Таниқли шоир, ҳозирги замон ўзбек шеъриятининг кўзга кўринган вакилларидан бири Турсун Алининг яқинда «Шарқ юлдузи» журналида чоп этилган янги шеърларидан тақдим этамиз. Шоирга янги ижодий саҳифалар тилаб қоламиз.
Турсун Али
ЯНГИ ШЕЪРЛАР
Турсун Али (Ўрмонов) 1952 йил 5 февралда Фарғона вилоятининг Қува тумани, Тошйўли қишлоғида туғилган. ТошДУнинг филология факультетини тамомлаган (1981). «Юракдаги сўзлар» (1983), «Ёруғ кунлар» (1985), «Изтироб остонаси» (1992), «Тун товуши» (1993), «Ёлғизим» (1995), «Уйғоқ сукунат» (1999), «Туйғулар ранги» (Сайланма, 2001), «Сокин хайқириқ» (2005) каби шеърий тўпламлари нашр этилган.
Шоир
Шон шухрат кўйидан тушдим мен йироқ,
Қалбимда чайқалар саркаш ҳақиқат.
Қадамим остида гуллайди чақмоқ,
Руҳим сарҳадида
Ранго-ранг хилқат.
Кўнгилга зор инсон бўлди ҳамроҳим,
Кўзларга тикилсам англайман дардин.
Ҳеч кимга сочмайман
Дилдаги оҳим,
Қалбга жо этганман эзгулик сатрин.
Ҳиссиз қаламкашдек мисралар битмам,
Юрагим қаърида ватанга меҳрим.
Гар юпун бўлса-да,
Мағрур халқим ҳам
Ой ва юлдузларга кўз тикадир жим.
Нечун қувноқ шеърлар ёзайин, ахир
Йиғласа юрагим,
Кулмаса кўзим.
Сувсиз дарахт каби ўртанса бағир,
Начора, кимгадир ботгайдир сўзим!
***
Кўнглимни қоғозга очдим мен,
Синиқиб тўкилди сўзларим.
Ай, кўзим кулса-да,
ва лекин
Дилимда овозсиз бўзладим.
Ичимда, о, қандай йиғи бор,
У кимнинг фарёди,
чекар оҳ.
Ўзни ўтга отдим телбавор,
Қақнусга йўғрилдим, ушбу чоғ.
Қанотим ёнмоқда тобора,
Кўк узра ёнмоқда борлиғим.
Учишдан тўхтамам, о, сира,
Оқ рангларга қоришгай руҳим.
Эрк
Девордан боқаётган Рауф Парфининг
Ғамгин кўзларига тикиламан оғир.
Нелардир дерди у:
Балки шеър ўқир овозсиз ёниб,
Балки ўртар дўстлар соғинчи.
Балки талпинтирган уни лолазор – қизлари.
Балки онасининг мунғайган қабри зиёратин ўйлаётир,
Балки олис болалик най товуши энтиктирар.
Балки қўмсагандир сархуш базмларни.
Балки чорламоқда шеър йўли.
Шоир пичирлайди куюниб недан?..
Мен ҳали англамай,
уқмай
Кўзимни тиккандим қибла томонга.
Во дариғ,
Чилпарчин синдириб тўрт оғочни
Кетиб борар у…
ТУЛПОР
Учаётир тулпор отилган ўқдек,
у заминда эмас,
сарҳадсиз кўкда.
Ёлларин тарайди шамоллар қитмир,
Устида эгару
чавандоз йўқдай.
Учар у булутлар қаъри-қаърида
гоҳ ўлар, тирилар,
зирқирар суяк.
Ўрлар илон каби қамчи сағрида,
тулпор учар тикка тутганча кўкрак.
Пойида ўт чақнар,
ёнади тошлар,
ҳозир у куйдирар дунёни, бешак.
Тулпор кўзларида озодлик қалқир,
Ва эрк шамолига тутадир кўкрак.
МУНАВВАР ХАЁЛ
Калитни бурайман,
уйга кираман,
Шарпамни ютади сукунат – борлиқ.
Не тонг, уйда оппоқ ўйлар сураман,
Қалбимдан таралгай сокин бир қўшиқ.
Келдингизми, дейди ёрим кўйлаги,
Ва тутар қайноқ чой, эгилиб хиёл.
Қулоғимга инар ўғлим тилаги,
Кўкка чорлар мени
мунаввар хаёл.
Ўйинга тушади кўккўз қўғирчоқ,
Соат бонг уради
тўлиб юраги.
Энди ҳамма нарса тирик, хушчақчақ,
Дунёни уйғотар руҳим жаранги.
СЕНИНГ ҚЎШИҚЛАРИНГ
Насиба Абдулаевага
Сенинг сокин қўшиқларинг, о, нақадар севаман,
Юрагимга наcим каби чексиз бахш айлар туйғу!
Томиримда қон мисоли оқар олов оҳанглар,
Гул атридек таралгай руҳимга илоҳий куй.
Сенинг маъюс қўшиқларинг энтикиб жим тинглайман,
Жон-дил ўртанар ишқда, не тонг, Мажнунман ахир.
Юрагимнинг денгизида исён солгай пўртана,
Олис муҳаббат чўғидан ёниб соб бўлгай бағир.
Сенинг теран қўшиқларинг кўнглимнинг осмонида,
Туйғуларим олам узра қизғалдоқдек сочилгай.
Вужудимда уйғонади рангин, қайноқ ҳаяжон,
Сирли андуҳлар тўла сандиқларим очилгай.
Сенинг ҳулкар қўшиқларинг йўлимга нур тўшагай,
«Самарқанд бу – ер юзининг сайқали » – кўзда маржон.
Болалигим бешигини тебратган қадим Қубо
Ато этган жисмимизга тор риштаси мисли жон.
Сенинг хумор қўшиқларинг қўмсайман умр бўйи,
Ўзни ўтларга отаман, борлиқни унутаман.
Балки фурсат қанотида, олис йиллар қаъридан
Қўшиқларинг шарбатини телбаларча тотаман.
Сенинг қўшиқларинг…
САРАТОН ЧИЛЛАСИ
Туркум
«Кундалик»дан
Бугун ёз чилласин биринчи куни,
Тонгдан саррин шаббода эсур,
Ёқимли нақадар,
Юзни сийпалар ёр киприги мисол.
Қизиқ,
Чиллада ҳам бу қадар майин бўлурми шаббода?..
Қайдан келиб қайга кетаётир?..
Мени ҳайрат оламида ўйлатур.
Балки у
Боғишамоллик нозанин қўшиқларидир?
Ё Ургутлик Ошиқ сатрларими?
Ёхуд
Шумтака ғижжакчининг куйимикан?
Билмам,
қандай мўъжиза у!
Ажаб чилла ғалати очди кўз.
Менинг ҳаётимда энг ажиб кун балки…
ЁЗ
Рутубатли олов ёқмоқда қуёш,
Капалак йиқилди қаноти куйиб.
Бир қуш аланглар, йўқ учишга бардош,
Ит мудрар кўксини тупроққа қўйиб.
Нозик гул сўлиган иссиқ тобидан,
Ариқда сув оқмас кўз ёшича гар.
Бевақт узилади япроқлар шохдан,
Қуёш борган сари оловин қалар.
Саҳрода йўл излар адашган одам,
Биёбонда ризқин ундирар деҳқон.
Доимо тинч, ёруғ турмас бу олам,
О, табиат тўкис эмас ҳар қачон…
Ёз чилласи қалбга тарайди қайғу,
Бир тутам шаббода бахш этар ҳузур.
Руҳимда шеър сатри – ёниқ бир туйғу,
Ҳар қандай оловда юрак тобланур.
Рутубатли олов ёқмоқда қуёш.
* * *
Жазирама.
Дарё соҳилида чалқанча ётибди балоғат.
Яланғоч баданин офтоб симирар.
Балоғат бепарво,
Кўнглида наво.
У оқиб бораётир тўлқиндай чайқалиб,
тўлиб
Ўз дарёси ичра.
КЕКСА ТОҒЛАР
Иссиқдан қочганча кетдим тоғ қучоғига,
Ажаб,
Бу ерга ҳам саратон етиб келибди.
Оқаётган сув ҳам қолибди илиб.
Ўзимни сояга оламан,
Дарахт кўланкаси бунчалар қайноқ?
Шамол йўқ.
Ҳаттоки шаббода
Булоқ сувидек рақсга тушмас.
Эриб битган бу тоғларда қор,
Майсалар қувраган, сарғайган.
Нима бўлган, ўзи, тоғларга?
Кексайган тоғлар ҳам
Нафас олар мен каби оғир…
* * *
Балиқлар сапчийди осмонга
Дарё суви бунча иссиқ
Терлаб кетган ахир шўрликлар
* * *
Тунга қурбақалар овози бермагай уйқу
* * *
Шом. Қуёш ҳансирайди
Тили осилган кучук мисоли
* * *
Ёз туни…
Тикилганча кўкка,
Ётсам юлдузларга энтикиб,
Тилсиз овоз эшитилди.
Қайдан келди?
Ўзим ҳам ҳайрон.
Бир шарпа ўрмалади руҳим ичра.
У нима?
Қандай зот?
Балки шаффоф қонимда яшаётган
Олис авлодимдир у!
* * *
Эй жазира,
Сен юрагимга ўхшайсан.
Биз эгизмиз, эҳтимол.
* * *
Тоғларда ёз туни кечади маҳзун,
Шундоқ тепангда изғийди
Шамоллар сингари Қизил бўрилар.
* * *
Угам дарёси қирғоғида тун бўйи
Сув чапиллатаётган балиқлар эмас,
Шаҳарлик яланғоч одамлар.
* * *
Шохдан шохга сакрар маймунлар,
Бу иссиқ мамлакат.
Тили кесилган
Маймунлар мамлакатидир.
ГУЛНИ ЭРКАЛАШ
Эй гул, тўлиқ ҳали очилмай
Сўлимоқда япроқларинг нечун?
Ҳидларинг оламга сочилмай
Қовжирадинг,
Ранг-рўйинг сўлғин.
Тепангда ўт қалар ёз қуёши,
Томирингда нам йўқ,
Сув-да йўқ.
Иссиққа етмайин бардошинг,
Нозик тананг ёнар мисли чўғ.
Қўлимни чўзаман этикиб,
Сенга руҳ берадир,о, севгим.
Ай гулим,
Сира ҳам ғам чекма,
Юзингга югургай табассум.
Ҳай, майли, ҳаёт қаловида,
Турфа ўтда ёнайлик бирпас.
Қалбдаги севги оловида
Бир умр ёнолсак,
Гулим, бас!
КАТТА ДАРАХТ
Пойингда турибман энтикиб
япроқларинг шивирин тингламоқ бўлдим
соянгда яйраса танам
руҳимда уйғонса мудроқ шодлик
жаннатга йўғрилса оғушинг
атрофга қарадим
кўзларимда умид ёлқини
сенда сас йўқ
овоз йўқ
ўзни отдим сукунат кўлига
уйғонсам туш экан
хайрият
ҚОРА БУЛУТ
Чингизхоннинг боши узра оқ булут кезар – у
қаёққа борса, булут ҳам шу ёққа қўзғаларди.
Чингиз Айтматов
Тўзғир бошим узра қоп-қора булут,
Қора илон янглиғ қўзғалади у.
Мисли қанот ёйган асабий бургут
Кўзимга чанг солар бешафқат, ёҳу.
Йўл юрсам, гоҳ яқин, гоҳида узоқ,
Ёв каби қўзғалар ва заҳрин сочгай.
Залвор қадамимга қўяди тузоқ,
Қора ёмғир, селлар қаҳрини очгай.
Хаёлим кўкидан кетмайди сира,
Қайси бир гуноҳим қаҳрабо булут?
Тутундай бурқсийди юрагим ичра,
Эй воҳ, қора булут сақлайди сукут.
Қайси гуноҳим у – қоп-қора булут…
ОНА ҚАЛДИРҒОЧ
Бузилаётган уй
Қарсиллар ёғочлар
Қулар деворлар
Замин чангга қоришар
Самода қалдирғоч
Чарх урар
Бузилаётган уй каби
Овози дунёни бузар
Унинг тўзғиётган пати булутдек
Ҳовли узра изғир
Бузилаётган уй
Айвон пештоқида
Бир ҳовуч полапон
Тумшуғин очган-ча чинқирар
О, юрак борми?..
Қайда у?..
Ҳавода муаллақ она қалдирғоч
ОНА ҚАЛДИРҒОЧ
Бузилаётган уй
Қарсиллар ёғочлар
Қулар деворлар
Замин чангга қоришар
Самода қалдирғоч
Чарх урар
Бузилаётган уй каби
Овози дунёни бузар
Унинг тўзғиётган пати булутдек
Ҳовли узра изғир
Бузилаётган уй
Айвон пештоқида
Бир ҳовуч полапон
Тумшуғин очган-ча чинқирар
О, юрак борми?..
Қайда у?..
Ҳавода муаллақ она қалдирғоч
ЯНА ҚАЛДИРҒОЧ ҲАҚИДА ШЕЬР
Теваракка оқшом чўкканича йўқ,
офтоб ётоғига шошаётган дам.
Ҳовлим узра қанот ёзиб ушбу чоғ
Бир гала қалдирғоч
Чарх урди бирдан.
Раққосадек турфа ишвалар этди,
Ер бўйлаб учишди,
Нафасин туйдим.
Куз исин ютоқиб сувдек симирди,
«Вижир-вижир» зангор сасларин суйдим.
Қуёш нурларида оппоқ тўшлари,
Тўзғиган патлари чирой этди бахш.
Ёниқ куйлаётган
Дил қўшиқлари,
Юрагимга чизди ғаройиб нақш!..
Ҳовлим куз кезидан сокин ҳувиллар
О, қадрдон қушлар
Меҳр ҳовучлаб
Хайрлашган экан баҳорга қадар,
Сокин юрагим ҳам оғир ҳувиллар
ИСТАК
Менга соя керак,
Тоғ каби оғир.
Ва капалак мисоли енгил.
Юрсам — учай,
Турсам — тоғдек тўкай виқор.
ТУН КЎЛАНКАСИ
Узоқ кезаётган умрим узра
сени топдим ниҳоят,
эй севгилим, тошбақа.
* * *
Тун кўланкасида соҳил ёқалаб,
сув оқар ҳайқириб, тўлиб.
Юрагимга ўхшаш, о, бу ҳолат.
* * *
Оёғимни қўйиб юбордим
яйдоқ от каби
Кенгликларни қучсин дея
* * *
Итлар қўшиғин тингладим,
Бақаларга жўр бўлдим.
Бу ерда ой эди дирижёр.
* * *
Қабристоннинг бир четида
Бўй чўзар сомонсувоқ сағана.
Ана, ўша эрур менинг қабрим.
ОНАМ ҚАБРИ БОШИДА
Мўъжаз қишлоқдаги қабр узра оғир –
Безабон маконда ўртайман бағир.
Қабристонга чўккан қора сукунат,
Чўккан юрагимда адоқсиз ҳасрат.
Она Ер қаърида онам ётибди,
Биламан, у мени қўриётибди.
Онамнинг наздида мен – етук одам,
Балки шоирдирман, машҳури олам.
Балки эзгу ишлар қошида бошман,
Хокисор заҳматкаш, элга йўлдошман.
Балки елкам тутиб бораяпман унсиз,
Қайиқдек қалқиган тобутга маъюс.
Балки қўл чўзганман юпун кимсага,
Гарчанд суянсам-да, оғоч ҳассага.
Онам қарашида мен – ўтли юрак,
Шундай бўлиб қолай, эй осмон-фалак.
Мўъжаз қишлоқдаги қабр узра оғир –
Кўзда мунчоқ билан ўртайман бағир.
1980–2025
В.А. ТУШ
Ажабо,
Тушимда бу кеча ўлган эмишман,
тобутим кўтариб борармишман жим.
Олдинда оқ салла ўраган мулла
жанозам ўқишга кўз тикмиш бир зум.
Қаранг,
Теграмда одамлар турфа сўз дермиш:
Ёш кетди бояқиш, ўртанар биров —
Нечоғ машҳур олим дея аталмиш,
ёлғиз яшаб ўтди, йўқ эди қаров.
Шояд,
Гар оила қурса, орттирса фарзанд,
Рангин хархашага тўларди қалби.
Туманли ташвишлар юртида гарчанд,
Тутундай тутарди олим асаби.
Кечмишда,
Эрк қуши кўнгилда сайрарди ёниб,
Ҳақиқат тиғига тик бориб жони,
Сув ичмаса-да у роҳат-ла қониб,
Тунлар мижжа қоқмай жўш урди қони.
Билмайсиз,
Қай бир ёвуз юрак итдай талади,
тош отди гуллаган боғига бетин.
Узун рўйхатлардан номин ўчирди,
лойларга чаплади бетакрор изин.
Ҳайратли,
Не тонг, илм кўкида чақнади олим,
улоқларда ғолиб чавандоз мисол.
Олдга тушолмади фозилу ҳеч ким…
Уйғонсам туш экан,
ёлғиз қолдим, лол!..
ЧАНГ
Ҳавода чанг изғир
Оёқлари чопқир
Кўзлари ўткир
Девдан-да катта
Бўридан-да ёвуз
Шердан-да қаҳри қаттиқ
Ҳар нега қўнар
Очофат
Ёвқур
Дарахтлару
Томларга чўкар
Сувга чўмар
Ифлос нафасин пуркар
Ранги оқ
Қора
Чипор
Товланар рангин
Заҳри илон каби
Ҳам тили айри
Каламуш мисоли кемирар
Борлиқни
Итдай ғажир
Юрагимни
Ўпкамни
Вужудимни
Бутун борлиғимни
Ё Оллоҳ
У кимнинг чанги
Билмасман?..
МАЪЮС ТАБАССУМ
1
Сенинг маъюс табассуминг кўланкасида
Ҳорғин ўлтирдим
Тонгга пешвоз чиқди нигоҳим
2
Олов тишлаб учаяпти
Қонранг булутлар аро
Канотлари аланга олган Ҳаққуш
3
Ичимга ютаман овозим
Тишларим исканжасида қолади тилим
Теваракда шовуллар ҳаёт
4
Шеър ўқиётган чоғим
Сувга чўккан каби яширинаман
Қип яланғоч сатрлардан
ҚОРА МУСИҚА
1
Тун шовқин-ла кечди,
Шамоллар дайдиди боғ аро,
Япроқлар пат каби тўзғиди.
Бесаранжом ўрдаклар изғиди.
Еру кўкни тутди дилгир наво.
Бунча нотинч
Кузги дунё?!..
2
Менга танбеҳ берасан, Гулим,
Ёнаётган кўксим тиғлайман.
Адашган бир менми?..
Кўзларингга маҳзун боқаман,
Ичимга ютаман овозим.
Тепамда кўзларин қадар чақмоқ,
Ўкирар момоқалдироқ…
3
Мен энди ғаройиб фаслда яшаяпман,
Хусусан фаслларга ўхшамас фасл.
Хар кимнинг ўз фасли бўлар, эҳтимол.
4
Юрагим чилторин чертди беадад
Сен англамаган
Эзгин қора мусиқа.
5
Кеча узун кечди
Уйқум оғир хаёллар ила
Қоронғу кечаларда кезди девона мисол.
***
Осмон каби юрагим чексиз
дунё кирар бемалол
Бироқ
сен сиғмасанг
не қилай айт
Энди
сенинг кўз ешларин бекор
тиз чукасан
ёлворасан
аммо руҳим кўкида
ёғаётган совуқ ёмғирсан бевафо
***
Ёшим етмиш уч
Балки ўлим яқинлашмоқда
Балки йўлим яқинлашмоқда
Йўқ
Ўзим ўлимга юзлашмоқдаман
Ўзим йўлимга юзлашмоқдаман
Эҳ-ҳе
Орамизда йўл бор ҳали
Биз босмаган
Биз билмаган
Олис йўллар
Taniqli shoir, hozirgi zamon o‘zbek she’riyatining ko‘zga ko‘ringan vakillaridan biri Tursun Alining yaqinda «Sharq yulduzi» jurnalida chop etilgan yangi she’rlaridan taqdim etamiz. Shoirga yangi ijodiy sahifalar tilab qolamiz.
Tursun Ali
YANGI SHЕ’RLAR
Tursun Ali (O‘rmonov) 1952 yil 5 fevralda Farg‘ona viloyatining Quva tumani, Toshyo‘li qishlog‘ida tug‘ilgan. ToshDUning filologiya fakultetini tamomlagan (1981). «Yurakdagi so‘zlar» (1983), «Yorug‘ kunlar» (1985), «Iztirob ostonasi» (1992), «Tun tovushi» (1993), «Yolg‘izim» (1995), «Uyg‘oq sukunat» (1999), «Tuyg‘ular rangi» (Saylanma, 2001), «Sokin xayqiriq» (2005) kabi she’riy to‘plamlari nashr etilgan.
Shoir
Shon shuxrat ko‘yidan tushdim men yiroq,
Qalbimda chayqalar sarkash haqiqat.
Qadamim ostida gullaydi chaqmoq,
Ruhim sarhadida
Rango-rang xilqat.
Ko‘ngilga zor inson bo‘ldi hamrohim,
Ko‘zlarga tikilsam anglayman dardin.
Hech kimga sochmayman
Dildagi ohim,
Qalbga jo etganman ezgulik satrin.
Hissiz qalamkashdek misralar bitmam,
Yuragim qa’rida vatanga mehrim.
Gar yupun bo‘lsa-da,
Mag‘rur xalqim ham
Oy va yulduzlarga ko‘z tikadir jim.
Nechun quvnoq she’rlar yozayin, axir
Yig‘lasa yuragim,
Kulmasa ko‘zim.
Suvsiz daraxt kabi o‘rtansa bag‘ir,
Nachora, kimgadir botgaydir so‘zim!
***
Ko‘nglimni qog‘ozga ochdim men,
Siniqib to‘kildi so‘zlarim.
Ay, ko‘zim kulsa-da,
va lekin
Dilimda ovozsiz bo‘zladim.
Ichimda, o, qanday yig‘i bor,
U kimning faryodi,
chekar oh.
O‘zni o‘tga otdim telbavor,
Qaqnusga yo‘g‘rildim, ushbu chog‘.
Qanotim yonmoqda tobora,
Ko‘k uzra yonmoqda borlig‘im.
Uchishdan to‘xtamam, o, sira,
Oq ranglarga qorishgay ruhim.
Erk
Devordan boqayotgan Rauf Parfining
G‘amgin ko‘zlariga tikilaman og‘ir.
Nelardir derdi u:
Balki she’r o‘qir ovozsiz yonib,
Balki o‘rtar do‘stlar sog‘inchi.
Balki talpintirgan uni lolazor – qizlari.
Balki onasining mung‘aygan qabri ziyoratin o‘ylayotir,
Balki olis bolalik nay tovushi entiktirar.
Balki qo‘msagandir sarxush bazmlarni.
Balki chorlamoqda she’r yo‘li.
Shoir pichirlaydi kuyunib nedan?..
Men hali anglamay,
uqmay
Ko‘zimni tikkandim qibla tomonga.
Vo darig‘,
Chilparchin sindirib to‘rt og‘ochni
Ketib borar u…
TULPOR
Uchayotir tulpor otilgan o‘qdek,
u zaminda emas,
sarhadsiz ko‘kda.
Yollarin taraydi shamollar qitmir,
Ustida egaru
chavandoz yo‘qday.
Uchar u bulutlar qa’ri-qa’rida
goh o‘lar, tirilar,
zirqirar suyak.
O‘rlar ilon kabi qamchi sag‘rida,
tulpor uchar tikka tutgancha ko‘krak.
Poyida o‘t chaqnar,
yonadi toshlar,
hozir u kuydirar dunyoni, beshak.
Tulpor ko‘zlarida ozodlik qalqir,
Va erk shamoliga tutadir ko‘krak.
MUNAVVAR XAYOL
Kalitni burayman,
uyga kiraman,
Sharpamni yutadi sukunat – borliq.
Ne tong, uyda oppoq o‘ylar suraman,
Qalbimdan taralgay sokin bir qo‘shiq.
Keldingizmi, deydi yorim ko‘ylagi,
Va tutar qaynoq choy, egilib xiyol.
Qulog‘imga inar o‘g‘lim tilagi,
Ko‘kka chorlar meni
munavvar xayol.
O‘yinga tushadi ko‘kko‘z qo‘g‘irchoq,
Soat bong uradi
to‘lib yuragi.
Endi hamma narsa tirik, xushchaqchaq,
Dunyoni uyg‘otar ruhim jarangi.
SЕNING QO‘SHIQLARING
Nasiba Abdulayevaga
Sening sokin qo‘shiqlaring, o, naqadar sevaman,
Yuragimga nacim kabi cheksiz baxsh aylar tuyg‘u!
Tomirimda qon misoli oqar olov ohanglar,
Gul atridek taralgay ruhimga ilohiy kuy.
Sening ma’yus qo‘shiqlaring entikib jim tinglayman,
Jon-dil o‘rtanar ishqda, ne tong, Majnunman axir.
Yuragimning dengizida isyon solgay po‘rtana,
Olis muhabbat cho‘g‘idan yonib sob bo‘lgay bag‘ir.
Sening teran qo‘shiqlaring ko‘nglimning osmonida,
Tuyg‘ularim olam uzra qizg‘aldoqdek sochilgay.
Vujudimda uyg‘onadi rangin, qaynoq hayajon,
Sirli anduhlar to‘la sandiqlarim ochilgay.
Sening hulkar qo‘shiqlaring yo‘limga nur to‘shagay,
«Samarqand bu – yer yuzining sayqali » – ko‘zda marjon.
Bolaligim beshigini tebratgan qadim Qubo
Ato etgan jismimizga tor rishtasi misli jon.
Sening xumor qo‘shiqlaring qo‘msayman umr bo‘yi,
O‘zni o‘tlarga otaman, borliqni unutaman.
Balki fursat qanotida, olis yillar qa’ridan
Qo‘shiqlaring sharbatini telbalarcha totaman.
Sening qo‘shiqlaring…
SARATON CHILLASI
Turkum
«Kundalik»dan
Bugun yoz chillasin birinchi kuni,
Tongdan sarrin shabboda esur,
Yoqimli naqadar,
Yuzni siypalar yor kiprigi misol.
Qiziq,
Chillada ham bu qadar mayin bo‘lurmi shabboda?..
Qaydan kelib qayga ketayotir?..
Meni hayrat olamida o‘ylatur.
Balki u
Bog‘ishamollik nozanin qo‘shiqlaridir?
Yo Urgutlik Oshiq satrlarimi?
Yoxud
Shumtaka g‘ijjakchining kuyimikan?
Bilmam,
qanday mo‘jiza u!
Ajab chilla g‘alati ochdi ko‘z.
Mening hayotimda eng ajib kun balki…
YOZ
Rutubatli olov yoqmoqda quyosh,
Kapalak yiqildi qanoti kuyib.
Bir qush alanglar, yo‘q uchishga bardosh,
It mudrar ko‘ksini tuproqqa qo‘yib.
Nozik gul so‘ligan issiq tobidan,
Ariqda suv oqmas ko‘z yoshicha gar.
Bevaqt uziladi yaproqlar shoxdan,
Quyosh borgan sari olovin qalar.
Sahroda yo‘l izlar adashgan odam,
Biyobonda rizqin undirar dehqon.
Doimo tinch, yorug‘ turmas bu olam,
O, tabiat to‘kis emas har qachon…
Yoz chillasi qalbga taraydi qayg‘u,
Bir tutam shabboda baxsh etar huzur.
Ruhimda she’r satri – yoniq bir tuyg‘u,
Har qanday olovda yurak toblanur.
Rutubatli olov yoqmoqda quyosh.
* * *
Jazirama.
Daryo sohilida chalqancha yotibdi balog‘at.
Yalang‘och badanin oftob simirar.
Balog‘at beparvo,
Ko‘nglida navo.
U oqib borayotir to‘lqinday chayqalib,
to‘lib
O‘z daryosi ichra.
KЕKSA TOG‘LAR
Issiqdan qochgancha ketdim tog‘ quchog‘iga,
Ajab,
Bu yerga ham saraton yetib kelibdi.
Oqayotgan suv ham qolibdi ilib.
O‘zimni soyaga olaman,
Daraxt ko‘lankasi bunchalar qaynoq?
Shamol yo‘q.
Hattoki shabboda
Buloq suvidek raqsga tushmas.
Erib bitgan bu tog‘larda qor,
Maysalar quvragan, sarg‘aygan.
Nima bo‘lgan, o‘zi, tog‘larga?
Keksaygan tog‘lar ham
Nafas olar men kabi og‘ir…
* * *
Baliqlar sapchiydi osmonga
Daryo suvi buncha issiq
Terlab ketgan axir sho‘rliklar
* * *
Tunga qurbaqalar ovozi bermagay uyqu
* * *
Shom. Quyosh hansiraydi
Tili osilgan kuchuk misoli
* * *
Yoz tuni…
Tikilgancha ko‘kka,
Yotsam yulduzlarga entikib,
Tilsiz ovoz eshitildi.
Qaydan keldi?
O‘zim ham hayron.
Bir sharpa o‘rmaladi ruhim ichra.
U nima?
Qanday zot?
Balki shaffof qonimda yashayotgan
Olis avlodimdir u!
* * *
Ey jazira,
Sen yuragimga o‘xshaysan.
Biz egizmiz, ehtimol.
* * *
Tog‘larda yoz tuni kechadi mahzun,
Shundoq tepangda izg‘iydi
Shamollar singari Qizil bo‘rilar.
* * *
Ugam daryosi qirg‘og‘ida tun bo‘yi
Suv chapillatayotgan baliqlar emas,
Shaharlik yalang‘och odamlar.
* * *
Shoxdan shoxga sakrar maymunlar,
Bu issiq mamlakat.
Tili kesilgan
Maymunlar mamlakatidir.
GULNI ERKALASH
Ey gul, to‘liq hali ochilmay
So‘limoqda yaproqlaring nechun?
Hidlaring olamga sochilmay
Qovjirading,
Rang-ro‘ying so‘lg‘in.
Tepangda o‘t qalar yoz quyoshi,
Tomiringda nam yo‘q,
Suv-da yo‘q.
Issiqqa yetmayin bardoshing,
Nozik tanang yonar misli cho‘g‘.
Qo‘limni cho‘zaman etikib,
Senga ruh beradir,o, sevgim.
Ay gulim,
Sira ham g‘am chekma,
Yuzingga yugurgay tabassum.
Hay, mayli, hayot qalovida,
Turfa o‘tda yonaylik birpas.
Qalbdagi sevgi olovida
Bir umr yonolsak,
Gulim, bas!
KATTA DARAXT
Poyingda turibman entikib
yaproqlaring shivirin tinglamoq bo‘ldim
soyangda yayrasa tanam
ruhimda uyg‘onsa mudroq shodlik
jannatga yo‘g‘rilsa og‘ushing
atrofga qaradim
ko‘zlarimda umid yolqini
senda sas yo‘q
ovoz yo‘q
o‘zni otdim sukunat ko‘liga
uyg‘onsam tush ekan
xayriyat
QORA BULUT
Chingizxonning boshi uzra oq bulut kezar – u
qayoqqa borsa, bulut ham shu yoqqa qo‘zg‘alardi.
Chingiz Aytmatov
To‘zg‘ir boshim uzra qop-qora bulut,
Qora ilon yanglig‘ qo‘zg‘aladi u.
Misli qanot yoygan asabiy burgut
Ko‘zimga chang solar beshafqat, yohu.
Yo‘l yursam, goh yaqin, gohida uzoq,
Yov kabi qo‘zg‘alar va zahrin sochgay.
Zalvor qadamimga qo‘yadi tuzoq,
Qora yomg‘ir, sellar qahrini ochgay.
Xayolim ko‘kidan ketmaydi sira,
Qaysi bir gunohim qahrabo bulut?
Tutunday burqsiydi yuragim ichra,
Ey voh, qora bulut saqlaydi sukut.
Qaysi gunohim u – qop-qora bulut…
ONA QALDIRG‘OCH
Buzilayotgan uy
Qarsillar yog‘ochlar
Qular devorlar
Zamin changga qorishar
Samoda qaldirg‘och
Charx urar
Buzilayotgan uy kabi
Ovozi dunyoni buzar
Uning to‘zg‘iyotgan pati bulutdek
Hovli uzra izg‘ir
Buzilayotgan uy
Ayvon peshtoqida
Bir hovuch polapon
Tumshug‘in ochgan-cha chinqirar
O, yurak bormi?..
Qayda u?..
Havoda muallaq ona qaldirg‘och
ONA QALDIRG‘OCH
Buzilayotgan uy
Qarsillar yog‘ochlar
Qular devorlar
Zamin changga qorishar
Samoda qaldirg‘och
Charx urar
Buzilayotgan uy kabi
Ovozi dunyoni buzar
Uning to‘zg‘iyotgan pati bulutdek
Hovli uzra izg‘ir
Buzilayotgan uy
Ayvon peshtoqida
Bir hovuch polapon
Tumshug‘in ochgan-cha chinqirar
O, yurak bormi?..
Qayda u?..
Havoda muallaq ona qaldirg‘och
YANA QALDIRG‘OCH HAQIDA SHЕ’R
Tevarakka oqshom cho‘kkanicha yo‘q,
oftob yotog‘iga shoshayotgan dam.
Hovlim uzra qanot yozib ushbu chog‘
Bir gala qaldirg‘och
Charx urdi birdan.
Raqqosadek turfa ishvalar etdi,
Yer bo‘ylab uchishdi,
Nafasin tuydim.
Kuz isin yutoqib suvdek simirdi,
«Vijir-vijir» zangor saslarin suydim.
Quyosh nurlarida oppoq to‘shlari,
To‘zg‘igan patlari chiroy etdi baxsh.
Yoniq kuylayotgan
Dil qo‘shiqlari,
Yuragimga chizdi g‘aroyib naqsh!..
Hovlim kuz kezidan sokin huvillar
O, qadrdon qushlar
Mehr hovuchlab
Xayrlashgan ekan bahorga qadar,
Sokin yuragim ham og‘ir huvillar
ISTAK
Menga soya kerak,
Tog‘ kabi og‘ir.
Va kapalak misoli yengil.
Yursam — uchay,
Tursam — tog‘dek to‘kay viqor.
TUN KO‘LANKASI
Uzoq kezayotgan umrim uzra
seni topdim nihoyat,
ey sevgilim, toshbaqa.
* * *
Tun ko‘lankasida sohil yoqalab,
suv oqar hayqirib, to‘lib.
Yuragimga o‘xshash, o, bu holat.
* * *
Oyog‘imni qo‘yib yubordim
yaydoq ot kabi
Kengliklarni quchsin deya
* * *
Itlar qo‘shig‘in tingladim,
Baqalarga jo‘r bo‘ldim.
Bu yerda oy edi dirijor.
* * *
Qabristonning bir chetida
Bo‘y cho‘zar somonsuvoq sag‘ana.
Ana, o‘sha erur mening qabrim.
ONAM QABRI BOSHIDA
Mo‘jaz qishloqdagi qabr uzra og‘ir –
Bezabon makonda o‘rtayman bag‘ir.
Qabristonga cho‘kkan qora sukunat,
Cho‘kkan yuragimda adoqsiz hasrat.
Ona Yer qa’rida onam yotibdi,
Bilaman, u meni qo‘riyotibdi.
Onamning nazdida men – yetuk odam,
Balki shoirdirman, mashhuri olam.
Balki ezgu ishlar qoshida boshman,
Xokisor zahmatkash, elga yo‘ldoshman.
Balki yelkam tutib borayapman unsiz,
Qayiqdek qalqigan tobutga ma’yus.
Balki qo‘l cho‘zganman yupun kimsaga,
Garchand suyansam-da, og‘och hassaga.
Onam qarashida men – o‘tli yurak,
Shunday bo‘lib qolay, ey osmon-falak.
Mo‘jaz qishloqdagi qabr uzra og‘ir –
Ko‘zda munchoq bilan o‘rtayman bag‘ir.
1980–2025
V.A. TUSH
Ajabo,
Tushimda bu kecha o‘lgan emishman,
tobutim ko‘tarib borarmishman jim.
Oldinda oq salla o‘ragan mulla
janozam o‘qishga ko‘z tikmish bir zum.
Qarang,
Tegramda odamlar turfa so‘z dermish:
Yosh ketdi boyaqish, o‘rtanar birov —
Nechog‘ mashhur olim deya atalmish,
yolg‘iz yashab o‘tdi, yo‘q edi qarov.
Shoyad,
Gar oila qursa, orttirsa farzand,
Rangin xarxashaga to‘lardi qalbi.
Tumanli tashvishlar yurtida garchand,
Tutunday tutardi olim asabi.
Kechmishda,
Erk qushi ko‘ngilda sayrardi yonib,
Haqiqat tig‘iga tik borib joni,
Suv ichmasa-da u rohat-la qonib,
Tunlar mijja qoqmay jo‘sh urdi qoni.
Bilmaysiz,
Qay bir yovuz yurak itday taladi,
tosh otdi gullagan bog‘iga betin.
Uzun ro‘yxatlardan nomin o‘chirdi,
loylarga chapladi betakror izin.
Hayratli,
Ne tong, ilm ko‘kida chaqnadi olim,
uloqlarda g‘olib chavandoz misol.
Oldga tusholmadi fozilu hech kim…
Uyg‘onsam tush ekan,
yolg‘iz qoldim, lol!..
CHANG
Havoda chang izg‘ir
Oyoqlari chopqir
Ko‘zlari o‘tkir
Devdan-da katta
Bo‘ridan-da yovuz
Sherdan-da qahri qattiq
Har nega qo‘nar
Ochofat
Yovqur
Daraxtlaru
Tomlarga cho‘kar
Suvga cho‘mar
Iflos nafasin purkar
Rangi oq
Qora
Chipor
Tovlanar rangin
Zahri ilon kabi
Ham tili ayri
Kalamush misoli kemirar
Borliqni
Itday g‘ajir
Yuragimni
O‘pkamni
Vujudimni
Butun borlig‘imni
Yo Olloh
U kimning changi
Bilmasman?..
MA’YUS TABASSUM
1
Sening ma’yus tabassuming ko‘lankasida
Horg‘in o‘ltirdim
Tongga peshvoz chiqdi nigohim
2
Olov tishlab uchayapti
Qonrang bulutlar aro
Kanotlari alanga olgan Haqqush
3
Ichimga yutaman ovozim
Tishlarim iskanjasida qoladi tilim
Tevarakda shovullar hayot
4
She’r o‘qiyotgan chog‘im
Suvga cho‘kkan kabi yashirinaman
Qip yalang‘och satrlardan
QORA MUSIQA
1
Tun shovqin-la kechdi,
Shamollar daydidi bog‘ aro,
Yaproqlar pat kabi to‘zg‘idi.
Besaranjom o‘rdaklar izg‘idi.
Yeru ko‘kni tutdi dilgir navo.
Buncha notinch
Kuzgi dunyo?!..
2
Menga tanbeh berasan, Gulim,
Yonayotgan ko‘ksim tig‘layman.
Adashgan bir menmi?..
Ko‘zlaringga mahzun boqaman,
Ichimga yutaman ovozim.
Tepamda ko‘zlarin qadar chaqmoq,
O‘kirar momoqaldiroq…
3
Men endi g‘aroyib faslda yashayapman,
Xususan fasllarga o‘xshamas fasl.
Xar kimning o‘z fasli bo‘lar, ehtimol.
4
Yuragim chiltorin chertdi beadad
Sen anglamagan
Ezgin qora musiqa.
5
Kecha uzun kechdi
Uyqum og‘ir xayollar ila
Qorong‘u kechalarda kezdi devona misol.
***
Osmon kabi yuragim cheksiz
dunyo kirar bemalol
Biroq
sen sig‘masang
ne qilay ayt
Endi
sening ko‘z yeshlarin bekor
tiz chukasan
yolvorasan
ammo ruhim ko‘kida
yog‘ayotgan sovuq yomg‘irsan bevafo
***
Yoshim yetmish uch
Balki o‘lim yaqinlashmoqda
Balki yo‘lim yaqinlashmoqda
Yo‘q
O‘zim o‘limga yuzlashmoqdaman
O‘zim yo‘limga yuzlashmoqdaman
Eh-he
Oramizda yo‘l bor hali
Biz bosmagan
Biz bilmagan
Olis yo‘llar
