Zebo Mirzo. Men nima uchun yozaman?

022

   «Гулистон» журнали 2014 йил 6-сонида ёзувчиларга «Ижодкорни қўлга қалам ундаган хусус нима?» деган савол билан мурожаат қилган эди. Сайтимизда бу саволга жавоб берган икки таниқли адиб — Назар Эшонқул ва Абдуқаюм Йўлдошев жавобларини эълон қилган эдик. Журналнинг 2015 йил 1-сонида шеърият мухлисларига яхши таниш шоира Зебо Мирзонинг юқоридаги саволга берган жавоблари босилди. Хўш, Зебо Мирзо нима учун шеър ёзади?

01
Зебо МИРЗО
МЕН НИМА УЧУН ЁЗАМАН?
02

07   Зебо Мирзаева 1964 йил 15 декабрда Қашқадарё вилояти, Китоб туманининг Бештерак қишлоғида туғилган. ТошДУнинг ўзбек филологияси факультетини тамомлаган (1987). «Тун маликаси», «Ажр», «Нур кукунлари»,»Ишқ» ва яна бир неча шеърий тўпламлари нашр этилган.

02

— Ёзишни билмаганим учун…
Дафъатан шу фикр «ярқ» этиб ўтди. Сўраш шартми, ҳаммаси аёнку! Жавоб савол ичида.

Бироқ нимаси аён? Мени кимдир берган саволлар эмас, ўзимга ўзим берган саволлар кўпрок қийнайди… Эҳтимол, ўша тубсиз саволларга жавоб излаганим боис ёзарман. Эҳтимол, ёзмасликни уддалай олмаганим учун?..

СЎЗ КЕЛАДИ. Сўзлар ҳам осмондан тушади, агар кўнглингиз осмонга етган бўлса… Ижод бу Илоҳ билан сирлашувдир. Шеър бу тазарру, кўз ёши, муножот ва ҳатто исён ҳам бўлиши мумкин, кўнглидан енгилган инсон учун. Бироқ бу ҳол шу лаҳзада, шу сонияда Илоҳ ва Инсон қалби ўртасидаги ҳол, сир. Уни ўзгалар ўқиши шарт эмас!

Бу йўл.. Яратганга йўл. Келиш, қайтиш.. етиш ва яна нималар деб атаманг, бу талпинишнинг руҳи битта — Ёлғизлик.

Бу шундай ҳолатким, бу ҳол ичида Унинг Ўзидан бошқа сиғмайди. «Мен вақт ичида, вақn менинг ичим-да», дейди Боязид Бистомий.

Шу пайтгача мен айтиш муҳим деб билардим. Бугун англадимки, айтмаслик қудрати ундан ҳам кучлироқ экан! Сир — бу Қурбият…

Ҳаллож шоир эди, шу боис у енгилди. Айтолмасликнинг юкини кўтара олмаганидан эмас, шунчаки айтиш завқи, руҳининг ҳайрати, хослик хислати теран донолик сукутидан устун келди.

«Сен Ҳаллож ҳам, Боязид ҳам эмассан, нима учун ёзасан, Зебо?» — деб сўрайман ўзимдан. Билмайман…

Билим, мутолаа, тафаккур, тасаввур, тахайюл, бадиий маҳорат, дид — савия ва услуб… Буларнинг бари ва ҳеч бири…

Илҳом онларисиз, жазбасиз асл асарни ёзиб бўлмайди.

Ҳар бир қалб Илоҳ қаршисида тиз чўкмас, парчаланмас, азоб қояларига парчинланмас ва яна қалбга таяниб юксалмас экан, асл ижод намунасини ярата олмайди. Зеро, Арш қалби иштирок этмаган бирор ҳодисанинг ўзи йўқ…

Бу тўқималар маконсиз ва замонсиз, илдизсиз дарахт каби вақт бўронларига дош бера олмайди… Назм аслида насрдан ўсиб чиқади. Наср дунёсига ғарқ бўлмай туриб, яхши шоир бўлиш қийин. Бу худди Ой ва Уммоннинг бир-бирига муносабати каби муштарак…

Инсон деган буюк хилқатнинг буюклигию ожизлиги, сирлилигию мураккаблигини бирдай қудрат билан очиб беришга қодир Назар Эшонқулнинг шундай асарларини ўқиганимда назмнинг жуда улкан ички ер ости дарёлари бир нафас тўлқинида оқиб ўтаётганини ҳис қиламан… Кенглик ва қисқалик, юксаклик ва теранлик. Истеъдод қирралари бари-бир тасаввур чегараларидан ортиб қолаверади.

Аслида ёзувчи — мусаввир.
Инсон руҳиятининг мусаввири.

Шеър тили эса рамзлар, тимсоллар тили. Худди туш каби, тасвирий санъат каби… Образлилик, маъжоз — шеърнинг юраги… Инсон ақли етиб бормаган жойга ижодкор ўз руҳи билан етиб боради. Шу боис, тилга келган айрим мисраларни баъзан ақл билан изохkаб беролмайсиз.

Шеър менинг ягона мақсадим эмас… Аммо шеър — менга берилган дардларни Сўзда яшаб ўтмоқ имкони… «Ижод инсонни комилликка элтади…» деганди мен севган адиб… Мен эса унинг қудратини кўргим келади…

Ижодий сафарларда катта адиблар, ёш шоирлар билан турли вилоятларда бўлиб, кўпчилик орасида шеър ўқишга тўғри келади.

Баъзан Ишқ, муҳаббат, Ватан ҳақида гуриллатиб шеър ўқиётган шоирларга ҳавасим келади. Бу ҳолатда шеър ўқиш мен учун жуда қийин. Китобимни варақлаб бирон-бир шеър тополмайман.

Бироқ шеър ёзиш эҳтиёжи заруриятга айланган дамларда келган Сўзлар шу лаҳза учун менга энг гўзал нажотдир. Шеър бу руҳиятнинг ҳурриятидир… Мен эса учишни истайман… Айниқса, тушларимда…

Шермурод СУБҲОН ёзиб олди
Манба: «Гулистон» журнали, 2015/01

03

01
Zebo MIRZO
MEN NIMA UCHUN YOZAMAN?
02

 Zebo  Mirzaeva 1964 yil 15 dekabrda Qashqadaryo viloyati, Kitob tumanining Beshterak qishlog’ida tug’ilgan. ToshDUning o’zbek filologiyasi fakul`tetini tamomlagan (1987). «Tun malikasi», «Ajr», «Nur kukunlari»,»Ishq» va yana bir necha she’riy to’plamlari nashr etilgan.

02

— Yozishni bilmaganim uchun…
Daf’atan shu fikr «yarq» etib o’tdi. So’rash shartmi, hammasi ayonku! Javob savol ichida.

Biroq nimasi ayon? Meni kimdir bergan savollar emas, o’zimga o’zim bergan savollar ko’prok qiynaydi… Ehtimol, o’sha tubsiz savollarga javob izlaganim bois yozarman. Ehtimol, yozmaslikni uddalay olmaganim uchun?..

SO’Z KELADI. So’zlar ham osmondan tushadi, agar ko’nglingiz osmonga yetgan bo’lsa… Ijod bu Iloh bilan sirlashuvdir. She’r bu tazarru, ko’z yoshi, munojot va hatto isyon ham bo’lishi mumkin, ko’nglidan yengilgan inson uchun. Biroq bu hol shu lahzada, shu soniyada Iloh va Inson qalbi o’rtasidagi hol, sir. Uni o’zgalar o’qishi shart emas!

Bu yo’l.. Yaratganga yo’l. Kelish, qaytish.. yetish va yana nimalar deb atamang, bu talpinishning ruhi bitta
— Yolg’izlik.

Bu shunday holatkim, bu hol ichida Uning O’zidan boshqa sig’maydi. «Men vaqt ichida, vaqn mening ichim-da», deydi Boyazid Bistomiy.

Shu paytgacha men aytish muhim deb bilardim. Bugun angladimki, aytmaslik qudrati undan ham kuchliroq ekan! Sir — bu Qurbiyat…

Halloj shoir edi, shu bois u yengildi. Aytolmaslikning yukini ko’tara olmaganidan emas, shunchaki aytish zavqi, ruhining hayrati, xoslik xislati teran donolik sukutidan ustun keldi.

«Sen Halloj ham, Boyazid ham emassan, nima uchun yozasan, Zebo?» — deb so’rayman o’zimdan. Bilmayman…

Bilim, mutolaa, tafakkur, tasavvur, taxayyul, badiiy mahorat, did — saviya va uslub… Bularning bari va hech biri…

Ilhom onlarisiz, jazbasiz asl asarni yozib bo’lmaydi.

Har bir qalb Iloh qarshisida tiz cho’kmas, parchalanmas, azob qoyalariga parchinlanmas va yana qalbga tayanib yuksalmas ekan, asl ijod namunasini yarata olmaydi. Zero, Arsh qalbi ishtirok etmagan biror hodisaning o’zi yo’q…

Bu to’qimalar makonsiz va zamonsiz, ildizsiz daraxt kabi vaqt bo’ronlariga dosh bera olmaydi… Nazm aslida nasrdan o’sib chiqadi. Nasr dunyosiga g’arq bo’lmay turib, yaxshi shoir bo’lish qiyin. Bu xuddi Oy va Ummonning bir-biriga munosabati kabi mushtarak…

Inson degan buyuk xilqatning buyukligiyu ojizligi, sirliligiyu murakkabligini birday qudrat bilan ochib berishga qodir Nazar Eshonqulning shunday asarlarini o’qiganimda nazmning juda ulkan ichki yer osti daryolari bir nafas to’lqinida oqib o’tayotganini his qilaman… Kenglik va qisqalik, yuksaklik va teranlik. Iste’dod qirralari bari-bir tasavvur chegaralaridan ortib qolaveradi.

Aslida yozuvchi — musavvir.
Inson ruhiyatining musavviri.

She’r tili esa ramzlar, timsollar tili. Xuddi tush kabi, tasviriy san’at kabi… Obrazlilik, ma’joz — she’rning yuragi… Inson aqli yetib bormagan joyga ijodkor o’z ruhi bilan yetib boradi. Shu bois, tilga kelgan ayrim misralarni ba’zan aql bilan izoxkab berolmaysiz.

She’r mening yagona maqsadim emas… Ammo she’r — menga berilgan dardlarni So’zda yashab o’tmoq imkoni… «Ijod insonni komillikka eltadi…» degandi men sevgan adib… Men esa uning qudratini ko’rgim keladi…

Ijodiy safarlarda katta adiblar, yosh shoirlar bilan turli viloyatlarda bo’lib, ko’pchilik orasida she’r o’qishga to’g’ri keladi.

Ba’zan Ishq, muhabbat, Vatan haqida gurillatib she’r o’qiyotgan shoirlarga havasim keladi. Bu holatda she’r o’qish men uchun juda qiyin. Kitobimni varaqlab biron-bir she’r topolmayman.

Biroq she’r yozish ehtiyoji zaruriyatga aylangan damlarda kelgan So’zlar shu lahza uchun menga eng go’zal najotdir. She’r bu ruhiyatning hurriyatidir… Men esa uchishni istayman… Ayniqsa, tushlarimda…

Shermurod SUBHON yozib oldi
Manba: «Guliston» jurnali, 2015/01

03

(Tashriflar: umumiy 448, bugungi 1)

3 izoh

  1. Zebo Mirzoning she’rini ilk marotaba o’qiboq uning muxlisiga aylanganman

Izoh qoldiring