Shafoat Rahmatullo Termiziy haqida uch maqola.

065
Шафоат Рахматуллаев 1942 йил 10 майда Сурхондарё вилоятининг Шеробод туманидаги Оккўрғон қишлоғида туғилган. Тошкент давлат консерваториясини тамомлаган (1965). «Жануб шамоли» (1981), «Умид остонаси» (1988), «Гулоб» (1992), «Оэод сўз» (2003, Сайланма) асарлари нашр этилган. «Мусиқа услубиёти», «Мусиқа алифбоси» (1991—92), «Бошланғич мусиқа таълими» (2003) каби рисолалар ҳам ёзган. «Шуҳрат» медали (1998) ҳамда «Эл-юрт ҳурмати» (2003) ордени билан тақдирланган.

ШАФОАТ РАҲМАТУЛЛО ТЕРМИЗИЙГА
БАҒИШЛОВ
045

Усмон Азим
ХУДО ЁҚҚАН ЧИРОҒИМ
Шоирга хат

Шафоат!
Биродарим! Бу мақолани нега хат деб атадим? Чунки сизга бўлган кўнглимдаги гапларни ақллиликка даъвогар мақола “жанри”га сиғдиролмаслигимни ҳис қилдим. Одам ким билан гаплашаётганини билдиши керак-да! Хат ёзаётганингда эса суҳбатдошингни юзими, кўзими қаршингда туради. Носамимийлик, ёлғон ўзини, хеч бўлмаса, ноқулай сезади. Ўртадаги чин сўзлардан ийманибми, ҳар ҳолда орани тарк этади.

044  Яна бир гап Шафоат… Одам соғинган кишисигагина хат ёзгиси келади. Мен баъзан ота-боболаримизга хавас қиламан. Бир-бирини соғинса, неча кунлар йўл юриб дийдорлашгани боришган. Ана суҳбат, ана гурунг… Инсон инсонни ана шу суҳбатларда кашф этган. Боришолмаса эса, хат ёзишган. Бу хатлар ҳамдард юракларни бир-бирига чамбарчас боғлаган. Фикрлар эса ўткирлашган, туйғулар нозиклашган; кўнгил савдолари ,дунё муаммолари ойдинлашган… Чунки қоғозга тушган сўз (билмайман нимага?) инсонни моддий дунёдан кўра руҳий оламга яқинлаштиради. Умуман, менимча, ёзишга бўлган ишқбозлик улкан илоҳий соғинчким, бу дарднинг бир ёғдуси дўстлар дийдори билан ҳам боғлиқ. (Суратда: Усмон Азим Шафоат акани табрикламоқда)

Шу сабаб, азиз дўст, хат ёзмоқ парвардигор сизу бизнинг кўнглимизга солган улуғ бир мурувватдир. ( Сиз ёзасиз: “ Назм осмонида ким юлдуз, ким кун, Дилимга улардан тушган бир учқун, Уриниб ётаман шу учқун билан, Мен ўзга дилларга ўт бермоқ учун”). Чунки аслида, шоиру адибнинг кўнглидан чиқариб ёзган ( айтгандай ,ҳозир дунё тақозоси билан кўнгилдан чиқармай ёзиш ҳам барқ ураяпти ) ҳар бир сатри келажакка мактубдир. Оллоҳ, менимча, теварагида кечаётган дарду ҳасратларни—инсоният унитмаслиги керак бўлган буюк дарсларни – “ келажакдагилар учун ёзиб қўй “ деб қанчадан-қанча олимлардан бирига илҳому истеъдод беради. ( Бўлмаса бу илҳому истеъдоднинг кимга кераги бор?). Бу тоифа оловда ўртанган юраккина, кўкка тутуни ўрлаб, бу вазифани бажаришга киришади. Чунки у, бир тарафдан, одамлар дунёси ҳақиқатларининг, дарду давронларининг номукаммаллигини ҳис қилади, қийналади ва бу нотўкисликнинг “ айб”ларини қоғозга туширади. Шунинг билан бирга у, иккинчи тарафдан, оллоҳ яратган дунёдаги мукаммалликдан ҳайратга тушади, лол қолади. Бу номутаносибликнинг кўнгилдаги тортишувидан (“Ер менинг тўшагим, шу олам кулбам, Кулбамга шам эрур Ой ҳам,Қуёш ҳам, Шу улкан даргоҳнинг эгасиману Ҳаётимда ҳар кун яна недир кам”.) эса буюк асарлар – буюк мактублар дунёга келади. Мана шу тортишувнинг оғриғидан Ҳақпараст шоирлар инсоният кўксидан отилиб чиққан “ оҳ” каби, абадий зулумотга таҳдид солиб, руҳнинг қувватига яраша шуълалар сочади.

Шафоат! Сиз мен учун жуда қадрлисиз! Чунки ҳар дам ёзганларингизни ўқирканман, сизнинг ҳам юрагингиз мудом шуъла сочиб турганига амин бўламан! Эҳтимол сизга бундай зиёкор бўлиш Тошкентда яшаётган адиблардан кўра оғирроқдир? Ростини айтайлик, Тошкентдан нари борганинг сари осмон пасая бошлайди. Қанчадан-қанча дўстларимизнинг қадди букилмади, дейсиз! Аммо сиз мана шундай паст осмон тагида ҳам қаддини рост тутиб қолмоққа имкон топдингиз! Энди нима учун қадрлашимнинг маъносини тушунгандирсиз? Сиздаги камтарлик, хуштабиатлик сабр-қаноат, адабиётга беминнат хизматкорлик каби фазилатлар балки қоматингизни тик ушлаб қолгандир?

Дўст, мен сиз билан фахрланишимни ҳам айтиб қўяй! Сурхондарёга тошкентлик меҳмонлар билан борган чоғларимда, олатдагидай, сиз бир чеккада кўринмайгина ўтирасиз. Аммо мабода сўз тегиб қолса, шундай мантиқли, шундай илму фаросатга йўғирилган гаплар айтасизки, менман деган интелектуаллар “ҳайрат бармоғи”ни тишлаб қолишади. Сизга бирдан бошқача кўз билан қарашади.” Сурхонингизда аломат одамлар бор-да “, деб шипшийди улар менга. Мен эса Сурхонга обрў олиб бераётган сиздай одам билан дўстлигимдан фахрларга тўлиб ўтираман.

Дўст! Мен бошда соғинч ҳақда гапиргандим. Ёш ўтган сари бу туйғу маҳобатли бўлиб борар экан, Ишқилиб,умрнинг ўткинчилги тобора сезилган сайин, одамнинг қадри ортаяпти. Биродарим! Ҳозир ҳамманинг ташвиши кўпайиб кетган. Юртга бораётганда, дўстларни ташвишлантиришдан, ишдан қолдиришдан чўчиб тураман. Бироқ сизнинг борлигингизни ўйлаб кўнглим ёришади. “Шафоат бор-ку, дейман” қувониб. Ўшанда кўз олдимга нима келади? Чироқ! Эсимга тушганингизда, кўнглимни равшан этадиган чироқ! Ҳа, ҳақиқатдан сиз Сурхонга борганда, алпинадиган дўстим-парвардигор ёққан чироғимсиз!

Шафоат, энди фақат олтмишга-қутлуғ ёшга кирганлигингиз билан қутлаш қолди! Чин юракдан қутлайман! Сиз кўп иш қилдингиз! Аммо ҳали амалга оширадиган ишларингиз олдинда! Бу гапни тасалли учун айтаётганим йўқ! Ўзини билган ижодкорга олтмишдан кейин ҳақиқий ижод фасли бошланади. Шеър ёлғиз юракнинг узун-аччиқ тажрибасидир. Ижодга хиёнат қилмаган шоирлар учун парвардигор олтмишдан кейин янги мукофотлар-янги ҳасратли қўшиқлар беради.

Умрингиз узоқ булсин ,азиз дўст!

2003 йил апрель

Сирожиддин Саййид
ШАФОАТНИНГ ШАФОАТИ ЁХУД ОЗОД СЎЗ СЕВИНЧЛАРИ

088   Сурхон воҳасининг катта ва камтар шоири, Абдулла аканинг таъбири билан айтганда “хоксорлардан ҳам хоксорроқ”, тўн кийгизсалар, унинг ичида ҳам ўнғайсизланиб, хижолатдан кўринмай қоладиган, ўзидан ҳам ийманадиган бир беозор, бир беғараз инсон. Ижодкор. Усмон Азим ; “Худо ёққан чироғим”,-деб дуруст таърифлади. Яна: Энкайган, пасайган осмон остида ҳам энкаймай , эгилмай яшаган, эл шоирига айланган ўз оғам”-деди. Термизийлар шажарасига боғлаб сўзлаганда, Эшқобил Шукурнинг кўзларида ёш қалқиди. Вилоят хокимияти ҳам тўн ёпиб иззат кўрсатди. Ўзбекистон қаҳрамони, кўз дўхтири Раҳмон Муҳаммадиев “Қуллуқ бўлсин”да “ Кўзингизга гард қўнмасин!” деб суфлаб қўйди. Талабалару домлалар, раислару палвонлар, чавандозлару миршаблар … У киши бўлса хижолатдан қизаринибгина ўтирибдилар… Умр бўйи сўзга иззат кўрсатиб, мана энди сўзининг иззатини кўраётган шоир. Консерваторияда ўқиб артист бўлмай шеъриятга шоирликка қайишиб кетган, талабаларга дарс бериб, яна ” Мусиқа услубияти”, ”Мусиқа алифбоси” деган қўлланма дарсликларни ҳам қалаштириб ёзган меҳнаткаш муаллим, шу йилдан бошлаб университетнинг профессори—Шафоат Раҳматуллаев-Шафоат Раҳматулло Термизий. (Суратда: Шафоат Раҳматуллоҳ билан Эшқобил Шукур)

Жамила Эргашеванинг “ ҳаммаларинг қандай кеп қолдиларинг-е?!” деган саволига Рустамқул “Шафоат аканинг шафоати билан-да”,дея салмоқли жавоб қилди.

Энди “ Озод сўз” ҳақида. Шу пайтгача шоирнинг “ Жануб шамоли” , “ Умид остонаси” , Гулоб”, номли шеърий тўпламлари чоп этилган. “ Озод сўз “— сайланма китоби. Яқиндагина “янги аср авлоди” нашриётида босмадан чиқди. Китобнинг номи рамзий. Ватани озодликка, хурриятга етишган, эли ҳам, ўзи, сўзи ҳам озод бўлган шоирнинг китоби, озод сўзи. Бу сўзнинг армонлари бор эди, энди-да севинчларга айланди. Унинг ҳижронли изтироблари мўл эди, энди дийдор қувончларига айланди. Шу ўртада бир киши бир гап айтди,яхши айтди: “Озод юртнинг озод сўзи озод шоирларига муборак бўлсин!”

Хорижий сафларда юксалтсам байроқ,,
Жаҳон минбарида гар тилим сайроқ.
Ватанга дахлдор ва танъ аъмолим,
Тил, Туғром, Байроғим—Ватан жамолим.
Авлодимга бешик, аждодимга қабр,
Шу она Ватандир, озод Ватандир.
Дунёда мен топган энг олий қадр,
Фақат шу муқаддас Ватанга тандир

2003 йил апрель.

Маҳмад Абулфайз
“ЮРАК БИР МАРОМДА КУЙЛОВЧИ БУЛБУЛ”

078   Ўн йиллар бурун машҳур шоир Шафоат Раҳматулло Термизий таваллудининг олтмиш йиллиги муносабати билан Термиз шаҳрида унитилмас кунлар бўлган эди. Албатта адабиёт, шеърият кунлари, дилга ёруғлик соладиган дамлар бўлган эди. Агар шунчаки туғилган кун кўп чиқим, еб-ичиш, тўн устига тўн ёпиш билан нишонланганида эди, бугун балки эсламасдик ҳам. Чунки кўнгилга ёруғлик солган нарса бирибир юзага қалқиб чиқарган. Шоирнинг таваллуд – шеърият байрамига Ўзбекистон қаҳрамони, халқ шоир Абдулла Орипов ўзи билан бир гуруҳ истеъдодли шоирлар. Ёзувчиларни ҳам бошлаб келган эдики, гувоҳи бўлганлар буни ҳамон эслашса керак. (Суратда: Шафоат Раҳматуллоҳ ёш шоир Сирожиддин Иброҳим билан)

Ижодкорлар, олимлар, кўп сонли мухлислар даврасида Абдулла Орипов сўз олиб, “Агар ўзбек шеърияти катта бир шода бўлса, Шафоат Рҳматулло Термизий ундаги бир дона гавҳар “,деган эди. Кимдир ўшанда балки бу гапларни тўғри маънода қабул қилгандир, кимдир эса “ бундай тантанали онларда айтиладиган кўтарма гаплардан навбатдагиси” дея қабуд қилгандир. Бу ўтган ўн йил давомида кўп бор тарозига солинди, ақл чиғириғидан такрор ва такрор ўтказилди, элакланди. Лекин назаримда , кўпчилик ижодкор ва мухлислар Шафоат акани, яъни Шафоат Раҳматулло Термизийни ўзбек шеъриятдаги бир дона гавҳар дея тан олишди. Бу — тақдирнинг туҳфаси Кейинги тўпламларидан бирини шоир “Кўринмай гулладим” дея номлади. Бир томондан қарасангиз буям тўғри чиқади.

Яна бир томондан қарасангиз, Шафоат ака овозсиз куйлаётган шоир деб ўйлайсиз. Қаранг, “кўринмай гулласа ҳам , овозсиз куйласа ҳам бўларкан”. Айтилаётган бу ва бошқа насбатларнинг бариси Шафоат Термизийнинг инсон ва ижодкор сифатидаги хокисорлигига, фавқулодда камтарлигига бориб тақлади. Агар бу каби сифатлар кишининг “хамиртуруши”да, фитратида бўлмаса, уни кейинчалик ҳосил қилиб бўлмаслигини яхши биласиз. Шафоат ака камтарликка, камтарлик эса Шафоат акага жуда муносиб тушиб турибди. Биласизми, нима, мен гоҳи – гоҳи “Яхшиямки, қўҳна Термизда, кекса ва навқирон адабиётимизда Шафоат Термизийдек одам бор”, дея ўзимча ифтихор қиламан. Адабиёт бахтига шу одамнинг жони соғ бўлсин, дейман. Азалий севги-муҳаббатни, она юртимизни, Ватан истиқлолини, неча минг йиллик тўфон-тўзонларни бошидан кечирган қадим тупроғимизни бор овоз билан шеърга солиб келаётган ўктам шоиримиз ҳамон баланд пардаларда куйлаб турибди.

Бундан кўп йиллар аввал турналар ҳақидаги бир шеърида “Турналарнинг тизимига кўксим нишон,жўралар” дея ёзган эди. Эсда қоладиган чиройли ўхшатиш эдики, ҳамон эслаб турибмиз. Шоирнинг қай бир шеърини ўқиманг, дилдан яқинлик, оҳангдошлик топасиз. Шафоат ака тўқимайди, ўйлаб – ўйлаб топмайди, балки ёзади, ёзаверади. Шуниси яхши, шунинг учун ҳам уни ўқийдилар.

Агар Шафоат Раҳматулло Термизийни адабиётимизнинг Суқроти деб айтсак, “буям йўлига айтилаётган мақтовнинг бири-да”, дея қабул қилмасайдингиз деган андишадаман. Халқимизга хос бўлган чуқур донишмандликнинг айрича аломатларини шу шоир шеъриятида кўришингиз мумкин.

Шафоат ака шоир бўламан деб шеър ёзганлардан эмас. Балки шеър ёзавериб шоир бўлганлардандир. Ёки бўлмаса, у киши шоир бўламан деб адабиётга кирмади, балки шоир бўлиб адабиётга кириб келди. Бошқа кўплардан фарқи ҳам шунда Шафоат аканинг.

Шоирнинг қарийб қирқ йиллик давр мобайнида ёзган шеърларини кўздан ўтказсангиз , уларда ҳам ҳайрат, ҳам ҳаяжон ва ҳам эса доншимандлик уйғунлашиб, бир – бирига мослашиб кетганлигини кўрасиз. Агар шу унсурлардан биттаси шоир шеъриятида иштирок этмаса эди, шоир шеърлари мукаммаллик касб этмаган бўлур эди.

Вақт ўтиб, оёқдан мадор, кўздан нур кетиши экан. Бироқ фикр, туйғулар қаримас экан. ( Бу энди истеъдодли ижодкорларга тааллуқли гап) Бугун Шафоат шоир (бобо) етмиш баҳорни қаршилаб турибди. Лекин шеърларида ҳамон шиддат, ҳайрат, ва донишмандлик барқ уриб турибди. Шоир яқинда туюқ жанрида ижод қилган тўртликларини жамлаб жажжи китоб ҳолига келтирди. Унда 100 та туюқ тўртлик бор. Бу тўртликларни қандийдир маънода у ёки бу даврнинг мухтасар таржимаи ҳоли деб ҳам англаса бўлади. Бу тўртликларни шоир “Шамъи шафоат” деб номлаган.

Ўтган гоҳи чигал, гоҳи зиддиятли даврларимизни, бугунги шодон, бахтиёр дамларимизни шеърга солиб турган шоир ҳали чоп этилмаган достон, назмий намуналар жуда кўп. Биз учун қувонарлиси шундаки, отахон шоир бардавомлик билан ёзиб келаётир. Одат бўлиб қолганлиги учун эмас, балки ёзмаса бўлмаслигидан ёзаяпти.

Яқиндагина “Ёшлик” ёшлик журнали таҳририяти илтимосига биноан Шафоат Раҳматулло Термизий ўзининг таржимаи ҳолини ёзиб берди. Бу битиклари журналда чоп этилди. “ Дўмбира менинг илк устозим” деб номланган бу таржимаи ҳол адабий жамоатчиликда катта таасурот қолдирди. Уни ўқиган таниқли болалар шоири Турсунбой Адашбоев шошилинч қўнғироқ қилади: “ Шафоат , журналдаги ёзганларингни ўқидим, агар Тошкентга келсанг, мени кўрмасдан кетма…” Шоир шу билан гапини қисқа қилди. Гап шунда эдики, оддийгина таржимаи ҳолдан ҳам Турсунбой ака таъсирланган, ҳаяжонга тушган эди. Бундан чиқадиган хулоса шуки, Шафоат ака ўз таржимаи ҳолини ҳам шунчаки ёзмайди. Тошкентда яшаб, ижод қилаётган шоир дўстларимиздан яна бири Очил Тоҳир қўнғироқ қилиб депти: “Сизларда Шафоат Раҳматулло Термизий” деган шоир блр-ку?” Мен эса “Ҳа бор”, дея жавоб қиламан. “Ана шу шоирнинг таржимаи ҳолини ўқиб қаттиқ таъсирландим, унда ўзимнинг ҳаётимга ўхшаш нуқталарни учратдим. Таъсирландим, бир нечта шеърлар ҳам ёздим”.

Дарвоқе, Шафоат Термизий нафақат ўзининг,балки она юртимизнинг таржимаи ҳолини ҳам маҳорат билан ёзиб келаётган шижоатли шоирларимиздан бир сифатида адабиётда турибди.

Гапнинг келишига қараб баландпарвоз, кўтарма гапларни кўп айтишимиз мумкин. Бироқ биз бундай гаплардан тийиламиз – да ўзимизча шундай хулосага келамиз: Шафоат Раҳматулло Термизий ўз ҳаёти ва ижодини, истеъдоди ҳамда маҳоратини Ватан адабиётига бағишлаб келаётир. Илло бу гапларда бўрттирма ҳам, ортиқча мақтов ҳам йўқ.

2012 йил апрель

034

(Tashriflar: umumiy 183, bugungi 1)

2 izoh

  1. Устох Хуршид Давронга ташаккур! Аллох мархамат этсин. Омин!

  2. Устоз Хуршид Давронга ташаккур! Аллох мархамат этсин. Омин!

Izoh qoldiring