Қадам Сайид Мурод билан тенгдош, адабиётга бирин-кетин кириб келган эдик. Аммо, мендан кўра Усмон Азим ва Муҳаммад Раҳмонга жуда яқин эди. Чунки улар ёшликда радиода бирга ишлашган, бир-бирларининг сирларини билишарди. Қадам билан  Юнусободдаги ёзувчилар уйида қўшни эдик. Муҳаммад Раҳмон меҳмон бўлиб келганини ҳали Қадам мени чақирмасдан билардим: меҳмоннинг фақатгина унгагина хос бўлган қаҳ-қаҳи пастдан аллақачон мен турган юқори қаватга етиб келган бўларди.
Қадам очиқкўнгил инсон эди. Яхши шоир эди. Илоҳим, Яратган раҳматига олиб шоистайи жаннат айлаган бўлсин дўстимни.

Қадам Сайид Мурод
МЕН ҲАМ ҒАНИМАТМАН
“Фироғийнома” туркумидан

Қадам Саид Мурод 1951 йилда туғилган. Урганч Давлат педагогика институтини тамомлаган. Унинг “Олтин беланчак”, “Эшик”, “Бир тилда гаплашамиз”,“Бойчечак”, «На гуноҳим бор мани» номли шеърий китоблари нашр этилган. Шоир 2013 йилда вафот этди.

---

ЖОНИМ, МЕН ҲАМ ҒАНИМАТМАН

Баҳор ўтар, ёз ўтади,
Турна ўтар, ғоз ўтади,
Суҳбат ўтар, соз ўтади,
Жоним, мен ҳам ғаниматман.

Ҳар бир нафас, дам саноқда,
Ҳар на ортиқ, кам саноқда,
Шодлик, қувонч, ғам саноқда,
Жоним, мен ҳам ғаниматман.

Боғларинг кўрки омонат,
Оҳ-нола, кулги омонат,
Бу дунё мулки омонат,
Жоним, мен ҳам ғаниматман.

Тоғу тошлар зарра, чангдир,
Бир «уф» деса, ғубор-рангдир,
Бугун мани ҳолим тангдир,
Жоним, мен ҳам ғаниматман.

Қарз эрур тан, жон эрур қарз,
Бу не гийна, бу не араз,
Бир жисмимда минг битта дарз,
Жоним, мен ҳам ғаниматман.

Дийдорлашмоқ дами бу дам,
Ҳижрон нега, дарди ситам,
Ғаниматман ахир мен ҳам,
Ахир мен ҳам ғаниматман…

ҚОЛДИМИ

Бошларимга тегмаган бир золим санда тош қолдими,
Доғ узра доғ доғларингдан, энди манда бош қолдими,
Шом рангида сангдил саҳар, қораймаган қош қолдими,
Тупроқ, бугун сандан бўлак манда қариндош қолдими.

Айтай қайси бирин-бир, ёзай қайси бирин энди,
Қайта бошдан куяр жоним, ташласам кўз қирин энди.
Пинҳонларинг ошкор ажаб, ошкорларинг сирим энди,
Бошларимга тегмаган бир золим санда тош қолдими.

Кечган кеча кундузларинг бир чақин, бир чақмоқ экан,
Коринг сани кул айламоқ, касбинг яна ёқмоқ экан.
Роҳларинг-чоҳ, десам э, воҳ, чоҳларинг—роҳ, сўқмоқ экан,
Доғ узра доғ доғларингдан, энди манда бош қолдими.

Кўз кўргани тушди бошга, кўрмагани пойимдадир,
Ҳеч бир даминг дастимдамас, куну тун, йил, ойимдадир.
Икки дунё энди дойим бир қиёмат қойимдадир,
Шом рангида сангдил саҳар, қораймаган қош қолдими.

Бир қучоқ лой—пажмурдаман, баҳримда йўқ барқу барор,
Беллардаги қувват қани, диллардаги шаҳду қарор.
Кўзларимнинг нури кетди, тиззалардан қочди мадор,
Тупроқ, бугун сендан бўлак, манда қариндош қолдими…

ЯРАМАЙДИ

Мардни майдон, одамни дард саралайди,
Ҳар дилни ҳам биргина ғам яралайди.
Бу ёлғончи, рафтори каж афтода ҳам,
Итдан бўлган қурбонликка ярамайди.

Кимни минг бир томони бор, замони бор,
Кўз учида забони бор, замони бор.
Тавба демас, ким қиблага қарамайди,
Итдан бўлган қурбонликка ярамайди.

Ажаб дунё, қарға дер ким, зоғ дейди ким,
Булбул деган гул дегайдир, боғ дейди ким.
Тош санаган, дур-садафни санамайди,
Итдан бўлган қурбонликка ярамайди.

Ҳиммати паст, миннат қилар миллатига,
Эллар аро иллат қилар миллатига.
Бўрилар ҳам ўз қавмини таламайди,
Итдан бўлган қурбонликка ярамайди.

Шайх Насимий, пири комил Кубро менга,
Толедаги тақдирдаги туғро менга.
Шоир Қадам, кесмагунча қонамайди,
Итдан бўлган қурбонликка ярамайди.

ОЛДИДА
Машраб ғазалига мухаммас

Не-ки толе, не-ки тақдир, на ёзиқ бор олдида,
На иложу ихтиёри банда ночор олдида,
Фасли кузми, фасли ёз, қиш, фасли баҳор олдида,
Ҳар кишининг дарди бўлса, йиғласун ёр олдида,
Қолмасун армон юракда этсун изҳор олдида.

На ишим бор аҳли сурат, давр ила даврон ила,
Даҳри дунда дарди дунё, дардисар карвон ила,
Дийдаий гирёнда сийнам, зор ила армон ила,
Андалиби бенаводек нолау афғон ила,
Айланиб сайраб юрарман айни гулзор олдида.

Битта орзу, битта армон, биргина бир мандадур,
Васли танҳо, ваҳми якка, жисму жону тандадур,
Гулдадур гоҳи хаёлим, гоҳи ўй гулхандадур,
Мансури Халлождек ичиб ман шароби антаҳур,
Чарх уриб йиғлаб турарман ушбу дам дор олдида.

Гар азиз айлар эса, бир санқи ел-шаббодадин,
Мингта комилни ясар, ул битта тарсо, лододин,
Кимни суйса айлагай Ҳақ тоза дил, озода дин,
Ҳар кииш бир журъае нўш айласа бу бодадин,
Ул қиёматда қилур арзини Жаббор олдида.

Эй, Қадам, дунёга келдинг, роҳи, чоҳинг қил баён,
Соғу сўлингга қара, на суд сенга, надир зиён,
Чўлу саҳродан Хизр, гоҳ чиқар меҳробдан чаён,
Телба Машраб қилмағил сиррингни зоҳидга аён,
Айтиб-айтиб йиғлағайсан ошиқи зор олдида.

КЕЛАДИ

Феврал кетар,
Март келади,
Қаро қишга банд келади.
Тун-кечалар қадр ўлибон,
Наврўзлар нўшҳанд келади.

Яхлаб ётган ниҳолларга,
Бир хушхабар ниҳонларга,
Висолларга, мисолларга
Шакар, асал, қанд келади.

Гоҳ лол қолар санамлар ҳам,
Титраб кетар қаламлар ҳам,
Алдамайди аламлар ҳам,
Дардлар доим мард келади.

Ол ранг келар лолаларга,
Тоғу-тош дурдоналарга,
Ҳатто кўнгли олаларга
Гирди бало гард келади.

Кимлар зулмат аро бўлса,
Дилларда доғ — яро бўлса,
Кимнинг бахти қаро бўлса,
Дард устига дард келади.

Қутилсанг қиш қафасидан,
Чечакларнинг нафасидан,
Қалдирғочлар орқасидан,
Шеър, қўшиқ ҳамдард келади.

ТАСКИН

Эй дил —
Дарди бедаво,
Бу дард даводан ўтган.
Момо Ҳаводан хато,
Одам Атодан ўтган.

Сабрдан сукут —
Жимлик,
Шайтондан ҳийла-шумлик
Кайфу сафо, беш кунлик,
Кибру ҳаводан ўтган.

Гуноҳми,
Савоб — сиринг,
Аён бўлгай охиринг,
Қарғиш дуодан, биринг
Олқиш дуодан ўтган.

Гоҳ олов,
Муз қонларда,
Қаро ер, осмонларда,
Неки ўтса жонлардан,
Жабру жафодан ўтган.

Қадам, ҳар кун,
Ҳар бир тун,
Бўлаверма жигар хун,
Бу дунёйи даҳри дун
Доим хатодан ўтган…

КЎРАМАН

Тун-кечалар, кундузлар ҳам
Бир дарё — суръат кўраман.
Бошлари хам,
дийдаси нам,
Сийнада сийрат кўраман.

Қора бошда қор гуноҳим,
Жисми жоним — дуди оҳим,
Дўсти ёрлар,
Сизда гоҳи
Шайтоний сурат кўраман.

Чироқ, ёғда ҳам пиликда,
Ҳар битта қўл, ҳар иликда,
Гоҳ салому
Гоҳ аликда
Бир дунё миннат кўраман.

Бандасига бандадир ким,
Гулшанмас, гулхандадир ким,
Замини жим,
Фалаги жим,
Ерларда иллат кўраман.

Эрта баҳор, турналарда,
Ҳурлар сурган сурмаларда,
Тавба, дуо,
Сураларда
Бир олам зийнат кўраман.

Лола, райҳон, гулларда ман,
Ё, Ҳақ деган дилларда ман,
Туркий забон —
Тилларда ман
Бир буюк миллат кўраман.

ТАВБА

На гуноҳ,
Надир савоб,
Ҳақни билмайсиз нега?
Тангани айлаб тавоф,
Тавба қилмайсиз нега?

Мард йигит майдон аро,
Найласин шайтон аро,
Бахтли ким,
Бахти қаро,
Тавба қилмайсиз нега.

Топсангиз давлат текин,
Бир умр ғафлат текин,
Йўқдир аммо,
Йўқ лекин,
Тавба қилмайсиз нега?

На тилингизда дуо,
На дилингизда Худо,
Сиз баковул,
Катхудо,
Тавба қилмайсиз нега?

Шоир айлади хитоб,
Бўлмасидан сарҳисоб,
Сизлар, эй,
Аҳли китоб,
Тавба қилмайсиз нега?

ЧАМАН ИЧРА, БОҒ ИЧРА

Тазмин

Кўнгил, кўрдинг кун, Ойда —
Доғ ичра, минг доғ ичра.
Сен қайдасан, ул қайда —
Чаман ичра,
боғ ичра.

Жоним дединг, жон ахир,
Кўз ичра — қароғ ичра.
Хас бўлғуси барибир
Чаман ичра,
Боғ ичра.

Ишқ асари — дарди йўқ
Соғлар ичра, соғ ичра.
Ўт найласин, нетар чўғ
Чаман ичра,
Боғ ичра.

Денгизлар-ку — ашки ер,
Дур нетар тош-тоғ ичра.
Қўшиқ қайда, қайда шеър
Чаман ичра,
Боғ ичра.

Қадам, холи хатардан
Тоза бир тупроқ ичра,
Шу кун, эрта ётарсан
Чаман ичра,
Боғ ичра…

   Qadam Sayid Murod bilan tengdosh, adabiyotga birin- ketin kirib kelgan edik. Ammo, mendan ko‘ra Usmon Azim va Muhammad Rahmonga juda yaqin edi. Chunki ular yoshlikda radioda birga ishlashgan, bir-birlarining sirlarini bilishardi. Qadam bilan  Yunusoboddagi yozuvchilar uyida qo‘shni edik. Muhammad Rahmon mehmon bo‘lib kelganini hali Qadam meni chaqirmasdan bilardim: mehmonning faqatgina ungagina xos bo‘lgan qah-qahi pastdan allaqachon men turgan yuqori qavatga yetib kelgan bo‘lardi.Qadam ochiqko‘ngil inson edi. Yaxshi shoir edi. Ilohim, Yaratgan rahmatiga olib shoistayi jannat aylagan bo‘lsin do‘stimni.

Qadam Sayid Murod
MEN HAM G’ANIMATMAN
“Firog’iynoma” turkumidan

  Qadam Saidmurod 1951 yilda tug’ilgan. Urganch Davlat pedagogika institutini tamomlagan. Radioda ishlagani uchunmi, ko’proq qo’shiq yozish bilan shug’ullandi. Qadamning she’rlarini qo’shiq qilib aytmagan xonanda yo’q edi 80-yillarda. Otajon Xudoyshukurov, Kamoliddin Rahimov, Nuriddin Hamroqulov, Ortiq Otajonov, Oxunjon Madaliev, Sultonposhsha O’daeva, Yulduz Abdullaeva va yana…yana… Shoirning “Oltin belanchak”, “Eshik”, “Bir tilda gaplashamiz” va “Boychechak” nomli she’riy kitoblari nashr etilgan. Ijodkor 2013 yilda vafot etdi.

JONIM, MEN HAM G’ANIMATMAN

Bahor o’tar, yoz o’tadi,
Turna o’tar, g’oz o’tadi,
Suhbat o’tar, soz o’tadi,
Jonim, men ham g’animatman.

Har bir nafas, dam sanoqda,
Har na ortiq, kam sanoqda,
Shodlik, quvonch, g’am sanoqda,
Jonim, men ham g’animatman.

Bog’laring ko’rki omonat,
Oh-nola, kulgi omonat,
Bu dunyo mulki omonat,
Jonim, men ham g’animatman.

Tog’u toshlar zarra, changdir,
Bir «uf» desa, g’ubor-rangdir,
Bugun mani holim tangdir,
Jonim, men ham g’animatman.

Qarz erur tan, jon erur qarz,
Bu ne giyna, bu ne araz,
Bir jismimda ming bitta darz,
Jonim, men ham g’animatman.

Diydorlashmoq dami bu dam,
Hijron nega, dardi sitam,
G’animatman axir men ham,
Axir men ham g’animatman…

 

QOLDIMI

Boshlarimga tegmagan bir zolim sanda tosh qoldimi,
Dog’ uzra dog’ dog’laringdan, endi manda bosh qoldimi,
Shom rangida sangdil sahar, qoraymagan qosh qoldimi,
Tuproq, bugun sandan bo’lak manda qarindosh qoldimi.

Aytay qaysi birin-bir, yozay qaysi birin endi,
Qayta boshdan kuyar jonim, tashlasam ko’z qirin endi.
Pinhonlaring oshkor ajab, oshkorlaring sirim endi,
Boshlarimga tegmagan bir zolim sanda tosh qoldimi.

Kechgan kecha kunduzlaring bir chaqin, bir chaqmoq ekan,
Koring sani kul aylamoq, kasbing yana yoqmoq ekan.
Rohlaring-choh, desam e, voh, chohlaring—roh, so’qmoq ekan,
Dog’ uzra dog’ dog’laringdan, endi manda bosh qoldimi.

Ko’z ko’rgani tushdi boshga, ko’rmagani poyimdadir,
Hech bir daming dastimdamas, kunu tun, yil, oyimdadir.
Ikki dunyo endi doyim bir qiyomat qoyimdadir,
Shom rangida sangdil sahar, qoraymagan qosh qoldimi.

Bir quchoq loy—pajmurdaman, bahrimda yo’q barqu baror,
Bellardagi quvvat qani, dillardagi shahdu qaror.
Ko’zlarimning nuri ketdi, tizzalardan qochdi mador,
Tuproq, bugun sendan bo’lak, manda qarindosh qoldimi…

YARAMAYDI

Mardni maydon, odamni dard saralaydi,
Har dilni ham birgina g’am yaralaydi.
Bu yolg’onchi, raftori kaj aftoda ham,
Itdan bo’lgan qurbonlikka yaramaydi.

Kimni ming bir tomoni bor, zamoni bor,
Ko’z uchida zaboni bor, zamoni bor.
Tavba demas, kim qiblaga qaramaydi,
Itdan bo’lgan qurbonlikka yaramaydi.

Ajab dunyo, qarg’a der kim, zog’ deydi kim,
Bulbul degan gul degaydir, bog’ deydi kim.
Tosh sanagan, dur-sadafni sanamaydi,
Itdan bo’lgan qurbonlikka yaramaydi.

Himmati past, minnat qilar millatiga,
Ellar aro illat qilar millatiga.
Bo’rilar ham o’z qavmini talamaydi,
Itdan bo’lgan qurbonlikka yaramaydi.

Shayx Nasimiy, piri komil Kubro menga,
Toledagi taqdirdagi tug’ro menga.
Shoir Qadam, kesmaguncha qonamaydi,
Itdan bo’lgan qurbonlikka yaramaydi.

OLDIDA
Mashrab g’azaliga muxammas

Ne-ki tole, ne-ki taqdir, na yoziq bor oldida,
Na iloju ixtiyori banda nochor oldida,
Fasli kuzmi, fasli yoz, qish, fasli bahor oldida,
Har kishining dardi bo’lsa, yig’lasun yor oldida,
Qolmasun armon yurakda etsun izhor oldida.

Na ishim bor ahli surat, davr ila davron ila,
Dahri dunda dardi dunyo, dardisar karvon ila,
Diydaiy giryonda siynam, zor ila armon ila,
Andalibi benavodek nolau afg’on ila,
Aylanib sayrab yurarman ayni gulzor oldida.

Bitta orzu, bitta armon, birgina bir mandadur,
Vasli tanho, vahmi yakka, jismu jonu tandadur,
Guldadur gohi xayolim, gohi o’y gulxandadur,
Mansuri Xallojdek ichib man sharobi antahur,
Charx urib yig’lab turarman ushbu dam dor oldida.

Gar aziz aylar esa, bir sanqi yel-shabbodadin,
Mingta komilni yasar, ul bitta tarso, lododin,
Kimni suysa aylagay Haq toza dil, ozoda din,
Har kiish bir jur’ae no’sh aylasa bu bodadin,
Ul qiyomatda qilur arzini Jabbor oldida.

Ey, Qadam, dunyoga kelding, rohi, chohing qil bayon,
Sog’u so’lingga qara, na sud senga, nadir ziyon,
Cho’lu sahrodan Xizr, goh chiqar mehrobdan chayon,
Telba Mashrab qilmag’il sirringni zohidga ayon,
Aytib-aytib yig’lag’aysan oshiqi zor oldida.

KELADI

Fevral ketar,
Mart keladi,
Qaro qishga band keladi.
Tun-kechalar qadr o‘libon,
Navro‘zlar no‘shhand keladi.

Yaxlab yotgan nihollarga,
Bir xushxabar nihonlarga,
Visollarga, misollarga
Shakar, asal, qand keladi.

Goh lol qolar sanamlar ham,
Titrab ketar qalamlar ham,
Aldamaydi alamlar ham,
Dardlar doim mard keladi.

Ol rang kelar lolalarga,
Tog‘u-tosh durdonalarga,
Hatto ko‘ngli olalarga
Girdi balo gard keladi.

Kimlar zulmat aro bo‘lsa,
Dillarda dog‘ — yaro bo‘lsa,
Kimning baxti qaro bo‘lsa,
Dard ustiga dard keladi.

Qutilsang qish qafasidan,
Chechaklarning nafasidan,
Qaldirg‘ochlar orqasidan,
She’r, qo‘shiq hamdard keladi.

TASKIN

Ey dil —
Dardi bedavo,
Bu dard davodan o‘tgan.
Momo Havodan xato,
Odam Atodan o‘tgan.

Sabrdan sukut —
Jimlik,
Shaytondan hiyla-shumlik
Kayfu safo, besh kunlik,
Kibru havodan o‘tgan.

Gunohmi,
Savob — siring,
Ayon bo‘lgay oxiring,
Qarg‘ish duodan, biring
Olqish duodan o‘tgan.

Goh olov,
Muz qonlarda,
Qaro yer, osmonlarda,
Neki o‘tsa jonlardan,
Jabru jafodan o‘tgan.

Qadam, har kun,
Har bir tun,
Bo‘laverma jigar xun,
Bu dunyoyi dahri dun
Doim xatodan o‘tgan…

KO‘RAMAN

Tun-kechalar, kunduzlar ham
Bir daryo — sur’at ko‘raman.
Boshlari xam,
diydasi nam,
Siynada siyrat ko‘raman.

Qora boshda qor gunohim,
Jismi jonim — dudi ohim,
Do‘sti yorlar,
Sizda gohi
Shaytoniy surat ko‘raman.

Chiroq, yog‘da ham pilikda,
Har bitta qo‘l, har ilikda,
Goh salomu
Goh alikda
Bir dunyo minnat ko‘raman.

Bandasiga bandadir kim,
Gulshanmas, gulxandadir kim,
Zamini jim,
Falagi jim,
Erlarda illat ko‘raman.

Erta bahor, turnalarda,
Hurlar surgan surmalarda,
Tavba, duo,
Suralarda
Bir olam ziynat ko‘raman.

Lola, rayhon, gullarda man,
Yo, Haq degan dillarda man,
Turkiy zabon —
Tillarda man
Bir buyuk millat ko‘raman.

TAVBA

Na gunoh,
Nadir savob,
Haqni bilmaysiz nega?
Tangani aylab tavof,
Tavba qilmaysiz nega?

Mard yigit maydon aro,
Naylasin shayton aro,
Baxtli kim,
Baxti qaro,
Tavba qilmaysiz nega.

Topsangiz davlat tekin,
Bir umr g‘aflat tekin,
Yo‘qdir ammo,
Yo‘q lekin,
Tavba qilmaysiz nega?

Na tilingizda duo,
Na dilingizda Xudo,
Siz bakovul,
Katxudo,
Tavba qilmaysiz nega?

Shoir ayladi xitob,
Bo‘lmasidan sarhisob,
Sizlar, ey,
Ahli kitob,
Tavba qilmaysiz nega?

ChAMAN IChRA, BOG‘ IChRA

Tazmin

Ko‘ngil, ko‘rding kun, Oyda —
Dog‘ ichra, ming dog‘ ichra.
Sen qaydasan, ul qayda —
Chaman ichra,
bog‘ ichra.

Jonim deding, jon axir,
Ko‘z ichra — qarog‘ ichra.
Xas bo‘lg‘usi baribir
Chaman ichra,
Bog‘ ichra.

Ishq asari — dardi yo‘q
Sog‘lar ichra, sog‘ ichra.
O‘t naylasin, netar cho‘g‘
Chaman ichra,
Bog‘ ichra.

Dengizlar-ku — ashki yer,
Dur netar tosh-tog‘ ichra.
Qo‘shiq qayda, qayda she’r
Chaman ichra,
Bog‘ ichra.

Qadam, xoli xatardan
Toza bir tuproq ichra,
Shu kun, erta yotarsan
Chaman ichra,
Bog‘ ichra…