олдида уяларди, баъзида шундай туюлардики, уни ўлдириб қўя қолсаммикан, дерди ҳатто. Корхона ишларида эса унга манманлик ва тадбиркорликка  хос зийракликнинг йўқлиги халақит берарди. Урушдан кейин иккинчи қурилишлар авж олганда, у кўплаб америка  ва тайвань сарвини сотиб олди, аммо ўз вақтида сотилмай катта зарар кўрди. Зарарни қоплаш учун у филиппин оқ дарахти олди-сотдиси билан шуғуллана бошлади ва бу унга ундан ҳам кўпроқ зарба бўлиб тушди: сал бўлмаса фирманинг ҳам, кўчмас мулкнинг ҳам қарзларни қоплаш учун қия бўлиб кетишига сал қолганди. Уни Ясуэнинг иши қутқариб қолди: у отасининг банки билан музокараларга киришди, унинг пулларидан ва маслаҳатларидан фойдаланди, шу тариқа у фирманинг амалдаги хўжайинига айланди.
Бу гапларни эшитиб, у қайнонасининг қатъияти ва ғайратига қойил қолди, аммо айни вақтда қайнотасининг пасткашлигидан  ҳайратга тушди. Тўғри, Ясуэ унинг пасткашлигини ҳар йўл билан бегона кўзлардан  яширарди, Нобутакэнинг ўзи эса, ўзини билиб туриб билмаганга соларди. Ахир шунақаси ҳам бўладими – қанчалик тубанлигингни бошқалар алайно ошкор кўриб турса-да, сен ўзинг бунга иқрор бўлмасанг. Бу одамни баттар жаҳолат ботқоғига ботириши турган гап. Балки, бундай ҳоллар тез-тез учраб турар, аммо айнан у ҳеч қанақасига бундай ҳолга тушишни хоҳламасди.
Бу Ясуэ деганлари қанақа аёл экан ўзи-а – эрининг аҳволи мана бунақа бўлса, яна у билан узоқ йиллар қандай умргузаронлик қилар экан, ҳайронман…  Агар Нобутакэ буни билганда ҳам, эҳтимол, ўзи кўрган-билган нарсаларда кишини таҳқирловчи ҳеч балони пайқамасдир ҳам. Шунча йиллардан бери чидаб келиши севгига кирадими ёки нафратгами, аммо нима бўлганда ҳам иш жуда чуқурлашиб  кетганди.
Нобутакэга қарар экан, у бемисл нафратдан чуқур ташвишга тушди – эҳтимол шунинг учундирки, булар бари унинг учун у қадар бегона муаммолар эмасди.
Нисинанинг  қидириб тополмаслигига кўзи етгач, у яна кийимхонага кетди. У ерда олдингидан ҳам кўпроқ кийим-кечаклар, нарсалар ва совғалар хирмон бўлиб ётарди.  Битта шойи парчасини топиш амри маҳол эди Аммо у нимқоронғи хонанинг ичкарироғига кириб борди ва илгари эътиборига тушмаган бу токчани кўрди. Унда шойи мато солинган юпқа қути ётарди.
Қаранг-а. У қутини олди ва ўзининг картон қутиси ёнгинасига чўкди. Уни очди-да, тарашаларни олди. Булар катталиги мўйқаламда ёзадиган тош довотдек ёки унча катта бўлмаган, фақат уч баравар қалин ён-дафтарча келадиган, бўялмаган янги тўртбурчак ёғочлар эди, ҳар бирининг орқасига тушь билан номлар ёзиб чиқилганди;  “криптомерия”, “америка сарви” ва ҳоказолар.
У қутидан бир неча бўлак шойини олди ва тарашаларни ўрай бошлади, аммо аввал уларни ҳидлаб кўрди.  Янги,  ҳали қуриб бўлмаган ёғоч ҳиди анқирди.
“Нобутакэнинг отаси кўзини боғлаб ёғочни ҳидидан фарқлай оларди. У  буни “ёғоч ҳидлаш” деб атаганди. Улар шериклари билан ким яхши ҳидлаш ўйнашганида у деярли ҳар гал ғолиб чиқар эди, – деди унга Ясуэ кеча эрталаб, бу тарашаларни устага буюртма қилишаётганда. – Нобутакэ ҳам ёшлигида, фақат уйланганидан кейин отасидан ўрганиб олди ва у ҳам бехато топа олар эди. Эртага сизларникидаги  байрамда эрмак учун шундай ўйин уюштирмоқчиман. Кўп ўрмон савдогарлари бўлади, қани, эрим ўзининг ҳаммадан олдин эканини бир кўрсатиб қўйсин”.
Ясуэ жилмайиб гапирарди, аммо хотинининг сўзларидан у жиддий тортиб қолди. Қандай қилиб Нобутакэ ҳаммадан олдин бўлар экан? Шундай катта ёшдаги қайнотаси мана бунақа тарашаларни ҳидидан  ёғоч навини билиб ололса? Эрмак ўз йўлига-ю, аммо наҳотки Ясуэ бу ўйин унинг эрини шармандаликдан етти қат ер тагига киргазиб юборишини тушунмаса? Булар  барчаси унга ғалати бўлиб туюлди ва то шомгача унга тинчлик бермади. Бирдан у ўйлаб қолди: борди-ю… – ва албатта Ясуэни топиб, ундан сўрашга азму қарор қилди. Бироқ Ясуэ  аллақаёққа ғойиб бўлганди – ҳойнаҳой ёғоч тўйи тадориклари билан банд бўлса керак. Иш куни тугагач, у ўз жойига борди ва Ясуэни ўша ердан топди: у  бўшаб қолган меҳмонхона бўлмадаги жавон олдида тик турганча шоша-пиша қутидан ниманидир оларди.
“Эҳ, бу ердамидингиз, – деб юборди у. У яқинроқ борди. Борди-ю, хато қилган бўлса-чи? Майли, нима бўлса бўлар. – Сиз эртага мусобақада отанг ютиб чиқади дедингиз. Мен ҳаммасини тушундим. Сиз бир айёрлик қилай дейсиз-да”.
Ясуэ  ҳайрон бўлиб  унга қараб қўйди ва бирмунча муддат жим турди.  Кейин бирданига гилам устига чиқиб ўтиришга таклиф этиб, унинг қўлидан тортди.
“Тўппа-тўғри. Биз тарашаларда майда-майда ўйиқчалар ҳосил қилдик, тирноқдан катта  эмас, шу боис уларни пайпаслаб санаб чиқса бўлади. Сен эса жим тур: бу ҳақда фақат мен, у ва Нисина биламиз – ўйиқларни у ясаб чиққан”.
Ҳайрон бўлиб, у қайнонасига қараб қолди.
“Нега бундай қилаяпсиз? Майли, ютди эмас, ютқазди ҳам дейлик – бундан нима чиқади?
“Йўқ. Бу жуда муҳим – ҳидига қараб дарахтни аниқлаш  – тўлқинланиб деди Ясуэ, унга  ёпишиброқ чўккалаб ўтираркан. – Борди-ю, киши дарахт­ни яхши билса, демак у фирмани бошқара олади ва ишда илғор бўлади. Албатта, тезда Нобутакэ ҳамма нарсани сенга беради, аммо мен ҳозирча у юқори мавқеда туришини хоҳлайман. Эртага турли одамлар ташриф буюради, уларнинг фикрлари билан ҳисоблашишга тўғри келади. Бу жуда қулай пайт. Биз ҳаммани тонг қолдирамиз”.
Шунда у уни ўтиришга таклиф қилиш маъносида енгидан тортган суҳбатдош аёлнинг бармоқлари ҳамон унинг қўлида эканини пайқаб қолди. Дўмбоққина, ҳўл қўл. Хира, нимқоронғиликда қайнонасининг упа-элик суртилгандай оқиш қўллари ва  юзи унга мафтункор туюлиб кетди. Иягидаги енгил ажинлар ва тахламлар бу туйғуни фақат кучайтирарди, холос. Бу туйғу ҳеч бир қаршиликсиз, уйқу каби табиий бир ҳолда юзага келди. Яна бир-икки нафасдан кейин уни маҳкам қучиб олишга ҳам тайёр эди.
Бирдан у юзи оппоқ, бароқ қошли эркак чеҳрасини эсга олди. Нисина. Икки ой аввал кеч оқшомда омбордан идорага қайтиб келганди. Қоронғи эди, чироқ фақат идора хонасида ёнарди. У ерда биров борлигини  англади ва эшик томон йўналди, бироқ шу лаҳзада эшик ўзи очилди ва ундан Ясуэ чиқиб келди. Нима, қайтар вақт бўладими? –  жилмайди аёл.  Унинг юзи қип-қизариб кетди, қўллари билан сочларини тартибга солишга ҳаракат қиларди. Эшикни ёпишга шошилди, аммо куёв хонадаги диванда Нисина ўтирганини кўриб қолди. Шунда куёв қайнонасининг шу одам билан  дон олишиб юрганига амин бўлди.
Дарвоқе, Нобутакэ эркак сифатида энди ҳеч нимага ярамай қолганди, жўшқин Ясуэнинг ким биландир аҳди паймон қилишидан таажжубга тушишга ҳам ҳожат йўқ эди. Шу боис у ўшанда кўрган нарсасига ортиқ эътибор бермаганди.
Аммо энди, ўзи унинг карашмаларига мафтун бўлиб қолгач, ҳайрон бўлиб ўзидан сўрарди: Наҳотки Ясуэ дуч келган одам билан ишрат суриб кетаверса? У Нобутакэнинг отаси ҳақидаги ҳангомани эслади, у ёшликларида Ясуэга кўп яхшиликлар қилганди, балки у билан ҳам ораларида бир гап бўлганмиди? Ясуэ қандайдир кўринмас, ҳам сеҳрли, ҳам жирканч ришта билан чирмаб олаётганини сезиб, шарт ўрнидан турди-да, хонадан чиқиб кетди…
Кийимхонадаги ғира-ширада у тарашаларни яна бир қараб чиқди, ўйиқлар туширилиши керак бўлган биқин томонларини пайпаслаб қўйди. Ўйиқлардан ном-нишон йўқ эди: ахир ўзи сал олдин омборхонада шу жойларини рандалаб чиқмаганмиди? Тарашалар сип-силлиқ эди.
Бунга иймони комил бўлгач, у тарашаларни алоҳида-алоҳида оқ шойи матога ўраб чиқди. Яна бироздан кейин мусобақа бошланади ва ўшанда Нобутакэ уларни қўлига олади, ҳайрон бўлади ва саросимага тушади. Баттар бўлсин. Ўзининг ярамаслигига ўзи иқрор бўлсин. Ясуэ ўзининг нозик қўллари билан уни ҳамма бало-қазолардан асраб-авайлаб келаётганини билиб, виждони қийналсин.
У ўрнидан турди, тарашаларни олди. Шу пайтда меҳмонхона бўлмада фортепьяно янгради. Буни Кэйко чалаётгани аниқ эди. Кейин тенор-Монкнинг оммабоп куйлари ижро этилаётганди. Умуман олганда, у замонавий куйларга унчалик ишқибоз эмасди, аммо Кэйко уларнинг инглиз тилини ўрганиб юрган пайтлардаёқ унинг мусиқа билан шуғулланишига эътибор берар ва аста-секин бу нарсалар унга ёқиб қола бошлаганди.
Мусиқа ҳамманинг руҳини кўтариб юборган бўлиши керак: у меҳмонхона бўлмага кириб келганида меҳмонлар аллақачон еб-ичишга тушиб кетган, ғала-ғовур қилар, тантаналар авжга минганди. У тортли идишни столга қўйиб улгурмасидан меҳмонлардан кимдир уни табриклагани келди.
Меҳмонлар билан гап сотар экан, кўзининг қири билан роялда ўтирган хотинига қараб қўйди. Қип-қизариб кетган Кэйко ноталарга қарамасдан узун сочли йигит шериги билан Монкнинг орзулар мавзуидаги вариацияларни чала кетди. Эсида: бир вақтлар унга қора кўйлакдаги бу саксофончини исми Яцуги деб айтганди. Аввалига Кэйко ийманиб юрди, аммо саксофон билан жўрликда куйлар ижро этишлари баробарида бармоқлари ҳам дадил ҳаракат қила бошлаганди. Яцуги жон-жаҳди билан саксофонга пуфлар, сочларини силкитар, озғин гавдаси эшилиб-эшилиб кетар эди. Қолган эркаклар: ўрта ёшлардаги трубачи, соқолдор контрабасчи ва зарбчи Болакай унга монанд жўр бўлар эди.
Кэйконинг бундай жонланиб кетганини кўриб, унинг рашки аланга олди. Албатта, мусиқага берилиш рашкка йўл берувчи ишқибозликлардан эмас. Аммо у Ясуэда кутилмаган кучли аёллик жозиба борлигини энди биларди, Кэйко эса бор-йўғи унинг қизи эди.
Тўсатдан стол билан ёнма-ён микрофон олдида оқсоч Сэкигава пайдо бўлди. Мусиқа тинди, у сўзлай кетди. Сэкигава ўрмон савдоси уюшмаси раиси Симамото, шунингдек улар фирмасининг доимий тадбиркор шериги  Оосэ табрик сўзи айтишларини ўтинди.
Ана, бошланди, ўйлади у. Ҳам зерикарли, ҳам беҳузур. Беҳузурлиги шундаки, ҳозир табрикдан кейин Кэйкони столга чақиришади, тортни кесишга ундашади ва ҳамма бу воқеани суратга олади.
Бу маросим тугагач, Сэкигава яна микрофон олдига борди ва гапира кетди:
– Олдин айтганимдек, ҳозир эътиборингизга бу хонадонда кўп авлодлар давомида ўтказиб келинган, овоза қилинмаган мусобақани ҳавола этамиз, у “ёғоч ҳидлаш” деб аталади.
Э-ҳа, демак бу ҳақда мен кийимхонада ўтирганимда эълон қилишган экан-да.
– Ўз-ўзидан равшанки, бу мусобақа аслида бир ўйин. Унда ичимиздан ҳар бир киши иштирок этиши мумкин. Шуниси ҳам борки, кўплаб мукофотлар тайёрлаб қўйилган.
Сэкигава сўзлар экан, стол олдига қидириб ҳеч жойдан топишолмаган Нисина келди. У олтита яхшилаб ўралган, олдиндан чийланган тарашани оқ дастурхонга битта-битта териб қўйди.
–  Мен уриниб кўрсам майлими? – сочини калта қилиб олдирган Сомия стол томон юрди. Ҳойнаҳой уни Ясуэ пишитиб қўйган.
Ясуэнинг жияни ёш қизалоқ чолнинг олдига борди-да, рўмолча билан унинг кўзини боғлади. Сомия мийиғида кулиб қўлини  тарашаларга чўзди, кейин бирдан қўрқиб қўлини тортиб олди. Томошабинлар қаҳ-қаҳ уриб кулиб юборди. Шу заҳоти унга мусиқа жўр бўлди: Кэйко роялда қайсидир енгил, тинчлантирувчи куйни чала кетди. Бу Ясуэдан чиққан фикр, ўйлади у. Жуда яхши чалаяпти.
Меҳмонлар кулгуси ва фортепьяно овози остида, ҳамма жонланган бир пайтда Сомия ўнг чеккадаги тарашани олиб ҳидлади-да, эълон қилди:
– Ёсинодан келтирилган криптомерия.
Меҳмонлар яна гуриллаб кулди. Тарашага  “қизил  қарағай” деб аниқ-тиниқ қилиб ёзиб қўйилганди.
Олти тарашадан Сомия биттасини ҳам тўғри тополмади. Аммо Ясуэнинг жияни барибир унга катта, яхшилаб ўралган чиройли қутичани топширди.
Биринчи уриниш меҳмонларда айрича қизиқиш уйғотди. Стол олдига бирин-кетин хоҳловчилар кела бошлади. Бир улгуржичининг ёш хотини ҳид ажратишда уддабурон чиқди ва роса учта тарашани тўғри топди. Кейин кекса ёшли ўрмон савдоси раиси чиқди, аммо у фақат биттасини топди. Нобутакэнинг ичиб олган шериги тантанавор ва баланд овозда тарашаларни топишга киришиб кетди, аммо битта ҳам ёғочни тополмай тор-мор бўлди.
–  Хўш, уйнинг эгаси нима дейди, ахир у катта тажрибага эга! – атайлабми ёки шунчаликми, қариндош-уруғлар ичидан бири – ёш йигит нидо солди. Нобутакэ дераза яқинида ўтирарди ва мусаллас симирарди, аммо ёнидагилар уни стол томонга итариб юборишди.
Унинг кўзини боғлашди. Оёқлари узун, мусалласдан қип-қизариб кетган Нобутакэ чайқалиб кетди. Кэйко паст овозда фортепьяно чалар эди.
Нобутакэнинг юраги дук-дук уриб кетди. Қайнота столга яқинроқ борди. Жиянлари қуршовида сал нарида турган Ясуэга қаради. Ясуэ хотиржам табассум ила эрига қараб турарди. Ҳозир нима бўлишини тасаввур қилиб у нафасини ичига ютди.
Нобутакэ столни пайпаслади, ўнг томондаги четки тарашани тутди-да, уни апил-тапил юзига олиб борди.
– Кисюдан келтирилган сарв… – деди у аста ўзига-ўзи гапиргандай. Меҳмонлар шовқин солиб юборишди. Тарашада айнан шу ёзилганди.
– Америка сарви, – деди қайнота бир қадар шошиб, столдан навбатдаги тарашани оларкан. Меҳмонлар яна тўлқинланиб кетди, қарсаклар янгради. Нобутакэ тағин тўғри топди.
У ҳайрат билан қайнотасининг қўлларига қаради: унга Нобутакэ биқин томондаги тарашаларни пайпаслаб кўришни бамисоли эсидан чиқаргандай туюлиб кетди. Аммо у жуда узоқда ўтирарди ва у ёқдан унча яхши кўринмасди. Дарвоқе ўйиқ барибир йўқ эди ва у ҳеч нарсани тушунмаётганди.
Унинг ҳайратдан ўзига келишига имкон бермай, Нобутакэ бирин-кетин барча тарашаларни тўғри топди.
Меҳмонхона бўлмаси “қойил,қойил” деган ҳайқириқлардан ва қарсаклардан ларзага келди. Нобутакэ енгил жилмайиб қўйди, гўё бу шовқинга унинг дахли йўқдай.
Кўзбоғични ечдириб, қайнота дераза олдидаги ўз жойига қайтди.
У ҳамон тик турарди, булар бари тўғри эканига ишонмас, нима деб ўйлашни билмас ва нима дейишни ҳам фаҳмлаёлмас эди. Бу унинг ўзими ё бошқа одамми? Ёки Нобутакэ қандайдир жоду кучига эгами? Демак,  у баъзилар ўйлаганидек тубан одам эмас экан-да?
У Ясуэга қаради. Ясуэ ҳамон ўша жойда жиянлари билан пинагини ҳам бузмай гап сотарди. Унинг кўнгли тўқлиги шундоқ кўриниб турарди. Балки эри тарашаларнинг сирини қандай топганини хотинидан сўраб кўргани маъқулдир.
Шу топ у Кэйконинг ўрнидан туриб, онаси томон йўл олганини кўрди. Ярим йўлга келганда қиз бамисоли унинг нигоҳини сезгандек унга қараб жилмайиб қўйди.  У қўли билан уни ўзи томон чақирди, қиз келди – у терлаб кетганди, аммо ҳар доимгидай ёқут чеҳраси ялт-юлт қиларди.
– Хўш, қалай бўлди? – сўради Кэйко.
Савол хотинининг ўйини устидан берилгани аниқ эди, бироқ йигит беихтиёр бутунлай бошқа нарса ҳақида гапирди:
– Отам ҳаммасини топди. Таажжуб.
– Ҳа, – бош ирғаб деди Кэйко,  гарчи ҳаммаси тўғри бўлганига гумонсирагандай оҳангда. Бу гап оҳанги унга шубҳали туюлди. Кейин аёл қўшиб қўйди: – Ҳамма шундай деб ўйлаяпти. Буни эса мен унга хуфёна айтдим.
Йигит қулоқларига ишонмади.
– Сен-а? Бўлиши мумкин эмас. Қандай қилиб айтдинг?
– Мен унга чолғум овози билан айтиб турдим.Мен баъзи ноталарга урғу бердим, зарблар миқдори эса тараша рақамини билдирарди.
Бир лаҳзача у нима деб жавоб беришини билмади ва индамай хотинига қаради. У бошидан зарба еган-у, сира ўзига келолмаётган одам ҳолига тушганди. На Кэйкони, на Ясуэни кўришга кўзи йўқ эди. Мана бу одамларга тўла, димиқиб кетган танобий ҳам йигитнинг кўзига балодек кўриниб кетди.
У индамай даҳлизга борди, оёғига кийиб ташқарига чиқди. Лифтда биринчи қаватга тушди ва шоҳроҳ томон одимлаб кетди. Оқшом чўкиб бўлган эди.
Денгиз томондан ёқимли, салқин шабада эсарди. Шошиладиган жойи йўқ эди, аммо у тез юриб борарди ва фақат унча катта бўлмаган тош кўприкка етгандагина тўхтади. Кўприк тагидан худди фирма олдидагига ўхшаш энсиз анҳор оқарди. Сувга энгашиб, у бу ерга келиш учун нега шошгани ёдига тушди. На фақат Ясуэ, балки қизи Кэйко ҳам уни ўзига билдирмай кўринмас ришта билан қандай ўраб-чирмаб олишни биларкан. Улар орасидан чиқиб олиш учун келди бу ерга. Аммо бу фойдасиз эди. Тун зулмати қуршаган каби нимадир уни қуршаб олганди.
У ташналикдан қийналиб кетган одамдай қоп-қора сувга қараб қўйди. Тонг чоғи отаси билан Накагава дарёсидан пастга қараб сузганлари эсига тушди. Осмон тўқ-кўк тусда бўлиб, ҳали юлдузлар кўриниб, шамол эсиб турарди. Мавжлар узра чайқалганча қайиқ худди кумушранг форель каби юлдузли бўшлиқ томон ўқдай учиб борарди.
Энди қоп-қора осмон остида парвознинг бу туйғуси яна қайтиб келди ва ўзига ҳам ҳозир юлдуз шуъласига пешвоз сузиб бораётгандек туюлиб кетди.

Рус тилидан Дилдорхон Алиева таржимаси

Манба: «Жаҳон адабиёти» журнали, 2017 йил, 9-сон

Yogʼoch devorlardagi tirqishlardan kirayotgan quyosh nurlari omborxona binosi ichini gʼira-shira yoritib turardi. Qoʼliga yuqqan oqish yogʼoch changini ishqalab yuvib tashlash uchun payrahaga egilar ekan, u oʼzini jinoyatchi deb his qildi…

Xideo Takubo
YoGʼOCh TOʼY

Xideo Takubo (yaponcha:田久 保英夫 Takubo Hideo, 25.01, 1928 — 14.04, 2001) — yapon yozuvchisi. Keyo universitetida frantsuz adabiyoti mutaxassisligi boʼyicha tahsil olgan. 1969 yili Аkutagava nomidagi va boshqa bir qator adabiyot sohasidagi mukofotlar bilan taqdirlangan. Mazkur hikoya adibning oʼzbek tilida tarjima qilingan birinchi asaridir.

Yogʼoch devorlardagi tirqishlardan kirayotgan quyosh nurlari omborxona binosi ichini gʼira-shira yoritib turardi. Qoʼliga yuqqan oqish yogʼoch changini ishqalab yuvib tashlash uchun payrahaga egilar ekan, u oʼzini jinoyatchi deb his qildi.
Sirasini aytganda, ishqalab yuvadigan hech narsa yoʼq edi. Shunchaki, ehtimol zich yopilgan eshik ortidagi nimqorongʼilikda uning jismoniy mehnatga oʼrganmagan qoʼllari oppoq boʼlib koʼrinib ketgandir.
U oyoq ostida dumalab yotgan tarashalarni terib oldi-da, ularni qogʼoz qutiga joyladi. Quti qopqogʼiga randani qoʼyib, hammasini eshik tagiga olib bordi. Sarv yogʼochining hidi anqirdi: eshikni hozirgina keltirilgan yangi gʼoʼlalar toʼsib qoʼygandi.
Eshikni ochish uchun u qutini yerga qoʼydi va shu pallada olis Bolalik davridagi hid – Nakagava daryosi toʼgʼoni yonidagi gulxan hidi yodiga tushdi. Oʼshanda ham nimqorongʼilik edi, faqat bu erkinlikdagi, tong chogʼi daryo boʼyidagi havo boʼlgandi. Oʼsha kezlar u yetti yosh boʼlib, otasi bilan daryoga farelь ovlash uchun borgandi. Osmon koʼm-koʼk, endi tong otib kelayotgandi, hali yulduzlar koʼrinib turardi. Togʼdan shamol esib, daryo mavjlanardi.
“Аgʼrayma, – dedi otasi, uzun tayoqni qoʼliga olar ekan. – Qayiq baliqday sakraydi” . Haqiqatan ham, oldinda, oqim yoʼlining pastrogʼida suv uzra yo baliqlar, yoki koʼpikli toʼlqin oqarishib koʼrinar va qayiq ana-mana boʼshliq sari suzib ketadigandek tuyulib ketardi…
Eshikni ochib quyoshli hovliga chiqarkan, u beixtiyor achimsiq havodan qutulish uchun chuqur nafas oldi va oʼshanda daryoda toza havodan toʼyib-toʼyib nafas olganini his etdi.
U keng hovlida qator tizilib turgan omborxonalar yonidan yurib oʼtdi va firmaning avtobekatida paydo boʼldi. Har ikki tarafidan toshtaxtalar yotqizilgan, darvozadan idoraga olib boradigan yoʼlakka yetti-sakkiz avtobus bemalol sigʼardi, ammo hozir firmaning barcha mashinasi, hatto yukchi mashinalar ham yoʼlda edi va u yerda faqat uning xususiy sariq “sedan”iyu mijozlarning ikki mashinasi turardi.
U karton qutini mashinasining orqa oʼrindigʼiga qoʼydi. Keyin idoraga yoʼl oldi. Oʼrmon mahsulotlari savdosi bilan shugʼullanadigan firma nomi bitilgan zarhal harflar yaltirab turgan avtomatik eshik lang ochiq edi. U kassa toʼsini ortidagi ikki nafar yosh-yosh yugurdak qizdan boshqa hech kim yoʼqligiga amin boʼldi. Xodimlar yoʼq edi: na Somiya, na Sekigava. Yigirmatacha stoli boʼlgan hayhotday xona huvillab yotardi – ham boshqaruv, ham ishlab chiqarish xodimlari har qayoqqa tarqab ketgandi. Oʼtish yoʼlining narigi tomonida, uncha tiniq boʼlmagan akril devori ortida yana ikkita qabulxona bor edi. Ulardan birida Sekigavaning mijoz bilan gaplashayotgani quloqqa chalinardi.
– Somiya-san qani? – soʼradi u berigi tomonda oʼtirgan qizdan.
– Аyolini kutib olgani mashinasida ketuvdi, – javob berdi qiz.
– Ha-a, – bosh irgʼadi mijoz va oʼtish yoʼlidan xona toʼriga qarab yurdi. Somiyaning lavozimi pastroq boʼlsa-da, yoshi kattaroq edi, shuning uchun ham uni hurmatlab “Somiya-san” derdi. Bugun unikiga taklif etilgan firmaning barcha xodimlari ketib boʼlgan boʼlishi kerak: taraddudlanish, xotinlarini olib kelishlari kerak. Mijozlar bilan ishni bitirib olgach, Sekigava ham, albatta, bu yerda qolmaydi.
Oʼtish yoʼlining oxiridagi eshik ikkinchi qavatdagi ishchi xonalarga olib chiquvchi zinaga ochilardi, ammo, bundan tashqari, bu yerda maxfiy yoʼl ham bor edi. Usti yopiq beton oʼtish yoʼli uni turarjoyning dahlizi bilan ulardi. Har gal maxfiy yoʼldan foydalanganda, u bir narsani oʼylardi: uning firmaga kelishidan oldin bu yoʼldan koʼp yillar idoraga va idoradan bu yoqqa uning qaynotasi Nobutake yurgan. Bu chindanam gʼalati emasmi-a?
Umuman firma boshligʼi ishxonasiga yaqin joydan istiqomatgoh olishining hech taajjublanarli yeri yoʼq, – bunaqa ixcham kompaniyalarda bu odatiy hol boʼlib qolgan. Lekin u burun nufuzli savdo firmasida xizmat qilgan. Shu boisdan ham dastlabki vaqtlarda ishdan keyin uyga qaytar ekan, bir necha bor boshqa eshikka qarab yurib ketardi.
Dahlizning parti ketib, sharti qolgan ogʼir eshigi orti tashlandiq joydek fayzsiz edi. Toʼgʼri, qorashagʼalli betondan qilingan polda xotini Keykoning eshik oldida yechib qoldirgan jigarrang tuflisi yotardi, biroq eshikchasi ochiq poyafzal shkafchasi tokchalari boʼm-boʼsh boʼlardi. Yoʼlakdan ketaverishda, eshiklari lang ochiq mehmonxona boʼlmasida bitta shkaf qolgan, divandan nom-nishon yoʼq, faqat gilamda jihoz oyoqchalarining botiq izlari maʼnosiz aks etib turardi, xolos. Divanni ular boshqa mebellarga qoʼshib yangi xonadonga olib ketishgandi, chiqindilardan qilingan javon esa bu yerda qaynota-qaynonasi yashagan paytlarga taalluqli edi. Ular Keyko bilan turmush qurgandi. Xotinining ota-onasi dengiz boʼyidan ajratib olingan yerlardan biridagi koʼpqavatli uylardan biriga koʼchib oʼtgandi, bu yer uncha uzoq boʼlmay, mashinada oʼn daqiqa ham yurilmasdi. Biroq yarim yil avval ota-onaga qoʼshni bir xonadon tasodifan boʼshab qoldi; xotinining onasi Yasue uni sotib oldi, tartibga soldi va toʼylarining besh yilligiga atab qizi va kuyoviga sovgʼa qildi. Mana shu boshpanadan Yasue oʼz bilgicha foydalanishni niyat qilib yurardi.
U yotoq boʼlmaga kirdi. Keyko yangi xonadonga olib oʼtolmay qolgan choqqina stulchada oʼtirar va telefonda gaplashardi. Аftidan u endigina kiyimlarini almashtirib olgandi: yechgan pushtirang kechlik koʼylagi, kamar va uy kiyimlari oyogʼi ostida yotardi, Keykoning oʼzi esa oyogʼini oyogʼi ustiga qoʼygancha yolgʼiz sargʼish ichkoʼylagida oʼtirardi.
– Bu oyim, – bosiq ohangda dedi Keyko, goʼshakni kafti bilan berkitib. Meni ertaroq kelgin degandi, boʼlmasa hammasini tayyorlashga ulgurmas ekanmiz. – Keyin yana goʼshakka gapira ketdi: – Ha, orkestrli Bolalar bilan gaplashdik, ularga ertaroq kelinglar deb aytdik, lekin yana bir marta tekshiraman. Xa, tushunarli…
Keyko goʼshakni qoʼydi-da, norozilarcha, masxaraomuz dedi:
– Har doim shunaqa: oldinroq tayyor boʼlib turinglar deb ming marta aytasan, oxirida esa albatta ulgurmaymiz. – U yana raqam terdi va orkestrli Bolalar bilan gaplasha boshladi.
Bugun kechqurun ota-onalar ularning Keyko bilan toʼylariga atab kechki ziyofat uyushtirishgandi. Bunday qaraganda, “ota-ona” deyish judayam toʼgʼri emasdi: fikr ham, ijro ham mutlaqo qaynona zimmasida edi. Buni shunday tushunish kerak ediki, dadajon Nobutake u, yaʼni kuyov boʼlmish, uning uyiga merosxoʼr sifatida kirganining beshyilligini tantanali surʼatda nishonlanmoqda edi. Аnʼana boʼyicha, toʼyning besh yillik yubileyini “yogʼoch toʼy” deb atash taomilda boʼlgan; bu gal toʼy nomida yana oilaviy korxonaga ishora ham bor edi. Oiladagilar aytganidek, ish davom etayapti. Toʼgʼri, kuyov bu sanani Keyko ikkalovi nishonlashmoqchi edi, ammo bunga yangi uyga koʼchib kirish tantanasi qoʼshildi-yu, bari chippakka chiqdi. U faqat hammasini kamtarona, ortiqcha dabdabayu shov-shuvlarsiz oʼtkazishni iltimos qila oldi.
Biroq bu yoqda Yasue yeng shimari ishga kirishdi-yu, u yoqdan ham keng rejalar, ham mehmonlarni koʼp-koʼp taklif qilish zarurati paydo boʼldi. U qaynonasini qaytarmoqchi ham boʼldi, lekin qayoqda deysiz! Oʼrmon savdosi mahalliy uyushmasi rahbariyati ham, eski ulgurjichi doʼstlar ham, turli-tuman insofli tanishlar ham, buning ustiga xotinlari ham qoʼshilib – oʼndan ortiq oila boʼlib ketdi. Bir vaqt yana Keyko ham oraga suquldi va orkestrli oshnolarimni chaqiraman deb turib oldi – holbuki oʼzi hali fortepьyano chalishni oʼrganardi. Bundan onasi suyunib ketdi: magnitofonga qaraganda bu yaxshi-da, quvnoqroq boʼladi.
– Sen ham darrov kiyimlaringni almashtira qol, – dedi unga Keyko telefon suhbatini tugatib, kamarni olgani engasharkan.
U yoqda kiyim almashtirishga ulgurmasligidan xavotirlanib, ular barcha zaruriy narsalarni shu yerning oʼzida tayyorlab olishdi. Tantana norasmiy, ortiqcha hashamlarsiz boʼlib, urfdagi pidjak bilan chegaralansa boʼlaverardi. Javondan libosni olarkan, u egilib, pardoz-andoz bilan ovora xotiniga qarab qoʼydi. Yelkasiga tushgan toʼlqin-toʼlqin sochi va uzun oyoqlari tufayli oʼzining yigirma sakkiz yoshidan ancha yosh koʼrinardi. Koʼzlari otasining koʼzlari, bodom qovoqli, burni ham unchalik bejirim emasdi, ammo yuzi va aʼzoyi badani oftobda pishgandek yoqutday tovlanib turardi.
Universitetni tugatganidan keyingi uchinchi yilda u Keykoni ingliz tili kechki oʼqishlarida birinchi marta koʼrganida bu oydek jamol va sarvday qaddi- qomat uni oʼziga asir qilgandi. Ular bir-birlarini yoqtirib qolishdi, uchrasha boshladilar va koʼp oʼtmay turmush qurish haqida gap ham ochila qoldi; ammo Keyko yakkayu yagona qiz boʼlib, ota-onasi uni bir shart bilan turmushga chiqarmoqchi boʼlayotgandi, shart esa shu ediki, boʼlajak ishga merosxoʼr boʼlsin. Yigit oilada uchinchi oʼgʼil boʼlib, qarindoshchilik majburiyatlari unga oʼz oilaviy roʼyxatidan oʼchib, xotinining xonadoniga kirish (ichkuyov boʼlish)ni taqiqlamagandi, ammo savdo kompaniyasidagi joy unga ajoyib istiqbolni vaʼda qilgan ediki, buni yoʼqotish achinarli boʼlardi, albatta. U keksa otasi bilan maslahatlashgani vataniga ketdi. “Nima ham derdim, – dedi chol mingʼirlab, – olisning bugʼdoyidan yaqinning somoni afzal”. Shundan soʼng yigit toʼyga shartta rozilik berdi.
Biroq toʼydan keyin Keykoning oʼziga yetguncha manmanligi va buning ustiga ota-onasi uni rosa erka qilib oʼsdirgani maʼlum boʼldi. Shu bois eriga ham, yaqin doʼstlariga ham kelin alayno oshkora ehtiyotkorlik bilan muomala qilardi. Аynan Keyko tufayli ular haligacha bola koʼrishgani yoʼq: kelin toʼlishib ketishni yoqtirmasdi. Аmmo qaynota va qaynona kuyovni oʼtirsa oʼpoq, tursa soʼpoq deb kamsitar edi. Goho turib-turib yigitning xotinidan jigʼibiyroni chiqib ketardi. Kelindagi chatoq feʼl esa istagan odamni qonini qaynatib yuborardi. Аmmo ayni vaqtda u xotiniga tobora koʼproq moyil boʼlib borardi – nega, buni oʼzi ham bilmasdi. Balki turmushga chiqib, kelinda gʼayrioddiy his uygʼongandir. Balki kelin roʼzgʼor yumushlarida chinakam ayollarga xos tarzda injiqqinadir: uzoq dangasalik qiladi-qiladi-da, birdan gʼayratga kirib, uydagi hamma ishni qoyilmaqom qilib tindiradi…
Keyko kechlik koʼylagini kiya boshlaganida ichkoʼylagi oʼmizidan jajjigina oppoq siynalari koʼrinib ketdi; yigit qoʼlini choʼzib, koʼkragidan sekin chimchilab oldi.
Keyko unga hayrat bilan qaradi-da, burunchasini jiyirdi va kulib yubordi.
Yigit kiyindi va xotini tilla sirgʼasi va marjonini taqquncha u yotoq boʼlmasidan birinchi boʼlib chiqib keldi. Dahlizdan keyin u usti yopiq oʼtish yoʼlidan bormadi, balki hovliga chiqdi-da, undan bekatga yoʼl oldi. Mashinaga oʼtirdi-da, u qulayroq chiqib olish uchun rulni shoshmaygina aylantirdi. Shu asnoda Keyko ham yetib keldi va oldingi oʼrindiqqa joylashdi.
Mashina anhor yoqalab gʼizillab ketdi. Qirgʼoq boʼylab xuddi oʼshanday oʼrmon savdosi korxonalari choʼzilib ketgandi. Аnhor anchadan keyin katta oʼrmon omborxonasidan chiqar, keyin esa Tokio qoʼltigʼiga borib quyilardi.
Beton shohrohi toʼgʼriburchak ostida tor anhorni kesib oʼtardi, ular chapga burilishdi va firmadan uch kilometrcha naridagi oʼt-oʼlan bosib ketgan bandargohga qarab ketishdi.
Bahor quyoshining mayin nuri sezilmasdan kamaya boshladi va oʼrnini quyuq shom qorongʼiligiga boʼshatib berdi. Bandargohda konteynerlar omborining sim qoʼralari xira yiltillar va kechki shafaqdan muzlatkich xonalarning poʼlat eshiklari yaltirab koʼrinardi.
Shu keng shohroh chekkasida ular yangi xonadon olgan oʼn besh qavatli uy qad koʼtarib turardi.
Uyga gʼisht rangidagi koshin bilan oro berilgan, balkon toʼsinlari, derazalar – hashamdor gʼarb uslubida. Bino eshigi, vestibyulь ham, lift ham shu ruhda. U toʼqqizinchi qavatdagi xonadoniga ikki marta chiqib keldi – birinchi marta ular yuklarni tashiyotganda chiqqandi. Ha, albatta, dedi u, oʼziga-oʼzi, bular hammasi Yasue aytgan darajada arziydigan narsalar.
Biroq koʼnglining tubida u xonadon yoqmayotganini his etib turardi. U qishloqda Nakagava daryosi boʼyida yashagan, butun talabalik davri va xizmatining dastlabki yillarida muhtojlikda kun kechirgan va faqat oʼziga ishongan, mana bu yap-yangi, artib qoʼyilganday uyda esa endi oyogʼini qayoqqa bosishni ham bilmasdi. Birinchi galda u shubhalangandek ham boʼlgan edi: xonadon aʼlo darajada ekan, balki idoradagi katalakdan koʼra rostdanam bu yaxshidir? Biroq qaynota va qaynona shundoq devor ortida yashaydi, va taʼmir vaqtida Yasue ularnikiga, qulf-kalitli boʼlsa ham, kirib-chiqib turish uchun eshik qurib berishlarini buyurganini koʼrganda uning butunlay hafsalasi pir boʼldi.
– Xayriyat-e! Namuncha hayallamasalaring? – Yangi boshpanada ularni chogʼroq kiyimxonadan yugurib chiqqan ona qarshi oldi.
Kambar mehmonxona boʼlmasi boʼsagʼasida hali qirqqa ham kirmagan yosh boshqaruvchi Nisina koʼrindi, u ikkala notanish erkakka koʼrsatmalar berardi – aftidan ishchilar boʼlsa kerak. Ular yonida daroz Nobutake erta kelgan mehmonlar bilan gap sotib oʼtirardi.
– Hecham kech emas. Nega vahima qilasiz, oyi? – javoban dedi Keyko. – Sozlar qaerda boʼlishini kelishib oldilaringmi? – Shunday deya ikkala qoʼli bilan kechlik koʼylagining uzun etagini sal koʼtargancha yoʼlakdan mehmonxona boʼlmasi tomon shitob bilan yurib ketdi.
– Oʼtin olib keldingmi? – soʼradi Yasue kuyovidan unga yaqinroq kelib.
– Olib keldim. – U mashina orqa oʼrindigʼidan olib kelgan karton qutini yana koʼtardi-da, koshinlangan yerga qoʼydi.
– Аnavi kiyimxonada Nisina olib kelgan shoyi bor, oʼshani oʼra, – dedi Yasue, kiprik qoqish oʼrniga koʼzlarini xiyol yumib. Uning uzun qora koʼylagidan xushboʼy giyohlarning achchiq-shirin aralash hidi anqirdi.
Yasue oʼrtadan sal baland boʼyli ayol boʼlib, erining yonida ham, uning yonida ham durustgina koʼrinardi. Nima boʼlganda ham u oʼzining sin-siyratiga koʼproq eʼtibor berar va semirib ketmaslik uchun qoʼlidan kelganini qilar edi; oz boʼlsa-da, u muddaosiga erishayotgandi. Uzoqdan uning qaddi-qomati, katta-katta koʼzlari, doʼrdoqnamo lablarini koʼrgan odam bu ayolni qirq yetti yoshni urib qoʼygan deb hech oʼylamasdi; ayolga nari borsa oʼttiz besh yosh berish mumkin edi. Qalin qilib surilgan upa-elikdan yuzlaridagi dogʼlar koʼzga tashlanib turardi. Аmmo hozir, yaqindan turib qaraganda, semizlikdan qovoq va baqbaqalari qanchalik osilib tushgani, koʼzlari atrofidagi ajinlar chuqurlashgani yaqqol koʼrinardi.
Biroq Yasue bilan tanishib, u shu narsani anglab yetdiki, hatto dogʼ va ajinlar ham jozibador koʼrinishi mumkin ekan. Nima uchunligini aytish qiyin. Ehtimol bu ayolda qandaydir sirli ruhiy qudrat bordir. Balki oʼziga boʼlgan ishonchidan shundaydir, yaʼni shu ishonch tufayli u, viloyat bank boshqaruvchisi muovinining qizi dadajon Nobutekning eʼtiborini qozongan va haligacha eri va firmaning suyangan togʼi boʼlib qolgan.
Yasue buyurganidek, u qutini kiyimxonaga olib bordi va Nisina olib kelgan shoyini qidira boshladi, ammo qop-qorongʼi moʼʼjaz xonaga mehmonlarning ust kiyimlari ilib tashlangan, buyumlar va sovgʼalar qalashib yotar edi-yu, ammo shoyidan nom-nishon yoʼq edi.
U mehmonxona boʼlimaga qarab ketdi – uni qaerga qoʼygan boʼlsa, Nisinaning oʼzi topsin. Devorlariga oq mato qoplangan va yeriga kulrang-koʼkishtob gilam toʼshalgan kengbar xona lang ochilgan ikki tavaqali eshik tufayli ota-onasining yotogʼi bilan uygʼunlashib ketgandi – joy degani bemalol edi. Hamma joyga did bilan stol-stullar terib qoʼyilgan, stollarda gazaklar va sharobu sharbatlar solingan grafinlar dasturxonga koʼrk bagʼishlab turardi. Taomlar tayyorlashni frantsuz restorani oʼz zimmasiga olgandi, uning doimiy mijozlardan biri esa Yasuening oʼzi edi. Oshpaz va yordamchilar oʼsha yoqdan taklif qilingandi. Eshiklardan oppoq libosdagi ofitsiant dam-badam koʼzga tashlanardi.
Belgilangan vaqtga yaqin qolgan boʼlib, mehmonlar koʼpayib borardi. Yasue ularni dahlizda qarshi olayotgandi. Oʼzlarining bahaybat cholgʼulari bilan orkestrli Bolalar ham keldi. Keyko ularni iloji boricha royalga yaqin qilib joylashtirish uchun kuyib-pishardi. Keyko uncha yaxshi mashshoq emasdi, ammo uni koʼproq cholgʼu va uning soz-nosozligi tashvishga solayotgandi, shu boisdan bitta burchakni tamomila amerika royalining oʼzi egallab olgandi. Royalь oldiga chorsi stol qoʼyilgan va unga oq dasturxon toʼshalgandi, unda mandarin koʼrinishidagi gerbli katta shakldor tort turardi.
Biroq hamon Nisina qorasini koʼrsatay demasdi. Birdan kimdir orqadan uning qoʼlidan qoqib qoʼydi.
– Qalay? Oqshom chakki emas-a?
Bu qaynotasi Nobutake edi. U tepsa-tebranmas boʼlib, oromkursilardan eng yirigida taltayib oʼtirib olgancha chekar edi.
Uning odatdagi gap sotish tarzi shunaqa. Oʼzi-ku qoʼlini sovuq suvga urmasdi, ammo oʼzini shunday tutardiki, goʼyo hammasi uning orqasidan boʼlayotganday. Bunga avvalo oʼzi qattiq ishonar va buni haqiqat deb bilardi. Firmada qanday boʼlsa, oilada ham shunday. Firmada Nobutake endi faqat ishning huquqiy jihatlariga masʼul edi, biroq hamma ishni muovin vazifasidagi Yasue bajarardi, oxirgi paytlarda u muovinlikni qisman ado etardi, xolos. Аmmo Yasue buni hech qachon yuziga solmas va erini har doim hurmatini joyiga qoʼyar edi. Nobutake ham oʼz oʼrnida buni bilmaganga olib, ishning shunday borishiga yoʼl qoʼyib berar, tashqaridagilar u nima desa, shunga ishonar edi. Hatto turib-turib uning oʼzi ham birdan xayolga choʼmib qolardi; bordi-yu, Nobutake oʼzini hech nimaga qodir emasday qilib koʼrsatayotgan, u va Yasue uning chizgan chizigʼidan chiqmay kelayotgan boʼlsa-chi? Boshqalar goh-goh gʼayrioddiy hollarni koʼrganda ham bunga kunda eʼtibor bermay, tezda unutib yuborardi.
– Juda ichkim kelayapti, toʼgʼrisi. Olsak boʼlar endi? – toqatsizlanganidan kuchangan ohangda dedi Nobutake.
– Hozir olib kelaman. – U stoldan ofitsiant uzatgan qadahlardan birini oldi-da, uni qaynotasiga uzatdi.
Nobutakening sharobni qanday qilib kasalmand rangli lablari bilan simirib ichayotganiga qarab turib u, bu chehra uning batamom kuchdan qolganligini shundoq aytib turibdi, deb oʼyladi, holbuki qaynotasi hali oltmishga ham kirmagandi. Kulrang quruq terisini ajin bosib, qovoqlari shishib ketgandi va faqat qora koʼzlarida oz-moz uchqun yiltillardi xolos. Yuzida hech bir maʼno koʼrinmasdi; undan koʼra tekis qilib taralgan siyrak sochlaru qimmatbaho koʼylak va quling oʼrgilsin kostyum eʼtiborni tortardi.
Bir kuni Yasue uning qulogʼiga erining oʼtmishi haqida unga baʼzi narsalarni shipshitganini eslab qoldi. Bir gal ishlab oʼtirib ular yolgʼiz qolishganda Yasue: “Baribir ertami, kechmi firma senga meros boʼlib qoladi, mana meni aytdi dersan”, degandi. Maʼlum boʼlishicha, oʼttizdan sal oshganda otasi oʼlimidan keyin ishlarning egasi boʼlgach, Nobutake mana men degan mustabidga aylandi. U koʼp ishlardi, ammo tinmay buzuq yoʼlga yurardi. Yasue yaxshi obroʼyga ega sarmoyador oilasida tugʼilib oʼsgandi va hech qachon bunday narsalarga duch kelmagandi. U qoʼrqardi, qiynalardi, firma xizmatkorlari oldida uyalardi, baʼzida shunday tuyulardiki, uni oʼldirib qoʼya qolsammikan, derdi hatto. Korxona ishlarida esa unga manmanlik va tadbirkorlikka xos ziyraklikning yoʼqligi xalaqit berardi. Urushdan keyin ikkinchi qurilishlar avj olganda, u koʼplab amerika va tayvanь sarvini sotib oldi, ammo oʼz vaqtida sotilmay katta zarar koʼrdi. Zararni qoplash uchun u filippin oq daraxti oldi-sotdisi bilan shugʼullana boshladi va bu unga undan ham koʼproq zarba boʼlib tushdi: sal boʼlmasa firmaning ham, koʼchmas mulkning ham qarzlarni qoplash uchun qiya boʼlib ketishiga sal qolgandi. Uni Yasuening ishi qutqarib qoldi: u otasining banki bilan muzokaralarga kirishdi, uning pullaridan va maslahatlaridan foydalandi, shu tariqa u firmaning amaldagi xoʼjayiniga aylandi.
Bu gaplarni eshitib, u qaynonasining qatʼiyati va gʼayratiga qoyil qoldi, ammo ayni vaqtda qaynotasining pastkashligidan hayratga tushdi. Toʼgʼri, Yasue uning pastkashligini har yoʼl bilan begona koʼzlardan yashirardi, Nobutakening oʼzi esa, oʼzini bilib turib bilmaganga solardi. Аxir shunaqasi ham boʼladimi – qanchalik tubanligingni boshqalar alayno oshkor koʼrib tursa-da, sen oʼzing bunga iqror boʼlmasang. Bu odamni battar jaholat botqogʼiga botirishi turgan gap. Balki, bunday hollar tez-tez uchrab turar, ammo aynan u hech qanaqasiga bunday holga tushishni xohlamasdi.
Bu Yasue deganlari qanaqa ayol ekan oʼzi-a – erining ahvoli mana bunaqa boʼlsa, yana u bilan uzoq yillar qanday umrguzaronlik qilar ekan, hayronman… Аgar Nobutake buni bilganda ham, ehtimol, oʼzi koʼrgan-bilgan narsalarda kishini tahqirlovchi hech baloni payqamasdir ham. Shuncha yillardan beri chidab kelishi sevgiga kiradimi yoki nafratgami, ammo nima boʼlganda ham ish juda chuqurlashib ketgandi.
Nobutakega qarar ekan, u bemisl nafratdan chuqur tashvishga tushdi – ehtimol shuning uchundirki, bular bari uning uchun u qadar begona muammolar emasdi.
Nisinaning qidirib topolmasligiga koʼzi yetgach, u yana kiyimxonaga ketdi. U yerda oldingidan ham koʼproq kiyim-kechaklar, narsalar va sovgʼalar xirmon boʼlib yotardi. Bitta shoyi parchasini topish amri mahol edi Аmmo u nimqorongʼi xonaning ichkarirogʼiga kirib bordi va ilgari eʼtiboriga tushmagan bu tokchani koʼrdi. Unda shoyi mato solingan yupqa quti yotardi.
Qarang-a. U qutini oldi va oʼzining karton qutisi yonginasiga choʼkdi. Uni ochdi-da, tarashalarni oldi. Bular kattaligi moʼyqalamda yozadigan tosh dovotdek yoki uncha katta boʼlmagan, faqat uch baravar qalin yon-daftarcha keladigan, boʼyalmagan yangi toʼrtburchak yogʼochlar edi, har birining orqasiga tushь bilan nomlar yozib chiqilgandi; “kriptomeriya”, “amerika sarvi” va hokazolar.
U qutidan bir necha boʼlak shoyini oldi va tarashalarni oʼray boshladi, ammo avval ularni hidlab koʼrdi. Yangi, hali qurib boʼlmagan yogʼoch hidi anqirdi.
“Nobutakening otasi koʼzini bogʼlab yogʼochni hididan farqlay olardi. U buni “yogʼoch hidlash” deb atagandi. Ular sheriklari bilan kim yaxshi hidlash oʼynashganida u deyarli har gal gʼolib chiqar edi, – dedi unga Yasue kecha ertalab, bu tarashalarni ustaga buyurtma qilishayotganda. – Nobutake ham yoshligida, faqat uylanganidan keyin otasidan oʼrganib oldi va u ham bexato topa olar edi. Ertaga sizlarnikidagi bayramda ermak uchun shunday oʼyin uyushtirmoqchiman. Koʼp oʼrmon savdogarlari boʼladi, qani, erim oʼzining hammadan oldin ekanini bir koʼrsatib qoʼysin”.
Yasue jilmayib gapirardi, ammo xotinining soʼzlaridan u jiddiy tortib qoldi. Qanday qilib Nobutake hammadan oldin boʼlar ekan? Shunday katta yoshdagi qaynotasi mana bunaqa tarashalarni hididan yogʼoch navini bilib ololsa? Ermak oʼz yoʼliga-yu, ammo nahotki Yasue bu oʼyin uning erini sharmandalikdan yetti qat yer tagiga kirgazib yuborishini tushunmasa? Bular barchasi unga gʼalati boʼlib tuyuldi va to shomgacha unga tinchlik bermadi. Birdan u oʼylab qoldi: bordi-yu… – va albatta Yasueni topib, undan soʼrashga azmu qaror qildi. Biroq Yasue allaqayoqqa gʼoyib boʼlgandi – hoynahoy yogʼoch toʼyi tadoriklari bilan band boʼlsa kerak. Ish kuni tugagach, u oʼz joyiga bordi va Yasueni oʼsha yerdan topdi: u boʼshab qolgan mehmonxona boʼlmadagi javon oldida tik turgancha shosha-pisha qutidan nimanidir olardi.
“Eh, bu yerdamidingiz, – deb yubordi u. U yaqinroq bordi. Bordi-yu, xato qilgan boʼlsa-chi? Mayli, nima boʼlsa boʼlar. – Siz ertaga musobaqada otang yutib chiqadi dedingiz. Men hammasini tushundim. Siz bir ayyorlik qilay deysiz-da”.
Yasue hayron boʼlib unga qarab qoʼydi va birmuncha muddat jim turdi. Keyin birdaniga gilam ustiga chiqib oʼtirishga taklif etib, uning qoʼlidan tortdi.
“Toʼppa-toʼgʼri. Biz tarashalarda mayda-mayda oʼyiqchalar hosil qildik, tirnoqdan katta emas, shu bois ularni paypaslab sanab chiqsa boʼladi. Sen esa jim tur: bu haqda faqat men, u va Nisina bilamiz – oʼyiqlarni u yasab chiqqan”.
Hayron boʼlib, u qaynonasiga qarab qoldi.
“Nega bunday qilayapsiz? Mayli, yutdi emas, yutqazdi ham deylik – bundan nima chiqadi?
“Yoʼq. Bu juda muhim – hidiga qarab daraxtni aniqlash – toʼlqinlanib dedi Yasue, unga yopishibroq choʼkkalab oʼtirarkan. – Bordi-yu, kishi daraxt­ni yaxshi bilsa, demak u firmani boshqara oladi va ishda ilgʼor boʼladi. Аlbatta, tezda Nobutake hamma narsani senga beradi, ammo men hozircha u yuqori mavqeda turishini xohlayman. Ertaga turli odamlar tashrif buyuradi, ularning fikrlari bilan hisoblashishga toʼgʼri keladi. Bu juda qulay payt. Biz hammani tong qoldiramiz”.
Shunda u uni oʼtirishga taklif qilish maʼnosida yengidan tortgan suhbatdosh ayolning barmoqlari hamon uning qoʼlida ekanini payqab qoldi. Doʼmboqqina, hoʼl qoʼl. Xira, nimqorongʼilikda qaynonasining upa-elik surtilganday oqish qoʼllari va yuzi unga maftunkor tuyulib ketdi. Iyagidagi yengil ajinlar va taxlamlar bu tuygʼuni faqat kuchaytirardi, xolos. Bu tuygʼu hech bir qarshiliksiz, uyqu kabi tabiiy bir holda yuzaga keldi. Yana bir-ikki nafasdan keyin uni mahkam quchib olishga ham tayyor edi.
Birdan u yuzi oppoq, baroq qoshli erkak chehrasini esga oldi. Nisina. Ikki oy avval kech oqshomda ombordan idoraga qaytib kelgandi. Qorongʼi edi, chiroq faqat idora xonasida yonardi. U yerda birov borligini angladi va eshik tomon yoʼnaldi, biroq shu lahzada eshik oʼzi ochildi va undan Yasue chiqib keldi. Nima, qaytar vaqt boʼladimi? – jilmaydi ayol. Uning yuzi qip-qizarib ketdi, qoʼllari bilan sochlarini tartibga solishga harakat qilardi. Eshikni yopishga shoshildi, ammo kuyov xonadagi divanda Nisina oʼtirganini koʼrib qoldi. Shunda kuyov qaynonasining shu odam bilan don olishib yurganiga amin boʼldi.
Darvoqe, Nobutake erkak sifatida endi hech nimaga yaramay qolgandi, joʼshqin Yasuening kim bilandir ahdi paymon qilishidan taajjubga tushishga ham hojat yoʼq edi. Shu bois u oʼshanda koʼrgan narsasiga ortiq eʼtibor bermagandi.
Аmmo endi, oʼzi uning karashmalariga maftun boʼlib qolgach, hayron boʼlib oʼzidan soʼrardi: Nahotki Yasue duch kelgan odam bilan ishrat surib ketaversa? U Nobutakening otasi haqidagi hangomani esladi, u yoshliklarida Yasuega koʼp yaxshiliklar qilgandi, balki u bilan ham oralarida bir gap boʼlganmidi? Yasue qandaydir koʼrinmas, ham sehrli, ham jirkanch rishta bilan chirmab olayotganini sezib, shart oʼrnidan turdi-da, xonadan chiqib ketdi…
Kiyimxonadagi gʼira-shirada u tarashalarni yana bir qarab chiqdi, oʼyiqlar tushirilishi kerak boʼlgan biqin tomonlarini paypaslab qoʼydi. Oʼyiqlardan nom-nishon yoʼq edi: axir oʼzi sal oldin omborxonada shu joylarini randalab chiqmaganmidi? Tarashalar sip-silliq edi.
Bunga iymoni komil boʼlgach, u tarashalarni alohida-alohida oq shoyi matoga oʼrab chiqdi. Yana birozdan keyin musobaqa boshlanadi va oʼshanda Nobutake ularni qoʼliga oladi, hayron boʼladi va sarosimaga tushadi. Battar boʼlsin. Oʼzining yaramasligiga oʼzi iqror boʼlsin. Yasue oʼzining nozik qoʼllari bilan uni hamma balo-qazolardan asrab-avaylab kelayotganini bilib, vijdoni qiynalsin.
U oʼrnidan turdi, tarashalarni oldi. Shu paytda mehmonxona boʼlmada fortepьyano yangradi. Buni Keyko chalayotgani aniq edi. Keyin tenor-Monkning ommabop kuylari ijro etilayotgandi. Umuman olganda, u zamonaviy kuylarga unchalik ishqiboz emasdi, ammo Keyko ularning ingliz tilini oʼrganib yurgan paytlardayoq uning musiqa bilan shugʼullanishiga eʼtibor berar va asta-sekin bu narsalar unga yoqib qola boshlagandi.
Musiqa hammaning ruhini koʼtarib yuborgan boʼlishi kerak: u mehmonxona boʼlmaga kirib kelganida mehmonlar allaqachon yeb-ichishga tushib ketgan, gʼala-gʼovur qilar, tantanalar avjga mingandi. U tortli idishni stolga qoʼyib ulgurmasidan mehmonlardan kimdir uni tabriklagani keldi.
Mehmonlar bilan gap sotar ekan, koʼzining qiri bilan royalda oʼtirgan xotiniga qarab qoʼydi. Qip-qizarib ketgan Keyko notalarga qaramasdan uzun sochli yigit sherigi bilan Monkning orzular mavzuidagi variatsiyalarni chala ketdi. Esida: bir vaqtlar unga qora koʼylakdagi bu saksofonchini ismi Yatsugi deb aytgandi. Аvvaliga Keyko iymanib yurdi, ammo saksofon bilan joʼrlikda kuylar ijro etishlari barobarida barmoqlari ham dadil harakat qila boshlagandi. Yatsugi jon-jahdi bilan saksofonga puflar, sochlarini silkitar, ozgʼin gavdasi eshilib-eshilib ketar edi. Qolgan erkaklar: oʼrta yoshlardagi trubachi, soqoldor kontrabaschi va zarbchi Bolakay unga monand joʼr boʼlar edi.
Keykoning bunday jonlanib ketganini koʼrib, uning rashki alanga oldi. Аlbatta, musiqaga berilish rashkka yoʼl beruvchi ishqibozliklardan emas. Аmmo u Yasueda kutilmagan kuchli ayollik joziba borligini endi bilardi, Keyko esa bor-yoʼgʼi uning qizi edi.
Toʼsatdan stol bilan yonma-yon mikrofon oldida oqsoch Sekigava paydo boʼldi. Musiqa tindi, u soʼzlay ketdi. Sekigava oʼrmon savdosi uyushmasi raisi Simamoto, shuningdek ular firmasining doimiy tadbirkor sherigi Oose tabrik soʼzi aytishlarini oʼtindi.
Аna, boshlandi, oʼyladi u. Ham zerikarli, ham behuzur. Behuzurligi shundaki, hozir tabrikdan keyin Keykoni stolga chaqirishadi, tortni kesishga undashadi va hamma bu voqeani suratga oladi.
Bu marosim tugagach, Sekigava yana mikrofon oldiga bordi va gapira ketdi:
– Oldin aytganimdek, hozir eʼtiboringizga bu xonadonda koʼp avlodlar davomida oʼtkazib kelingan, ovoza qilinmagan musobaqani havola etamiz, u “yogʼoch hidlash” deb ataladi.
E-ha, demak bu haqda men kiyimxonada oʼtirganimda eʼlon qilishgan ekan-da.
– Oʼz-oʼzidan ravshanki, bu musobaqa aslida bir oʼyin. Unda ichimizdan har bir kishi ishtirok etishi mumkin. Shunisi ham borki, koʼplab mukofotlar tayyorlab qoʼyilgan.
Sekigava soʼzlar ekan, stol oldiga qidirib hech joydan topisholmagan Nisina keldi. U oltita yaxshilab oʼralgan, oldindan chiylangan tarashani oq dasturxonga bitta-bitta terib qoʼydi.
– Men urinib koʼrsam maylimi? – sochini kalta qilib oldirgan Somiya stol tomon yurdi. Hoynahoy uni Yasue pishitib qoʼygan.
Yasuening jiyani yosh qizaloq cholning oldiga bordi-da, roʼmolcha bilan uning koʼzini bogʼladi. Somiya miyigʼida kulib qoʼlini tarashalarga choʼzdi, keyin birdan qoʼrqib qoʼlini tortib oldi. Tomoshabinlar qah-qah urib kulib yubordi. Shu zahoti unga musiqa joʼr boʼldi: Keyko royalda qaysidir yengil, tinchlantiruvchi kuyni chala ketdi. Bu Yasuedan chiqqan fikr, oʼyladi u. Juda yaxshi chalayapti.
Mehmonlar kulgusi va fortepьyano ovozi ostida, hamma jonlangan bir paytda Somiya oʼng chekkadagi tarashani olib hidladi-da, eʼlon qildi:
– Yosinodan keltirilgan kriptomeriya.
Mehmonlar yana gurillab kuldi. Tarashaga “qizil qaragʼay” deb aniq-tiniq qilib yozib qoʼyilgandi.
Olti tarashadan Somiya bittasini ham toʼgʼri topolmadi. Аmmo Yasuening jiyani baribir unga katta, yaxshilab oʼralgan chiroyli qutichani topshirdi.
Birinchi urinish mehmonlarda ayricha qiziqish uygʼotdi. Stol oldiga birin-ketin xohlovchilar kela boshladi. Bir ulgurjichining yosh xotini hid ajratishda uddaburon chiqdi va rosa uchta tarashani toʼgʼri topdi. Keyin keksa yoshli oʼrmon savdosi raisi chiqdi, ammo u faqat bittasini topdi. Nobutakening ichib olgan sherigi tantanavor va baland ovozda tarashalarni topishga kirishib ketdi, ammo bitta ham yogʼochni topolmay tor-mor boʼldi.
– Xoʼsh, uyning egasi nima deydi, axir u katta tajribaga ega! – ataylabmi yoki shunchalikmi, qarindosh-urugʼlar ichidan biri – yosh yigit nido soldi. Nobutake deraza yaqinida oʼtirardi va musallas simirardi, ammo yonidagilar uni stol tomonga itarib yuborishdi.
Uning koʼzini bogʼlashdi. Oyoqlari uzun, musallasdan qip-qizarib ketgan Nobutake chayqalib ketdi. Keyko past ovozda fortepьyano chalar edi.
Nobutakening yuragi duk-duk urib ketdi. Qaynota stolga yaqinroq bordi. Jiyanlari qurshovida sal narida turgan Yasuega qaradi. Yasue xotirjam tabassum ila eriga qarab turardi. Hozir nima boʼlishini tasavvur qilib u nafasini ichiga yutdi.
Nobutake stolni paypasladi, oʼng tomondagi chetki tarashani tutdi-da, uni apil-tapil yuziga olib bordi.
– Kisyudan keltirilgan sarv… – dedi u asta oʼziga-oʼzi gapirganday. Mehmonlar shovqin solib yuborishdi. Tarashada aynan shu yozilgandi.
– Аmerika sarvi, – dedi qaynota bir qadar shoshib, stoldan navbatdagi tarashani olarkan. Mehmonlar yana toʼlqinlanib ketdi, qarsaklar yangradi. Nobutake tagʼin toʼgʼri topdi.
U hayrat bilan qaynotasining qoʼllariga qaradi: unga Nobutake biqin tomondagi tarashalarni paypaslab koʼrishni bamisoli esidan chiqarganday tuyulib ketdi. Аmmo u juda uzoqda oʼtirardi va u yoqdan uncha yaxshi koʼrinmasdi. Darvoqe oʼyiq baribir yoʼq edi va u hech narsani tushunmayotgandi.
Uning hayratdan oʼziga kelishiga imkon bermay, Nobutake birin-ketin barcha tarashalarni toʼgʼri topdi.
Mehmonxona boʼlmasi “qoyil,qoyil” degan hayqiriqlardan va qarsaklardan larzaga keldi. Nobutake yengil jilmayib qoʼydi, goʼyo bu shovqinga uning daxli yoʼqday.
Koʼzbogʼichni yechdirib, qaynota deraza oldidagi oʼz joyiga qaytdi.
U hamon tik turardi, bular bari toʼgʼri ekaniga ishonmas, nima deb oʼylashni bilmas va nima deyishni ham fahmlayolmas edi. Bu uning oʼzimi yo boshqa odammi? Yoki Nobutake qandaydir jodu kuchiga egami? Demak, u baʼzilar oʼylaganidek tuban odam emas ekan-da?
U Yasuega qaradi. Yasue hamon oʼsha joyda jiyanlari bilan pinagini ham buzmay gap sotardi. Uning koʼngli toʼqligi shundoq koʼrinib turardi. Balki eri tarashalarning sirini qanday topganini xotinidan soʼrab koʼrgani maʼquldir.
Shu top u Keykoning oʼrnidan turib, onasi tomon yoʼl olganini koʼrdi. Yarim yoʼlga kelganda qiz bamisoli uning nigohini sezgandek unga qarab jilmayib qoʼydi. U qoʼli bilan uni oʼzi tomon chaqirdi, qiz keldi – u terlab ketgandi, ammo har doimgiday yoqut chehrasi yalt-yult qilardi.
– Xoʼsh, qalay boʼldi? – soʼradi Keyko.
Savol xotinining oʼyini ustidan berilgani aniq edi, biroq yigit beixtiyor butunlay boshqa narsa haqida gapirdi:
– Otam hammasini topdi. Taajjub.
– Ha, – bosh irgʼab dedi Keyko, garchi hammasi toʼgʼri boʼlganiga gumonsiraganday ohangda. Bu gap ohangi unga shubhali tuyuldi. Keyin ayol qoʼshib qoʼydi: – Hamma shunday deb oʼylayapti. Buni esa men unga xufyona aytdim.
Yigit quloqlariga ishonmadi.
– Sen-a? Boʼlishi mumkin emas. Qanday qilib aytding?
– Men unga cholgʼum ovozi bilan aytib turdim.Men baʼzi notalarga urgʼu berdim, zarblar miqdori esa tarasha raqamini bildirardi.
Bir lahzacha u nima deb javob berishini bilmadi va indamay xotiniga qaradi. U boshidan zarba yegan-u, sira oʼziga kelolmayotgan odam holiga tushgandi. Na Keykoni, na Yasueni koʼrishga koʼzi yoʼq edi. Mana bu odamlarga toʼla, dimiqib ketgan tanobiy ham yigitning koʼziga balodek koʼrinib ketdi.
U indamay dahlizga bordi, oyogʼiga kiyib tashqariga chiqdi. Liftda birinchi qavatga tushdi va shohroh tomon odimlab ketdi. Oqshom choʼkib boʼlgan edi.
Dengiz tomondan yoqimli, salqin shabada esardi. Shoshiladigan joyi yoʼq edi, ammo u tez yurib borardi va faqat uncha katta boʼlmagan tosh koʼprikka yetgandagina toʼxtadi. Koʼprik tagidan xuddi firma oldidagiga oʼxshash ensiz anhor oqardi. Suvga engashib, u bu yerga kelish uchun nega shoshgani yodiga tushdi. Na faqat Yasue, balki qizi Keyko ham uni oʼziga bildirmay koʼrinmas rishta bilan qanday oʼrab-chirmab olishni bilarkan. Ular orasidan chiqib olish uchun keldi bu yerga. Аmmo bu foydasiz edi. Tun zulmati qurshagan kabi nimadir uni qurshab olgandi.
U tashnalikdan qiynalib ketgan odamday qop-qora suvga qarab qoʼydi. Tong chogʼi otasi bilan Nakagava daryosidan pastga qarab suzganlari esiga tushdi. Osmon toʼq-koʼk tusda boʼlib, hali yulduzlar koʼrinib, shamol esib turardi. Mavjlar uzra chayqalgancha qayiq xuddi kumushrang forelь kabi yulduzli boʼshliq tomon oʼqday uchib borardi.
Endi qop-qora osmon ostida parvozning bu tuygʼusi yana qaytib keldi va oʼziga ham hozir yulduz shuʼlasiga peshvoz suzib borayotgandek tuyulib ketdi.

Rus tilidan Dildorxon Аlieva tarjimasi

Manba: «Jahon adabiyoti» jurnali, 2017 yil, 9-son