Mahsatiy Ganjaviy. Ruboiylar

055
    Озарбайжон халқи адабиёт тарихига Маҳсатий Ганжавий, Ҳайрон хоним, Фотма хоним Камина, Ошиқ пари, Оғабегим оға, Хуршидбону Нотавон, Зайнаб хоним Ширвоний каби истеъдодли шоираларни берган. Улар орасида Маҳсатий Ганжавий, Ҳайрон хоним ва Нотавонлар алоҳида мавқега эгадир. Бу уч шоира созида инсон гўзаллиги, юрак туғёнлари ва ҳаёт завқлари ажиб оҳангларда янграйди.

011

  XII аср озар шоиралари орасида Маҳсатий (“Моҳ асти” – “Ойсан” дегани) фазлу камол соҳибаси бўлиб, тарихий манбалар унинг илмпарвар хонадонда туғилгани, мукаммал таҳсил кўргани, истеъдодли рубоийнавис бўлиб етишганидан гувоҳлик беради. Отаси махсус мусиқашунос ёллаб, қизига мусиқа ва рақс илмидан ҳам сабоқ олишига шароит яратиб берган. Маҳсатий отадан барвақт айрилади. Ганжа хатибининг ўғли Амир Аҳмадга турмушга чиққунча саргардонлик ташвишларини бошидан кечиради. Унинг муҳаббати элга достон бўлади.
Ровийларга кўра, Маҳсатий хоним Хўжанд, Зинжан, Машҳад, Мариф, Балх шаҳарларида бўлган, Умар Хайём, Низомий каби устозлар билан ижодий мулоқотлар қилган. Тадқиқотчилар унинг “Амир Аҳмад” достонидаги Амир Аҳмад тилидан айтилган рубоийлари Умар Хайёмга тегишли деган гапни айтишади.
Шоира ҳақидаги маълумотлар навоийшунос олима, филология фанлари доктори, ўзбек адабиётининг муҳиби ва тарғиботчиси Жаннатхоним Нағиеванинг “Ўтли созлар, оташин сўзлар” мақоласидан олинди. Таржималар эса бу азиз инсоннинг менга совға қилган китоблари орқали амалга оширилди. Раҳматли Жаннатхонимдан миннатдорман. Аллоҳ ундан рози бўлсин!

Таржимон

094
МАҲСАТИЙ ГАНЖАВИЙ
РУБОИЙЛАР
  Ойдин Ҳожиева таржимаси
08

* * *

Мард ўл, гар жўмардлик сен учун шиор,
Бошим силамоқлик наҳот сенга ор?
Зар берар бўсамга дунё шоҳлари,
Зорсиз сен бир ўпич олмассан, эй ёр!

* * *

Номурод айлади мени бу замон,
Қўлидан келгани – заҳмату зиён,
Тилагинг шу эрса чирпират мени,
Тошингдай айлантир, эй чархи даврон!

* * *

Севги минбарига чиқдик қачон биз,
Ишқдан ўзга калом демадик ҳаргиз.
Бизнинг бу манзилга қадам босмасин
Ишқ ичра ёнмаган, муз каби ҳиссиз.

* * *

Ошиқлар уйининг дарвозаси, бил,
Кўпдан бери бўлмиш бизим бу манзил.
Мевамиз қайғудир, беҳушлик мудом,
Шодлик бу хонанинг меҳмони, дегил.

* * *

Бировларга кунинг қолса, бу – ёмон,
Қуриган шох соя солибди қачон?
Сабр – азиз айлар, тамаъ этар хор,
Тансиқ нарсаларга қаноат даркор!

* * *

Жонга ора кирмас бу пул – бевафо,
Барчани супургай ажал беризо.
Хароботдан чиқиб бир пир сўйлади:
“Шод яша, тупроқда ётгунг бенаво!”

* * *

Ғамингдан кўнгулда дармон қолмади,
Бу ёшлик шавқига поён қолмади.
Ишқинг бир ўлимдир, бу хира нафас –
Тириклик номидан нишон қолмади.

* * *

Гар ҳақнинг бошида бўлсанг ҳамки тож,
Сени-да йиғлатар бир кун эҳтиёж.
Элинг дардини бил, унга яқин бўл,
Бир кун ўзинг элга бўларсан муҳтож!

* * *

Бу ҳаво, саҳрони тутган зарралар –
Кайқубод, Фаридун хоки муқаррар.
Дунё ҳам фалакнинг қўлидаги жом,
Қон тўла пиёла, десам, рост бўлар.

* * *

Олтин деди: “Мен ҳам кунингда керак,
Туз каби муҳтождир менга ҳар хўрак.
Мени ўлик каби тупроққа кўмма,
Ҳаёт учун мен ҳам энг яқин кўмак”.

* * *

Пурхун кўзларимдан оққан жолалар
Ханжардан силқиган қизил қон қадар.
Бағрим кабоб ўлди – хундур селоби,
Кабобдан қон сели томмасми магар?

* * *

Кўнгли эгрилардан, букрилардан дод,
Номард эркаклардан яхшироқ арвод (1).
Бевафо дўстлардан душман аълодир,
Бебурд дўст уйидан оёғингни торт!

1 Арвод – хотин.

* * *

Шам ёнар бошидан, кўз ёши тўкар,
Сўхтасин дарчадан биров ирғитар.
Бошинг-ла мақтанма, шамдан сабоқ ол:
Маҳв ўлар бошидан оёққа қадар.

* * *

Не боис жисмингни ёндирдилар, шам,
Йўлдан оздирдилар бунда бир оқшом?
Сен ўзинг сўйлагил, найласин агар
Куйиб кул бўлмоқ-чун яралса одам?

* * *

Сеники бўлса Чин, Мисру Румо ҳам,
Билки, сенинг бўлур бутун дунё ҳам.
Имонинг пок сақла, ўн аршин кафан,
Уч аршин ер охир қисматинг, одам!

* * *

Эй дўст, муҳаббатинг – жонима тузоқ.
Сенинг бир висолинг – минг бир иштиёқ.
Ақлу қароримни олмиш нозларинг,
Сабр деганлари кўнгилдан узоқ.

Манба: «Жаҳон адабиёти» журнали,№ 3, 2013 йил, март

<
08

 099   Ozarbayjon xalqi adabiyot tarixiga Mahsatiy Ganjaviy, Hayron xonim, Fotma xonim Kamina, Oshiq pari, Og’abegim og’a, Xurshidbonu Notavon, Zaynab xonim Shirvoniy kabi iste’dodli shoiralarni bergan. Ular orasida Mahsatiy Ganjaviy, Hayron xonim va Notavonlar alohida mavqega egadir. Bu uch shoira sozida inson go’zalligi, yurak tug’yonlari va hayot zavqlari ajib ohanglarda yangraydi.
XII asr ozar shoiralari orasida Mahsatiy (“Moh asti” – “Oysan” degani) fazlu kamol sohibasi bo’lib, tarixiy manbalar uning ilmparvar xonadonda tug’ilgani, mukammal tahsil ko’rgani, iste’dodli ruboiynavis bo’lib yetish- ganidan guvohlik beradi. Otasi maxsus musiqashunos yollab, qiziga musiqa va raqs ilmidan ham saboq olishiga sharoit yaratib bergan. Mahsatiy otadan barvaqt ayriladi. Ganja xatibining o’g’li Amir Ahmadga turmushga chiqquncha sargardonlik tashvishlarini boshidan kechiradi. Uning muhabbati elga doston bo’ladi.
Roviylarga ko’ra, Mahsatiy xonim Xo’jand, Zinjan, Mashhad, Marif, Balx shaharlarida bo’lgan, Umar Xayyom, Nizomiy kabi ustozlar bilan ijodiy muloqotlar qilgan. Tadqiqotchilar uning “Amir Ahmad” dostonidagi Amir Ahmad tilidan aytilgan ruboiylari Umar Xayyomga tegishli degan gapni aytishadi.Shoira haqidagi ma’lumotlar navoiyshunos olima, filologiya fanlari doktori, o’zbek adabiyotining muhibi va targ’ibotchisi Jannatxonim Nag’ievaning “O’tli sozlar, otashin so’zlar” maqolasidan olindi. Tarjimalar esa bu aziz insonning menga sovg’a qilgan kitoblari orqali amalga oshirildi. Rahmatli Jannatxonimdan minnatdorman. Alloh undan rozi bo’lsin!

Tarjimon

094
MAHSATIY GANJAVIY
RUBOIYLAR
Oydin Hojieva tarjimasi
08

* * *

Mard o’l, gar jo’mardlik sen uchun shior,
Boshim silamoqlik nahot senga or?
Zar berar bo’samga dunyo shohlari,
Zorsiz sen bir o’pich olmassan, ey yor!

* * *

Nomurod ayladi meni bu zamon,
Qo’lidan kelgani – zahmatu ziyon,
Tilaging shu ersa chirpirat meni,
Toshingday aylantir, ey charxi davron!

* * *

Sevgi minbariga chiqdik qachon biz,
Ishqdan o’zga kalom demadik hargiz.
Bizning bu manzilga qadam bosmasin
Ishq ichra yonmagan, muz kabi hissiz.

* * *

Oshiqlar uyining darvozasi, bil,
Ko’pdan beri bo’lmish bizim bu manzil.
Mevamiz qayg’udir, behushlik mudom,
Shodlik bu xonaning mehmoni, degil.

* * *

Birovlarga kuning qolsa, bu – yomon,
Qurigan shox soya solibdi qachon?
Sabr – aziz aylar, tama’ etar xor,
Tansiq narsalarga qanoat darkor!

* * *

Jonga ora kirmas bu pul – bevafo,
Barchani supurgay ajal berizo.
Xarobotdan chiqib bir pir so’yladi:
“Shod yasha, tuproqda yotgung benavo!”

* * *

G’amingdan ko’ngulda darmon qolmadi,
Bu yoshlik shavqiga poyon qolmadi.
Ishqing bir o’limdir, bu xira nafas –
Tiriklik nomidan nishon qolmadi.

* * *

Gar haqning boshida bo’lsang hamki toj,
Seni-da yig’latar bir kun ehtiyoj.
Eling dardini bil, unga yaqin bo’l,
Bir kun o’zing elga bo’larsan muhtoj!

* * *

Bu havo, sahroni tutgan zarralar –
Kayqubod, Faridun xoki muqarrar.
Dunyo ham falakning qo’lidagi jom,
Qon to’la piyola, desam, rost bo’lar.

* * *

Oltin dedi: “Men ham kuningda kerak,
Tuz kabi muhtojdir menga har xo’rak.
Meni o’lik kabi tuproqqa ko’mma,
Hayot uchun men ham eng yaqin ko’mak”.

* * *

Purxun ko’zlarimdan oqqan jolalar
Xanjardan silqigan qizil qon qadar.
Bag’rim kabob o’ldi – xundur selobi,
Kabobdan qon seli tommasmi magar?

* * *

Ko’ngli egrilardan, bukrilardan dod,
Nomard erkaklardan yaxshiroq arvod (1).
Bevafo do’stlardan dushman a’lodir,
Beburd do’st uyidan oyog’ingni tort!

1 Arvod – xotin.

* * *

Sham yonar boshidan, ko’z yoshi to’kar,
So’xtasin darchadan birov irg’itar.
Boshing-la maqtanma, shamdan saboq ol:
Mahv o’lar boshidan oyoqqa qadar.

* * *

Ne bois jismingni yondirdilar, sham,
Yo’ldan ozdirdilar bunda bir oqshom?
Sen o’zing so’ylagil, naylasin agar
Kuyib kul bo’lmoq-chun yaralsa odam?

* * *

Seniki bo’lsa Chin, Misru Rumo ham,
Bilki, sening bo’lur butun dunyo ham.
Imoning pok saqla, o’n arshin kafan,
Uch arshin yer oxir qismating, odam!

* * *

Ey do’st, muhabbating – jonima tuzoq.
Sening bir visoling – ming bir ishtiyoq.
Aqlu qarorimni olmish nozlaring,
Sabr deganlari ko’ngildan uzoq.


Manba: «Jahon adabiyoti» jurnali,№ 3, 2013 yil, mart

хдк

(Tashriflar: umumiy 59, bugungi 1)

Izoh qoldiring