Sharl Bodler. She’rlar & Nasriy she’rlar.

09Саҳифа жаҳон шеъриятининг ёрқин намояндаси Шарль Бодлер таваллудининг 195 йиллигига бағишланади     

      Шарль Бодлер (1821-1867) — фаранг ва жаҳон шеъриятининг ёрқин намоёндаси. 1857-йил унинг «Ёвузлик гуллари» тўплами нашр этилади ва Оврупо адабиётида янги оқимлар вужудга кела бошлайди.Муаллиф китобни «фаранг шеърияти афсунгари»Тэофил Готъега бағишлаган бўлса-да, узоқ йиллар мобайнида Эдгар Аллан По таъсирида қалам тебратган ва унинг асарларини ўз тилига ўгириш билан машғул бўлган.

ШАРЛЬ БОДЛЕР
ШЕЪРЛАР
08

АЛЬБАТРОС

021

Уммонда зериккан денгизчи аҳли
Баъзан кўнгилхушлик ва эрмак учун
Кемалар ҳамроҳи улкан қанотли —
Албатрос қушларин айлашар тутқун.

Кейин  палубада ўраб тўрт ёндан
Калака қилишар топтаб орини,
Қанотлари эшкаклардай осилган
Мусаффо осмоннинг ҳукмдорини.

Қайда қолди учқур шиддати, майли!
Уммонлар ғолиби майиб, тасқара!
Бири тумшуғига тутун пуркайди,
Бири оқсоқлигин қилар масхара.

Шоир, сен ҳам, кўкнинг асл соҳиби !
Юксак парвоздадир мақсад-муродинг!
Заминда яшайсан мутеъ қул каби,
Учишга йўл қўймас улкан қанотинг

ИКАРГА АРЗ

Уятсиз фоҳиша қучоғи аро
Ҳаётингиз кечар енгил ва шодон.
Мен эсам — қўрқувсиз ва бахтиқаро —
Учгайман энг юксак булутлар томон.

Унда инсон зоти ҳали кўрмаган
Юлдузлар чарақлаб порлар бетоқат.
Аммо, сўқирдайин мен асрагайман
Қуёшни кўрмоқлик орзусин фақат.

Бу чексиз ва мангу кенгликдан  мастман,
Учсам деб ёнаман — шудир муродим.
Аммо, эриб кетар икки қанотим
Қуёш нигоҳига дош беролмасдан.

Мен — орзу ошиғи, эриб кетгайман,
Тубанга қулагай  қанотсиз жисмим.
Аммо, Икар, сендек қолмагай исмим,
Номсиз ва шарафсиз тамом йитгайман!

Хуршид Даврон таржималари

ИНСОН ВА ДЕНГИЗ

02

Ҳур инсон, сенга-да азиздир денгиз!
У — ойна, юрагинг акс этиб турар.
Қалбингда тўлқиндай фикр жўш урар,
Иккингиз эгизсиз,ўҳшаш ва тенгсиз.

Юз берар такроран фақат бир ҳолат-
Мардона шўнғийсан исён қаърига.
Ёввойи тўлқинлар чорлар бағрига,
Босилар кўксингда ғалаён,нола.

Буюк синоат бор иккингизда ҳам;
Тубингизда пинҳон асл жавоҳир
Дунёлар барқ урар беқиёс,нодир
Кўзлардан яширин ганжлар мужассам.

Кузатар курашни йиллар,асрлар.
Тугамас сира ҳам гўзал олишув,
Сизнинг зиддият бу-сизнинг келишув.
Мангу биродарсиз! Мангу рақиблар!

              *  * *

Нима ҳам дер эдинг, қалбим, не дейсан,
Синниққан руҳият нима ҳам дердинг?
Беназир, ҳурлиқо, малакни севдинг ,
Кўз сузди — ҳаётга келдинг қайтадан.

Телбариб кўйида кун ўтган сари
Биз унинг шаънини куйга кўмамиз.
Оққа туширамиз қорачиқларин,
Нигоҳин қадаса нурга чўмамиз.

Сершовқин кўчада кундуз кунлари,
Осуда кечалар, бўм-бўш тунлари
Машъала мисоли порлайди чеҳранг.

Туйғулар бетизгин, бебош, бетоқат.
У бўлса такрорлар уйноқи ва шан —
«Менинг мафтуним бўл, мени де фақат».

ҚОНЛИ ФАВВОРА

Фавворадай жўшар қоним гоҳида;
Отила бошлайди, қайнаб оҳиста,
Уйғонар оҳангга  тўлиб лиммо-лим.
Тирналган нуқтани тополмас қўлим.

Шаҳар йўлларидан чопар ирмоқдай,
Чизади ҳавзалар,кўллар,қирғоқлар.
Алвонга бўяйди ҳаддидан ошиб,
Ташланар ташналар талашиб,шошиб.

Барига чек қўяр дедим мусаллас-
Оғу оғушига ўзимни отдим,
Оқибат янада ҳушёрроқ тортдим.

Аёл севгисидан кутдим тасалли.
Хонимлар қонимга қониши учун
Игнали тўшаклар тўшадинг, очун.

РУҲИЙ  УЙҒОНИШ

Ловуллаб тонг отар…донг қотар ишрат…
Борлиқни ямласа оловли ранглар,
Тўсатдан жонланар, аянчли,рангпар,
Тубан вужудларда турар фаришта.

Орзудан олислаб гуноҳга ботган
Жонларни чорлайди самовий шукуҳ,
Осмон гумбазига тирмашади руҳ.
Илоҳим,  қалбимни ёққан  ироданг,

Бош узра елганча ёғдуга кўмар,
Поклайсан маишат қурумларидан.
Оташин,ёп-ёруғ учқунларингда

Жинчироқ мисоли жаҳолат сўнар.
Сенда ҳам ниш урди ирода,журъат
Қуёш гардишидай чақноқ,О юрак!

МУШУК

Мушукчам яқин кел,сапчи кўксимга,
Аввал яшириб қўй тирноқларингни.
Зумрад кўзларингга зумга чўксамда,
Тиндирсам асабий титроқларимни.

Секин тегиб қўйиб панжаларингга,
Қўлларим бошингда аста қимирлар.
Гўёки электр зарраларидек
Кафтларим остида недир жимирлар.

Бир аёл тушади яна ёдимга;
Унинг нигоҳи хам чиройли,қаттик,
Сеҳрли боқарди,тўла жодуга,
Ифорли кунларни этарди тортиқ.

Димоғимда қолган ўткир бўйлари,
У томон тортқилар ҳамон ўйларим.

ТУШКУНЛИК

Чўян ,босқон бўлиб босганда осмон,
Тушкунлик забт этса ҳорғин жуссани.
Уфқ ҳам тундлашиб эзганда ёмон,
Нур ҳам қуволмаса қора ғуссани.

Ер-ер емас ,гўёки заҳлаган зиндон;
Вужудга қўрғошин ҳислар қуюлса.
Кўрқушлар мисоли чарх урган ишонч
Ёмғир тўрларига келиб урилса.

Хаёлни бўғмоқчи бўлар панжара,
Қайғу илонлари шошар зафарга.
Бошимга нишлари ботар ханжардай,
Мия ҳам айнийди бадбўй захардан.

Тўсатдан қўнғироқ бонглари янграр
Муқаррар заволдан бергандай дарак.
Ҳудди аъзадорлар ингроқларидай
Бағрига сингдириб юборар фалак.

Ана шу лаҳзада илинж ҳам сўнар
Изтироб энг сўнгги иродам янчар.
Азобим эгилган бошимга келиб
Ўзининг қоп-қора байроғин санчар.

ЎТКИНЧИ АЁЛГА

Мен бир аёлни учратдим,суронлар ичра.
Мотам аломати сокин,ойдин юзида
Назокат мужассам,виқор кўзида
Кўча тошқинида ўтди ялт этиб.

Туйғулар мавжланди,вужуд жим қолди.
Дудоғи шивирлар ғамгин ифода,
Хаёллар чарх урди масрур,пойида.
Кўнгил тусар эди захарли болни.

Бир зум ёниб ўчди…зулмат пардаси.
Хаётбахш қорачиқ бағримни эзди.
Қайта учрармисан,о севги шарпаси,
Васлинг умидида дунёлар кезсам?

Тақдирнинг аёвсиз мавҳум зарбаси,
Севган бўлар эдим буни сен сездинг.

ХАЁЛОТ

Оғир бўл,азобим,чида,сабр қил,
Оқшомни кутгандинг.Мана кеч тушди.
Заминни қоплади мавҳумлик ва сир,
Кимлардир ҳаловат кимдир дард қучди.

Разиллар топишар,аянчли,савил,
Нафсидан қамчи еб ҳирсига учган.
Ишратлар кетидан қон йиғлайди дил…
Азобим,кимсасиз ер борми-ўчман!?

Юксакка кўз ташла;бесамар кунлар
Сўраб тургандайин гуёки хунлар.
Алвон толалар ҳам кўкни этди тарк-
Тавба малаклари келар дамодам.

Зулматга ғарқ бўлар секин аста шарқ,
Кафан судраб келар тун ҳам самодан.

Русчадан Дилшод Жамолиддин таржималари

Шарль Бодлер
«ПАРИЖ ҲАСРАТИ» КИТОБИДАН
НАСРИЙ ШЕЪРЛАР

07

ҚОҚ ЯРИМ ТУНДА

09Хайрият, энди ёлғизман! Онда-сонда қайлардандир кеч қайтаётган извошларнинг ҳорғин “тақир-туқур”ини ҳисобга олмаганда, атроф сув қуйгандек жимжит. Роҳатланиб ором олиш насиб қилмаса-да, бир неча соат сукунатга муяссар бўлсам, қанийди… Ҳаммасидан қутулдим! Суллоҳ башаралар йўқолди кўздан, энди ортиқ азоб чекмайман.

Барчаси барҳам топди! Нимёруғлик чулғаган хонамга кетишим мумкин сингиб. Авваламбор калитни икки марта айлантириб, эшикни қулфлайман, – гўё мени ташқи дунёдан иҳота қилиб турган ғов янаям метинлашиб, танҳолигимга ҳеч ким раҳна сола олмайдиган бўлсин дегандек.

Бу қўрқинчли шаҳарда яшамоқ даҳшат!
Пировардига етган кунни ўзимча “хомчўт” қиламан: бир қанча ёзувчилар билан учрашдим, улардан бири Ўрусияни орол деб ўйлади чоғи, у ёққа қуруқлик орқали борса бўладими деб сўради; бир журнал муҳаррири билан узоқ ва астойдил тортишдим – у ҳар эътирозимга: “Бу ерда ҳалол одамлар ишлашади!”, деб жавоб қилар, афтидан, унингча барча таҳририятларда ғирт муттаҳамлар хизмат қиладигандек; йигирма чоғли киши билан қўлқопсиз саломлашган бўлсам, уларнинг ўн бешга яқини менга нотаниш эди; шаррос ёмғирдан қочиб бир актрисаникига кирдим, у гўзаллик илоҳи Венеранинг либосини чизиб беринг деб туриб олди; бир муддат театр директорининг кўнглини овладим, у хайрлаша туриб: “Башарти фалончига учрамоқчи бўлсангиз, тўғри қиласиз, у асарларини мен қўяётган муаллифлар ичида услуби энг ғализ, энг дағал, ва шу билан бирга энг машҳуридир; унинг ҳомийлигида ишингиз юришиб кетса, ажабмас.

Бир учрашиб кўринг-а, у ёғини бир бало қилармиз”, – деди; кейин умри бино бўлиб кўрсатмаган уч пулга қиммат жасоратлари ҳақида лоф урди (кимга керак экан?), ва сўнг ўзи ҳузурланиб содир этган қабиҳликлардан юзсизларча тонди; дўстига арзимаган хизмат кўрсатишдан бош тортган бўлса-да, қай гўрдаги аммамнинг бузоғига жон деб тавсиянома ёзиб берди. Эҳ-ҳе, қанийди ҳаммаси шу билан тугаган бўлса?!
Барча-барчасидан ва ҳатто ўзимдан-да домангир бўлиб мана шу жимжитлик ва ёлғизликка эришган хушҳол тунда яна ўзлигимга қайтмоқ, қадр-қимматимга етмоқ истайман. Кимники суйиб эъзозлаган, кимники мадҳ этган бўлсам, менга куч-қувват ато қилсин ва мени бу ўтрик ва фосиқ дунёнинг балчиғу ботқоқликларидан олис-олисларга олиб кетсин.

Эй, Халлоқи Олам, бу оқшом илҳомим келиб, пурмаъно, пурнафас шеърлар битишимга Ўзинг мададкор бўлгин, қайсики яратилажак бу назмларим мени шу дамгача нафратланиб келган одамлардан-да ёмонроқ эмаслигимни эътироф эттира олсинлар.

ЎЗЛИКНИ ЙЎҚОТИШ

– Бу қанақаси, азизим? Қайси шамол учирди? Сизни бу ёқларда учратаман деб сира ўйламагандим. Жаннатмонанд боғларда обизамзам билан чанқоқ босиб, беҳиштий таомлардан ризқланишга одатланган Сиздек… Дарҳақиқат, тонг қоласан, киши.

– Азизим, отлар ва фойтунлардан ўлгудай қўрқишимни биласиз. Ҳалигина, шошганча хиёбонни кесиб ўтаётиб, ўлим ҳар ёқдан бирданига чанг солишга шай турган талотўп, серқатнов кўчадан илдам, сакраб-сакраб ўтиб кетмоқчи бўлдим, шу лаҳза бошимдаги шон-шавкатим дасторини тушириб юборсам, денг. Ер билан битта бўлди. Бироқ уни лойдан кўтариб олишга юрагим бетламади. Извошлару отларнинг туёқлари остида қолиб, абжағим чиққандан кўра, қадр-қимматим, ғуруримдан мосуво бўлишни эп кўрдим, “Ёмонлик бор жойда яхшилик ҳам бўлади”, – дедим ўзимга ўзим.

– Ўзлигингиз йўқолгани ҳақида эълон қилсангиз ёки полицияга хабар берсангиз бўлармиди…
– Э, йўқ. Нималар деяпсиз. Ҳаққи рост, менга бу ер жуда маъқул тушди. Атиги сиз танидингиз мени. Довруқ, юксак мартаба деганлари ўлгудек жонимга теккан. Дасторимни бирон пастарин, ношуд шоир топиб олиб, пешонасига қўндирсами, роса хурсанд бўлардим-да. Бировни бахтли қилганга не етсин! Боз устига, у сен устидан кула оладиган кимса бўлса… Дейлик, анави Фалончи ёки Писмадончи… Роса ичакузди кулги бўларди-да. Нима дедингиз? А?

БЕГОНА

– Ҳаммадан ҳам кимни яхши кўрасан, эй бегона: отангними, онангними ёки ака-сингилларингними?
– Менинг на отам, на онам, на ака-сингилларим борки, уларни яхши кўрсам.
– Балки дўстларингни яхши кўрарсан?
– Сиз маъносини мен умуман билмайдиган сўзлар ҳақида сўраётибсиз.
– Эҳтимол Ватанингни севарсан?
– Ватан қайси жуғрофий кенгликда жойлашганлиги менга қоронғи.
– Гўзалликни-чи?
– Мен уни илоҳий ва жовидон шамойилда севишни истар эдим.
– Бўлмаса, ҳаммасидан ҳам олтинни яхши кўрарсан?
– Сиз Худони нечоғлик тан олмаганингиздек, мен ҳам олтинни шунчалик ёмон кўраман.
– Ҳм, унда ўзи нимани яхши кўрасан, ғаройиб жаҳонгашта?
– Менми?.. Мен… булутларни, ҳув анави учар булутларни… яхши кўраман… Қаранг, ҳов ана… Хўп ажойиб булутлар-а!..

ТУШКУНЛИК

Нақадар дилбар, ёқимтой болажонни кўриб жиккаккина, қоқшол кампирнинг дили ёришиб кетди. Сабий барчага завқ-шавқ бағишлар, ҳамма унинг кўнглини олгиси келарди: мафтункор бу бола ана шу мункиллаган момо янглиғ мўрт, нозик, худди шу буви мисол тишсиз ва сочсиз эди. Ширинтой сабий бўлса бемисл хилқатга ўхшарди.
Хушҳол, майин табассум қилганча кампир болажонга яқинлашди.
Меҳрибон, бироқ силласи қуриган момонинг ўпичларидан гўдак ўзини ҳар ён уриб, бутун ҳовлини чинқироқ йиғисига тўлдириб юборди.
Шунда кампир ўзининг зоҳидона кун кечириб келаётган хилват гўшасига йўналаркан: “Шартимиз кетиб, партимиз қолган биз қарияларни ҳатто беғубор, мурғак сабийларга-да ёқадиган давримиз ортда қопти; биз эркалатиб, суймоқчи бўлган кичкинтойларни ҳам совуқ турқимиз билан даҳшатга соламиз”, – деб ўзига ўзи пичирлаганича, унсиз йиғлай бошлади.

КУЧУК ВА АТИР

– Қани, бери кел-чи менинг юввош, ёқимтой ва ўйноқи итгинам, кел, кела қол. Парижнинг энг машҳур атторларидан харид қилган мана бу хушбўй атирни бир ҳидлаб кўр-чи…
Кучук думини ликиллатганича (бечора жониворларнинг бу ҳаракатини уларнинг кулиши ёки жилмайишига менгзайман) қулоқларини чимириб, ҳўл тумшуғини оғзи очиқ атир шишасига яқинлаштирди, сўнг бирданига ниманидир сезгандек ортига тисарилиб, худди ёзғиргандек, менга қараб акиллаб юборди.
– Вой, ношукур, палид-ей, шу топда атир ўрнига нажас тутганимда, сен уни маза қилиб ҳидлаб, мендан миннатдор бўлармидинг. Бу жиҳатдан сени бир тўдага, оломонга ўхшатгим келади, афтодаҳол ҳаётимнинг эй ношоён йўлдоши! Оломонга ҳам ёқимли атирни ҳидлатиб бўлмайди: ширин бўйлар кўпларнинг ғашига тегади, уларнинг насибаси аслида обдон тобига етган сарқитлар, вассалом.

ОЙИНА

Бадбашара киши уйга кириб олиб, ўзини кўзгуга солди.
– Нечун ўзингизни кўзгуга соласиз? Ахир бедаволигингизни кўриб дилингиз хира тортмайдими?
Тасқара жаноб саволимга жавобан:
– Тақсир, 1789 йилнинг устивор ва жовидон тамойилларига асосан бани одамнинг ҳуқуқлари мусовийдир; шундай экан, ўзимни ойнага солишга ҳаққим бор деб ҳисоблайман; бундан завқ олиш ёки олмаслик ўзимнинг виждонимга ҳавола, – деди.
Нафсиламрини айтадиган бўлсак, мен, шубҳасиз, ҳақ эдим, бироқ қонун нуқтаи назаридан у ҳам янглишмаётганди.

МЕҲРИБОН ЎҚЧИ

У извошда Булон ўрмонидан ўтиб бораётиб, тирандозлик бобида беллашаётган кишилар сафига қўшилиб, ўзининг нечоғлик мерганлигини синаб кўрмоқчи, бир неча ўқ билан ВАҚТ отлиғ мавҳумотни маҳв этмоқчилигини билдирди. Вақт аталмиш махлуқни маҳв этиш ҳар бир кишининг энг ғайриодатий ва энг ғайриқонуний машғулоти эмасми, ахир?! Ўқчи айри илтифот билан ўзининг ардоқли, жозибали, шу билан биргаликда манфур, асло тушуниб бўлмайдиган рафиқасининг қўлтиғидан олди, қайсики бу аёл унга қанчадан-қанча лаззат, қанчадан-қанча азоб-уқубат етказган, эҳтимолки, даҳолигининг ҳам катта бир улуши у туфайлидир.
Ўқларнинг бир нечтаси нишонга тегмади; ҳатто биттаси шифтга бориб қадалди; соҳибжамол бағоят илтифотли бу “мерган”нинг ноқобиллигидан телбаларча кулганда, у зарда билан рафиқаси сари бурилди-да: – Ҳўв анави ўнг тарафдаги бурни танқайган кибр-ҳаволи қўғирчоқни кўраяпсизми? Уни сиз деб тасаввур қиламиз, менинг малагим, хўпми? – деб бир кўзини сал қисганча тепкини босиб юборди. Қўғирчоқнинг боши кифтидан учиб кетди.
Шунда у ўзининг суюкли, мафтункор, шу билан биргаликда жирканч ҳамда муқаррар ва бешафқат соҳибжамолига энгашиб, унинг нозик қўлларини такаллуф билан ўпаркан: “О менинг малагим, мерганлик бобида эришган зафарларим ҳам сиз туфайлидир. Бунинг учун сиздан беҳад миннатдорман”, – деб қўйди.

Русчадан Илҳом Ҳафизов таржималари

0045

Sahifa jahon she’riyatining yorqin namoyandasi Sharl  Bodler tavalludining 195 yilligiga bag’ishlanadi

Sharl Bodler (1821-1867) — farang va jahon she’riyatining yorqin namoyondasi. 1857-yil uning «Yovuzlik gullari» to’plami nashr etiladi va Ovrupo adabiyotida yangi oqimlar vujudga kela boshlaydi.Muallif kitobni «farang she’riyati afsungari»Teofil Got’ega bag’ishlagan bo’lsa-da, uzoq yillar mobaynida Edgar Allan Po ta’sirida qalam tebratgan va uning asarlarini o’z tiliga o’girish bilan mashg’ul bo’lgan.

SHARL BODLER
SHE’RLAR
08

ALBATROS

08

Ummonda zerikkan dengizchi ahli
Ba’zan ko’ngilxushlik va ermak uchun
Kemalar hamrohi ulkan qanotli —
Albatros qushlarin aylashar tutqun.

Keyin palubada o’rab to’rt yondan
Kalaka qilishar toptab orini,
Qanotlari eshkaklarday osilgan
Musaffo osmonning hukmdorini.

Qayda qoldi uchqur shiddati, mayli!
Ummonlar g’olibi mayib, tasqara!
Biri tumshug’iga tutun purkaydi,
Biri oqsoqligin qilar masxara.

Shoir, sen ham, ko’kning asl sohibi !
Yuksak parvozdadir maqsad-muroding!
Zaminda yashaysan mute’ qul kabi,
Uchishga yo’l qo’ymas ulkan qanoting

IKARGA ARZ

Uyatsiz fohisha quchog’i aro
Hayotingiz kechar yengil va shodon.
Men esam — qo’rquvsiz va baxtiqaro —
Uchgayman eng yuksak bulutlar tomon.

Unda inson zoti hali ko’rmagan
Yulduzlar charaqlab porlar betoqat.
Ammo, so’qirdayin men asragayman
Quyoshni ko’rmoqlik orzusin faqat.

Bu cheksiz va mangu kenglikdan mastman,
Uchsam deb yonaman — shudir murodim.
Ammo, erib ketar ikki qanotim
Quyosh nigohiga dosh berolmasdan.

Men — orzu oshig’i, erib ketgayman,
Tubanga qulagay qanotsiz jismim.
Ammo, Ikar, sendek qolmagay ismim,
Nomsiz va sharafsiz tamom yitgayman!

Xurshid Davron tarjimalari

INSON VA DENGIZ

Hur inson, senga-da azizdir dengiz!02
U — oyna, yuraging aks etib turar.
Qalbingda to’lqinday fikr jo’sh urar,
Ikkingiz egizsiz,o’hshash va tengsiz.

Yuz berar takroran faqat bir holat-
Mardona sho’ng’iysan isyon qa’riga.
Yovvoyi to’lqinlar chorlar bag’riga,
Bosilar ko’ksingda g’alayon,nola.

Buyuk sinoat bor ikkingizda ham;
Tubingizda pinhon asl javohir
Dunyolar barq urar beqiyos,nodir
Ko’zlardan yashirin ganjlar mujassam.

Kuzatar kurashni yillar,asrlar.
Tugamas sira ham go’zal olishuv,
Sizning ziddiyat bu-sizning kelishuv.
Mangu birodarsiz! Mangu raqiblar!

* * *

Nima ham der eding, qalbim, ne deysan,
Sinniqqan ruhiyat nima ham derding?
Benazir, hurliqo, malakni sevding ,
Ko’z suzdi — hayotga kelding qaytadan.

Telbarib ko’yida kun o’tgan sari
Biz uning sha’nini kuyga ko’mamiz.
Oqqa tushiramiz qorachiqlarin,
Nigohin qadasa nurga cho’mamiz.

Sershovqin ko’chada kunduz kunlari,
Osuda kechalar, bo’m-bo’sh tunlari
Mash’ala misoli porlaydi chehrang.

Tuyg’ular betizgin, bebosh, betoqat.
U bo’lsa takrorlar uynoqi va shan —
«Mening maftunim bo’l, meni de faqat».

QONLI FAVVORA

Favvoraday jo’shar qonim gohida;
Otila boshlaydi, qaynab ohista,
Uyg’onar ohangga to’lib limmo-lim.
Tirnalgan nuqtani topolmas qo’lim.

Shahar yo’llaridan chopar irmoqday,
Chizadi havzalar,ko’llar,qirg’oqlar.
Alvonga bo’yaydi haddidan oshib,
Tashlanar tashnalar talashib,shoshib.

Bariga chek qo’yar dedim musallas-
Og’u og’ushiga o’zimni otdim,
Oqibat yanada hushyorroq tortdim.

Ayol sevgisidan kutdim tasalli.
Xonimlar qonimga qonishi uchun
Ignali to’shaklar to’shading, ochun.

RUHIY UYG’ONISH

Lovullab tong otar…dong qotar ishrat…
Borliqni yamlasa olovli ranglar,
To’satdan jonlanar, ayanchli,rangpar,
Tuban vujudlarda turar farishta.

Orzudan olislab gunohga botgan
Jonlarni chorlaydi samoviy shukuh,
Osmon gumbaziga tirmashadi ruh.
Ilohim, qalbimni yoqqan irodang,

Bosh uzra yelgancha yog’duga ko’mar,
Poklaysan maishat qurumlaridan.
Otashin,yop-yorug’ uchqunlaringda

Jinchiroq misoli jaholat so’nar.
Senda ham nish urdi iroda,jur’at
Quyosh gardishiday chaqnoq,O yurak!

MUSHUK

Mushukcham yaqin kel,sapchi ko’ksimga,
Avval yashirib qo’y tirnoqlaringni.
Zumrad ko’zlaringga zumga cho’ksamda,
Tindirsam asabiy titroqlarimni.

Sekin tegib qo’yib panjalaringga,
Qo’llarim boshingda asta qimirlar.
Go’yoki elektr zarralaridek
Kaftlarim ostida nedir jimirlar.

Bir ayol tushadi yana yodimga;
Uning nigohi xam chiroyli,qattik,
Sehrli boqardi,to’la joduga,
Iforli kunlarni etardi tortiq.

Dimog’imda qolgan o’tkir bo’ylari,
U tomon tortqilar hamon o’ylarim.

TUSHKUNLIK

Cho’yan ,bosqon bo’lib bosganda osmon,
Tushkunlik zabt etsa horg’in jussani.
Ufq ham tundlashib ezganda yomon,
Nur ham quvolmasa qora g’ussani.

Yer-yer yemas ,go’yoki zahlagan zindon;
Vujudga qo’rg’oshin hislar quyulsa.
Ko’rqushlar misoli charx urgan ishonch
Yomg’ir to’rlariga kelib urilsa.

Xayolni bo’g’moqchi bo’lar panjara,
Qayg’u ilonlari shoshar zafarga.
Boshimga nishlari botar xanjarday,
Miya ham ayniydi badbo’y zaxardan.

To’satdan qo’ng’iroq bonglari yangrar
Muqarrar zavoldan berganday darak.
Huddi a’zadorlar ingroqlariday
Bag’riga singdirib yuborar falak.

Ana shu lahzada ilinj ham so’nar
Iztirob eng so’nggi irodam yanchar.
Azobim egilgan boshimga kelib
O’zining qop-qora bayrog’in sanchar.

O’TKINCHI AYOLGA

Men bir ayolni uchratdim,suronlar ichra.
Motam alomati sokin,oydin yuzida
Nazokat mujassam,viqor ko’zida
Ko’cha toshqinida o’tdi yalt etib.

Tuyg’ular mavjlandi,vujud jim qoldi.
Dudog’i shivirlar g’amgin ifoda,
Xayollar charx urdi masrur,poyida.
Ko’ngil tusar edi zaxarli bolni.

Bir zum yonib o’chdi…zulmat pardasi.
Xayotbaxsh qorachiq bag’rimni ezdi.
Qayta uchrarmisan,o sevgi sharpasi,
Vasling umidida dunyolar kezsam?

Taqdirning ayovsiz mavhum zarbasi,
Sevgan bo’lar edim buni sen sezding.

XAYOLOT

Og’ir bo’l,azobim,chida,sabr qil,
Oqshomni kutganding.Mana kech tushdi.
Zaminni qopladi mavhumlik va sir,
Kimlardir halovat kimdir dard quchdi.

Razillar topishar,ayanchli,savil,
Nafsidan qamchi yeb hirsiga uchgan.
Ishratlar ketidan qon yig’laydi dil…
Azobim,kimsasiz yer bormi-o’chman!?

Yuksakka ko’z tashla;besamar kunlar
So’rab turgandayin guyoki xunlar.
Alvon tolalar ham ko’kni etdi tark-
Tavba malaklari kelar damodam.

Zulmatga g’arq bo’lar sekin asta sharq,
Kafan sudrab kelar tun ham samodan.

Dilshod Jamoliddin tarjimalari

Sharl Bodler
«PARIJ HASRATI» KITOBIDAN
NASRIY SHE’RLAR

07

QOQ YARIM TUNDA

05Xayriyat, endi yolg’izman! Onda-sonda qaylardandir kech qaytayotgan izvoshlarning horg’in “taqir-tuqur”ini hisobga olmaganda, atrof suv quygandek jimjit. Rohatlanib orom olish nasib qilmasa-da, bir necha soat sukunatga muyassar bo’lsam, qaniydi… Hammasidan qutuldim! Sulloh basharalar yo’qoldi ko’zdan, endi ortiq azob chekmayman.

Barchasi barham topdi! Nimyorug’lik chulg’agan xonamga ketishim mumkin singib. Avvalambor kalitni ikki marta aylantirib, eshikni qulflayman, – go’yo meni tashqi dunyodan ihota qilib turgan g’ov yanayam metinlashib, tanholigimga hech kim rahna sola olmaydigan bo’lsin degandek.

Bu qo’rqinchli shaharda yashamoq dahshat! Pirovardiga yetgan kunni o’zimcha “xomcho’t” qilaman: bir qancha yozuvchilar bilan uchrashdim, ulardan biri O’rusiyani orol deb o’yladi chog’i, u yoqqa quruqlik orqali borsa bo’ladimi deb so’radi; bir jurnal muharriri bilan uzoq va astoydil tortishdim – u har e’tirozimga: “Bu yerda halol odamlar ishlashadi!”, deb javob qilar, aftidan, uningcha barcha tahririyatlarda g’irt muttahamlar xizmat qiladigandek; yigirma chog’li kishi bilan qo’lqopsiz salomlashgan bo’lsam, ularning o’n beshga yaqini menga notanish edi; sharros yomg’irdan qochib bir aktrisanikiga kirdim, u go’zallik ilohi Veneraning libosini chizib bering deb turib oldi; bir muddat
teatr direktorining ko’nglini ovladim, u xayrlasha turib: “Basharti falonchiga uchramoqchi bo’lsangiz, to’g’ri qilasiz, u asarlarini men qo’yayotgan mualliflar ichida uslubi eng g’aliz, eng dag’al, va shu bilan birga eng mashhuridir; uning homiyligida ishingiz yurishib ketsa, ajabmas.

Bir uchrashib ko’ring-a, u yog’ini bir balo qilarmiz”, – dedi; keyin umri bino bo’lib ko’rsatmagan uch pulga qimmat jasoratlari haqida lof urdi (kimga kerak ekan?), va so’ng o’zi huzurlanib sodir etgan qabihliklardan yuzsizlarcha tondi; do’stiga arzimagan xizmat ko’rsatishdan bosh tortgan bo’lsa-da, qay go’rdagi ammamning buzog’iga jon deb tavsiyanoma yozib berdi. Eh-he, qaniydi hammasi shu bilan tugagan bo’lsa?!Barcha-barchasidan va hatto o’zimdan-da domangir bo’lib mana shu jimjitlik va yolg’izlikka erishgan xushhol tunda yana o’zligimga qaytmoq, qadr-qimmatimga yetmoq istayman. Kimniki suyib e’zozlagan, kimniki madh etgan bo’lsam, menga kuch-quvvat ato qilsin va meni bu o’trik va fosiq dunyoning balchig’u botqoqliklaridan olis-olislarga olib ketsin.

Ey, Xalloqi Olam, bu oqshom ilhomim kelib, purma’no, purnafas she’rlar bitishimga O’zing madadkor bo’lgin, qaysiki yaratilajak bu nazmlarim meni shu damgacha nafratlanib kelgan odamlardan-da yomonroq emasligimni e’tirof ettira olsinlar.

O’ZLIKNI YO’QOTISH

– Bu qanaqasi, azizim? Qaysi shamol uchirdi? Sizni bu yoqlarda uchrataman deb sira o’ylamagandim. Jannatmonand bog’larda obizamzam bilan chanqoq bosib, behishtiy taomlardan rizqlanishga odatlangan Sizdek… Darhaqiqat, tong qolasan, kishi.

– Azizim, otlar va foytunlardan o’lguday qo’rqishimni bilasiz. Haligina, shoshgancha xiyobonni kesib o’tayotib, o’lim har yoqdan birdaniga chang solishga shay turgan taloto’p, serqatnov ko’chadan ildam, sakrab-sakrab o’tib ketmoqchi bo’ldim, shu lahza boshimdagi shon-shavkatim dastorini tushirib yuborsam, deng. Yer bilan bitta bo’ldi. Biroq uni loydan ko’tarib olishga yuragim betlamadi. Izvoshlaru otlarning tuyoqlari ostida qolib, abjag’im chiqqandan ko’ra, qadr-qimmatim, g’ururimdan mosuvo bo’lishni ep ko’rdim, “Yomonlik bor joyda yaxshilik ham bo’ladi”, – dedim o’zimga o’zim.

– O’zligingiz yo’qolgani haqida e’lon qilsangiz yoki politsiyaga xabar bersangiz bo’larmidi…
– E, yo’q. Nimalar deyapsiz. Haqqi rost, menga bu yer juda ma’qul tushdi. Atigi siz tanidingiz meni. Dovruq, yuksak martaba deganlari o’lgudek jonimga tekkan.
Dastorimni biron pastarin, noshud shoir topib olib, peshonasiga qo’ndirsami, rosa xursand bo’lardim-da. Birovni baxtli qilganga ne yetsin! Boz ustiga, u sen ustidan kula oladigan kimsa bo’lsa… Deylik, anavi Falonchi yoki Pismadonchi… Rosa ichakuzdi kulgi bo’lardi-da. Nima dedingiz? A?

BEGONA

– Hammadan ham kimni yaxshi ko’rasan, ey begona: otangnimi, onangnimi yoki aka-singillaringnimi?
– Mening na otam, na onam, na aka-singillarim borki, ularni yaxshi ko’rsam.
– Balki do’stlaringni yaxshi ko’rarsan?
– Siz ma’nosini men umuman bilmaydigan so’zlar haqida so’rayotibsiz.
– Ehtimol Vataningni sevarsan?
– Vatan qaysi jug’rofiy kenglikda joylashganligi menga qorong’i.
– Go’zallikni-chi?
– Men uni ilohiy va jovidon shamoyilda sevishni istar edim.
– Bo’lmasa, hammasidan ham oltinni yaxshi ko’rarsan?
– Siz Xudoni nechog’lik tan olmaganingizdek, men ham oltinni shunchalik yomon ko’raman.
– Hm, unda o’zi nimani yaxshi ko’rasan, g’aroyib jahongashta?
– Menmi?.. Men… bulutlarni, huv anavi uchar bulutlarni… yaxshi ko’raman… Qarang, hov ana… Xo’p ajoyib bulutlar-a!..

TUSHKUNLIK

Naqadar dilbar, yoqimtoy bolajonni ko’rib jikkakkina, qoqshol kampirning dili yorishib ketdi. Sabiy barchaga zavq-shavq bag’ishlar, hamma uning ko’nglini olgisi kelardi: maftunkor bu bola ana shu munkillagan momo yanglig’ mo’rt, nozik, xuddi shu buvi misol tishsiz va sochsiz edi. Shirintoy sabiy bo’lsa bemisl xilqatga o’xshardi.
Xushhol, mayin tabassum qilgancha kampir bolajonga yaqinlashdi.
Mehribon, biroq sillasi qurigan momoning o’pichlaridan go’dak o’zini har yon urib, butun hovlini chinqiroq yig’isiga to’ldirib yubordi.
Shunda kampir o’zining zohidona kun kechirib kelayotgan xilvat go’shasiga yo’nalarkan: “Shartimiz ketib, partimiz qolgan biz qariyalarni hatto beg’ubor, murg’ak sabiylarga-da yoqadigan davrimiz ortda qopti; biz erkalatib, suymoqchi bo’lgan kichkintoylarni ham sovuq turqimiz bilan dahshatga solamiz”, – deb o’ziga o’zi pichirlaganicha, unsiz yig’lay boshladi.

KUCHUK VA ATIR

– Qani, beri kel-chi mening yuvvosh, yoqimtoy va o’ynoqi itginam, kel, kela qol. Parijning eng mashhur attorlaridan xarid qilgan mana bu xushbo’y atirni bir hidlab ko’r-chi…
Kuchuk dumini likillatganicha (bechora jonivorlarning bu harakatini ularning kulishi yoki jilmayishiga mengzayman) quloqlarini chimirib, ho’l tumshug’ini og’zi ochiq atir shishasiga yaqinlashtirdi, so’ng birdaniga nimanidir sezgandek ortiga tisarilib, xuddi yozg’irgandek, menga qarab akillab yubordi.
– Voy, noshukur, palid-yey, shu topda atir o’rniga najas tutganimda, sen uni maza qilib hidlab, mendan minnatdor bo’larmiding. Bu jihatdan seni bir to’daga, olomonga o’xshatgim keladi, aftodahol hayotimning ey noshoyon yo’ldoshi! Olomonga ham yoqimli atirni hidlatib bo’lmaydi: shirin bo’ylar ko’plarning g’ashiga tegadi, ularning nasibasi aslida obdon tobiga yetgan sarqitlar, vassalom.

OYINA

Badbashara kishi uyga kirib olib, o’zini ko’zguga soldi.
– Nechun o’zingizni ko’zguga solasiz? Axir bedavoligingizni ko’rib dilingiz xira tortmaydimi?
Tasqara janob savolimga javoban:
– Taqsir, 1789 yilning ustivor va jovidon tamoyillariga asosan bani odamning huquqlari musoviydir; shunday ekan, o’zimni oynaga solishga haqqim bor deb hisoblayman; bundan zavq olish yoki olmaslik o’zimning vijdonimga havola, – dedi.
Nafsilamrini aytadigan bo’lsak, men, shubhasiz, haq edim, biroq qonun nuqtai nazaridan u ham yanglishmayotgandi.

MEHRIBON O’QCHI

U izvoshda Bulon o’rmonidan o’tib borayotib, tirandozlik bobida bellashayotgan kishilar safiga qo’shilib, o’zining nechog’lik merganligini sinab ko’rmoqchi, bir necha o’q bilan VAQT otlig’ mavhumotni mahv etmoqchiligini bildirdi. Vaqt atalmish maxluqni mahv etish har bir kishining eng g’ayriodatiy va eng g’ayriqonuniy mashg’uloti emasmi, axir?! O’qchi ayri iltifot bilan o’zining ardoqli, jozibali, shu bilan birgalikda manfur, aslo tushunib bo’lmaydigan rafiqasining qo’ltig’idan oldi, qaysiki bu ayol unga qanchadan-qancha lazzat, qanchadan-qancha azob-uqubat yetkazgan, ehtimolki, daholigining ham katta bir ulushi u tufaylidir.
O’qlarning bir nechtasi nishonga tegmadi; hatto bittasi shiftga borib qadaldi; sohibjamol bag’oyat iltifotli bu “mergan”ning noqobilligidan telbalarcha kulganda, u zarda bilan rafiqasi sari burildi-da: – Ho’v anavi o’ng tarafdagi burni tanqaygan kibr-havoli qo’g’irchoqni ko’rayapsizmi? Uni siz deb tasavvur
qilamiz, mening malagim, xo’pmi? – deb bir ko’zini sal qisgancha tepkini bosib yubordi. Qo’g’irchoqning boshi kiftidan uchib ketdi.
Shunda u o’zining suyukli, maftunkor, shu bilan birgalikda jirkanch hamda muqarrar va beshafqat sohibjamoliga engashib, uning nozik qo’llarini takalluf bilan o’parkan: “O mening malagim, merganlik bobida erishgan zafarlarim ham siz tufaylidir. Buning uchun sizdan behad minnatdorman”, – deb qo’ydi.

Ruschadan Ilhom Hafizov tarjimalari

011

(Tashriflar: umumiy 156, bugungi 1)

Izoh qoldiring