Ўзбекистон халқ шоири, таниқли адиб ва муаррих Хуршид Давроннинг “Танланган асарлар” китоби Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси ҳомийлигида нашрдан чиқди.
Китобдан адибнинг турли даврларда ёзган эрк ва озодлик ҳақидаги шеърлари, “Шаҳидлар шоҳи ёхуд Шайх Нажмиддин Кубро тушлари” номли қиссаси, “Амир Темур пирлари”, “Мирзо Бобур пирлари” “Босқинчилик қаҳрамонлик бўладими?” каби эссе ва мақолалари жой олган.
Китобга педагогика фанлари доктори, таниқли адабиётшунос Қозоқбой Йўлдошев ҳамда филология фанлари номзоди Муҳайё Йўлдошевалар “Эрк ва ғурур куйчиси” номли салмоқли сўзбоши ёзган.
– Хуршид Даврон ва унга тенгдош ижодкорлар адабиёт олдамига кириб келган ўтган асрнинг етмишинчи йилларида адабиёт бадиият чечакзори эмас, турфа қарашлару туйғулар олишаётган жанг майдони эди, дея ёзилади сўзбошида.
Хуршид Даврон бу майдонда овозини баралла қўйиб зўр шиддат, жўшқинлик билан эрк, озодликни куйлашга чоғланган шоирларнинг олдинги сафларида турарди. Унинг 1983 йилда ёзилган “Самарқанддаги озодлик ҳайкали қошида ўйлар” шеъри шоир танлаган йўл, асл мақсадни англатиб туради.
Озодлик!
Мадад бер навқирон дилга,
Куй бергин, бўғзимни тўлдириб олай.
Қудрат бер, бағишлай юракни элга,
Ғазаб бер, мен уни солайин шеърга!
Шеърнинг мантиғига кўра, чинакам одам тиз чўкиб кечирилган умрни ҳаёт ҳисобламайди. Одам учун тиз чўкиб яшаш ўлимдан оғир, биргина нарса – озодликка тиз чўкиш мумкин, холос:
Боболар қошида тиз чўкиб ўлган,
Улар фақат сенга тиз буккан, холос!
Хуршид Давроннинг аксарият шеърларида озодлик нафаси, ватан ҳарорати, тарих сабоқлари акс этиб турганига гувоҳ бўласиз. Бугуннинг яхшироқ кечирилмоғи, эртанинг мукаммал қурилмоғи учун тарихни билиш ва ундан сабоқ олиш лозимлигини шоир шундай ифодалайди:
Бугунингни ўйласанг агар
Ер ағдариб тер тўк, буғдой соч –
Униб чиқар, албатта, саҳар.
Эртани ҳам ўйласанг агар,
Боғ яратгин, йиллар ўтару
Юксалар боғ – бепоён, зафар.
Келажакни ўйласанг агар,
Униб-ўстир болаларингни,
Курашмоқни ўргансин улар…
Хуршид Давроннинг “Танланган асарлар”ини, албатта, ўқинг.
O‘zbekiston xalq shoiri, taniqli adib va muarrix Xurshid Davronning “Tanlangan asarlar” kitobi O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi homiyligida nashrdan chiqdi.
Kitobdan adibning turli davrlarda yozgan erk va ozodlik haqidagi she’rlari, “Shahidlar shohi yoxud Shayx Najmiddin Kubro tushlari” nomli qissasi, “Amir Temur pirlari”, “Mirzo Bobur pirlari” “Bosqinchilik qahramonlik bo‘ladimi?” kabi esse va maqolalari joy olgan.
Kitobga pedagogika fanlari doktori, taniqli adabiyotshunos Qozoqboy Yo‘ldoshev hamda filologiya fanlari nomzodi Muhayyo Yo‘ldoshevalar “Erk va g‘urur kuychisi” nomli salmoqli so‘zboshi yozgan.
– Xurshid Davron va unga tengdosh ijodkorlar adabiyot oldamiga kirib kelgan o‘tgan asrning yetmishinchi yillarida adabiyot badiiyat chechakzori emas, turfa qarashlaru tuyg‘ular olishayotgan jang maydoni edi, deya yoziladi so‘zboshida.
Xurshid Davron bu maydonda ovozini baralla qo‘yib zo‘r shiddat, jo‘shqinlik bilan erk, ozodlikni kuylashga chog‘langan shoirlarning oldingi saflarida turardi. Uning 1983 yilda yozilgan “Samarqanddagi ozodlik haykali qoshida o‘ylar” she’ri shoir tanlagan yo‘l, asl maqsadni anglatib turadi.
Ozodlik!
Madad ber navqiron dilga,
Kuy bergin, bo‘g‘zimni to‘ldirib olay.
Qudrat ber, bag‘ishlay yurakni elga,
G‘azab ber, men uni solayin she’rga!
She’rning mantig‘iga ko‘ra, chinakam odam tiz cho‘kib kechirilgan umrni hayot hisoblamaydi. Odam uchun tiz cho‘kib yashash o‘limdan og‘ir, birgina narsa – ozodlikka tiz cho‘kish mumkin, xolos:
Bobolar qoshida tiz cho‘kib o‘lgan,
Ular faqat senga tiz bukkan, xolos!
Xurshid Davronning aksariyat she’rlarida ozodlik nafasi, vatan harorati, tarix saboqlari aks etib turganiga guvoh bo‘lasiz. Bugunning yaxshiroq kechirilmog‘i, ertaning mukammal qurilmog‘i uchun tarixni bilish va undan saboq olish lozimligini shoir shunday ifodalaydi:
Buguningni o‘ylasang agar
Yer ag‘darib ter to‘k, bug‘doy soch –
Unib chiqar, albatta, sahar.
Ertani ham o‘ylasang agar,
Bog‘ yaratgin, yillar o‘taru
Yuksalar bog‘ – bepoyon, zafar.
Kelajakni o‘ylasang agar,
Unib-o‘stir bolalaringni,
Kurashmoqni o‘rgansin ular…
Xurshid Davronning “Tanlangan asarlar”ini, albatta, o‘qing.
Xurshid Davron. Bahordan bir kun oldin. 1997 by Khurshid Davron on Scribd
