Zarifa Saidnosirova. Oybegim mening

Ashampoo_Snap_2016.09.22_22h51m14s_001_.png    Шоир ва ёзувчилар бизга фақат ёруғ томони билан назар ташлаб, иккинчи, сирли томонини бир умрга яширган ойга ўхшайдилар. Биз ойнинг тун қўйнидаги олтинранг шуълаларини кўриб, юксак туйғуларга бериламиз-у, аммо унинг қоронғи тарафида нималар кечаётганидан бехабар қоламиз. Аммо бу хилқат ҳаммани қизиқтиради. Ижодкорнинг шахсий ҳаёти, рафиқаси, фарзандлари ҳақидаги маълумотларга қизиқадиган китобхонлар оз эмас. Ёзувчи қанчалик улуғ бўлса, унинг шахсий ҳаёти ҳам шунчалик ибратомуз бўлади. Ва бу ибратомуз ҳаёт саҳифаларини китобхондан яшириш ё тасвир этишдан қочиш жавоҳир тўла сандиқни беҳудуд ҳаёт денгизининг тубида қолдириш билан баробар.

 09  Муҳтарам ўқувчиларимиз академик шоир, «Навоий»дай буюк тарихий роман муаллифи Мусо Тошмуҳаммад ўғли Ойбек ҳақида кўп нарсаларни билишади. Ойбек ҳақида кўп сўзлаш мумкин. Аммо бугунги ниятимиз унинг вафодор рафиқаси, ўзбекнинг биринчи профессор кимёгар аёли Зарифа Саидносирова билан муносабатларини ёритиш, ана шу инсоний муносабатда намоён бўлган икки улкан инсон қалбидаги эзгулик ва гўзаллик гулларига муштарийларимизнинг эътиборини қаратишдир.
    Зарифа опа бир кам қирқ йил давомида улуғ ёзувчининг рафиқаси сифатида унинг хонадонида севги ва бахт чироғини ёқиб келди, не-не асарларининг ёзилишига илҳом берди, Ойбек душманлар хуружи туфайли тилдан маҳрум бўлиб, қўли ёзолмай қолганида, унинг бийрон тили ва чаққон қўли бўлди. Вафотидан кейин эса адибнинг адабий меросини тўплаб, тўла нашр этиш ва Ойбек уй-музейини барпо қилишга раҳбарлик қилди.
    Азиз ўқувчим, сизнинг ҳукмингизга Зарифа опанинг «Ойбегим менинг» хотира китобини ҳавола этмоқдамиз. Зарифа опанинг хотираларини ўқир экансиз, унда Ойбекнинг шахсий ҳаётинигина эмас, балки бир-бирига муносиб икки улуғ сиймонинг севги ва вафо достонини ҳам варақлагандек бўласиз. Бу достон сизни руҳан поклайди, бойитади.

09

0 6e.jpgСАИДНОСИРОВА Зарифа (1908,31,9, Туркистон ш., Қозоғистон — 1986. 16.8, Тошкент) — кимёгар олима. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби (1968), проф. (1970). Киме фанлари номзоди (1945). Биринчи ўзбек аёл рассоми. Таниқли маърифатпарвар Саидносир Миржалиловнинг қизи, атоқли ўзбек адиби Ойбекнинг рафиқаси. Тошкентда «Пестолоцци» мактаби (1922—26), Навоий номидаги таълим-тарбия техникуми (1924— 36) ва айни пайтда Розанов тасвирий санъат студияси (1924—26)да ўқиган. Сўнг Ўрта Осиё ун-ти физикамат, фтининг кимё бўлимини тугатиб (1926— 30), ўрта мактаблар, хотин-қизлар билим юрти ва ишчилар фтида физика, мат. ва кимё фанларидан дарс берган. Қишлоқ хўжалик ин-тида ўқитувчи, доцент ва кафедра мудири (1930—86), Тошкент тиббиёт ин-тида ўқитувчи (1932—37), Ўқувпедагогика нашриётида муҳаррир (1934—35). Ўрта мактаблар ва техникумлар учун «Кимё» дарслиги (1933) муаллифи. С, педагогик фаолиятидан ташқари, вольфрам комплекс бирикмалари ва кимё терминларининг русчаўзбекча луғати устида илмий иш олиб борган. Зарифа Саидносирова Ойбек адабий меросини сақлаш, тартибга солиш ва нашр этиш ишига катта ҳисса қўшган. У адибнинг ўзбек тилидаги 2 жилдлик «Мукаммал асарлар тўплами» (1975—85)ни, рус тилидаги 5 жилдлик «Асарлар»и (1985—87)ни нашрга тайёрлашда фаол иштирок этган. Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1985). Тасвирий санъатга оид ишлари Ойбек уй- музейида сақланади.

Зарифа Саидносирова 1908 йил Туркистон шаҳрида туғилди ва йирик пахта саноатчиси, тадбиркор, маърифатпарвар, меценат Саидносир Миржалилов (1884-1937) оиласида тарбия топди. Бу оилада шеърият, мусиқа, тарих, санъатга ихлос баланд бўлган. Расм чизишга ҳавас ёш Зарифада жуда эрта — болалик чоғида,-мактаб ўқувчиси эканлигида уйғонган. У мўйқалам машғулотларини 1924 йил Тошкентда, машҳур манзара мусаввири М.Е.Новиков (1887-1983) бошчилигида педагогика техникумида давом эттирган. Аммо, ўзининг таъкидлашича, у тасвирий санъат бўйича ҳақиқий мактабни уч йил давомида Санъат музейи қошида очилган Николай Розанов бошқарган рассомчилик ва чизмачилик студиясида ўтади. Айни шу ерда Зарифа Тансиқбоев, Тошкентбоев, Кашина, Подковировлар билан биргаликда тасвирий санъат сир-асрорларини ўрганиб, натюрморт, табиат манзаралари, ҳайкалтарошлик нусхаларини чизган.

58c0_XL.jpgМусаввира маҳорати йиллар давомида сайқалланди. 1926 йили студиячиларнинг юздан ортиқ ишини қамраб олган биринчи ҳисобот кўргазмаси бўлиб ўтди. Мутахассисларнинг юксак эътирофига сазовор бўлган асарлар орасида Зарифа Саидносированинг «Аҳмад Яссавий мақбараси», «Тошкентбоев портрети» номли ишлари ҳам бор эди.

Зарифа Саидносированинг рассомчилик машғулотларини САГУда ўқиган пайтида ҳам кейинчалик эса қишлоқ хўжалик институтида, ТошМИда педагогик фаолияти билан банд бўлган чоғида ҳам асло тўхтатмади. У қатор илмий ишлар, қўлланмалар, кимё фани бўйича луғатлар муаллифидир. Зарифа Саидносированинг кимёгар касбини танлашига кўп жиҳатдан отаси сабабчи бўлган. Чунки Саидносир Миржалилов ёш давлатга юксак савияли мутахассислар, айниқса, олимлар керак бўлишини олдиндан кўра билган. Шундай бўлса-да, Зарифа Саидносирова фақат илмий иш билан чекланиб қолмади. У адабиёт, шеърият, тарихдан атрофлича хабардорлиги, руҳан ва маънан бойлиги, илми, гўзалликни тушуниши ва қадрлаши билан кишилар ҳурматини қозонган эди. Фан ва ижод унга бир умр ҳамроҳ бўлди.

Хизмат кўрсатган фан ва техника арбоби, профессор, Ойбек давлат мемориал уй-музейи асосчиси, «Ойбегим менинг» китоби муаллифи, ўзбек хотин-қизлари орасида биринчи олима-кимёгар, биринчи мусаввир Зарифа Саидносирова умрининг сўнгги йилларида олтмишга яқин табиат манзараларини акс эттирган асарлар яратди. 1985 йили у Ойбекнинг адабий меросини ўрганиш ва 20 жилдлик мукаммал асарлар тўпламини тайёрлаб нашр этгани учун Беруний номидаги Давлат мукофотига сазовор бўлди.

(Tashriflar: umumiy 623, bugungi 1)

2 izoh

  1. Mening oybekim kitobini oqa turib oybek va uni ayoliga ozgacha mehrim ortdi ularni olloh rahmatiga olgan bolsin ilohim!

  2. Haqiqatan-da zamonaviy o’zbek adabiyoti tarixidagi buyuk muhabbat siymolari! Oybekdek buyuk adibga taqdir nafaqat ulkan iste’dod, tuganmas xalq mehri, yuksak fazilat, balki o’z hayot va ijodining badiiy timsolini, sevgi-muhabbatining mangi mash’alini ato etdi. Yo’q, bu muhabbat, xalq mehri, baxtli turmush ularning har ikkisiga tegishli…. Bularsiz Oybek va Zarifa bo’lmasdi, Oybek va Zariflarsiz ular……

Izoh qoldiring